Sarga 4

Verse 1

श्रुत्वा हनुमतो वाक्यं यथावदनुपूर्वशः ।ततोऽब्रवीन्महातेजा रामस्सत्यपराक्रमः ।।।।

Al oír las palabras de Hanumān, expuestas debidamente y en orden, el poderoso y resplandeciente Rāma—cuyo valor se sostiene en la verdad—habló entonces.

Verse 2

यां निवेदयसे लङ्कां पुरीं भीमस्य रक्षसः ।क्षिप्रमेनां मथिष्यामि सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ।।।।

Esa Laṅkā que me describes—la ciudad del temible rākṣasa—la aplastaré sin demora. Esto te lo digo en verdad.

Verse 3

अस्मिन् मुहूर्ते सुग्रीव प्रयाणमभिरोचये ।युक्तो मुहूर्तो विजयः प्राप्तो मध्यं दिवाकर ।।।।

Sugrīva, elijo partir en este mismo instante. La hora está bien dispuesta para la victoria, pues el Sol ha alcanzado el centro del cielo.

Verse 4

सीतां हृत्वा तु मे जातु क्वासौ यास्यति यास्यत: ।सीता श्रुत्वाभियानं मे अशामेष्यति जीविते ।जीवितान्तेऽ मृतं स्पृष्टवा पीत्वा विषमिवातुरः ।।।।

Habiendo raptado a Sītā, ¿adónde podría ir ese hombre para escapar de mí? Cuando Sītā oiga de mi avance, recobrará esperanza en la vida—como quien, afligido tras beber veneno, al borde de la muerte toca el amṛta y revive.

Verse 5

उत्तरा फल्गुनी ह्यद्य श्वस्तु हस्तेन योक्ष्यते ।अभिप्रायाम सुग्रीव सर्वानीकसमावृताः ।।।।

Hoy reina el asterismo Uttarā Phalgunī, y mañana se unirá con Hasta. Sugrīva, reúne todas las divisiones del ejército: mi propósito es partir bajo este tiempo propicio.

Verse 6

निमित्तानि च पश्यामि यानि प्रादुर्भवन्ति च ।निहत्य रावणं सीतामानयिष्यामि जानकीम् ।।।।

Veo los presagios conforme van manifestándose; después de dar muerte a Rāvaṇa, traeré de vuelta a Sītā, Jānakī, hija de Janaka.

Verse 7

उपरिष्टाद्धि नयनं स्फुरमाणमिदं मम ।विजयं समनुप्राप्तं शंसतीव मनोरथम् ।।।।

El temblor de mi párpado superior parece anunciar que la victoria está ya cercana, como si proclamara que mi anhelo más querido será cumplido.

Verse 8

ततो वानरराजेन लक्ष्मणेन सुपूजितः ।उवाच रामो धर्मात्मा पुनरप्यर्धकोविदः ।।।।

Entonces, Rama, de alma justa, diestro en el arte del gobierno, y grandemente honrado por el Rey de los Vánaras y por Lakshmana, habló una vez más.

Verse 9

अग्रे यातु बलस्यास्य नीलो मार्गमवेक्षितुम् ।वृतश्शतसहस्रेण वानराणां तरस्विनाम् ।।।।

«Que Nīla marche al frente de este ejército para reconocer el camino», dijo Rāma, «escoltado por cien mil vānaras, veloces y valerosos».

Verse 10

फलमूलवता नील शीतकाननवारिणा ।पथा मधुमता चाशु सेनां सेनापते नय ।।।।

Oh Nīla, jefe de las huestes, conduce pronto al ejército por un camino rico en frutos y raíces, con fresca agua del bosque y dulce miel.

Verse 11

दूषयेयुर्दुरात्मनः पथि मूलफलोदकम् ।राक्षसाः परिरक्षेथास्तेभ्यस्त्वं नित्यमुद्यतः ।।।।

Los Rākṣasas de mente perversa podrían contaminar en el camino las raíces, los frutos y el agua; mantente siempre vigilante y protégelos de ellos.

Verse 12

निम्नेषु वनदुर्गेषु वनेषु च वनौकसः ।अभिप्लुत्याभिपश्येयुः परेषां निहितं बलम् ।।।।

«Oh moradores del bosque, registrad los parajes bajos, las fortalezas del bosque de difícil acceso y las espesuras; saltando, mirad también más allá de lo que suele verse, para descubrir las fuerzas enemigas ocultas.»

Verse 13

यच्च फल्गु बलं किञ्चित्त दत्रैवोपपद्यताम् ।एतद्धि कृत्यं घोरं नो विक्रमेण प्रयुज्यताम् ।।।।

«Si hay quienes son débiles en fuerza, que sean destinados aquí mismo a labores de apoyo; pues la tarea que tenemos es terrible: que el valor se emplee plenamente.»

Verse 14

सागरौघनिभं भीममग्रानीकं महाबलाः ।कपिसिंहाः प्रकर्षस्तु शतशोऽथ सहस्रशः ।।।।

Por cientos y por miles, los poderosos monos, como leones, avanzaron al frente del ejército—feroces, arrolladores como las crecidas olas del océano.

Verse 15

गजश्च गिरिसङ्काशो गवयश्च महाबलः ।गवाक्षश्चाग्रतो यातु गवां दृप्तइवर्षभ: ।।।।

Que Gaja—semejante a una montaña—junto con el poderoso Gavaya, y Gavākṣa, marche al frente, como toros orgullosos que encabezan la manada.

Verse 16

यातु वानरवाहिन्या वानरः प्लवतां वरः ।पालयन्दक्षिणं पार्श्वमृषभो वानरर्षभः ।।।।

Que Ṛṣabha—el mejor de los monos saltadores, toro entre los vánaras—guarde el flanco derecho del ejército de los vánaras.

Verse 17

गन्धहस्तीव दुर्धर्षस्तरस्वी गन्धमादनः ।यातु वानरवाहिन्या स्सव्यं पार्श्वमधिष्ठितः ।।।।

Que Gandhamādana—poderoso e inconquistable como un elefante en celo—tome posición al mando del flanco izquierdo del ejército vánara.

Verse 18

यास्यामि बलमध्येऽहं बलौघमभिहर्षयन् ।अधिरुह्य हनूमन्त मैरावत मिवेश्वरः ।।।।

Iré al centro del ejército, alentando a la hueste; montaré a Hanumān, como el Señor de los dioses monta a Airāvata.

Verse 19

अङ्गदेनैष संयातु लक्ष्मणश्चान्त कोपमः ।सार्वभौमेन भूतेशो द्रविणाधिपतिर्यथा ।।।।

Que avance Lakṣmaṇa—terrible como Antaka—montado en Aṅgada, como el Señor de las riquezas cabalga a Sārvabhauma, el elefante de Kubera.

Verse 20

जाम्बवांश्च सुषेणश्च वेगदर्शी च वानरः ।ऋक्षराजो महासत्त्वः कुक्षिं रक्षन्तु ते त्रयः ।।।।

Que esos tres—Jāmbavān, Suṣeṇa y el vānara Vegadarśī—junto con el poderoso rey de los osos, guarden vuestro flanco y retaguardia.

