Sukta 3
Rishi: Atharvanic/Angiras-type attribution (book-level tradition; specific r̥ṣi varies by anukramaṇī)
Devata: Rohita (as punitive solar/royal power) together with the wrathful cosmic creator (Prajāpati/Āditya-like overlord)
Chandas: Mixed; predominantly triṣṭubh/jagatī-like cadence with refrain (edition-dependent)
અથર્વવેદ 13.3 એક દંડાત્મક–રક્ષાત્મક સૂક્ત છે. વિદ્વાન બ્રાહ્મણને કરાયેલ હાનિને તે ક્રોધી સર્જક–સૂર્યસત્તા સામેનો બ્રહ્માંડવ્યાપી અપરાધ તરીકે રજૂ કરે છે અને પ્રતિશોધ અમલમાં મૂકવા રોહિતને આહ્વાન કરે છે. “તેને કંપાવી દે… ક્ષીણ કરી દે… પાશો ઢીલા કરી દે” જેવા પુનરાવર્તિત ધ્રુવપદો દ્વારા, લોકાવરણ, કાળચક્ર, સર્વવ્યાપી પગલાં/વિસ્તાર જેવી કોસ્મિક સર્વસત્તાને કાનૂની–યાજ્ઞિક અમલવારીમાં ફેરવી, બ્રહ્મને ઇજા કરનારને બાંધીને ક્ષીણ કરે છે.
Mantras
Mantra 1
अध्यात्मम्। य इ॒मे द्यावा॑पृथि॒वी ज॒जान॒ यो द्रापिं॑ कृ॒त्वा भुव॑नानि॒ वस्ते॑ । यस्मि॑न् क्षि॒यन्ति॑ प्र॒दिशः॒ षडु॒र्वीर्याः प॑त॒ङ्गो अनु॑ वि॒चाक॑शीति॒ तस्य॑ दे॒वस्य॑। क्रु॒द्धस्यै॒तदागो॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॑ ब्राह्म॒णं जि॒नाति॑ । उद् वे॑पय रोहित॒ प्र क्षि॑णीहि ब्रह्म॒ज्यस्य॒ प्रति॑ मुञ्च॒ पाशा॑न्
અધ્યાત્મમ્। જેણે આ દ્યાવા-પૃથિવી ઉત્પન્ન કરી, જેણે દ્રાપિ (આચ્છાદન) બનાવી ભુવનોને ઢાંકી રાખ્યા; જેમાં છ દિશાઓ વસે છે—વિસ્તૃત વીર્યવાળી; જેને પતંગ (પક્ષી/સૂર્યચિહ્ન) તે દૂર સુધી પ્રકાશે ત્યારે અનુસરે—તે દેવ વિષે: તે ક્રુદ્ધ થાય ત્યારે, આ અપરાધ તેનો ભાગ બને છે—જે આમ જાણીને પણ વિદ્વાન બ્રાહ્મણને હેરાન કરે/પરાજિત કરે. હે રોહિત, ઊઠ, કંપન પેદા કર; આગળ ક્ષીણ કર; બ્રહ્મજ્ય (બ્રહ્મહત્યા) કરનાર પર પ્રતિરૂપે બંધનના પાશો છોડ.
Mantra 2
यस्मा॒द् वाता॑ ऋतु॒था पव॑न्ते॒ यस्मा॑त् समु॒द्रा अधि॑ वि॒क्षर॑न्ति॒ तस्य॑ दे॒वस्य॑। क्रु॒द्धस्यै॒तदागो॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॑ ब्राह्म॒णं जि॒नाति॑ । उद् वे॑पय रोहित॒ प्र क्षि॑णीहि ब्रह्म॒ज्यस्य॒ प्रति॑ मुञ्च॒ पाशा॑न्
જેનાથી પવન ઋતુ પ્રમાણે વહે છે, અને જેના કારણે સમુદ્રો પોતાના પ્રવાહો સર્વત્ર વહાવે છે—તે દેવનું જ (આ સામર્થ્ય) છે. તે દેવ ક્રોધિત થાય ત્યારે આ અપરાધ છે: જે આમ જાણીને પણ વિદ્વાન બ્રાહ્મણને દબાવે/હાનિ કરે. હે રોહિત, તેને ઊભો કરીને કંપાવ; તેને ક્ષીણ કર; બ્રહ્મહિંસક પર પાશો છોડી દે.
