Sukta 6
Sukta 10.6
Agni
এই সূক্তত অগ্নিক দীপ্তিময়, সকলোকে আলোকিত কৰা সৰ্বব্যাপী উপস্থিতি হিচাপে প্ৰশংসা কৰা হৈছে; তেওঁ গায়কক আশ্ৰয় দিয়ে আৰু যজ্ঞৰ অৰ্পণ ফলপ্ৰসূ কৰে। অগ্নিক ত্বৰিত দূত হিচাপে উদযাপন কৰা হৈছে—স্তোত্ৰত আনন্দিত হৈ তেওঁ দেবতাসকলক যজ্ঞলৈ টানি আনে আৰু নিজেই প্ৰথম ‘হব্য’, আদিম অৰ্পণ ৰূপে পৰিগণিত হয়। শ্লোকসমূহে অগ্নিৰ মহত্ত্ব, তেওঁৰ জ্যেষ্ঠ কিৰণসমূহ, আৰু আদিতম দিৱ্য শক্তিসমূহক জাগ্ৰত কৰি বৃদ্ধি কৰাত তেওঁৰ ভূমিকা উজ্জ্বল কৰি তোলে।
Mantras
Mantra 1
अयं स यस्य शर्मन्नवोभिरग्नेरेधते जरिताभिष्टौ । ज्येष्ठेभिर्यो भानुभिॠषूणां पर्येति परिवीतो विभावा ॥
এইজনেই সেই—যাৰ আশ্ৰয়ত, ৰক্ষাকাৰী শক্তিসমূহেৰে, জৰিতা অগ্নিৰ অভিষ্টুত বৃদ্ধি পায়। যি দীপ্তিমান, পৰিবেষ্টিত, ঋষিসকলৰ চাৰিওফালে জ্যেষ্ঠ কিৰণসমূহেৰে পৰিভ্ৰমণ কৰে—সৰ্বপ্ৰকাশক অগ্নি।
Mantra 2
यो भानुभिर्विभावा विभात्यग्निर्देवेभिॠतावाजस्रः । आ यो विवाय सख्या सखिभ्योऽपरिह्वृतो अत्यो न सप्तिः ॥
যি নিজৰ কিৰণসমূহেৰে দীপ্তি বিস্তাৰ কৰে—সৰ্বপ্ৰকাশক অগ্নি; দেৱসকলৰ সৈতে ঋত-ৱাজৰ অবিৰাম প্ৰবাহস্বৰূপে গতি কৰে। যি বন্ধুসকলৰ বাবে সখ্য বিস্তাৰ কৰি আহে, বাধাহীন—দলসহ দ্ৰুত অশ্বৰ দৰে।
Mantra 3
ईशे यो विश्वस्या देववीतेरीशे विश्वायुरुषसो व्युष्टौ । आ यस्मिन्मना हवींष्यग्नावरिष्टरथः स्कभ्नाति शूषैः ॥
যি দেৱবীতিত সমগ্ৰ বিশ্বৰ ওপৰত অধিপতি, সিয়েই উষাৰ ব্যু্ষ্টিত সৰ্বজীৱনৰ ওপৰত অধিপতি। যাৰ ভিতৰত মন অগ্নিত হৱিষ্য স্থাপন কৰে—অভঙ্গ ৰথধাৰী সি নিজৰ প্ৰবল শূষেৰে আগবাঢ়ি ধৰি ৰাখে।
Mantra 4
शूषेभिर्वृधो जुषाणो अर्कैर्देवाँ अच्छा रघुपत्वा जिगाति । मन्द्रो होता स जुह्वा यजिष्ठः सम्मिश्लो अग्निरा जिघर्ति देवान् ॥
শূষেৰে বৃদ্ধি পাই, আনন্দেৰে গ্ৰহণ কৰি, অর্ক-স্তোত্ৰেৰে সি ৰঘুপত্বে দেৱসকলৰ ওচৰলৈ যায়। মন্দ্ৰ হোতা, যজিষ্ঠ, জুহ্বাৰে—সম্মিশ্ল অগ্নি দেৱসকলক আমাৰ ওচৰলৈ টানি আনে।
Mantra 5
तमुस्रामिन्द्रं न रेजमानमग्निं गीर्भिर्नमोभिरा कृणुध्वम् । आ यं विप्रासो मतिभिर्गृणन्ति जातवेदसं जुह्वं सहानाम् ॥
ইন্দ্ৰৰ দৰে অচল, দীপ্তিমান সেই অগ্নিক গীৰ-শব্দেৰে, নমস্কাৰেৰে সাজু কৰক। যাক বিপ্ৰসকলে মতি-বোধেৰে গুণগান কৰে—সেই জাতৱেদস, সহন-জয়ী শক্তিসকলৰ জুহ্বা।
Mantra 6
सं यस्मिन्विश्वा वसूनि जग्मुर्वाजे नाश्वाः सप्तीवन्त एवैः । अस्मे ऊतीरिन्द्रवाततमा अर्वाचीना अग्न आ कृणुष्व ॥
যাৰ ভিতৰত সকলো বসুধন একেলগে সমবেত হয়—যেনেকৈ দৌৰ-ঘোঁৰা দল-দল হৈ পুৰস্কাৰৰ বাবে একত্ৰিত হয়, দ্ৰুত গতিৰে—হে অগ্নি, ইন্দ্ৰবল-সম্পূৰ্ণ সেই সহায়সমূহ আমাৰ বাবে আমাৰফালে মুখ কৰা কৰি দিয়া, আমাৰ ওচৰলৈ আন।
Mantra 7
अधा ह्यग्ने मह्ना निषद्या सद्यो जज्ञानो हव्यो बभूथ । तं ते देवासो अनु केतमायन्नधावर्धन्त प्रथमास ऊमाः ॥
তেতিয়াই, হে অগ্নি, তোমাৰ মহিমাত স্থিত হৈ (নিৰ্বাসিত হৈ) তুমি সৎক্ষণাৎ জন্ম লৈ হব্য—অৰ্পণীয়—হ’লা। দেৱসকলে তোমাৰ কেতু (চিহ্ন/প্ৰভা) অনুসৰণ কৰিলে; তেতিয়া প্ৰথম শক্তিসমূহ, আদিম প্ৰেৰণা-উদ্যমসমূহে তোমাক বৃদ্ধি কৰিলে।
Inside Sukta 6
How it unfolds
- Where it opens
Agni as the singer’s shelter and protector, shining with elder rays among the seers (RV 10.6.1).
- Development
Agni grows by strengths, delights in hymns, moves swiftly, and functions as the rapturous hotṛ who makes sacrifice workable by bringing the gods (RV 10.6.4).
- Climax
Agni’s primordial stature: born at once, he becomes the very havya; the gods follow his sign and the first energies increase him (RV 10.6.7).