Verse 21

राघवस्य वचश्श्रुत्वा सुग्रीवो वाहिनीपतिः ।व्यादिदेश महावीर्यो वानरान्वानरर्षभ ः ।।।।

Al oír las palabras de Rāghava, Sugrīva—señor del ejército, toro entre los vānaras—, aquel gran héroe dio órdenes a los vānaras.

Verse 22

ते वानरगणास्सर्वे समुत्पत्य युयुत्सवः ।गुहाभ्यश्शिखरेभ्यश्च अशु पुप्लुविरे तदा ।।।।

Entonces todas aquellas huestes de vānaras, ansiosas de combatir, se alzaron de un salto y, veloces, irrumpieron desde las cuevas y desde las cumbres de las montañas.

Verse 23

ततो वानरराजेन लक्ष्मणेन च पूजितः ।जगाम रामोधर्मात्मा ससैन्यो दक्षिणां दिशम् ।। ।।

Después, Rāma, de espíritu justo, honrado por el rey de los vānaras y por Lakṣmaṇa, partió con su ejército hacia la dirección del sur.

Verse 24

शतैः शतसहस्रैश्च कोटिभिश्चायुतैरपि ।वारणाभैश्च हरिभिर्ययौ परिवृतस्तदा ।।।।

Entonces avanzó rodeado por innumerables vānaras: por cientos, por cientos de miles, por crores y por miríadas, como una masa de guerreros semejantes a elefantes a su alrededor.

Verse 25

तं यान्तमनुयान्ती सा महती हरिवाहिनी ।दृप्ता: प्रमुदितास्सर्वे सुग्रीवेणाभिपालिताः ।।।।

Mientras él avanzaba, tras él seguía aquel gran ejército de vānaras—altivos y jubilosos, todos mantenidos en orden bajo el mando de Sugrīva.

Verse 26

आप्लवन्तः प्लवन्तश्च गर्जन्तश्च प्लवङ्गमाः ।क्षेवळन्तो निनदन्तस्ते जग्मुर्वै दक्षिणां दिशम् ।।।।

Saltando y brincando, rugiendo y clamando, aquellos plavaṅgamas marcharon en verdad hacia el sur—juguetones en el movimiento, pero dispuestos para la batalla.

Verse 27

भक्ष्यन्त स्सुगन्धीनि मधूनि च फलानि च ।उद्वहन्तो महावृक्षान् मञ्जरीपुञ्जधारिणः ।।।।

Los vānaras avanzaban comiendo miel fragante y frutos, y llevando grandes ramas de árboles cargadas de racimos de flores.

Verse 28

अन्योन्यं सहसा दृप्ता निर्वहान्ति क्षिपन्ति च ।पतन्तश्पोत्पत्नत्यन्ये पातयन्त्यपरे परान् ।।।।

En su ánimo exaltado y súbita exuberancia, se cargaban unos a otros y se arrojaban; unos saltaban mientras otros caían, y algunos empujaban a los demás en bullicioso juego.

Verse 29

रावणो नो निहन्तव्यस्सर्वे च रजनीचराः ।इति गर्जन्ति हरयो राघवस्य समीपतः ।।।।

«Debemos dar muerte a Rāvaṇa, junto con todos los que vagan en la noche». Así rugían los vánaras cerca de Rāghava (Rāma).

Verse 30

पुरस्तादृषभो वीरो नील: कुमुद एव च ।पन्थानं शोधयन्तिस्म वानरैर्बहुभि स्सह ।।।।

Al frente, el heroico Ṛṣabha, Nīla y Kumuda—junto con muchos vánaras—seguían explorando y despejando el camino.

Verse 31

मध्ये तु राजा सुग्रीवो रामो लक्ष्मण एव च ।बलभिर्बहुभि र्भीमैर्वृताश्शत्रुनिबर्हणाः ।।।।

En el centro marchaban el rey Sugrīva, y Rāma con Lakṣmaṇa, rodeados de muchos guerreros fieros y poderosos, destructores del enemigo.

Verse 32

हरिश्शतवलिर्वीरः कोटीभिर्दशभिर्वृतः ।सर्वामेको ह्यावष्टभ्य ररक्ष हरिवाहिनीम् ।।।।

El heroico vánara Śatavali, rodeado por diez koṭis de tropas, sostuvo la línea; y, aunque uno solo, protegió a todo el ejército vánara.

Verse 33

कोटीशतपरीवारः केसरी पनसो गजः ।अर्कश्चातिबल: पार्श्वमेकं तस्याभिरक्षति ।।।।

Con un séquito de cien koṭis, Keśarī, Panasa, Gaja y también Arka con Atibala custodiaban uno de los flancos de aquel ejército.

Verse 34

सुषेणो जाम्बवांश्चैव ऋक्षैर्बहुभिरावृतौ ।सुग्रीवं पुरतः कृत्वा जघनं सम्ररक्षतुः ।।।।

Suṣeṇa y Jāmbavān, rodeados de numerosos osos, pusieron a Sugrīva al frente y resguardaron la retaguardia del ejército.

Verse 35

तेषां सेनापतिर्वीरो नीलो वानरपुङ्गवः ।सम्पतन्पततां श्रेष्ठस्तद्बलं पर्यपालयात् ।।।।

Su valiente jefe de ejército, Nīla, el más excelso entre los que saltan y descienden, se movía por la tropa, velando y ordenando aquel ejército.

Verse 36

दरीमुखः प्रजङ्घश्च रम्भोऽथ रभसः कपिः ।सर्वतश्च ययुर्वीरास्त्वरयन्तः प्लवङ्गमान् ।।।।

Los valientes monos—Dārīmukha, Prajaṅgha, Rambha y el kapi Rabhasa—iban por todas partes, apremiando a los vānaras saltadores.

Verse 37

एवं ते हरिशार्दूला गच्छन्तो बलदर्पिताः ।अपश्यंस्ते गिरिश्रेष्ठं सह्यं द्रुमालतायुतम् ।।।।सरांसि च सुपुल्लानि तटाकानि वनानि च ।।।।

Así, aquellos vānaras, cual tigres, henchidos de orgullo por su fuerza al marchar, contemplaron el Sahya, el más excelso de los montes, cubierto de árboles y enredaderas; y vieron lagos con lotos plenamente florecidos, estanques y bosques.

Verse 38

एवं ते हरिशार्दूला गच्छन्तो बलदर्पिताः ।अपश्यंस्ते गिरिश्रेष्ठं सह्यं द्रुमालतायुतम् ।।6.4.37।।सरांसि च सुपुल्लानि तटाकानि वनानि च ।।6.4.38।।

Así, aquellos vānaras, cual tigres, orgullosos de su fuerza al avanzar, miraron el Sahya, el más excelso de los montes, colmado de árboles y enredaderas; y también lagos con lotos plenamente florecidos, estanques y bosques.