Mantra 3
यो मा॒रय॑ति प्रा॒णय॑ति॒ यस्मा॑त् प्रा॒णन्ति॒ भुव॑नानि॒ विश्वा॒ तस्य॑ दे॒वस्य॑। क्रु॒द्धस्यै॒तदागो॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॑ ब्राह्म॒णं जि॒नाति॑ । उद् वे॑पय रोहित॒ प्र क्षि॑णीहि ब्रह्म॒ज्यस्य॒ प्रति॑ मुञ्च॒ पाशा॑न्
જે મારે છે અને જે જીવાવે છે, જેના કારણે સર્વ ભૂવનો શ્વાસ લે છે—તે દેવ ક્રોધિત થાય ત્યારે આ અપરાધ ગણાય છે: જે આ રીતે જાણીને વિદ્વાન બ્રાહ્મણને હેરાન કરે, દબાવે કે અન્યાય કરે. હે રોહિત, ઊઠ—તેને કંપાવી દે; તેને ક્ષીણ કરી નાખ; બ્રહ્મહિંસક સામે ફાંસાં (પાશ) છોડી દે.
Mantra 4
यः प्रा॒णेन॒ द्यावा॑पृथि॒वी त॒र्पय॑त्यपा॒नेन॑ समु॒द्रस्य॑ ज॒ठरं॒ यः पिप॑र्ति॒ तस्य॑ दे॒वस्य॑ क्रु॒द्धस्यै॒तदागो॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॑ ब्राह्म॒णं जि॒नाति॑ । उद् वे॑पय रोहित॒ प्र क्षि॑णीहि ब्रह्म॒ज्यस्य॒ प्रति॑ मुञ्च॒ पाशा॑न्
જે પ્રાણથી દ્યાવા-પૃથિવીને તૃપ્ત કરે છે, અને અપાનથી સમુદ્રના ઉદરને ભરે છે—તે દેવ ક્રોધિત થાય ત્યારે આ અપરાધ ગણાય છે: જે આ રીતે જાણીને વિદ્વાન બ્રાહ્મણને હેરાન કરે, દબાવે કે અન્યાય કરે. હે રોહિત, ઊઠ—તેને કંપાવી દે; તેને ક્ષીણ કરી નાખ; બ્રહ્મહિંસક સામે ફાંસાં (પાશ) છોડી દે.
Mantra 5
यस्मि॑न् विराट् प॑रमे॒ष्ठी प्र॒जाप॑तिर॒ग्निर्वै॑श्वान॒रः स॒ह प॒ङ्क्त्या श्रि॒तः । यः पर॑स्य प्रा॒णं प॑र॒मस्य॒ तेज॑ आद॒दे तस्य॑ दे॒वस्य॑। क्रु॒द्धस्यै॒तदागो॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॑ ब्राह्म॒णं जि॒नाति॑ । उद् वे॑पय रोहित॒ प्र क्षि॑णीहि ब्रह्म॒ज्यस्य॒ प्रति॑ मुञ्च॒ पाशा॑न्
જેમા વિરાટ્, પરમેષ્ઠી, પ્રજાપતિ અને અગ્નિ વૈશ્વાનર—પઙ્ક્તિ સાથે—સ્થિત છે; જેણે પરના પ્રાણ અને પરમ તેજને પોતાના અંદર ગ્રહણ કર્યું—તે દેવ ક્રોધિત થાય ત્યારે આ અપરાધ ગણાય છે: જે આ રીતે જાણીને વિદ્વાન બ્રાહ્મણને હેરાન કરે, દબાવે કે અન્યાય કરે. હે રોહિત, ઊઠ—તેને કંપાવી દે; તેને ક્ષીણ કરી નાખ; બ્રહ્મહિંસક સામે ફાંસાં (પાશ) છોડી દે.
Mantra 6
यस्मि॒न् षडु॒र्वीः पञ्च॒ दिशो॒ अधि॑ श्रि॒ताश्चत॑स्र॒ आपो॑ य॒ज्ञस्य॒ त्रयो॒ऽक्षराः॑ । यो अ॑न्त॒रा रोद॑सी क्रु॒द्धश्चक्षु॒षैक्ष॑त॒ तस्य॑ दे॒वस्य॑ । क्रु॒द्धस्यै॒तदागो॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॑ ब्राह्म॒णं जि॒नाति॑ । उद् वे॑पय रोहित॒ प्र क्षि॑णीहि ब्रह्म॒ज्यस्य॒ प्रति॑ मुञ्च॒ पाशा॑न्
જેનામાં છ વિશાળ ભૂમિ-વિસ્તારો (ષડુર્વીः) સ્થાપિત છે; જેના પર પાંચ દિશાઓ આધારિત છે; (જેનામાં જ) ચાર આપઃ (જળ) છે; (જેનામાં જ) યજ્ઞના ત્રણ અક્ષર—અક્ષય—નિવાસ કરે છે—એ જ. જે બે લોક (રોદસી) વચ્ચે ક્રોધિત થઈ પોતાની આંખથી જોયે છે—તે દેવનો આ વિષય. તે ક્રોધિત દેવ વિરુદ્ધ આ જ અપરાધ છે—જે આમ જાણીને પણ વિદ્વાન બ્રાહ્મણને હાનિ કરે/દબાવે. હે રોહિત, તેને કંપાવ; તેને ક્ષીણ કર; બ્રહ્મહંતક પર પ્રતિફળરૂપે પાશો છોડી દે.
