Sukta 4
Rishi: Atharvanic tradition (specific r̥ṣi attribution varies by anukramaṇī for this section; commonly treated as anonymous/collective in late books)
Devata: Composite sovereignty: Agni–Sūrya–Yama–Mahendra (Indra) as a single power
Chandas: Anuṣṭubh (with refrain-like cadence in pāda 2)
AVŚ 13.4 બ્રહ્માંડિય સત્તાધિકારની સ્તુતિરૂપ લિતની છે. તેમાં એક જ સર્વસમાવેશક શક્તિને અનેક દેવતાઓ સાથે—અગ્નિ, સૂર્ય, યમ, મહેન્દ્ર (ઇન્દ્ર) તેમજ આર્યમન, વરુણ, રુદ્ર, મહાદેવ વગેરે સહાયક રૂપો સાથે—એકરૂપ કરીને ઓળખાવવામાં આવે છે. કિરણો–આકાશનું પુનરાવર્તિત ધ્રુવપદ દેવતાને સર્વત્ર ઘેરી રાખતી, સ્થિરતા આપતી હાજરી તરીકે રજૂ કરે છે—તે આકાશમંડળને ભરપૂર કરે છે અને તેના વિસ્તરણરૂપે રાજ્યને પણ સુરક્ષિત કરે છે: સમૃદ્ધિ, ઋત/વ્યવસ્થા, અને શત્રુબળોથી રક્ષણ. ‘તે જ છે…’ જેવી સર્વગ્રાહી ઓળખ અને કિરણોને પટ્ટા/બંધ તરીકે દર્શાવતી આવરણ-છબી મળીને રાજ-બ્રહ્માંડિય અપોત્રોપાયિક ઢાલ રચે છે.
Mantras
Mantra 1
अध्यात्मम्। स ए॑ति सवि॒ता स्वऽर्दि॒वस्पृ॒ष्ठेऽव॒चाक॑शत्
અધ્યાત્મમાં તે ગતિ કરે છે; સવિતા આગળ વધે છે; દ્યૌના પ્રકાશના પીઠ પર તે પ્રકાશિત થયો છે.
Mantra 2
र॒श्मिभि॒र्नभ॒ आभृ॑तं महे॒न्द्र ए॒त्यावृ॑तः
કિરણોથી નભ (આકાશમંડળ) ધારણ અને પરિપૂર્ણ થાય છે; મહાન ઇન્દ્ર સર્વ તરફથી આવૃત થઈ આગળ વધે છે.
Mantra 3
स धा॒ता स वि॑ध॒र्ता स वा॒युर्नभ॒ उच्छ्रि॑तम्। र॒श्मिभि॒र्नभ॒ आभृ॑तं महे॒न्द्र ए॒त्यावृ॑तः
તે ધાતા છે, તે વિધર્તા છે; તે વાયુ છે—ઉપર ઊંચે ઉઠેલું નભ છે. કિરણોથી નભ ધારણ અને પરિપૂર્ણ થાય છે; મહાન ઇન્દ્ર સર્વ તરફથી આવૃત થઈ આગળ વધે છે.
Mantra 4
सोऽर्य॒मा स वरु॑णः॒ स रु॒द्रः स म॑हादे॒वः। र॒श्मिभि॒र्नभ॒ आभृ॑तं महे॒न्द्र ए॒त्यावृ॑तः
તે અર્યમા છે, તે વરુણ છે; તે રુદ્ર છે, તે મહાદેવ છે. કિરણોથી નભ ધારણ અને પરિપૂર્ણ થાય છે; મહાન ઇન્દ્ર સર્વ તરફથી આવૃત થઈ આગળ વધે છે.
Mantra 5
सो अ॒ग्निः स उ॒ सूर्यः॒ स उ॑ ए॒व म॑हाय॒मः। र॒श्मिभि॒र्नभ॒ आभृ॑तं महे॒न्द्र ए॒त्यावृ॑तः
તે અગ્નિ છે; તે જ ખરેખર સૂર્ય છે; તે જ મહાન યમ છે. કિરણોથી આકાશ ધારણ અને પરિપૂર્ણ થાય છે; મહેન્દ્ર સર્વ તરફથી આવૃત થઈને આવે છે.