Verse 39

रामस्य शासनं ज्ञात्वा भीमकोपस्य भीतवत् ।वर्जयन्नगराभ्याशां स्तथा जनपदानपि ।।।।सागरौघनिभं भीमं तद्वानरबलं महत् ।उत्ससर्प महाघोषं भीमघोषमिवार्णव: ।।।।

Al conocer el mandato de Rāma—como si temieran su terrible ira—los grandes y temibles vānaras, vastos como el oleaje del océano, avanzaron evitando las cercanías de las ciudades y aun las aldeas, rugiendo con un clamor poderoso y pavoroso, semejante al bramido del mar.

Verse 40

रामस्य शासनं ज्ञात्वा भीमकोपस्य भीतवत् ।वर्जयन्नगराभ्याशां स्तथा जनपदानपि ।।6.4.39।।सागरौघनिभं भीमं तद्वानरबलं महत् ।उत्ससर्प महाघोषं भीमघोषमिवार्णव: ।।6.4.40।।

Los grandes vānaras, inmensos como una oleada del océano, avanzaron con un rugido atronador; pero, conociendo el mandato de Rāma, evitaron ciudades y aldeas, como si temieran su terrible desagrado.

Verse 41

तस्यदाशरथे: पार्श्वे शूरास्ते कपिकुङजराः ।तोर्णमापुप्लुवु स्सर्वे सदश्वा इव चोदिताः ।।।।

Junto a aquel hijo de Daśaratha, esos heroicos señores de los monos saltaron todos con presteza hacia adelante, como corceles bien guiados y espoleados.

Verse 42

कपिभ्यामुह्यमानौ तौ शुशुभाते नरर्षभौ ।महाद्भ्यामिव सम्स्पृष्टौ ग्रहाभ्यां चन्द्रभास्करौ ।।।।

Llevados por los dos monos, aquellos dos mejores de los hombres resplandecían con esplendor—como la luna y el sol cuando son tocados por dos grandes planetas.

Verse 43

ततो वानरराजेन लक्ष्मणेन सुपूजितः ।जगाम रामो धर्मात्मा ससैन्यो दक्षिणां दिशम् ।।।।

Entonces Rāma, de alma justa, honrado con profunda reverencia por el rey de los vānaras y por Lakṣmaṇa, partió con su ejército hacia la dirección del sur.

Verse 44

तमङ्गदगतो रामं लक्ष्मणश्शुभया गिरा ।उवाच परिपूर्णार्थ: स्मृतिमान् प्रतिभानवान् ।।।।

Lakṣmaṇa—llevado por Aṅgada, dotado de memoria firme y aguda inteligencia, resuelto a cumplir plenamente el propósito—habló a Rāma con palabras auspiciosas.

Verse 45

हृतामवाप्य वैदेहीं क्षिप्रं हत्वा च रावणम् ।समृद्धार्थस्समृद्धार्थमयोध्यां प्रतियास्यसि ।।।।

Cuando Vaidehī sea recobrada y Rāvaṇa sea abatido con prontitud, tú, con el propósito cumplido, regresarás a Ayodhyā, habiendo alcanzado tu justo fin.

Verse 46

महान्ति च निमित्तानि दिवि भूमौ च राघव ।शुभानि तव पश्यामि सर्वाण्येनार्थसिद्धये ।अनुवाति शिवो वायु स्सेवां मृदुहित स्सुखः ।।।।

Oh Rāghava, veo para ti grandes y auspiciosas señales, en el cielo y en la tierra, todas encaminadas al logro de tu propósito. Sopla también un viento benéfico, suave y grato, que favorece el avance del ejército.

Verse 47

पूर्णवल्गुस्वराश्चेमे प्रवदन्ति मृगद्विजाः ।प्रसन्नाश्च दिश स्सर्वा विमलश्च दिवाकरः ।।।।

Estas bestias y aves claman con voces plenas y dulces; todas las direcciones están serenas, y el Sol resplandece limpio y luminoso.

Verse 48

उशना च प्रसन्नार्चिरनु त्वां भार्गवो गतः ।।।।ब्रह्मराशिर्विशुद्धश्च शुद्दाश्च परमर्षयः ।अर्चिष्मन्तः प्रकाशन्ते ध्रुवं सर्वे प्रदक्षिणम् ।।।।

Uśanā (Śukra), el Bhārgava, te sigue con sereno fulgor; y los supremos ṛṣis, purísimos y radiantes como llamas, circundan a Dhruva por la derecha en reverente pradakṣiṇa: señal firme de victoria.

Verse 49

उशना च प्रसन्नार्चिरनु त्वां भार्गवो गतः ।।6.4.48।।ब्रह्मराशिर्विशुद्धश्च शुद्दाश्च परमर्षयः ।अर्चिष्मन्तः प्रकाशन्ते ध्रुवं सर्वे प्रदक्षिणम् ।।6.4.49।।

Se repite el mismo augurio celeste: Uśanā (Śukra) resplandece sereno tras de ti, y los grandes ṛṣis radiantes circundan a Dhruva por la derecha—firme garantía de éxito auspicioso.

Verse 50

त्रिशङ्कुर्विमलो भाति राजर्षिस्सपुरोहितः ।पितामहाः पुरोऽस्माकमिक्ष्वाकूणां महात्मनाम् ।।।।

Triśaṅku, el rajarṣi, brilla puro y claro junto con su sacerdote; ancestro de nuestra magnánima estirpe de Ikṣvāku, aparece ante nosotros como signo favorable.

Verse 51

विमले च प्रकाशेते विशाखे निरुपप्लुवे ।नक्षत्र वरमस्माकमिक्ष्वाकूणां महात्मनाम् ।।।।

Viśākhā resplandece luminosa y pura, sin obstáculo alguno: es la más excelsa estrella para nuestra magnánima casa de Ikṣvāku.

Verse 52

नैरृतं नैरृतानां च नक्षत्रमभिपीड्यते ।मूलो मूलवता स्पृष्टो धूप्यते धूमकेतुना ।।।।

La estrella Nairṛta, vinculada a los Nairṛtas, se halla gravemente afligida; Mūla, tocada por Mūlavatā, es oprimida aún más por el cometa Dhūmaketu.

Verse 53

सर्वं चैतद्विनाशाय राक्षसानामुप स्थितम् ।काले कालगृहीतानां नक्षत्र ग्रहपीडितम् ।।।।

Todos estos presagios han surgido para la destrucción de los Rākṣasas; quienes han sido apresados por su fin destinado serán, a su debido tiempo, aplastados por la aflicción de estrellas y planetas.

Verse 54

प्रसन्ना स्सुरसाश्चापो वनानि फलवन्ति च ।प्रवान्त्यभ्य नाधिकं गन्धान्यथर्तुकुसुमा द्रुमाः ।।।।

Las aguas están claras y dulces; los bosques rebosan de frutos. Las brisas fragantes no soplan con aspereza, y los árboles florecen como si fuese más allá de su estación: señales de buen augurio en la marcha.

Verse 55

व्यूढानि कपिसैन्यानि प्रकाशन्तेऽधिकं प्रभो ।।।।देवानामिव सैन्यानि सङ्ग्रामे तारकामये। एवमार्य ।समीक्ष्यैतान्प्रीतो भवितुमर्हसि ।।।।

Oh Rey, los ejércitos de los monos, dispuestos en formación, resplandecen en gran manera—como las huestes de los devas en la batalla estrellada contra Tāraka. Al contemplar estas disposiciones, oh noble, debes quedar complacido.