Mantra 7
यो अ॑न्ना॒दो अन्न॑पतिर्ब॒भूव॒ ब्रह्म॑ण॒स्पति॑रु॒त यः । भू॒तो भ॑वि॒ष्यद् भुव॑नस्य॒ यस्पति॒स्तस्य॑ दे॒वस्य॑ । क्रु॒द्धस्यै॒तदागो॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॑ ब्राह्म॒णं जि॒नाति॑ । उद् वे॑पय रोहित॒ प्र क्षि॑णीहि ब्रह्म॒ज्यस्य॒ प्रति॑ मुञ्च॒ पाशा॑न्
જે અન્નનો ભોક્તા (અન્નાદ) અને અન્નનો સ્વામી (અન્નપતિ) બન્યો; જે બ્રહ્મણસ્પતિ પણ છે; જે ભૂત અને ભવિષ્યનો અધિપતિ છે, અને ભવન (જગત)નો સ્વામી છે—તે દેવનો. ક્રોધિત એવા તે દેવ સામે આ અપરાધ છે—જે કોઈ આ રીતે જાણકાર બ્રાહ્મણને હેરાન કરે/પરાજિત કરે. હે રોહિત, તેને કંપાવી દે; તેને ક્ષીણ કરી નાખ; બ્રહ્મહંતા સામે બંધાયેલા પાશોને પાછા છોડી દે (તે પર કસ).
Mantra 8
अ॒हो॒रा॒त्रैर्विमि॑तं त्रिं॒शद॑ङ्गं त्रयोद॒शं मासं॒ यो नि॒र्मिमी॑ते॒ तस्य॑ दे॒वस्य॑ । क्रु॒द्धस्यै॒तदागो॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॑ ब्राह्म॒णं जि॒नाति॑ । उद् वे॑पय रोहित॒ प्र क्षि॑णीहि ब्रह्म॒ज्यस्य॒ प्रति॑ मुञ्च॒ पाशा॑न्
જે અહોરાત્રિ દ્વારા માપીને ત્રીસ અંશોવાળો માસ, અને તેરમો માસ પણ—એ બધું જેણે નિર્માણ કરીને માપી આપ્યું—તે દેવનો. ક્રોધિત એવા તે દેવ સામે આ અપરાધ છે—જે કોઈ આ રીતે જાણકાર બ્રાહ્મણને હેરાન કરે/પરાજિત કરે. હે રોહિત, તેને કંપાવી દે; તેને ક્ષીણ કરી નાખ; બ્રાહ્મણને હાનિ કરનાર (બ્રહ્મજ્ય) સામે પાશોને પ્રતિશોધરૂપે છોડી દે (તે પર કસ).
Mantra 9
कृ॒ष्णं नि॒यानं॒ हर॑यः सुप॒र्णा अ॒पो वसा॑ना॒ दिव॒मुत् पत॑न्ति । त आव॑वृत्र॒न्त्सद॑नादृ॒तस्य॒ तस्य॑ दे॒वस्य॑ । क्रु॒द्धस्यै॒तदागो॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॑ ब्राह्म॒णं जि॒नाति॑ । उद् वेपय रोहित॒ प्र क्षि॑णीहि ब्रह्म॒ज्यस्य॒ प्रति॑ मुञ्च॒ पाशा॑न्
કાળા નીચે ખેંચતા બંધનને તોડી, પીળાશવાળા, સુપર્ણ (સુંદર પાંખવાળા) હરિઓ—જળને વસ્ત્ર સમા ધારણ કરીને—આકાશ તરફ ઉડી જાય છે. તેઓ ઋતના આસનથી (સ્થાનથી) તેને સર્વત્ર ઘેરી લે છે—તે દેવનો. ક્રોધિત એવા તે દેવ સામે આ અપરાધ છે—જે કોઈ આ રીતે જાણકાર બ્રાહ્મણને હેરાન કરે/પરાજિત કરે. હે રોહિત, તેને કંપાવી દે; તેને ક્ષીણ કરી નાખ; બ્રહ્મહંતા સામે પાશોને પ્રતિશોધરૂપે છોડી દે (તે પર કસ).
