
Sukta 10.6
Agni
આ સૂક્તમાં અગ્નિનું સ્તવન તેજસ્વી, સર્વને પ્રકાશિત કરનાર સાન્નિધ્ય રૂપે થાય છે; તે ગાયકને આશ્રય આપે છે અને અર્પણને અસરકારક બનાવે છે એમ કહે છે. સ્તુતિઓથી પ્રસન્ન થતો ઝડપી દૂત તરીકે અગ્નિ દેવતાઓને યજ્ઞ તરફ આકર્ષે છે અને પોતે જ પ્રથમ ‘હવ્ય’—આદિ અર્પણ—બને છે એમ વર્ણવાયું છે. મંત્રોમાં અગ્નિની મહિમા, તેના પ્રાચીન કિરણો, તેમજ પ્રારંભિક દૈવી ઊર્જાઓને જાગૃત કરી વધારવામાં તેની ભૂમિકા ઉપર ભાર મૂકાયો છે.
Mantra 1
अयं स यस्य शर्मन्नवोभिरग्नेरेधते जरिताभिष्टौ । ज्येष्ठेभिर्यो भानुभिॠषूणां पर्येति परिवीतो विभावा ॥
આ એ જ છે—જેનાં શરણમાં, તેની રક્ષક શક્તિઓથી, જરિતા અગ્નિ માટે ઇચ્છિત સ્તુતિ-અર્પણમાં વૃદ્ધિ પામે છે. જે તેજસ્વી, સર્વત્ર આવરિત, ઋષિઓની આસપાસ પોતાની જ્યેષ્ઠ કિરણોથી પરિભ્રમે છે—સર્વપ્રકાશક અગ્નિ.
Mantra 2
यो भानुभिर्विभावा विभात्यग्निर्देवेभिॠतावाजस्रः । आ यो विवाय सख्या सखिभ्योऽपरिह्वृतो अत्यो न सप्तिः ॥
જે પોતાની કિરણોથી પ્રકાશિત થાય છે—સર્વપ્રકાશક અગ્નિ—દેવો સાથે ઋતના અવિરત વેગરૂપે ગતિ કરે છે. જે મિત્રોને માટે સખ્યને વિસ્તારે છે, નિરોધ વિના આવે છે—જેમ દળ સાથે દ્રુત અશ્વ.
Mantra 3
ईशे यो विश्वस्या देववीतेरीशे विश्वायुरुषसो व्युष्टौ । आ यस्मिन्मना हवींष्यग्नावरिष्टरथः स्कभ्नाति शूषैः ॥
જે દેવ-પ્રાપ્તિ (દેવવીતિ) તરફ દોડે છે એવા સર્વ પર તે અધિપતિ છે; ઉષાના વ્યૂષ્ટિ—પ્રભાતના પ્રસરણમાં—તે સર્વવ્યાપી આયુષ્યનો પણ સ્વામી છે. જેમાં મન હવિઓને અગ્નિમાં સ્થાપે છે—તે અવિષ્ટરથ (અખંડ રથવાળો) પોતાના શૂષૈઃ (બળવાન પરાક્રમોથી) આગળ વધે છે અને આધાર આપે છે.
Mantra 4
शूषेभिर्वृधो जुषाणो अर्कैर्देवाँ अच्छा रघुपत्वा जिगाति । मन्द्रो होता स जुह्वा यजिष्ठः सम्मिश्लो अग्निरा जिघर्ति देवान् ॥
શૂષોથી વૃદ્ધિ પામતો, આનંદથી સ્વીકારતો, અર્કો (સ્તુતિગીતો) વડે તે રઘુપત્વા (ઝડપી ગતિથી) દેવો તરફ જાય છે. મન્દ્ર હોતા—યજ્ઞમાં સર્વોત્તમ—જુહ્વા (હવિર્લાડલ) સાથે; સમ્મિશ્લ અગ્નિ દેવોને અહીં અમારી પાસે ખેંચી લાવે છે.
Mantra 5
तमुस्रामिन्द्रं न रेजमानमग्निं गीर्भिर्नमोभिरा कृणुध्वम् । आ यं विप्रासो मतिभिर्गृणन्ति जातवेदसं जुह्वं सहानाम् ॥
ઇન્દ્ર સમ અચળ, તેજસ્વી અગ્નિને—ગીરો (વાણી) અને નમસ્કારોથી—તમે તૈયાર કરો, સ્થાપો. જેને વિપ્રો (પ્રેરિત ઋષિઓ) મતિઓ (અંતર્દૃષ્ટિ) વડે ગાય છે—તે જાતવેદસ, સહાનાં (સહન-વિજયી શક્તિઓ) ની જુહ્વં (હવિર્લાડલ) છે.
Mantra 6
सं यस्मिन्विश्वा वसूनि जग्मुर्वाजे नाश्वाः सप्तीवन्त एवैः । अस्मे ऊतीरिन्द्रवाततमा अर्वाचीना अग्न आ कृणुष्व ॥
જેમાં સર્વ વસુઓ એકત્ર થાય છે, જેમ વિજયના ઇનામ માટે ઘોડાઓ પોતાની ટોળીઓ અને ઝડપી ગતિઓ સાથે ભેગા થાય છે—હે અગ્નિ, ઇન્દ્રના બળથી અતિપૂર્ણ એવી, અમારી તરફ વળેલી સહાયતાઓ અમારે માટે પ્રદાન કર.
Mantra 7
अधा ह्यग्ने मह्ना निषद्या सद्यो जज्ञानो हव्यो बभूथ । तं ते देवासो अनु केतमायन्नधावर्धन्त प्रथमास ऊमाः ॥
પછી ખરેખર, હે અગ્નિ, તારા મહિમામાં સ્થિર બેસીને, તું તરત જ જન્મેલો હોવા છતાં હવ્ય—અર્પણયોગ્ય—બન્યો. દેવો તારા ચિહ્નને અનુસરી ચાલ્યા; ત્યારબાદ પ્રથમ ઊર્જાઓ, મૂળ પ્રેરણાઓએ તને વધાર્યો.
It presents Agni as the protecting power for the worshipper, the priestly fire who makes the sacrifice succeed, and the force that brings the gods to the ritual.
In Vedic ritual, Agni is the mediator: when offerings are placed in fire with proper praise, Agni is invoked to invite and convey the gods to partake in the rite.
It points to Agni’s immediate, primordial presence—fire appears instantly when kindled, and symbolically it represents a first principle that awakens divine energies and initiates sacred action.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.