Verse 56

व्यूढानि कपिसैन्यानि प्रकाशन्तेऽधिकं प्रभो ।।6.4.55।।देवानामिव सैन्यानि सङ्ग्रामे तारकामये। एवमार्य ।समीक्ष्यैतान्प्रीतो भवितुमर्हसि ।।6.4.56।।

Oh Rey, los ejércitos de los monos, dispuestos en formación, resplandecen en gran manera—como las huestes de los devas en la célebre batalla contra Tāraka. Al contemplar estas disposiciones, oh noble, debes alegrarte.

Verse 57

इति भ्रातरमाश्वास्य हृष्ट स्सौमित्रिरब्रवीत् ।अथावृत्य महीं कृत्स्नां जगाम महती चमू: ।।।।ऋक्षवानरशर्दूलैर्न खदंष्ट्रायुधैर्वुता ।

Así, Saumitrī, lleno de júbilo, reconfortó a su hermano y habló. Luego el gran ejército avanzó, extendiéndose por toda la tierra, rodeado de osos y monos cual tigres, armados con uñas y colmillos.

Verse 58

काराग्रैश्चरणाग्रैश्च वानरै रुत्थितं रजः ।भीममन्तर्दधे लोकं निवार्य सवितुः प्रभाम् ।।।।पर्वतवनाकाशां दक्षिणां हरिवाहिनी ।छादयन्ती ययौ भीमा द्यामिवाम्बुदसन्ततिः ।।।।

El polvo levantado por las manos y los pies de los monos se volvió terrible y veló el mundo, apagando el resplandor del sol. La feroz hueste meridional del ejército vānara avanzó, cubriendo montes, bosques y cielo, como una masa de nubes extendida por los cielos.

Verse 59

काराग्रैश्चरणाग्रैश्च वानरै रुत्थितं रजः ।भीममन्तर्दधे लोकं निवार्य सवितुः प्रभाम् ।।6.4.58।। पर्वतवनाकाशां दक्षिणां हरिवाहिनी ।छादयन्ती ययौ भीमा द्यामिवाम्बुदसन्ततिः ।।6.4.59।।

El polvo levantado por las manos y los pies de los monos se tornó temible, cubrió el mundo y bloqueó la luz del sol. La formidable hueste meridional de los vānara avanzó, envolviendo montaña, bosque y cielo como una extensión incesante de nubes.

Verse 60

उत्तरन्त्यां च सेनायां स्सततं बहुयोजनम् ।नदीस्रोतांसि सर्वाणि सस्यन्दुर्विपरीतवत् ।।।।

Mientras el ejército cruzaba sin cesar por muchas yojanas, todas las corrientes de los ríos fluían al contrario, turbulentas, como si estuvieran en crecida.

Verse 61

सरांसि विमलाम्भांसि द्रुमाकीर्णांश्च पर्वता ।समान् भूमिप्रदेशांश्च वनानि फलवन्ति च ।मध्येन च समन्ताच्च तिर्यक्चाथश्च समाऽविशत् ।।।।

Atravesaron lagos de aguas puras, montañas cubiertas de árboles, llanuras extendidas y bosques cargados de frutos; avanzaban por el centro y por los bordes, de lado y aun por debajo, abriéndose paso en toda dirección.

Verse 62

समावृत्य महीं कृत्स्नां जगाम महती चमूः ।तेहृष्टवदना स्सर्वे जग्मुर्मारुतरंहसः ।।।।

La gran hueste avanzó, cubriendo toda la tierra; todos marchaban con rostros radiantes, veloces como el viento.

Verse 63

हरयो राघवस्यार्थे समारोपितविक्रमाः ।।।।हर्षंवीर्य बलोद्रेकान्दर्शयन्तः परस्परम् ।यौवनोत्सेकजान्दर्पाद्विविधांश्चक्रुरध्वनि ।।।।

Por la causa de Rāghava, los guerreros Vānara marchaban, exaltando su valor; se mostraban unos a otros su júbilo, su heroísmo y el ímpetu creciente de su fuerza, y en el camino, por el orgullo nacido del ardor juvenil, hacían diversas demostraciones briosas.

Verse 64

हरयो राघवस्यार्थे समारोपितविक्रमाः ।।6.4.63।।हर्षंवीर्य बलोद्रेकान्दर्शयन्तः परस्परम् ।यौवनोत्सेकजान्दर्पाद्विविधांश्चक्रुरध्वनि ।।6.4.64।।

Por la causa de Rāghava, los guerreros Vānara prosiguieron, mostrándose unos a otros su alegría, su heroísmo y su poder creciente; y por el camino, impulsados por el orgullo que nace del ardor juvenil, hicieron muchas demostraciones vivaces.

Verse 65

तत्र केचिद्द्रुतं जग्मुरुत्पेतुश्च तथापरे ।केचित्किलकिलां चक्रुर्वानरा वनगोचराः ।।।।

Allí, los Vānaras que vagan por el bosque: unos se apresuraron velozmente, otros iban saltando, y algunos lanzaron los agudos gritos de «kila-kilā» propios de los suyos.

Verse 66

प्रास्पोटयंश्च पुच्छानि सन्निजग्मु: पदान्यपि ।भुजावनिक्षिप्य शैलांश्च द्रुमानन्ये बभञ्जिरे ।।।।

Unos azotaban la tierra con sus colas; otros golpeaban el suelo con los pies; y otros más, lanzando con fuerza sus brazos, trituraban peñascos y quebraban árboles.

Verse 67

आरोहन्तश्च शृङ्गाणि गिरीणां गिरिगोचराः ।महानादान्प्रमुञ्चन्ति क्ष्वेळ्वामन्ये प्रचक्रिरे ।।।।

Los Vānaras, habituados a los montes, treparon a las cumbres de las colinas y soltaron grandes clamores; otros rugieron y giraron en círculos.

Verse 68

ऊरुवेगैश्च ममृदुर्लताजालान्यनेकशः ।जृम्भमाणाश्च विक्रान्ता विचिक्रीडुश्शिलाद्रुमै ः ।।।।

Con el ímpetu y la velocidad de sus muslos desgarraron, una y otra vez, muchas marañas de lianas; y aun bostezando, los valientes se divertían haciendo girar piedras y árboles.

Verse 69

शतश्शतसहस्रैश्च कोटिभिश्च सहस्रशः ।वानराणां सुघोराणां श्रीमत्परिवृता मही ।।।।

La tierra quedó espléndidamente cubierta por doquier por los Vānaras, temibles en extremo: por cientos, por cientos de miles y por crores, en multitudes incontables.

Verse 70

सा स्म याति दिवारात्रं महती हरिवाहिनी ।प्रहृष्टमुदितास्सेना सुग्रीवेणाभिपालिताः ।।।।वानरास्त्वरितं यान्ति सर्वे युद्धाभिनन्दिनः ।प्रमोक्षयिषव स्सीतां मुहूर्तं क्वापि नावसन् ।।।।

Aquel poderoso ejército de Vānaras, protegido por Sugrīva, marchaba día y noche, jubiloso y exultante. Todos los Vānaras avanzaban con premura, gozosos ante la batalla; deseosos de liberar a Sītā, no se detuvieron en ningún lugar ni por un instante.