Mantra 10
यत् ते॑ च॒न्द्रं क॑श्यप रोच॒नाव॒द् यत् सं॑हि॒तं पु॑ष्क॒लं चि॒त्रभा॑नु। यस्मि॒न्त्सूर्या॒ आर्पि॑ताः स॒प्त सा॒कं तस्य॑ दे॒वस्य॑ । क्रु॒द्धस्यै॒तदागो॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॑ ब्राह्म॒णं जि॒नाति॑ । उद् वे॑पय रोहित॒ प्र क्षि॑णीहि ब्रह्म॒ज्यस्य॒ प्रति॑ मुञ्च॒ पाशा॑न्
હે કશ્યપ, તારો જે ચંદ્ર તેજસ્વી છે; જે સુસંહિત, પુષ્કળ અને ચિત્રભાનુ (વિવિધ તેજવાળો) છે—જેમા સાત સૂર્યો એકસાથે સ્થાપિત છે—તે દેવનો (મહિમા) છે. જે કોઈ આ રીતે જાણકાર બ્રાહ્મણને હેરાન કરે/પરાજિત કરે, તે ક્રોધિત દેવ સામેનું આ અપરાધ છે. હે રોહિત, તેને કંપાવી દે; તેને ક્ષીણ કરી નાખ; બ્રહ્મહંતક/બ્રાહ્મણ-હિંસક સામે તેના બંધનનાં પાશો છોડ (તેને દંડ માટે ખુલ્લો પાડ).
Mantra 11
बृ॒हदे॑न॒मनु॑ वस्ते पु॒रस्ता॑द् रथंत॒रं प्रति॑ गृह्णाति प॒श्चात्। ज्योति॒र्वसा॑ने॒ सद॒मप्र॑मा॒दं तस्य॑ दे॒वस्य॑। क्रु॒द्धस्यै॒तदागो॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॑ ब्राह्म॒णं जि॒नाति॑ । उद् वे॑पय रोहित॒ प्र क्षि॑णीहि ब्रह्म॒ज्यस्य॒ प्रति॑ मुञ्च॒ पाशा॑न्
બૃહદ્ વડે તે તેને આવરે છે; આગળ, રથંતરને પાછળથી આવી સામનો કરે તેમ ગ્રહણ કરે છે. પ્રકાશ-વસ્ત્રધારી, સદા અપ్రమાદ (સતર્ક) — તે દેવની શક્તિ છે. તે દેવ ક્રોધિત થાય ત્યારે આ અપરાધ છે: જે આમ જાણીને પણ વિદ્વાન બ્રાહ્મણને દબાવે/જીતે. હે રોહિત, તેને ઊભો કરીને કંપાવ; તેને ક્ષીણ કર; બ્રહ્મહિંસક પર પાશો છોડી દે.
Mantra 12
बृ॒हद॒न्यतः॑ प॒क्ष आसी॑द् रथंत॒रम॒न्यतः॒ सब॑ले स॒ध्रीची॑ । यद् रोहि॑त॒मज॑नयन्त दे॒वास्तस्य॑ दे॒वस्य॑। क्रु॒द्धस्यै॒तदागो॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॑ ब्राह्म॒णं जि॒नाति॑ । उद् वे॑पय रोहित॒ प्र क्षि॑णीहि ब्रह्म॒ज्यस्य॒ प्रति॑ मुञ्च॒ पाशा॑न्
એક બાજુ બૃહદ્ પાંખ હતું, બીજી બાજુ રથંતર; બળ સાથે જોડાયેલા, સાથે ચાલતા—જ્યારે દેવોએ રોહિતને જન્મ આપ્યો. તે દેવ ક્રોધિત થાય ત્યારે આ અપરાધ છે: જે આમ જાણીને પણ વિદ્વાન બ્રાહ્મણને દબાવે/જીતે. હે રોહિત, તેને ઊભો કરીને કંપાવ; તેને ક્ષીણ કર; બ્રહ્મહિંસક પર પાશો છોડી દે.
Mantra 13
स वरु॑णः सा॒यम॒ग्निर्भ॑वति॒ स मि॒त्रो भ॑वति प्रा॒तरु॒द्यन्। स स॑वि॒ता भू॒त्वान्तरि॑क्षेण याति॒ स इन्द्रो॑ भू॒त्वा त॑पति मध्य॒तो दिवं॒ तस्य॑ दे॒वस्य॑। क्रु॒द्धस्यै॒तदागो॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॑ ब्राह्म॒णं जि॒नाति॑ । उद् वे॑पय रोहित॒ प्र क्षि॑णीहि ब्रह्म॒ज्यस्य॒ प्रति॑ मुञ्च॒ पाशा॑न्
તે વરુણ બને છે; સાંજે અગ્નિ બને છે; સવારમાં ઉદય થતો મિત્ર બને છે. સવિતૃ બની તે અંતરિક્ષમાર્ગે ગમે છે; ઇન્દ્ર બની તે દ્યૌના મધ્યમાંથી તપ્ત થઈ દહન કરે છે—તે દેવનું આ સામર્થ્ય છે. જે કોઈ આ રીતે જાણકાર બ્રાહ્મણને જીતે અને દબાવે, તેનું આ જ ક્રુદ્ધ દેવ સામેનું અપરાધકર્મ છે. ઊભો કરી કંપાવ, હે રોહિત; ક્ષીણ કર; બ્રહ્મહત્યારા સામે પાશો છોડી દે, બંધનો મુક્ત કર.
