Home›Rig Veda›Mandala 3›Sukta 61›Mantra 6
←Previous Mantra
Next Mantra→

Rig Veda 3.61.6: Mandala 3, Sukta 61, Mantra 6

Sukta 3.61

Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditional attribution for Maṇḍala 3; this section continues Viśvāmitra’s hymnic stream)
Devata: Agni with Ushas and the pair Rodasī (Heaven-Earth) as supporting powers of Ṛta
Chandas: Triṣṭubh (probable for 3.61; requires full hymn metrical scan for certainty)
Samhita Patha (Devanagari)

ऋतावरी दिवो अर्कैरबोध्या रेवती रोदसी चित्रमस्थात् । आयतीमग्न उषसं विभातीं वाममेषि द्रविणं भिक्षमाणः ॥

Sanskrit recitationRig Veda 3.61.6
Transliteration

ṛtā́varī divó arkáir abodhyā́ revátī ródasī citrám asthāt | āyatī́m agne uṣásam vibhātī́m vāmám eṣi dráviṇaṃ bhíkṣamāṇaḥ ||

Translation

ઋતાવરી—ઋતના માર્ગે ગતિ કરનારી—દિવના અર્કો (જ્વલંત સ્તોત્રો) વડે જાગૃત થાય છે; રેવતી રોદસી (દિવ-પૃથ્વી) અદ્ભુત રૂપે સ્થિર થાય છે. હે અગ્નિ, ચમકતી ઉષા આવતી હોય ત્યારે, તું વાંછિત દ્રવિણ (ધન) શોધવા જાય છે—ભિક્ષા માગતો, અસ્તિત્વને ભરનાર દ્રવ્યની યાચના કરતો.

Word by Word
ऋतावरीऋत का पालन करने वाली (ऋतवती)
ऋतावरी:
कर्तृ (विशेषण-रूपेण उषसः) / कर्तृसम्बन्धी
TypeAdjective
Rootऋतावरी- (प्रातिपदिक; ऋत + वरी) अथवा ऋतावृ- (वृ ‘वरणे/आवरणे’ से निष्पन्न विशेषण)
दिवःदिव/स्वर्ग का
दिवः:
सम्बन्ध (genitive) — ‘दिवः’ = ‘दिव के’
TypeNoun
Rootदिव्/द्यौ- (प्रातिपदिक: दिव्/द्यौ ‘स्वर्ग/दिव’)
अर्कैःस्तुतियों/अर्चनों (hymns) से
अर्कैः:
करण
TypeNoun
Rootअर्क- (प्रातिपदिक)
अबोधिजागी/प्रबुद्ध हुई
अबोधि:
क्रिया
TypeVerb
Rootबुध् (बोधने)
रेवतीसम्पन्न/धनवती, दीप्तिमती
रेवती:
कर्तृ (विशेषण-रूपेण उषसः) / कर्तृसम्बन्धी
TypeAdjective
Rootरेवत्- (प्रातिपदिक)
रोदसीदो लोक (द्यावा-पृथिवी)
रोदसी:
कर्तृ (समुच्चित कर्ता) / अथवा ‘च’ द्वारा सह-उल्लेख
TypeNoun
Rootरोदसी- (द्विवचन-प्रातिपदिक; ‘द्यावा-पृथिवी’)
चित्रम्विचित्र/दीप्त (रूप)
चित्रम्:
कर्म (अस्थात् का) / क्रियाविशेषणार्थ
TypeAdjective
Rootचित्र- (प्रातिपदिक)
अस्थात्खड़ी हुई/स्थित हुई
अस्थात्:
क्रिया
TypeVerb
Rootस्था (तिष्ठति; धातु ‘स्था’)
आयतीम्आती हुई/आगमनशील
आयतीम्:
कर्म (द्रष्टव्य/उद्देश्य-वस्तु) — उषसम् का विशेषण
TypeAdjective (participle-like)
Rootआ-यत् (यत् ‘प्रयत्ने/गत्यर्थे’), क्तिन्/शतृ-सम्भव विशेषण ‘आयती’
अग्नेहे अग्नि
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअग्नि- (प्रातिपदिक)
उषसम्उषा (dawn) को
उषसम्:
कर्म
TypeNoun
Rootउषस्- (प्रातिपदिक)
विभातीम्प्रकाशमान/दीप्त होती हुई
विभातीम्:
कर्म-विशेषण
TypeAdjective/Participle
Rootवि-भा (भा ‘दीप्तौ’), शतृ-प्रत्यय ‘विभाती’
वामम्श्रेष्ठ/प्रिय
वामम्:
कर्म-विशेषण
TypeAdjective
Rootवाम- (प्रातिपदिक)
एषितू जाता है/प्राप्त करता है
एषि:
क्रिया
TypeVerb
Rootइ (गत्यर्थे)
द्रविणम्धन/सम्पत्ति
द्रविणम्:
कर्म
TypeNoun
Rootद्रविण- (प्रातिपदिक)
भिक्षमाणःयाचता हुआ/भिक्षा माँगता हुआ
भिक्षमाणः:
कर्तृ (एषि का कर्ता—‘त्वम्’ का विशेषण)
TypeParticiple
Rootभिक्ष् (याचने) + शानच् (आत्मनेपदी वर्तमान कृदन्त)
Ritual Application
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Natural Symbolism
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes
←Previous Mantra
Next Mantra→

Ask anything about this verse

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

App StoreGoogle Play

Continue reading in the Vedapath app

Open in App
App StoreGoogle Play