Verse 71

सा स्म याति दिवारात्रं महती हरिवाहिनी ।प्रहृष्टमुदितास्सेना सुग्रीवेणाभिपालिताः ।।6.4.70।।वानरास्त्वरितं यान्ति सर्वे युद्धाभिनन्दिनः ।प्रमोक्षयिषव स्सीतां मुहूर्तं क्वापि नावसन् ।।6.4.71।।

Aquel poderoso ejército de Vānaras, bajo la protección de Sugrīva, avanzó día y noche con ánimo elevado. Deleitándose en la batalla venidera y resueltos a liberar a Sītā, no hicieron pausa en ningún lugar ni siquiera por un momento.

Verse 72

ततः पादपसम्भाधं नानामृगसमायुताम ।सह्यपर्वतमासेदुर्मलयञ्च महीधरम् ।।।।

Después, alcanzaron el monte Sahya y el monte Malaya, espesos de árboles y poblados por diversas clases de fieras.

Verse 73

काननानि विचित्राणि नदी: प्रस्रवणानि च ।पश्यन्ननि ययौ रामस्सह्यस्य मलयस्य च ।।।।

Rāma prosiguió su marcha, contemplando los bosques maravillosos, los ríos, arroyos y manantiales de las sierras de Sahya y Malaya.

Verse 74

वकुळान्स्तिलकांश्चूतानसोकान् सिन्धुवारकान् ।करवीरांश्च तिनिशान् भजन्ति स्म प्लवङ्गगमाः ।।।।

Los plavaṅgamas, los Vānaras que se movían a saltos, se acercaban con reverencia a los árboles vakula, tilaka, mango, aśoka, sindhuvāra, karavīra y tiniśa.

Verse 75

अङ्कोलांश्च करञ्चांश्च प्लक्षन्यग्रोधतिन्दुकान् ।जम्बुकामलकान्नापान्भजन्ति स्म प्लवङ्गमाः ।।।।

Los vánaras se acercaron y se recrearon bajo los árboles ankola, karañja, plakṣa, nyagrodha, tinduka, jambu, āmalaka y nīpa.

Verse 76

प्रस्तरेषु च रम्येषु विविधाः काननद्रुमाः ।वायुवेगप्रचलिताः पुष्पैरवकिरन्ति तान् ।।।।

En las hermosas laderas rocosas se alzaban diversos árboles del bosque; sacudidos por el ímpetu del viento, los cubrían con una lluvia de flores.

Verse 77

मारुतस्सुखसंस्पर्शो वाति चन्दनशीतलः ।षटपदैरनुकूजद्भिर्वनेषु मधुगन्धिषु ।।।।

Sopla una brisa, grata al tacto y fresca como el sándalo, por los bosques perfumados de miel, acompañada del zumbido de las abejas.

Verse 78

अधिकं शैलराजस्तु धातुभिस्सुविभूषितः ।धातुभ्यःप्रसृतो रेणुर्वायुवेग विघट्टितः ।सुमहद्वानरानीकं छादयामास सर्वतः ।।।।

Aquel rey de las montañas resplandecía en demasía, ricamente adornado con vetas minerales. El polvo de esos minerales, levantado y arremolinado por la fuerza del viento a causa del pisoteo, se alzó y cubrió por todas partes al inmenso ejército de vánaras.

Verse 79

गिरिप्रस्थेषु रम्येषु सर्वत सम्प्र पुष्पिताः ।केतकस्सिन्दुवाराश्च वासन्त्यश्च मनोरमाः ।।।।माधव्यो गन्धपूर्णाश्च कुन्दगुल्माश्च पुष्पिताः ।चिरिबिल्वा मधूकाश्च वञ्जुला प्रियकास्तथा ।।।।सुफूर्जकास्तिलकाश्चैव नागवृक्षाश्च पुष्पिताः ।चूताः पाटलयकाश्चैव कोविदाराश्च पुष्पिताः ।।।।मुचुलिन्दार्जुनाश्चैव शिंशुपाः कुटजास्तथा ।धवा श्शाल्मलयश्चैव रक्ता: कुरवकास्तथा ।।।।हिन्तालास्तिनिशाश्चैव चूर्णका नीपकास्तथा ।नीलाशोकाश्च वरणा अङ्कोलाः पद्मकास्तथा ।।।।प्लवमानै: प्लवंगैस्तु सर्वे पर्याकुलीकृतां ।।।।

En las hermosas laderas de la montaña, por doquier estaban en plena floración: ketaka, sinduvāra y las encantadoras plantas primaverales; la mādhavī colmada de fragancia; los matorrales de kunda y gulma en flor; ciribilva y madhūka; vañjula y priyaka; suphūrjaka y tilaka; los árboles nāga florecidos; cūta (mango), pāṭalī y kovidāra; muculinda y arjuna; śiṃśupā y kuṭaja; dhava y śālmali; el kuravaka rojo; hintāla y tiniśa; cūrṇaka y nīpaka; el aśoka azul oscuro, varaṇa, aṅkola y padmaka. Y todo aquel bosque quedó alborotado por los vánaras que saltaban, sacudiéndolo y recorriéndolo.

Verse 80

गिरिप्रस्थेषु रम्येषु सर्वत सम्प्र पुष्पिताः । केतकस्सिन्दुवाराश्च वासन्त्यश्च मनोरमाः ।।6.4.79।। माधव्यो गन्धपूर्णाश्च कुन्दगुल्माश्च पुष्पिताः ।चिरिबिल्वा मधूकाश्च वञ्जुला प्रियकास्तथा ।।6.4.80।।सुफूर्जकास्तिलकाश्चैव नागवृक्षाश्च पुष्पिताः ।चूताः पाटलयकाश्चैव कोविदाराश्च पुष्पिताः ।।6.4.81।। मुचुलिन्दार्जुनाश्चैव शिंशुपाः कुटजास्तथा । धवा श्शाल्मलयश्चैव रक्ता: कुरवकास्तथा ।।6.4.82।। हिन्तालास्तिनिशाश्चैव चूर्णका नीपकास्तथा ।नीलाशोकाश्च वरणा अङ्कोलाः पद्मकास्तथा ।।6.4.83।। प्लवमानै: प्लवंगैस्तु सर्वे पर्याकुलीकृतां ।।6.4.84।।

Allí también había enredaderas mādhavī cargadas de fragancia, y plantas de kunda y gulma en plena floración; asimismo chiribilva y madhūka, y también vañjula y priyaka, floreciendo por doquier.