Mantra 14
स॒ह॒स्रा॒ह्ण्यं विय॑तावस्य प॒क्षौ हरे॑र्हं॒सस्य॒ पत॑तः स्व॒र्गम्। स दे॒वान्त्सर्वा॒नुर॑स्युप॒दद्य॑ सं॒पश्य॑न् याति॒ भुव॑नानि॒ विश्वा॒ तस्य॑ दे॒वस्य॑। क्रु॒द्धस्यै॒तदागो॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॑ ब्राह्म॒णं जि॒नाति॑ । उद् वे॑पय रोहित॒ प्र क्षि॑णीहि ब्रह्म॒ज्यस्य॒ प्रति॑ मुञ्च॒ पाशा॑न्
વિસ્તૃત આકાશમાં વ્યાપેલા હરિનો હંસ સ્વર્ગ તરફ ઉડે છે; તેના પંખો સહસ્રાહ્ણ્ય (હજાર દિવસનું) બળ છે. સર્વ દેવોને પોતાના અંતરમાં સ્થાપી, સર્વ ભુવનોને નિહાળી, તે સર્વ લોકોમાંથી પસાર થાય છે—તે દેવનું આ સામર્થ્ય છે. જે કોઈ આ રીતે જાણકાર બ્રાહ્મણને જીતે અને દબાવે, તેનું આ જ ક્રુદ્ધ દેવ સામેનું અપરાધકર્મ છે. ઊભો કરી કંપાવ, હે રોહિત; ક્ષીણ કર; બ્રહ્મહત્યારા સામે પાશો છોડી દે, બંધનો મુક્ત કર.
Mantra 15
अ॒यं स दे॒वो अ॒प्स्व॑१न्तः स॒हस्र॑मूलः पुरु॒शाको॒ अत्त्रिः॑ । य इ॒दं विश्वं॒ भुव॑नं ज॒जान॒ तस्य॑ दे॒वस्य॑ । क्रु॒द्धस्यै॒तदागो॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॑ ब्राह्म॒णं जि॒नाति॑ । उद् वे॑पय रोहित॒ प्र क्षि॑णीहि ब्रह्म॒ज्यस्य॒ प्रति॑ मुञ्च॒ पाशा॑न्
આ એ જ દેવ છે—જળોમાં અંતર્ભૂત; સહસ્રમૂલ, પુરુષાકાર, ભક્ષક. જેણે આ સમગ્ર વિશ્વ-ભુવનને જન્મ આપ્યો—તે દેવનું આ સામર્થ્ય છે. જે કોઈ આ રીતે જાણકાર બ્રાહ્મણને જીતે અને દબાવે, તેનું આ જ ક્રુદ્ધ દેવ સામેનું અપરાધકર્મ છે. ઊભો કરી કંપાવ, હે રોહિત; ક્ષીણ કર; બ્રહ્મહત્યારા સામે પાશો છોડી દે, બંધનો મુક્ત કર.
Mantra 16
शु॒क्रं व॑हन्ति॒ हर॑यो रघु॒ष्यदो॑ दे॒वं दि॒वि वर्च॑सा॒ भ्राज॑मानम्। यस्यो॒र्ध्वा दिवं॑ त॒न्व॑१स्तप॑न्त्य॒र्वाङ् सु॒वर्णैः॑ पट॒रैर्वि भा॑ति॒ तस्य॑ दे॒वस्य॑ । क्रु॒द्धस्यै॒तदागो॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॑ ब्राह्म॒णं जि॒नाति॑ । उद् वे॑पय रोहित॒ प्र क्षि॑णीहि ब्रह्म॒ज्यस्य॒ प्रति॑ मुञ्च॒ पाशा॑न्
પ્રકાશમાન હરયઃ (તામ્ર-હરિત) ઝડપી સરકતા અશ્વો, દિવ્ય તેજથી ઝળહળતા દેવને વહન કરે છે. જેના ઊર્ધ્વ સ્વરૂપો આકાશને તપાવે છે, અને જે સુવર્ણ પટરાં (કિરણ-વસ્ત્રો)થી અહીં પ્રકાશે છે—તે દેવ વિષે આ છે. ક્રુદ્ધ દેવ વિરુદ્ધ આ અપરાધ છે: જે આ રીતે વિદ્વાન બ્રાહ્મણને હાનિ પહોંચાડે/અપમાન કરે. હે રોહિત! તેને કંપાવી દે; તેને ક્ષીણ કરી દે; બ્રહ્મજ્ય (બ્રાહ્મણહિંસા) કરનાર પર પ્રતિશોધરૂપે પાશો છોડ.
