Rig Veda 3.61.3: Mandala 3, Sukta 61, Mantra 3
Sukta 3.61
Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditional)
Devata: Uṣas
Chandas: Triṣṭubh (likely)
Samhita Patha (Devanagari)
उषः प्रतीची भुवनानि विश्वोर्ध्वा तिष्ठस्यमृतस्य केतुः । समानमर्थं चरणीयमाना चक्रमिव नव्यस्या ववृत्स्व ॥
Transliteration
uṣáḥ pratī́cī búhvanāni viśvóūrdhvā́ tiṣṭhasy amṛ́tasya ketúḥ | samānám árthaṃ caraṇī́yamānā cakrám iva navyasyā́ vavṛtsva ||
Translation
હે ઉષા, અમારી તરફ વળીને, તું સર્વ ભૂવનો પર ઊર્ધ્વ ઊભી રહે છે—અમૃતત્વની કેતુ (ધ્વજા/પ્રતીક). એક જ અર્થ-લક્ષ્ય તરફ ગતિ કરતી, તું ચક્રની જેમ વારંવાર પોતાને નવીન કરે છે—પાછી ફરતાં વધુ ને વધુ નવ્ય.
Word by Word
उषाःUṣas (Dawn)
उषाः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootउषस्- (प्रातिपदिक) < √उष् (उषँ) ‘उदय/दीप्ति’
प्रतीचीfacing toward (us)/coming toward
प्रतीची:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootप्रतीच्- (प्रातिपदिक) < प्रति + अञ्च् ‘पश्चात्/विपरीत-दिशा’
भुवनानिworlds; beings/abodes
भुवनानि:
कर्म
TypeNoun
Rootभुवन- (प्रातिपदिक) < √भू ‘भवति’
विश्वाall
विश्वा:
कर्म
TypeAdjective
Rootविश्व- (प्रातिपदिक)
ऊर्ध्वाupright; aloft
ऊर्ध्वा:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootऊर्ध्व- (प्रातिपदिक)
तिष्ठसिthou standest
तिष्ठसि:
क्रिया
TypeVerb
Root√स्था (तिष्ठति)
अमृतस्यof immortality; of the immortal (order)
अमृतस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootअमृत- (प्रातिपदिक)
केतुःbanner; sign; radiant mark
केतुः:
कर्तृ/समानााधिकरण (उषाः = केतुः)
TypeNoun
Rootकेतु- (प्रातिपदिक)
समानम्the same
समानम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootसमान- (प्रातिपदिक)
अर्थम्aim; purpose; meaning
अर्थम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअर्थ- (प्रातिपदिक)
चरणीयमानाmoving/going along the course to be traversed
चरणीयमाना:
कर्तृ
TypeParticiple (verbal adjective)
Rootचर् (√चर्) + अनीय (gerundive) → चरणीय; + मान (शानच्) ‘being/going’
चक्रम्wheel
चक्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootचक्र- (प्रातिपदिक)
इवlike
इव:
सम्बन्ध (उपमा)
TypeIndeclinable
Rootइव
नव्यस्याःof the new (fresh)
नव्यस्याः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeAdjective
Rootनव्य- (प्रातिपदिक)
ववृत्स्वturn/roll on; revolve (thyself)
ववृत्स्व:
क्रिया
TypeVerb
Root√वृत् (वृणोति/वर्तते); here: desiderative/iterative perfect-like form used injunctively
Ritual Application
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Natural Symbolism
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes
Ask anything about this verse
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
Not sure where to start?
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.