Sukta 4
Rishi: Atharvanic tradition (specific r̥ṣi attribution varies by anukramaṇī for this section; commonly treated as anonymous/collective in late books)
Devata: Composite sovereignty: Agni–Sūrya–Yama–Mahendra (Indra) as a single power
Chandas: Anuṣṭubh (with refrain-like cadence in pāda 2)
AVŚ 13.4 ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਸਰਬਭੌਮਤਾ ਦੀ ਇਕ ਲਿਤਨੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਕੋ ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਅਗਨੀ, ਸੂਰਜ, ਯਮ, ਮਹੇਂਦ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਅਤੇ ਆਰਯਮਨ, ਵਰੁਣ, ਰੁਦ੍ਰ, ਮਹਾਦੇਵ ਆਦਿ ਸਹ-ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਇਕਠਾ ਕਰਕੇ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਰਣ–ਆਕਾਸ਼ ਵਾਲਾ ਮੁੜ ਮੁੜ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਧ੍ਰੁਵ-ਵਾਕ ਇਸ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਗਗਨਮੰਡਲ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਥਿਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਉਸਨੂੰ ਭਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਇਸੇ ਰਾਹੀਂ ਰਾਜ ਲਈ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ, ਤ/ਕ੍ਰਮ, ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਤਾਕਤਾਂ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਸੁਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸੂਕਤ ਦੀ ਤਾਕਤ ‘ਉਹ ਹੀ ਹੈ…’ ਵਾਲੀ ਸਮੂਹਕ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਘੇਰੇ/ਬੰਦਿਸ਼ ਦੀ ਛਵੀ (ਕਿਰਣਾਂ ਨੂੰ ਪੱਟੀਆਂ/ਬੰਧਾਂ ਵਾਂਗ) ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਜ–ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਅਪੋਤ੍ਰੋਪਾਇਕ ਢਾਲ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।
Mantras
Mantra 1
अध्यात्मम्। स ए॑ति सवि॒ता स्वऽर्दि॒वस्पृ॒ष्ठेऽव॒चाक॑शत्
ਅਧਿਆਤਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਚਲਦਾ ਹੈ; ਸਵਿਤਾ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ; ਦਿਆਉਂ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਉਹ ਚਮਕ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਹੈ।
Mantra 2
र॒श्मिभि॒र्नभ॒ आभृ॑तं महे॒न्द्र ए॒त्यावृ॑तः
ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਨਭ (ਆਕਾਸ਼-ਮੰਡਲ) ਧਾਰਿਆ ਤੇ ਭਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮਹਾਨ ਇੰਦਰ ਚੌਫੇਰੇ ਤੋਂ ਆਵ੍ਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ।
Mantra 3
स धा॒ता स वि॑ध॒र्ता स वा॒युर्नभ॒ उच्छ्रि॑तम्। र॒श्मिभि॒र्नभ॒ आभृ॑तं महे॒न्द्र ए॒त्यावृ॑तः
ਉਹ ਧਾਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਧਰਤਾ ਹੈ; ਉਹ ਵਾਯੂ ਹੈ—ਉੱਚੇ ਉਠਾਇਆ ਹੋਇਆ ਨਭ ਉਪਰ ਟਿਕਿਆ ਹੈ। ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਨਭ ਧਾਰਿਆ ਤੇ ਭਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮਹਾਨ ਇੰਦਰ ਚੌਫੇਰੇ ਤੋਂ ਆਵ੍ਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ।
Mantra 4
सोऽर्य॒मा स वरु॑णः॒ स रु॒द्रः स म॑हादे॒वः। र॒श्मिभि॒र्नभ॒ आभृ॑तं महे॒न्द्र ए॒त्यावृ॑तः
ਉਹ ਅਰ੍ਯਮਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਰੁਣ ਹੈ; ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ ਹੈ, ਉਹ ਮਹਾਦੇਵ ਹੈ। ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਨਭ ਧਾਰਿਆ ਤੇ ਭਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮਹਾਨ ਇੰਦਰ ਚੌਫੇਰੇ ਤੋਂ ਆਵ੍ਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ।
Mantra 5
सो अ॒ग्निः स उ॒ सूर्यः॒ स उ॑ ए॒व म॑हाय॒मः। र॒श्मिभि॒र्नभ॒ आभृ॑तं महे॒न्द्र ए॒त्यावृ॑तः
ਉਹ ਅਗਨੀ ਹੈ; ਉਹੀ ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਸੂਰਜ ਹੈ; ਉਹੀ ਮਹਾਨ ਯਮ ਹੈ। ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਨਭ (ਆਕਾਸ਼) ਧਾਰਿਆ ਤੇ ਭਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮਹੇਂਦ੍ਰ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਤੋਂ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