Mantra 17
येना॑दि॒त्यान् ह॒रितः॑ स॒म्वह॑न्ति॒ येन॑ य॒ज्ञेन॑ ब॒हवो॒ यन्ति॑ प्रजा॒नन्तः॑ । यदेकं॒ ज्योति॑र्बहु॒धा वि॒भाति॒ तस्य॑ दे॒वस्य॑ । क्रु॒द्धस्यै॒तदागो॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॑ ब्राह्म॒णं जि॒नाति॑ । उद् वे॑पय रोहित॒ प्र क्षि॑णीहि ब्रह्म॒ज्यस्य॒ प्रति॑ मुञ्च॒ पाशा॑न्
જેનાથી હરિત (હરિત-તામ્ર) અશ્વો આદિત્યોને વહન કરે છે; જેના યજ્ઞથી અનેક—જાણકાર—પોતાનો માર્ગ/ગતિ પ્રાપ્ત કરે છે; જે એક જ જ્યોતિ અનેક રીતે પ્રકાશે છે—તે દેવ વિષે આ છે. ક્રુદ્ધ દેવ વિરુદ્ધ આ અપરાધ છે: જે આ રીતે વિદ્વાન બ્રાહ્મણને હાનિ પહોંચાડે/અપમાન કરે. હે રોહિત! તેને કંપાવી દે; તેને ક્ષીણ કરી દે; બ્રહ્મજ્ય (બ્રાહ્મણહિંસા) કરનાર પર પ્રતિશોધરૂપે પાશો છોડ.
Mantra 18
स॒प्त यु॑ञ्जन्ति॒ रथ॒मेक॑चक्र॒मेको॒ अश्वो॑ वहति स॒प्तना॑मा । त्रि॒नाभि॑ च॒क्रम॒जर॑मन॒र्वं यत्रे॒मा विश्वा॒ भुव॒नाधि॑ त॒स्थुस्तस्य॑ दे॒वस्य॑ । क्रु॒द्धस्यै॒तदागो॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॑ ब्राह्म॒णं जि॒नाति॑ । उद् वे॑पय रोहित॒ प्र क्षि॑णीहि ब्रह्म॒ज्यस्य॒ प्रति॑ मुञ्च॒ पाशा॑न्
સાત (યોક્તાઓ) એકચક્ર રથને જોડે છે; સાત નામો ધરાવતો એક જ અશ્વ તેને વહન કરે છે. ત્રણ નાભિવાળું, અજર, કદી શિથિલ ન થતું તે ચક્ર—જેનાં પર આ સર્વ ભુવનોએ આધાર લઈને સ્થાન લીધું છે—તે દેવનું (આ સ્વરૂપ). ક્રોધિત દેવ વિરુદ્ધ આ જ અપરાધ છે: જે એવો જાણકાર બ્રાહ્મણને અન્યાયથી દબાવે/પરાજિત કરે. હે રોહિત, તેને કંપાવ; તેને ક્ષીણ કર; બ્રહ્મહંતક પર પાશો પાછા છોડ.
Mantra 19
अ॒ष्ट॒धा यु॒क्तो व॑हति॒ वह्नि॑रु॒ग्रः पि॒ता दे॒वानां॑ जनि॒ता म॑ती॒नाम्। ऋ॒तस्य॒ तन्तुं॒ मन॑सा मि॒मानः॒ सर्वा॒ दिशः॑ पवते मात॒रिश्वा॒ तस्य॑ दे॒वस्य॑ । क्रु॒द्धस्यै॒तदागो॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॑ ब्राह्म॒णं जि॒नाति॑ । उद् वे॑पय रोहित॒ प्र क्षि॑णीहि ब्रह्म॒ज्यस्य॒ प्रति॑ मुञ्च॒ पाशा॑न्
આઠ રીતે યુક્ત થયેલો ઉગ્ર વહ્નિ/વાહક વહન કરે છે—દેવોનો પિતા, અમારી પવિત્ર મતિઓનો જનક. ઋતનો તંતુ મનથી માપતો, માતરિશ્વા સર્વ દિશાઓમાં વહે છે—તે દેવનું (આ સ્વરૂપ). ક્રોધિત દેવ વિરુદ્ધ આ જ અપરાધ છે: જે એવો જાણકાર બ્રાહ્મણને અન્યાયથી દબાવે/પરાજિત કરે. હે રોહિત, તેને કંપાવ; તેને ક્ષીણ કર; બ્રહ્મહંતક પર પાશો પાછા છોડ.