Verse 81

गिरिप्रस्थेषु रम्येषु सर्वत सम्प्र पुष्पिताः । केतकस्सिन्दुवाराश्च वासन्त्यश्च मनोरमाः ।।6.4.79।। माधव्यो गन्धपूर्णाश्च कुन्दगुल्माश्च पुष्पिताः ।चिरिबिल्वा मधूकाश्च वञ्जुला प्रियकास्तथा ।।6.4.80।।सुफूर्जकास्तिलकाश्चैव नागवृक्षाश्च पुष्पिताः ।चूताः पाटलयकाश्चैव कोविदाराश्च पुष्पिताः ।।6.4.81।। मुचुलिन्दार्जुनाश्चैव शिंशुपाः कुटजास्तथा । धवा श्शाल्मलयश्चैव रक्ता: कुरवकास्तथा ।।6.4.82।। हिन्तालास्तिनिशाश्चैव चूर्णका नीपकास्तथा ।नीलाशोकाश्च वरणा अङ्कोलाः पद्मकास्तथा ।।6.4.83।। प्लवमानै: प्लवंगैस्तु सर्वे पर्याकुलीकृतां ।।6.4.84।।

En aquellas hermosas laderas montañosas, los suphūrjaka y tilaka, así como los árboles nāga, estaban en plena floración; y también los mangos, las pāṭalā y los kovidāra florecían.

Verse 82

गिरिप्रस्थेषु रम्येषु सर्वत सम्प्र पुष्पिताः । केतकस्सिन्दुवाराश्च वासन्त्यश्च मनोरमाः ।।6.4.79।। माधव्यो गन्धपूर्णाश्च कुन्दगुल्माश्च पुष्पिताः ।चिरिबिल्वा मधूकाश्च वञ्जुला प्रियकास्तथा ।।6.4.80।।सुफूर्जकास्तिलकाश्चैव नागवृक्षाश्च पुष्पिताः ।चूताः पाटलयकाश्चैव कोविदाराश्च पुष्पिताः ।।6.4.81।। मुचुलिन्दार्जुनाश्चैव शिंशुपाः कुटजास्तथा । धवा श्शाल्मलयश्चैव रक्ता: कुरवकास्तथा ।।6.4.82।। हिन्तालास्तिनिशाश्चैव चूर्णका नीपकास्तथा ।नीलाशोकाश्च वरणा अङ्कोलाः पद्मकास्तथा ।।6.4.83।। प्लवमानै: प्लवंगैस्तु सर्वे पर्याकुलीकृतां ।।6.4.84।।

Había también árboles muculinda y arjuna, y asimismo śiṃśupā y kuṭaja; dhava y śālmali igualmente, junto con kuravakas de flores rojas.

Verse 83

गिरिप्रस्थेषु रम्येषु सर्वत सम्प्र पुष्पिताः । केतकस्सिन्दुवाराश्च वासन्त्यश्च मनोरमाः ।।6.4.79।। माधव्यो गन्धपूर्णाश्च कुन्दगुल्माश्च पुष्पिताः ।चिरिबिल्वा मधूकाश्च वञ्जुला प्रियकास्तथा ।।6.4.80।।सुफूर्जकास्तिलकाश्चैव नागवृक्षाश्च पुष्पिताः ।चूताः पाटलयकाश्चैव कोविदाराश्च पुष्पिताः ।।6.4.81।। मुचुलिन्दार्जुनाश्चैव शिंशुपाः कुटजास्तथा । धवा श्शाल्मलयश्चैव रक्ता: कुरवकास्तथा ।।6.4.82।। हिन्तालास्तिनिशाश्चैव चूर्णका नीपकास्तथा ।नीलाशोकाश्च वरणा अङ्कोलाः पद्मकास्तथा ।।6.4.83।। प्लवमानै: प्लवंगैस्तु सर्वे पर्याकुलीकृतां ।।6.4.84।।

Había hintāla y tiniśa, así como cūrṇaka y nīpa; y también nīlāśoka, varaṇa, aṅkola y padmaka.

Verse 84

गिरिप्रस्थेषु रम्येषु सर्वत सम्प्र पुष्पिताः । केतकस्सिन्दुवाराश्च वासन्त्यश्च मनोरमाः ।।6.4.79।। माधव्यो गन्धपूर्णाश्च कुन्दगुल्माश्च पुष्पिताः ।चिरिबिल्वा मधूकाश्च वञ्जुला प्रियकास्तथा ।।6.4.80।।सुफूर्जकास्तिलकाश्चैव नागवृक्षाश्च पुष्पिताः ।चूताः पाटलयकाश्चैव कोविदाराश्च पुष्पिताः ।।6.4.81।। मुचुलिन्दार्जुनाश्चैव शिंशुपाः कुटजास्तथा । धवा श्शाल्मलयश्चैव रक्ता: कुरवकास्तथा ।।6.4.82।। हिन्तालास्तिनिशाश्चैव चूर्णका नीपकास्तथा ।नीलाशोकाश्च वरणा अङ्कोलाः पद्मकास्तथा ।।6.4.83।। प्लवमानै: प्लवंगैस्तु सर्वे पर्याकुलीकृतां ।।6.4.84।।

Todos aquellos parajes quedaron animados y bulliciosos por los saltos de los vánaras, los plavaṅgas.

Verse 85

वाप्यस्तस्मिन् गिरौ शिता: पल्वलानि तथैव च ।चक्रवाकानुचरिताः कारण्डवनिषेविताः ।।।।प्लवैः क्रौञ्चेश्च सङ्कीर्णा वराहमृग सेविताः ।ऋक्षैस्तरक्षुभिस्सिम्हैश्शार्दूलैश्च भयावहैः ।।।।व्यालैश्च बहुभिर्भीमै स्सेव्यमाना स्समन्ततः ।पद्मैस्सौगन्दिकैः पुल्लैः कुमुदैश्चोत्पलैस्तथा ।।।।वारिजैर्विविधैः पुष्पै रम्यास्तत्र जलाशयाः ।

En aquel monte había frescos estanques y lagunas, morada de los cakravāka y frecuentados por las aves acuáticas kāraṇḍava.

Verse 86

वाप्यस्तस्मिन् गिरौ शिता: पल्वलानि तथैव च ।चक्रवाकानुचरिताः कारण्डवनिषेविताः ।।6.4.85।।प्लवैः क्रौञ्चेश्च सङ्कीर्णा वराहमृग सेविताः ।ऋक्षैस्तरक्षुभिस्सिम्हैश्शार्दूलैश्च भयावहैः ।।6.4.86।।व्यालैश्च बहुभिर्भीमै स्सेव्यमाना स्समन्ततः ।पद्मैस्सौगन्दिकैः पुल्लैः कुमुदैश्चोत्पलैस्तथा ।।6.4.87।।वारिजैर्विविधैः पुष्पै रम्यास्तत्र जलाशयाः ।

Estaban colmados de aves acuáticas y de krauñca, visitados por jabalíes y ciervos; y eran también guarida de osos, hienas, leones y temibles tigres.

Verse 87

वाप्यस्तस्मिन् गिरौ शिता: पल्वलानि तथैव च ।चक्रवाकानुचरिताः कारण्डवनिषेविताः ।।6.4.85।।प्लवैः क्रौञ्चेश्च सङ्कीर्णा वराहमृग सेविताः ।ऋक्षैस्तरक्षुभिस्सिम्हैश्शार्दूलैश्च भयावहैः ।।6.4.86।।व्यालैश्च बहुभिर्भीमै स्सेव्यमाना स्समन्ततः ।पद्मैस्सौगन्दिकैः पुल्लैः कुमुदैश्चोत्पलैस्तथा ।।6.4.87।।वारिजैर्विविधैः पुष्पै रम्यास्तत्र जलाशयाः ।

Por doquier eran frecuentados por muchas fieras terribles; y estaban adornados con lotos fragantes en flor, con kumudas y también con azules utpalas.

