Sukta 61
Sukta 3.61
Viśvāmitra Gāthina (traditional for RV 3.61, an Uṣas hymn in the Viśvāmitra corpus)
Uṣas (Dawn)
Triṣṭubh (likely for RV 3.61)
ਇਹ ਸੱਤ-ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਭਜਨ ਉਸ਼ਾ (ਪ੍ਰਭਾਤ) ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪਰ ਸਦਾ ਨਵਯੁਵਤੀ ਦੇਵੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ṛta (ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਕਾਨੂੰਨ) ਅਨੁਸਾਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀਵਨ, ਧਨ-ਸੰਪੱਤੀ ਅਤੇ ਠੀਕ ਕਰਮ-ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਦੂਰਲੇ ਆਕਾਸ਼-ਕਿਨਾਰੇ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਤੱਕ ਫੈਲਦੀ ਚਮਕਦਾਰ, ਨਿਪੁਣ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਚਿਤਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਾਂਤੀ ਨੂੰ ਮਿਤ੍ਰ–ਵਰੁਣ ਦੁਆਰਾ ਧਾਰਿਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
Mantras
Mantra 1
उषो वाजेन वाजिनि प्रचेताः स्तोमं जुषस्व गृणतो मघोनि । पुराणी देवि युवतिः पुरंधिरनु व्रतं चरसि विश्ववारे ॥
ਹੇ ਉਸ਼ਾ, ਵਾਜ ਨਾਲ—ਬਲ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨਾਲ—ਹੇ ਵਾਜਿਨੀ, ਹੇ ਪ੍ਰਚੇਤਾ (ਵਿਸ਼ਾਲ-ਚੇਤਨਾ ਵਾਲੀ)! ਗਾਉਂਦੇ ਸਤੋਤਾ ਦੇ ਸਤੋਮ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ, ਹੇ ਮਘੋਨੀ (ਧਨ-ਦਾਤਰੀ)। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਸਦਾ ਯੁਵਤੀ ਦੇਵੀ, ਪੁਰੰਧਿ (ਵਿਵੇਕ-ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ) ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਹੇ ਵਿਸ਼੍ਵਵਾਰੇ (ਸਰਬ-ਇੱਛਨੀਏ)! ਤੂੰ ਵਰਤ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਦੀ ਹੈਂ, ਜਗਤ ਦੇ ਵਰ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈਂ।
Mantra 2
उषो देव्यमर्त्या वि भाहि चन्द्ररथा सूनृता ईरयन्ती । आ त्वा वहन्तु सुयमासो अश्वा हिरण्यवर्णां पृथुपाजसो ये ॥
ਹੇ ਉਸ਼ਾ, ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਅਮਰਤਿਆ, ਚੰਦ੍ਰ-ਪ੍ਰਭ ਰਥ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਮਕ; ਸੂਨ੍ਰਤਾ (ਸੱਚੀ ਵਾਣੀ) ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੋਈ। ਸੁਯਮ—ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋਤੇ ਹੋਏ—ਅਸ਼ਵ ਤੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆਉਣ; ਹਿਰਣ੍ਯਵਰਣਾ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇਜ ਵਾਲੀ, ਉਹ ਜੋ ਤੇਰਾ ਵਿਸਤਾਰਿਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਢੋਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।
Mantra 3
उषः प्रतीची भुवनानि विश्वोर्ध्वा तिष्ठस्यमृतस्य केतुः । समानमर्थं चरणीयमाना चक्रमिव नव्यस्या ववृत्स्व ॥
ਹੇ ਉਸ਼ਾ, ਸਾਡੇ ਵੱਲ ਮੁੜ ਕੇ, ਤੂੰ ਸਭ ਭੁਵਨਾਂ ਉੱਤੇ ਊਰਧਵ ਖੜੀ ਹੈਂ—ਅਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਕੇਤੁ (ਝੰਡਾ/ਚਿੰਨ੍ਹ)। ਇੱਕੋ ਹੀ ਲਕਸ਼ ਵੱਲ ਚਲਦੀ ਹੋਈ, ਤੂੰ ਚੱਕਰ ਵਾਂਗ ਮੁੜ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਕਰਦੀ ਹੈਂ—ਵਾਪਸੀ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵੀ ਨਵੀਂ।
Mantra 4
अव स्यूमेव चिन्वती मघोन्युषा याति स्वसरस्य पत्नी । स्वर्जनन्ती सुभगा सुदंसा आन्ताद्दिवः पप्रथ आ पृथिव्याः ॥
ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਵਾਂਗ ਧਨ ਜੋੜਦੀ ਹੋਈ, ਮਘੋਨੀ ਉਸ਼ਾ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ—ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸਮਾਨ। ਸ੍ਵਰ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਯ ਲੋਕ) ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਸੁਭਗਾ, ਸੁਦੰਸਾ; ਉਹ ਦਿਵ ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪૃਥਿਵੀ ਤੱਕ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Mantra 5
अच्छा वो देवीमुषसं विभातीं प्र वो भरध्वं नमसा सुवृक्तिम् । ऊर्ध्वं मधुधा दिवि पाजो अश्रेत्प्र रोचना रुरुचे रण्वसंदृक् ॥
ਚਮਕਦੀ ਦੇਵੀ ਉਸ਼ਾ ਵੱਲ—ਨਮਸਕਾਰ ਨਾਲ—ਆਪਣਾ ਸੁਘੜ ਬਣਿਆ ਸਤੋਤ੍ਰ ਅੱਗੇ ਲਿਆਓ। ਉਸ ਦਾ ਮਧੁ-ਧਾਰਕ ਤੇਜ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ਹੈ; ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਵਿਸਤਾਰ ਚਮਕ ਉਠੇ ਹਨ—ਰਮਣੀਕ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲੀ ਉਸ਼ਾ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
Mantra 6
ऋतावरी दिवो अर्कैरबोध्या रेवती रोदसी चित्रमस्थात् । आयतीमग्न उषसं विभातीं वाममेषि द्रविणं भिक्षमाणः ॥
ਤਾਵਰੀ—ਤ ਦੇ ਮਾਰਗ ਤੇ ਚਲਣ ਵਾਲੀ—ਦਿਵ ਦੇ ਅਰਕਾਂ (ਜਵਲੰਤ ਸਤੋਤ੍ਰਾਂ) ਨਾਲ ਜਾਗਦੀ ਹੈ; ਰੇਵਤੀ ਰੋਦਸੀ (ਦਿਉ-ਪ੍ਰਿਥਵੀ) ਅਦਭੁਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਥਾਂ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੇ ਅਗਨੀ, ਜਦੋਂ ਚਮਕਦੀ ਉਸ਼ਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤੂੰ ਵਾਂਛਿਤ ਦ੍ਰਵਿਣ (ਧਨ) ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ—ਭਿਖ ਮੰਗਦਾ, ਅਸਤਿਤਵ ਨੂੰ ਭਰਨ ਵਾਲੇ ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਦੀ ਯਾਚਨਾ ਕਰਦਾ।
Mantra 7
ऋतस्य बुध्न उषसामिषण्यन्वृषा मही रोदसी आ विवेश । मही मित्रस्य वरुणस्य माया चन्द्रेव भानुं वि दधे पुरुत्रा ॥
ਤ ਦੇ ਬੁਧਨ (ਆਧਾਰ) ਤੋਂ, ਉਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ, ਮਹਾਨ ਵ੍ਰਿਸ਼ਾ (ਬਲਵਾਨ ਬਲਦ) ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੋਦਸੀ (ਦਿਉ-ਪ੍ਰਿਥਵੀ) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਨ ਹੈ ਮਿਤ੍ਰ-ਵਰੁਣ ਦੀ ਮਾਇਆ (ਰਚਨਾਤਮਕ ਸ਼ਕਤੀ): ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਉਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਅਨੇਕ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਰਣ ਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਵੰਡਦੀ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
Uṣas is the Vedic goddess of Dawn, praised as radiant and generous. She arrives every day in harmony with ṛta (cosmic order) and awakens the world into light and activity.
The hymn celebrates dawn as a daily renewal that brings clarity, prosperity, and right movement. It also points to a deeper order—ṛta—by which light and life are reliably restored.
It is best recited at dawn, especially at the start of daily worship or work. The recitation is meant to invite auspicious beginnings, inner wakefulness, and alignment with truthful, orderly living.
Ask anything about Sukta 61 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.