Mantra 20
सं॒यञ्चं॒ तन्तुं॑ प्र॒दिशोऽनु॒ सर्वा॑ अ॒न्तर्गा॑य॒त्र्याम॒मृत॑स्य॒ गर्भे॒ तस्य॑ दे॒वस्य॑ । क्रु॒द्धस्यै॒तदागो॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॑ ब्राह्म॒णं जि॒नाति॑ । उद् वे॑पय रोहित॒ प्र क्षि॑णीहि ब्रह्म॒ज्यस्य॒ प्रति॑ मुञ्च॒ पाशा॑न्
સર્વ દિશાઓની અનુસરીને તાણેલો, કસીને ખેંચાયેલો તંતુ—ગાયત્રીની અંદર, અમૃતના ગર્ભમાં—તે દેવનું (આ સ્વરૂપ). ક્રોધિત દેવ વિરુદ્ધ આ જ અપરાધ છે: જે એવો જાણકાર બ્રાહ્મણને અન્યાયથી દબાવે/પરાજિત કરે. હે રોહિત, તેને કંપાવ; તેને ક્ષીણ કર; બ્રહ્મહંતક પર પાશો પાછા છોડ.
Mantra 21
नि॒म्रुच॑स्ति॒स्रो व्युषो॑ ह ति॒स्रस्त्रीणि॒ रजां॑सि॒ दिवो॑ अ॒ङ्ग ति॒स्रः । वि॒द्मा ते॑ अग्ने त्रे॒धा ज॒नित्रं॑ त्रे॒धा दे॒वानां॑ जनि॑मानि विद्म॒ तस्य॑ दे॒वस्य॑ । क्रु॒द्धस्यै॒तदागो॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॑ ब्राह्म॒णं जि॒नाति॑ । उद् वे॑पय रोहित॒ प्र क्षि॑णीहि ब्रह्म॒ज्यस्य॒ प्रति॑ मुञ्च॒ पाशा॑न्
ત્રણ નિમ્રુચઃ (નીચે ઉતરતી અંધકારછાયાઓ) છે; ત્રણ વ્યુષઃ (ઉષાનો ઉદય/પ્રભાતનું ફાટવું) છે; ત્રણ રજાંસિ (પ્રદેશ/લોકવિભાગ) છે—દિવમાં પણ ત્રણ, હા નિશ્ચયે. હે અગ્નિ, તારો ત્રિધા જનિત્ર (જન્મસ્થાન) અમે જાણીએ છીએ; દેવોના જન્મ પણ ત્રિધા છે એમ અમે જાણીએ છીએ—તે દેવનો આ વિષય. તે ક્રોધિત એક વિરુદ્ધ આ જ અપરાધ છે—જે આમ જાણીને પણ વિદ્વાન બ્રાહ્મણને હાનિ કરે/દબાવે. હે રોહિત, તેને કંપાવ; તેને ક્ષીણ કર; બ્રહ્મહંતક પર પ્રતિફળરૂપે પાશો છોડી દે.
Mantra 22
वि य और्णो॑त् पृथि॒वीं जाय॑मान॒ आ स॑मु॒द्रमदधाद॒न्तरि॑क्षे॒ तस्य॑ दे॒वस्य॑ । क्रु॒द्धस्यै॒तदागो॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॑ ब्राह्म॒णं जि॒नाति॑ उद् वे॑पय रोहित॒ प्र क्षि॑णीहि ब्रह्म॒ज्यस्य॒ प्रति॑ मुञ्च॒ पाशा॑न्
જે જન્મતાં જ પૃથ્વીને આવરી ગયો; જેણે અંતરિક્ષમાં સમુદ્ર સ્થાપ્યો—તે દેવનો આ વિષય. તે ક્રોધિત એક વિરુદ્ધ આ જ અપરાધ છે—જે આમ જાણીને પણ વિદ્વાન બ્રાહ્મણને હાનિ કરે/દબાવે. હે રોહિત, તેને ઉપર ઉઠાવી કંપાવ; તેને ક્ષીણ કર; બ્રહ્મહંતક પર પ્રતિફળરૂપે પાશો છોડી દે.
Mantra 23
त्वम॑ग्ने॒ क्रतु॑भिः के॒तुभि॑र्हि॒तो॒३र्कः समि॑द्ध॒ उद॑रोचथा दि॒वि। किम॒भ्याऽर्चन् म॒रुतः॒ पृश्नि॑मातरो॒ यद् रोहि॑त॒मज॑नयन्त दे॒वास्तस्य॑ दे॒वस्य॑। क्रु॒द्धस्यै॒तदागो॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॑ ब्राह्म॒णं जि॒नाति॑ । उद् वे॑पय रोहित॒ प्र क्षि॑णीहि ब्रह्म॒ज्यस्य॒ प्रति॑ मुञ्च॒ पाशा॑न्
હે અગ્નિ! તું ક્રતુઓ અને કેતુઓ (તેજસ્વી નિશાનીઓ)થી સ્થાપિત, સમિદ્ધ અર્ક (જ્વાલા) બની, દ્યૌમાં પ્રકાશ્યો. પૃશ્નિના પુત્ર મરુતો—જ્યારે દેવોએ રોહિતને જન્મ આપ્યો—ત્યારે તે દેવનું સ્તવન શા માટે કરતા હતા? ક્રોધિત તે દેવ સામે આ જ અપરાધ છે: જે આ રીતે જાણીને પણ વિદ્વાન બ્રાહ્મણને ઇજા/હાનિ કરે. હે રોહિત! તેને ઉપર ઉઠાવી કંપાવ; તેની શક્તિ ક્ષીણ કર; બ્રહ્મજ્ય (બ્રાહ્મણહિંસા/બ્રહ્મહત્યાનું પાતક) કરનાર પર પ્રતિશોધરૂપે પાશો છોડ.