Verse 88

तस्य सानुषु कूजन्ति नानाद्विजगणास्तथा ।।।।स्नात्वा पीत्वोदकान्यत्र जले क्रीडन्ति वानराः ।अन्योन्यं प्लावयन्ति स्म शैलमारुह्य वानराः ।।।।

En sus laderas, bandadas de aves de muchas clases cantaban también.

Verse 89

तस्य सानुषु कूजन्ति नानाद्विजगणास्तथा ।।6.4.88।। स्नात्वा पीत्वोदकान्यत्र जले क्रीडन्ति वानराः ।अन्योन्यं प्लावयन्ति स्म शैलमारुह्य वानराः ।।6.4.89।।

Allí los vānaras, tras bañarse y beber agua, se recreaban en las pozas; subiendo a las rocas, se salpicaban y empapaban unos a otros en alegre juego.

Verse 90

फलान्य मृतगन्धीनि मूलानि कुसुमानि च ।बभञ्जुर्वास्तत्र पादपानं मदोत्कटाः ।।।।

Allí los vānaras, henchidos de júbilo, trepaban a los árboles y devoraban frutos fragantes como néctar, junto con raíces y flores.

Verse 91

द्रोणमात्रप्रमाणानि लम्बमानानि वानराः ।ययुः पिबन्त हृष्टास्ते मधूनि मधुपिङ्गलाः ।।।।

Aquellos vānaras de ojos color miel siguieron su marcha, gozosos, bebiendo miel de grandes panales colgantes, cada uno tan grande como una medida de droṇa.

Verse 92

पादपानवभञ्जन्तो विकर्षन्त स्तथा लताः ।विधमन्तो गिरिवरान्प्रययुः प्लवगर्षभाः ।।।।

Los más eminentes de los saltadores avanzaron: astillando árboles, arrancando lianas y golpeando incluso las mejores montañas a su paso.

Verse 93

वृक्षेभ्योऽन्ये तु कपयो नदन्तो मधुदर्पिताः ।अन्ये वृक्षान्प्रपद्यन्ते प्रपिबन्त्यपि चापरे ।।।।

Unos monos, enardecidos por la embriaguez de la miel, vagaban gritando lejos de los árboles; otros se encaramaban a los troncos, y otros más saltaban, bebiendo una y otra vez.

Verse 94

बभूव वसुधा तैस्तु सम्पूर्णा हरियूथपै: ।यथा कलमकेदारैः पक्वैरिव वसुन्दरा ।।।।

La tierra quedó por completo colmada de aquellos jefes de las huestes de monos, como si el suelo fuese un arrozal espeso de grano kalama ya maduro.

Verse 95

महेन्द्रमथ सम्प्राप्य रामो राजीवलोचनः ।अध्यारोहन्महाबाहुश्शिखरं द्रुमभूषितम् ।।।।

Entonces Rāma, de ojos de loto y brazos poderosos, llegó a Mahendra y ascendió a su cumbre, engalanada de árboles.

Verse 96

ततश्शिखरमारुह्य रामो दशरथात्मजः ।कूर्ममीनसमाकीर्णमपश्यत्सलिलाकुलम् ।।।।

Luego Rāma, hijo de Daśaratha, tras subir a la cima, contempló el océano, cuyas aguas bullían de tortugas y peces.

Verse 97

ते सह्यं समतिक्रम्य मलयं च महागिरिम् ।आसेदुरानुपूर्व्येण समुद्रं भमनिस्स्वनम् ।।।।

Tras cruzar el Sahya y luego el gran monte Malaya, avanzando en orden, llegaron por fin al océano, cuyo bramido era terrible.

Verse 98

अवरुह्य जगामाशु वेलावनमनुत्तमम् ।रामो रमयतां श्रेष्ट स्ससुग्रीव स्सलक्ष्मणः ।।।।

Descendiendo, Rāma —el mejor de quienes otorgan gozo— fue presto al excelso bosque costero, acompañado de Sugrīva y Lakṣmaṇa.

Verse 99

अथ धौतोपलतलां तोयौघै स्सहसोत्थितैः ।वेलामासाद्य विपुलान्रामो वचनमब्रवीत् ।।।।

Entonces, al llegar a la vasta orilla —cuyo suelo pedregoso estaba pulido por las oleadas que se alzaban con ímpetu— Rāma pronunció estas palabras.

Verse 100

एते वयमनुप्राप्ता स्सुग्रीव वरुणालयम् ।इहेदानीं विचिन्ता साया नः पूर्वसमुत्थिता ।।।।

Oh Sugriva, hemos llegado a la morada de Varuna, el mar. Ahora, aquí mismo, debemos deliberar sobre el plan que surgió antes en nuestras mentes.

Verse 101

अतः परमतीरोऽयं सागर स्सरितां पतिः ।न चायमनुपायेन शक्यस्तरितुमर्णवः ।।।।

Más allá se encuentra la orilla lejana, el océano, señor de los ríos. Y este mar no puede cruzarse sin un medio adecuado.

Verse 102

तदिहैव निवेशोऽस्तु मन्त्रः प्रस्तूयतामिह ।यथेदं वानरबलं परं पारमवाप्नुयात् ।।।।

Que el campamento se establezca aquí mismo; que el consejo se celebre aquí, para que este ejército de Vánaras pueda alcanzar la otra orilla.

Verse 103

इतीव स महाबाहुस्सीताहरणकर्शितः ।रामस्सागरमासाद्य वासमाज्ञापयत्तदा ।।।।

Habiendo hablado así, el de poderosos brazos Rama, atormentado por el secuestro de Sita, al llegar al océano, ordenó al ejército acampar.

Verse 104

सर्वा स्सेना निवेश्यन्तां वेलायां हरिपुङ्गव ।सम्प्राप्तो मन्त्रकालो नस्सागरस्येह लङ्घने ।।।।

"Oh, el mejor de los monos, que todo el ejército acampe en la orilla del mar. Ha llegado el momento de nuestro consejo sobre cómo cruzar el océano aquí."

Verse 105

स्वां स्वां सेनां समुत्सृज्य मा च कश्चित्कुतो व्रजेत् ।गच्छन्तु वानराश्शूराज्ञेयं छन्नं भयं च नः ।।।।

Que nadie vaya a ninguna parte abandonando su propia unidad. Que los heroicos Vānaras monten guardia; sabed que el peligro puede estar oculto para nosotros.

Verse 106

रामस्य वचनं श्रुत्वा सुग्रीव स्सहलक्ष्मणः ।सेनां निवेशयततीरे सागरस्य द्रुमायुते ।।।।

Al oír las palabras de Rāma, Sugrīva—junto con Lakṣmaṇa—acampó al ejército en la orilla del océano, en una costa poblada de innumerables árboles.