Mantra 6
तं व॒त्सा उप॑ तिष्ठ॒न्त्येक॑शीर्षाणो यु॒ता दश॑ । र॒श्मिभि॒र्नभ॒ आभृ॑तं महे॒न्द्र ए॒त्यावृ॑तः
તેની પાસે વાછરડાં નજીક આવી ઊભાં રહે છે—દસ, જોડાયેલા, એકમસ્તક. કિરણોથી આકાશમંડળ ધારણ અને પરિપૂર્ણ થાય છે; મહેન્દ્ર સર્વ તરફથી આવૃત થઈ આવે છે.
Mantra 7
प॒श्चात् प्राञ्च॒ आ त॑न्वन्ति॒ यदु॒देति॒ वि भा॑सति । र॒श्मिभि॒र्नभ॒ आभृ॑तं महे॒न्द्र ए॒त्यावृ॑तः
પાછળથી આગળ તરફ તેઓ વિસ્તરે છે, જ્યારે તે ઉદય પામે છે અને વિશાળ રીતે પ્રકાશે છે. કિરણોથી આકાશમંડળ ધારણ અને પરિપૂર્ણ થાય છે; મહેન્દ્ર સર્વ તરફથી આવૃત થઈ આવે છે.
Mantra 8
तस्यै॒ष मारु॑तो ग॒णः स ए॑ति शि॒क्याकृ॑तः
તેનો આ મારુત ગણ છે; તે અહીં આવે છે—લટકતી જાળ જેવી રચના ધરાવતો.
Mantra 9
र॒श्मिभि॒र्नभ॒ आभृ॑तं महे॒न्द्र ए॒त्यावृ॑तः
રશ્મિઓ વડે નભ (આકાશમંડળ) ધારણ અને પરિપૂર્ણ થાય છે; મહાન ઇન્દ્ર સર્વ તરફથી આવૃત થઈને આવે છે.
Mantra 10
तस्ये॒मे नव॒ कोशा॑ विष्ट॒म्भा न॑व॒धा हि॒ताः
તેના જ આ નવ કોશો છે; નવવિધ આધારસ્તંભો પોતાના સ્થાને દૃઢપણે સ્થાપિત છે.
Mantra 11
स प्र॒जाभ्यो॒ वि प॑श्यति॒ यच्च॑ प्रा॒णति॒ यच्च॒ न
તે પોતાની સર્વ પ્રજાઓ માટે સર્વત્ર નજર કરે છે—જે પ્રાણ ધરે છે અને જે પ્રાણ ધરતું નથી, તે બંનેને ઓળખે છે.
Mantra 12
तमि॒दं निग॑तं॒ सहः॒ स ए॒ष एक॑ एक॒वृदेक॑ ए॒व
આ સહ (શક્તિ) આ સર્વમાં પ્રવેશી ગઈ છે; તે જ—આ જ એક—એકમાત્ર છે, એકવ્રત, ખરેખર એકલો જ.
Mantra 13
ए॒ते अ॑स्मिन् दे॒वा ए॑क॒वृतो॑ भवन्ति
એમાં આ દેવો એકવ્રત (એક જ વ્રત/આચરણવાળા) બની જાય છે—એક જ નિયમ હેઠળ એકત્રિત થાય છે.
Frequently Asked Questions
It proclaims that one sovereign divine power appears as many gods (Agni, Sūrya, Yama, Indra and others) and uses the image of sun-rays filling the sky to create an all-round protective enclosure for prosperity and order.
Rays function like binding, protective ‘bands’ that leave no opening for harm, while the firmament is the total ritual-cosmic field being ‘filled’—a way of saying protection and authority pervade everything.
Traditionally it suits prosperity-and-protection rites for a community or ruler: recited at dawn/midday, with purification, optional fire, and an encircling action or protective cord to mirror the hymn’s theme of being ‘encompassed round about.’
Ask anything about Sukta 4 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.