Mantra 24
य आ॑त्म॒दा ब॑ल॒दा यस्य॒ विश्व॑ उ॒पास॑ते प्र॒शिषं॒ यस्य॑ दे॒वाः । यो॒३स्येशे॑ द्वि॒पदो॒ यश्चतु॑ष्पद॒स्तस्य॑ दे॒वस्य॑ । क्रु॒द्धस्यै॒तदागो॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॑ ब्राह्म॒णं जि॒नाति॑ । उद् वे॑पय रोहित॒ प्र क्षि॑णीहि ब्रह्म॒ज्यस्य॒ प्रति॑ मुञ्च॒ पाशा॑न्
જે આત્મા આપે, બળ આપે—જેનાં પ્રશિષ (આજ્ઞા/શાસન)ને સર્વ ઉપાસે છે, જેને દેવો પણ અનુસરે છે; જે દ્વિપદ અને ચતુષ્પદનો ઈશ્વર છે—તે દેવનો (મહિમા). ક્રોધિત તે દેવ સામે આ જ અપરાધ છે: જે આ રીતે જાણીને પણ વિદ્વાન બ્રાહ્મણને ઇજા/હાનિ કરે. હે રોહિત! તેને ઉપર ઉઠાવી કંપાવ; તેની શક્તિ ક્ષીણ કર; બ્રહ્મજ્ય કરનાર પર પ્રતિશોધરૂપે પાશો છોડ.
Mantra 25
एक॑पा॒द् द्विप॑दो॒ भूयो॒ वि च॑क्रमे॒ द्विपा॒त् त्रिपा॑दम॒भ्येऽति प॒श्चात्। चतु॑ष्पाच्चक्रे॒ द्विप॑दामभिस्व॒रे सं॒पश्य॑न् प॒ङ्क्तिमु॑प॒तिष्ठमान॒स्तस्य॑ दे॒वस्य॑ । क्रु॒द्धस्यै॒तदागो॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॑ ब्राह्म॒णं जि॒नाति॑ । उद् वे॑पय रोहित॒ प्र क्षि॑णीहि ब्रह्म॒ज्यस्य॒ प्रति॑ मुञ्च॒ पाशा॑न्
એકપાદ બની તે દ્વિપદથી પણ આગળ વિસ્તરી ચાલ્યો; દ્વિપદ બની પાછળથી ત્રિપદને પકડી લીધો. ચતુષ્પદ બની, અભિસ્વર (દિશા બતાવતો નાદ) સાથે દ્વિપદોને ચલાવ્યા; પંક્તિ (ક્રમબદ્ધ પંક્તિ)ને સમ્યક જોઈ, ઉપતિષ્ઠમાન (સન્નિધ ઊભો રહી સેવક સમાન) રહ્યો—તે દેવનો (મહિમા). ક્રોધિત તે દેવ સામે આ જ અપરાધ છે: જે આ રીતે જાણીને પણ વિદ્વાન બ્રાહ્મણને ઇજા/હાનિ કરે. હે રોહિત! તેને ઉપર ઉઠાવી કંપાવ; તેની શક્તિ ક્ષીણ કર; બ્રહ્મજ્ય કરનાર પર પ્રતિશોધરૂપે પાશો છોડ.
Mantra 26
कृ॒ष्णायाः॑ पु॒त्रो अर्जु॑नो॒ रात्र्या॑ व॒त्सोऽजायत । स ह॒ द्यामधि॑ रोहति॒ रुहो॑ रुरोह॒ रोहि॑तः
કૃષ્ણામાંથી પુત્ર અર્જુન જન્મ્યો; રાત્રિમાંથી વાછરડો ઉત્પન્ન થયો. તે ખરેખર દ્યૌ પર ચઢે છે; ચઢનાર ચઢી ગયો—રોહિત ઉદિત થયો છે.
Frequently Asked Questions
Here Rohita functions as a solar-royal punitive power—an enforcer of cosmic order—who is asked to prosecute and restrain the person who harms a learned Brahmin.
The hymn treats pāśa (“noose/bond”) as the mechanism of divine restraint: the offender is to be seized, restricted, and made unable to continue aggression, with wasting-away as the consequence of guilt.
Its primary aim is abhicārika (punitive/apotropaic): it protects brahman-power by deterring and ritually binding an aggressor, rather than curing a physical illness.
Ask anything about Sukta 3 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