Verse 107

विरराज समीपस्थं सागरस्य तु तद्बलम् ।मधुपाण्डुजल श्रशीमान् द्वितीय इव सागरः ।।।।

Aquel ejército, apostado cerca del mar, resplandecía: como un segundo océano, espléndido, de aguas color miel y oro.

Verse 108

वेलावनमुपागम्य ततस्ते हरिपुङ्गवाः ।निविष्टाश्च परं पारं काङ्क्षमाणा महोदधेः ।।।।

Entonces aquellos principales Vānaras, al llegar al bosque de la costa, se asentaron allí, anhelando alcanzar la orilla lejana del gran océano.

Verse 109

तेषां निविशमानानां सैन्यसन्नाहनिस्स्वनः ।अन्तर्धाय महानादमर्णवस्य प्रशुश्रुवे ।।।।

Mientras se asentaban, el estruendo de los preparativos del ejército se alzó y, ocultándolo, ahogó el poderoso bramido del océano.

Verse 110

सा वानराणां ध्वजिनी सुग्रीवेणाभिपालिता ।त्रिधा निविष्टा महती रामस्यार्थपराऽभवत् ।।।।

Aquel gran ejército de Vānaras, protegido por Sugrīva, acampó en tres divisiones y quedó resuelto a cumplir el propósito de Rāma.

Verse 111

सा महार्णवमासाद्य हृष्टा वानरवाहिनी ।वायुवेगसमाधूतं पश्यमाना महार्णवम् ।।।।

Al llegar al gran océano, la hueste de Vānaras se regocijó al contemplar aquel vasto mar, agitado y azotado por la fuerza del viento.

Verse 112

दूरपारमसम्बाधं रक्षोगणनिषेवितम् ।पश्यन्तो वरुणावासं निषेदुर्हरियूथपाः ।।।।

Contemplando el océano de Varuṇa—de orilla lejana, de extensión sin obstáculo y frecuentado por huestes de rākṣasas—los jefes de las tropas vānara se sentaron a deliberar.

Verse 113

चण्डनक्रग्राहं घोरं क्षपादौ दिवसक्ष्ये ।हसन्तमिव फेनौघैर्नृत्यन्तमिव चोर्मिभिः ।।।।

Al declinar el día, cuando comenzaba la noche, el océano—terrible por sus fieros cocodrilos y criaturas que apresan—parecía reír con sus masas de espuma y danzar con sus olas impetuosas.

Verse 114

चन्द्रोदये समुद्भूतं प्रतिचन्द्रसमाकुलम् ।चण्डानिलमहाग्राहैः कीर्णं तिमितिमिङ्गिलैः ।।।।

Al alzarse la luna, el océano se hinchó, colmado de innumerables reflejos lunares; y quedó sembrado de grandes monstruos que apresan el mar, arrojados por vientos feroces, junto con los timitimiṅgila.

Verse 115

दीप्तभोगैरिवाकीर्णं भुजङ्गैर्वरुणालयम् ।अवगाढं महासत्त्वैर्नानाशैलसमाकुलम् ।सुदुर्गं दुर्गमार्गं तमगाध मसुरालयम् ।।।।

La morada de Varuṇa parecía esparcida de serpientes como si fueran espiras ardientes; se hundía en lo hondo con seres poderosísimos, atestada de múltiples montes submarinos: un paso dificilísimo, insondable, como un temible inframundo.

Verse 116

मकरैर्नागभोगैश्च विगाढा वातलोलिताः ।उत्पेतुश्च निपेतुश्च प्रवृद्धा जलराशयः ।।।।

Las masas de agua, hundidas y sacudidas por el viento, se alzaban y volvían a caer, espesas de makaras y de espiras de serpiente.

Verse 117

अग्निचूर्णमिवाविद्धं भास्वराम्बुमहोरगम् ।सुरारिविषयं घोरं पाताळविषमं सदा ।।।।

El mar parecía como si lo atravesaran chispas de fuego; sus aguas resplandecientes estaban llenas de enormes serpientes—terrible, como el dominio de los enemigos de los devas, y siempre semejante a la pavorosa aspereza de Pātāla.

Verse 118

सागरं चाम्बरप्रख्यमम्बरं सागरोपमम् ।सागरं चाम्बरं चेति निर्विशेष मदृश्यत ।।।।

El océano parecía el cielo, y el cielo parecía el océano; mar y firmamento se veían indistinguibles, sin diferencia alguna.

Verse 119

सम्पृक्तं नभसाप्यम्भस्सम्पृक्तं च नभोऽम्भसा ।तादृग्रूपेच दृश्यते तारारत्नसमाकुले ।।।।

Parecía que el agua se mezclaba con el cielo, y el cielo con el agua; en aquella apariencia compartida se veían ambos: arriba, colmado de estrellas, y abajo, con fulgores como gemas.

Verse 120

समुत्पतितमेघस्य वीचिमालाकुलस्य च ।विशेषो न द्वयोरासीत्सागरस्याम्बरस्य च ।।।।

Con las nubes alzándose y las olas apiñadas como guirnaldas, no parecía haber diferencia entre el océano y el cielo.

Verse 121

अन्योन्यैराहता स्सक्ता स्सस्वनुर्भीमनिस्स्वनाः ।ऊर्मयस्सिन्धुराजस्य महाभेर्य इवाहवे ।।।।

Las olas del rey del océano, chocando y aferrándose unas a otras, rugían con sonido terrible, como grandes tambores de guerra en la batalla, lanzando un desafío.

Verse 122

रत्नौघ जलसन्नादं विषक्तमिव वायुना ।उत्पतन्तमिव क्रुद्धं यादोगणसमाकुलम् ।।।।ददृशुस्ते महोत्साह वाताहतजलाशयम् ।अनिलोद्धूतमाकाशे प्रवल्गन्त ममिवोर्मिभिः ।।।।

Aquellos guerreros de gran ardor contemplaron el mar: resonante sobre sus masas de gemas, como si el viento lo empujara y compactara; encrespándose hacia arriba como airado, rebosante de criaturas acuáticas; y ola tras ola, azotada por el vendaval, saltaba como arrojada al cielo.

Verse 123

रत्नौघ जलसन्नादं विषक्तमिव वायुना ।उत्पतन्तमिव क्रुद्धं यादोगणसमाकुलम् ।।6.4.122।।ददृशुस्ते महोत्साह वाताहतजलाशयम् ।अनिलोद्धूतमाकाशे प्रवल्गन्त ममिवोर्मिभिः ।।6.4.123।।

Los guerreros de gran brío contemplaron el océano azotado por el viento: rugía sobre honduras colmadas de gemas, atestado de seres acuáticos, y lanzaba sus olas hacia el cielo como si estuviera airado.

Verse 124

ततो विस्मयमापन्ना हरयो ददृशुर्हरयस्तदा ।भ्रान्तोर्मिजालसन्नादं प्रलोलमिव सागरम् ।।।।

Entonces los monos, sobrecogidos de asombro, vieron el océano: ruidoso por la maraña de olas que se arremolinaban, inquieto y violentamente agitado, como si estuviera afligido.