Sukta 3
Sukta 8.3
Indra
এই সূক্তটো সোম-আহ্বান আৰু ইন্দ্ৰৰ স্তৱ; তাত তেওঁক চেপা সোমৰস পান কৰিবলৈ, সাধমাদ (সামূহিক উল্লাস)ত প্ৰৱেশ কৰিবলৈ, আৰু নিজৰ প্ৰেৰিত শক্তি (ধী)ৰে গায়কসকলক ৰক্ষা কৰিবলৈ অনুৰোধ কৰা হৈছে। ইন্দ্ৰৰ অতুল পৰাক্ৰম (ইন্দ্ৰিয়) উদ্যাপন কৰা হৈছে, যি পোহৰৰ দিশে লৈ যায়; আৰু শেষত অধিক গূঢ় চিন্তনত ৰোহিত/পাকস্থামাক আহ্বান কৰা হৈছে—এটি উদাৰ, বল-দাতা তত্ত্ব, যি ইন্দ্ৰৰ বলৰ সৈতে সংযুক্ত।
Mantras
Mantra 1
पिबा सुतस्य रसिनो मत्स्वा न इन्द्र गोमतः । आपिर्नो बोधि सधमाद्यो वृधेऽस्माँ अवन्तु ते धियः ॥
হে ইন্দ্ৰ, গোমত্ (গো-সমৃদ্ধ, দীপ্ত কিৰণযুক্ত) তুমি পিষা সোমৰ ৰস পান কৰা; আমাৰ অন্তৰত আনন্দিত হওঁ। আমাৰ ওচৰৰ সহায়ক হৈ জাগ্ৰত হওঁ, একেলগে সধমাদ্য (সমবেত সোমপান-উল্লাস)ত সঙ্গী হৈ আমাৰ বৃদ্ধি সাধা; তোমাৰ প্ৰেৰিত ধী (ধিয়ঃ) আমাৰ ৰক্ষা আৰু পোষণ কৰক।
Mantra 2
भूयाम ते सुमतौ वाजिनो वयं मा नः स्तरभिमातये । अस्माञ्चित्राभिरवतादभिष्टिभिरा नः सुम्नेषु यामय ॥
হে ইন্দ্ৰ, বল-সমৃদ্ধি (ৱাজ) বিচৰা আমি তোমাৰ সুমতি (সু-মন)ত অধিকাধিক স্থিত হওঁ; বৈৰী চিন্তকৰ আক্রমণলৈ আমাক নেথোৱা। তোমাৰ বিচিত্ৰ সহায়সমূহে আমাক ৰক্ষা কৰা, আৰু তোমাৰ সুম্ন (কল্যাণ-সুখ)সমূহলৈ আমাক নিয়া।
Mantra 3
इमा उ त्वा पुरूवसो गिरो वर्धन्तु या मम । पावकवर्णाः शुचयो विपश्चितोऽभि स्तोमैरनूषत ॥
হে পুরূবসু (বহু-দীপ্তিমান), মোৰ এই গিৰঃ (স্তোত্ৰবাণী) তোমাক বৃদ্ধি কৰক। পাৱকবৰ্ণাঃ (পবিত্ৰ-দীপ্ত বৰ্ণযুক্ত), শুচয়ঃ (বিশুদ্ধ) বিপশ্চিতঃ (বিবেকী ঋষি)সকলে স্তোমসমূহেৰে তোমাক অভি অনূষত—স্তুতি গাইছে।
Mantra 4
अयं सहस्रमृषिभिः सहस्कृतः समुद्र इव पप्रथे । सत्यः सो अस्य महिमा गृणे शवो यज्ञेषु विप्रराज्ये ॥
এই শক্তি—সহস্ৰ ঋষিৰে সহস্কৃত, সহস্ৰে বলবন্ত কৰা—সমুদ্ৰৰ দৰে বিস্তৃত হৈ পৰিল। সত্যই তাৰ মহিমা; যজ্ঞসমূহত, বিপ্ৰ-ৰাজ্যত (প্ৰেৰিত ঋষিসকলৰ অধিপত্যত) মই তাৰ শৱঃ—বল-প্ৰভাৱ—গাই ঘোষণা কৰোঁ।
