Sukta 61
Sukta 3.61
Viśvāmitra Gāthina (traditional for RV 3.61, an Uṣas hymn in the Viśvāmitra corpus)
Uṣas (Dawn)
Triṣṭubh (likely for RV 3.61)
આ સાત પદ્યોનું ત્રિષ્ટુભ સ્તોત્ર ઉષા (પ્રભાત)ની સ્તુતિ કરે છે—તે પ્રાચીન છતાં સદા યુવાન દેવી છે, જે ઋત (બ્રહ્માંડના નિયમ) અનુસાર આવે છે અને જીવન, સંપત્તિ તથા યોગ્ય કર્મપ્રવૃત્તિને જાગૃત કરે છે. તેમાં તેને તેજસ્વી, કુશળ શક્તિ તરીકે દર્શાવવામાં આવી છે, જે આકાશના દૂરના કિનારેથી પૃથ્વી સુધી પ્રકાશ ફેલાવે છે; અને તેની કાંતિને મિત્ર–વરુણ દ્વારા ધારિત વિશાળ વ્યવસ્થાથી જોડે છે, જેના દ્વારા પ્રકાશનું વિતરણ થાય છે અને લોકો ગતિમાં પ્રવર્તે છે.
Mantras
Mantra 1
उषो वाजेन वाजिनि प्रचेताः स्तोमं जुषस्व गृणतो मघोनि । पुराणी देवि युवतिः पुरंधिरनु व्रतं चरसि विश्ववारे ॥
હે ઉષા, વાજથી—બળની સમૃદ્ધિથી—હે વાજિની, હે પ્રચેતા (વિસ્તૃત ચેતનાવાળી)! ગાતા સ્તોતાના સ્તોમને સ્વીકાર, હે મઘોની (ધનદાત્રી). પ્રાચીન છતાં સદા યુવતી એવી દેવી, પુરંધિ (વિદગ્ધ વિવેક)થી પરિપૂર્ણ, હે વિશ્વવારે (સર્વ-ઇચ્છનીય)! તું વ્રત અનુસાર ચાલે છે, જગતના વરદાનો લાવતી.
Mantra 2
उषो देव्यमर्त्या वि भाहि चन्द्ररथा सूनृता ईरयन्ती । आ त्वा वहन्तु सुयमासो अश्वा हिरण्यवर्णां पृथुपाजसो ये ॥
હે ઉષા, દેવ્ય અને અમર્ત્યા, ચંદ્રપ્રભ રથ સાથે વિશાળ રીતે પ્રકાશિત થા; સત્યવાણી (સૂનૃતા)ને પ્રેરિત કરતી. સુયમ (સુસંયમિત) અશ્વો તને અહીં લાવે—હિરણ્યવર્ણા, વિશાળ તેજવાળી—જે તારા વ્યાપક પ્રકાશને વહન કરે.
Mantra 3
उषः प्रतीची भुवनानि विश्वोर्ध्वा तिष्ठस्यमृतस्य केतुः । समानमर्थं चरणीयमाना चक्रमिव नव्यस्या ववृत्स्व ॥
હે ઉષા, અમારી તરફ વળીને, તું સર્વ ભૂવનો પર ઊર્ધ્વ ઊભી રહે છે—અમૃતત્વની કેતુ (ધ્વજા/પ્રતીક). એક જ અર્થ-લક્ષ્ય તરફ ગતિ કરતી, તું ચક્રની જેમ વારંવાર પોતાને નવીન કરે છે—પાછી ફરતાં વધુ ને વધુ નવ્ય.
Mantra 4
अव स्यूमेव चिन्वती मघोन्युषा याति स्वसरस्य पत्नी । स्वर्जनन्ती सुभगा सुदंसा आन्ताद्दिवः पप्रथ आ पृथिव्याः ॥
ધનને જેમ કોઈ સંગ્રહે તેમ સંચય કરતી, મઘોની ઉષા આગળ વધે છે—પોતાની બહેનની પત્ની સમી. સ્વર (પ્રકાશમય લોક)ને જનમાવતી, સુભગા અને સુદંસા, તે દિવના અંતથી લઈને પૃથ્વી સુધી વિસ્તરે છે.
Mantra 5
अच्छा वो देवीमुषसं विभातीं प्र वो भरध्वं नमसा सुवृक्तिम् । ऊर्ध्वं मधुधा दिवि पाजो अश्रेत्प्र रोचना रुरुचे रण्वसंदृक् ॥
ચમકતી દેવી ઉષા તરફ—નમસ્કારપૂર્વક—તમારો સુઘડ સ્તોત્ર આગળ ધરો. મધુધારક તેજ સ્વર્ગમાં ઊર્ધ્વે આરોહ્યું છે; પ્રકાશમય વિસ્તારો ઝળહળી ઊઠ્યા છે—આનંદદાયી દૃષ્ટિવાળી ઉષાએ લોકોને પ્રકાશિત કર્યા છે.
Mantra 6
ऋतावरी दिवो अर्कैरबोध्या रेवती रोदसी चित्रमस्थात् । आयतीमग्न उषसं विभातीं वाममेषि द्रविणं भिक्षमाणः ॥
ઋતાવરી—ઋતના માર્ગે ગતિ કરનારી—દિવના અર્કો (જ્વલંત સ્તોત્રો) વડે જાગૃત થાય છે; રેવતી રોદસી (દિવ-પૃથ્વી) અદ્ભુત રૂપે સ્થિર થાય છે. હે અગ્નિ, ચમકતી ઉષા આવતી હોય ત્યારે, તું વાંછિત દ્રવિણ (ધન) શોધવા જાય છે—ભિક્ષા માગતો, અસ્તિત્વને ભરનાર દ્રવ્યની યાચના કરતો.
Mantra 7
ऋतस्य बुध्न उषसामिषण्यन्वृषा मही रोदसी आ विवेश । मही मित्रस्य वरुणस्य माया चन्द्रेव भानुं वि दधे पुरुत्रा ॥
ઋતના બુધ્ન (આધાર)માંથી, ઉષાઓને પ્રેરિત કરતો, મહાન વૃષા (બળવાન બળદ) વિશાળ રોદસી (દિવ-પૃથ્વી)માં પ્રવેશે છે. મહાન છે મિત્ર-વરুণની માયા (રચનાશક્તિ): ચંદ્ર સમે તે પ્રકાશને અનેક સ્થાનોમાં સ્થાપે છે, કિરણને સર્વત્ર વહેંચે છે.
Frequently Asked Questions
Uṣas is the Vedic goddess of Dawn, praised as radiant and generous. She arrives every day in harmony with ṛta (cosmic order) and awakens the world into light and activity.
The hymn celebrates dawn as a daily renewal that brings clarity, prosperity, and right movement. It also points to a deeper order—ṛta—by which light and life are reliably restored.
It is best recited at dawn, especially at the start of daily worship or work. The recitation is meant to invite auspicious beginnings, inner wakefulness, and alignment with truthful, orderly living.
Ask anything about Sukta 61 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.