Mantra 6
तं व॒त्सा उप॑ तिष्ठ॒न्त्येक॑शीर्षाणो यु॒ता दश॑ । र॒श्मिभि॒र्नभ॒ आभृ॑तं महे॒न्द्र ए॒त्यावृ॑तः
ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਵੱਛੇ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਦਸ, ਜੂਏ ਵਿੱਚ ਜੁੜੇ, ਇਕ-ਸਿਰ ਵਾਲੇ। ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਨਭ-ਮੰਡਲ ਧਾਰਿਆ ਤੇ ਭਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮਹੇਂਦ੍ਰ ਸਭ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਆਵ੍ਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
Mantra 7
प॒श्चात् प्राञ्च॒ आ त॑न्वन्ति॒ यदु॒देति॒ वि भा॑सति । र॒श्मिभि॒र्नभ॒ आभृ॑तं महे॒न्द्र ए॒त्यावृ॑तः
ਪਿੱਛੋਂ ਅੱਗੇ ਵੱਲ ਉਹ ਫੈਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੌਰ ਤੇ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਨਭ-ਮੰਡਲ ਧਾਰਿਆ ਤੇ ਭਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮਹੇਂਦ੍ਰ ਸਭ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਆਵ੍ਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
Mantra 8
तस्यै॒ष मारु॑तो ग॒णः स ए॑ति शि॒क्याकृ॑तः
ਉਸ ਦਾ ਇਹ ਮਾਰੁਤ-ਗਣ ਇੱਥੇ ਹੈ; ਇਹ ਆਉਂਦਾ ਹੈ—ਲਟਕਦੇ ਜਾਲ ਵਾਂਗ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ।
Mantra 9
र॒श्मिभि॒र्नभ॒ आभृ॑तं महे॒न्द्र ए॒त्यावृ॑तः
ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਨਭ (ਆਕਾਸ਼-ਮੰਡਲ) ਧਾਰਿਆ ਤੇ ਭਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮਹਾਨ ਇੰਦਰ ਚੌਂਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
Mantra 10
तस्ये॒मे नव॒ कोशा॑ विष्ट॒म्भा न॑व॒धा हि॒ताः
ਉਸਦੇ ਹੀ ਇਹ ਨੌਂ ਕੋਸ਼ ਹਨ; ਨੌਂ-ਵਿਧ ਆਸਰੇ ਦੇ ਸਤੰਭ ਆਪਣੇ ਥਾਂਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਟਿਕਾਏ ਹੋਏ ਹਨ।
Mantra 11
स प्र॒जाभ्यो॒ वि प॑श्यति॒ यच्च॑ प्रा॒णति॒ यच्च॒ न
ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਸਭ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਲਈ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਨਿਗਾਹ ਮਾਰਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਪ੍ਰਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਪ੍ਰਾਣ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ, ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦਾ ਹੈ।
Mantra 12
तमि॒दं निग॑तं॒ सहः॒ स ए॒ष एक॑ एक॒वृदेक॑ ए॒व
ਇਹ ਸਹਃ (ਸ਼ਕਤੀ) ਇਸ ਸਭ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈ ਹੈ; ਉਹੀ—ਇਹੀ ਇਕ—ਏਕ, ਏਕਵ੍ਰਤ, ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਇਕੱਲਾ ਹੀ।
Mantra 13
ए॒ते अ॑स्मिन् दे॒वा ए॑क॒वृतो॑ भवन्ति
ਉਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੇਵਤਾ ਏਕਵ੍ਰਤ (ਇੱਕੋ ਵ੍ਰਤ/ਆਚਰਨ ਵਾਲੇ) ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇੱਕੋ ਨਿਯਮ ਹੇਠ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Frequently Asked Questions
It proclaims that one sovereign divine power appears as many gods (Agni, Sūrya, Yama, Indra and others) and uses the image of sun-rays filling the sky to create an all-round protective enclosure for prosperity and order.
Rays function like binding, protective ‘bands’ that leave no opening for harm, while the firmament is the total ritual-cosmic field being ‘filled’—a way of saying protection and authority pervade everything.
Traditionally it suits prosperity-and-protection rites for a community or ruler: recited at dawn/midday, with purification, optional fire, and an encircling action or protective cord to mirror the hymn’s theme of being ‘encompassed round about.’
Ask anything about Sukta 4 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.