- Where it settles
The hymn settles in the recognition of Agni’s established greatness and mediatorship—he is affirmed as the enabling power of the rite and the guide of divine approach.
The deity: Agni
- In the VedaAgni is the radiant, all-illumining Fire—hotṛ and purohita—who is kindled in the rite, praised by arkas (hymns), and who moves among seers with his “eldest rays.” He is both the receiver of oblations and the one who brings the other gods to the offering.
- Cosmic functionMediator between human and divine realms: he conveys offerings to the gods, summons the deities to the sacrifice, and sustains order through the sacrificial flame that links earth and heaven.
- Inner significanceThe awakened will and luminous intelligence within: the inner fire that protects, energizes, and carries aspiration upward, transforming speech and intention into effective offering.
The seer
- Anukramaṇi tradition: UnknownAssociated with a late (10th) Mandala Agni-stuti that highlights Agni as protector of the poet and as the force that attracts the gods to the rite.
Famous verses
parivīto vibhāvā
शूषेभिर्वृधो जुषाणो अर्कैर्देवाँ अच्छा रघुपत्वा जिगाति । मन्द्रो होता स जुह्वा यजिष्ठः सम्मिश्लो अग्निरा जिघर्ति देवान् ॥sadyō jajñāno
Attributes of the deity
- Hotṛ (priest of invocation)
- Messenger and summoner of the gods
- All-illumining (vibhāvā)
- Swift-moving (raghupatvā)
- Protector/shelter (śarman, avaḥ)
- Receiver and transmitter of offerings (havya-vāhana)
Also by this seer
- No secure additional attributions can be stated from the supplied sukta data; Mandala 10 contains many hymns with uncertain or mixed r̥ṣi attributions.
The rite, step by step
- Prepare the altar/vedi and arrange kindling (samidh) for Agni.
- Kindle Agni with recitation, establishing him as hotṛ and the mouth of the gods.
- Chant praise-hymns (arkas) to delight and strengthen Agni, requesting shelter and support for the singer and rite.
- Offer ghee into the fire with the juhū, asking Agni to “draw the gods” to the sacrifice.
- Conclude with reaffirmation of Agni’s primordial greatness and his sign (keta) that the gods follow.
Offerings
- Ghee (ājya)
- Kindling sticks (samidh)
- Optional: soma/oblations appropriate to the broader rite (as context permits)
Frequently Asked Questions
It presents Agni as the protecting power for the worshipper, the priestly fire who makes the sacrifice succeed, and the force that brings the gods to the ritual.
In Vedic ritual, Agni is the mediator: when offerings are placed in fire with proper praise, Agni is invoked to invite and convey the gods to partake in the rite.
It points to Agni’s immediate, primordial presence—fire appears instantly when kindled, and symbolically it represents a first principle that awakens divine energies and initiates sacred action.
Ask anything about Sukta 6 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
