Sukta 6
Sukta 10.6
Agni
या सूक्तात अग्नीचे स्तवन तेजस्वी, सर्वत्र प्रकाश पसरविणाऱ्या उपस्थितीप्रमाणे केले आहे; तो गायकाला आश्रय देतो आणि अर्पण प्रभावी करतो असे सांगितले आहे. स्तोत्रांनी प्रसन्न होणारा वेगवान दूत म्हणून अग्नी देवांना यज्ञाकडे ओढतो आणि स्वतःच पहिला ‘हव्य’—आदिम अर्पण—ठरतो असे वर्णन आहे. मंत्रांमध्ये अग्नीची महानता, त्याचे प्राचीन किरण, तसेच आद्य दैवी ऊर्जांना जागृत करून वाढविण्यातील त्याची भूमिका अधोरेखित केली आहे.
Mantras
Mantra 1
अयं स यस्य शर्मन्नवोभिरग्नेरेधते जरिताभिष्टौ । ज्येष्ठेभिर्यो भानुभिॠषूणां पर्येति परिवीतो विभावा ॥
हा तो तोच—ज्याच्या शर्मन् (आश्रय) मध्ये, त्याच्या रक्षणशक्तींनी, स्तोता अग्नीच्या अभिष्ट स्तवनात वृद्धिंगत होतो. जो विभावान, परिवीत, आपल्या ज्येष्ठ किरणांनी ऋषींच्या भोवती परिभ्रमण करतो—सर्वप्रकाशक अग्नी.
Mantra 2
यो भानुभिर्विभावा विभात्यग्निर्देवेभिॠतावाजस्रः । आ यो विवाय सख्या सखिभ्योऽपरिह्वृतो अत्यो न सप्तिः ॥
जो आपल्या किरणांनी विभावान होऊन प्रकाशतो—देवांसह ऋतावान, अजस्र वाज-शक्तिरूप अग्नी। जो मित्रांसाठी सख्य वाढवीत येतो—अपरिह्वृत, अबाधित—जसा ताफ्यासह वेगवान अश्व.
Mantra 3
ईशे यो विश्वस्या देववीतेरीशे विश्वायुरुषसो व्युष्टौ । आ यस्मिन्मना हवींष्यग्नावरिष्टरथः स्कभ्नाति शूषैः ॥
जो देव-वीती (देवांकडे नेणारा यज्ञमार्ग) याचा अधिपती आहे, तोच सर्व विश्वावर राज्य करतो; उषेच्या प्रस्फुटनात तो सर्वायू-व्यापक अधिपती आहे. त्याच्यामध्ये मन हवींषि (आहुती) अग्नीत स्थापन करते; अविरिष्ट-रथ (अखंड रथधारी) आपल्या शूषैः (बल-पराक्रमांनी) पुढे जाऊन (यज्ञाला) आधार देतो व स्थिर करतो.
Mantra 4
शूषेभिर्वृधो जुषाणो अर्कैर्देवाँ अच्छा रघुपत्वा जिगाति । मन्द्रो होता स जुह्वा यजिष्ठः सम्मिश्लो अग्निरा जिघर्ति देवान् ॥
शूष (बल)ांनी वाढलेला, तृप्त होत, अर्कैः (स्तोत्रांनी) तो रघु-पत्वा (वेगवान गतीने) देवांकडे पोहोचतो. तो मन्द्र होता—यजिष्ठ (अत्यंत यज्ञयोग्य)—जुह्वा (आहुतीची करछुल) सहित; सम्मिश्ल (सम्यक् संयुक्त) अग्नि देवांना आमच्याकडे ओढून आणतो.
Mantra 5
तमुस्रामिन्द्रं न रेजमानमग्निं गीर्भिर्नमोभिरा कृणुध्वम् । आ यं विप्रासो मतिभिर्गृणन्ति जातवेदसं जुह्वं सहानाम् ॥
त्या उष्र (दीप्त) अग्नीला—इंद्रासारखा अचल, अरेजमान—गीर्भिः (वचने) व नमोभिः (नमस्कारांनी) सज्ज करा. ज्याला विप्रजन आपल्या मतीभिः (अंतर्दृष्टींनी) स्तवतात—त्या जातवेदसाला, सहानाम् (सहन करून जिंकणाऱ्या शक्ती) यांची जुह्वं (आहुतीची करछुल) म्हणून.
Mantra 6
सं यस्मिन्विश्वा वसूनि जग्मुर्वाजे नाश्वाः सप्तीवन्त एवैः । अस्मे ऊतीरिन्द्रवाततमा अर्वाचीना अग्न आ कृणुष्व ॥
ज्यामध्ये सर्व वसु (धन-संपत्ती) एकत्र जमतात, जसे बक्षिसासाठी अश्व आपल्या तुकड्यांसह व वेगवान धावांसह गोळा होतात—हे अग्ने, इंद्रबलाने अत्यंत परिपूर्ण अशा त्या सहाय्यांना आमच्यासाठी आमच्या दिशेने वळवून दे.
Mantra 7
अधा ह्यग्ने मह्ना निषद्या सद्यो जज्ञानो हव्यो बभूथ । तं ते देवासो अनु केतमायन्नधावर्धन्त प्रथमास ऊमाः ॥
मग खरोखरच, हे अग्ने, आपल्या महिमेत अधिष्ठित होऊन—क्षणात जन्मलेला—तू हवनीय, यज्ञात अर्पणयोग्य, असा झालास. देवांनी तुझ्या केतु (चिन्ह/प्रकाश-संकेत) मागोवा घेतला; तेव्हा आद्य ऊमा—प्रथम प्रेरणा व ऊर्जाशक्ती—तुला वाढवू लागल्या.
Frequently Asked Questions
It presents Agni as the protecting power for the worshipper, the priestly fire who makes the sacrifice succeed, and the force that brings the gods to the ritual.
In Vedic ritual, Agni is the mediator: when offerings are placed in fire with proper praise, Agni is invoked to invite and convey the gods to partake in the rite.
It points to Agni’s immediate, primordial presence—fire appears instantly when kindled, and symbolically it represents a first principle that awakens divine energies and initiates sacred action.
Ask anything about Sukta 6 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.