Mantra 5
इन्द्रमिद्देवतातय इन्द्रं प्रयत्यध्वरे । इन्द्रं समीके वनिनो हवामह इन्द्रं धनस्य सातये ॥
দেৱত্বৰ আগমনলৈ আমি কেৱল ইন্দ্ৰকেই আহ্বান কৰোঁ; অগ্ৰসৰ অধ্বৰত ইন্দ্ৰক; সন্মুখ-সংঘাতে, হে বনিনঃ (অন্বেষকসকল), আমি ইন্দ্ৰক মাতোঁ—ধনৰ সাঁতয়ে, সম্পদ-জয়ৰ বাবে ইন্দ্ৰক।
Mantra 6
इन्द्रो मह्ना रोदसी पप्रथच्छव इन्द्रः सूर्यमरोचयत् । इन्द्रे ह विश्वा भुवनानि येमिर इन्द्रे सुवानास इन्दवः ॥
ইন্দ্ৰে মহিমাৰে, শৱঃ-বলে, দুয়ো ৰোদসী (দুই জগত) বিস্তাৰ কৰিলে; ইন্দ্ৰে সূৰ্যক দীপ্ত কৰালে। ইন্দ্ৰতেই সকলো ভুবন সঠিক স্থিতি পায়; ইন্দ্ৰতেই সুৱানাসঃ ইন্দৱঃ—চেপা সোমধাৰা—উজলি বয়।
Mantra 7
अभि त्वा पूर्वपीतय इन्द्र स्तोमेभिरायवः । समीचीनास ऋभवः समस्वरन्रुद्रा गृणन्त पूर्व्यम् ॥
প্ৰথম পানৰ উদ্দেশ্যে, হে ইন্দ্ৰ, স্তোত্ৰ-গীতেৰে আয়ৱঃ (অন্বেষকগণ) তোমাৰ ওচৰলৈ আহে। সমীচীন সুৰত ঋভৱঃ এক সুৰ তুলিলে; ৰুদ্ৰগণ তোমাৰ প্ৰাচীন মহিমা গায়।
Mantra 8
अस्येदिन्द्रो वावृधे वृष्ण्यं शवो मदे सुतस्य विष्णवि । अद्या तमस्य महिमानमायवोऽनु ष्टुवन्ति पूर्वथा ॥
এই সোমৰস নিপীড়িতৰ মদত, হে বিষ্ণু (ব্যাপক), ইন্দ্ৰই নিজৰ বৃষ্ণ্য শক্তি-বল বৃদ্ধি কৰিলে। আজি আয়ৱঃ (অন্বেষকগণ) পূৰ্বৰ দৰে তেওঁৰ মহিমাৰ অনুগীত গায়।
Mantra 9
तत्त्वा यामि सुवीर्यं तद्ब्रह्म पूर्वचित्तये । येना यतिभ्यो भृगवे धने हिते येन प्रस्कण्वमाविथ ॥
তোমাৰ সেই সু-বীৰ্য (বীৰশক্তি) মই অন্বেষণ কৰোঁ; সেই ব্ৰহ্ম (পবিত্ৰ বাণী) পূৰ্বচেতনা জাগ্ৰত কৰিবলৈ। যাৰ দ্বাৰা তুমি যতিভ্যঃ (সাধকগণ) আৰু ভৃগুক ধন স্থাপিত হ’লে সহায় কৰিছিলা; যাৰ দ্বাৰা তুমি প্ৰস্কণ্বক ৰক্ষা কৰিছিলা।
Mantra 10
येना समुद्रमसृजो महीरपस्तदिन्द्र वृष्णि ते शवः । सद्यः सो अस्य महिमा न संनशे यं क्षोणीरनुचक्रदे ॥
যেনা তুমি মহাসমুদ্ৰক উন্মুক্ত কৰিলা, মহীৰ আপঃ—সেইয়াই, হে ইন্দ্ৰ, তোমাৰ বৃষভ-সদৃশ শৱঃ (বল)। তৎক্ষণাৎ তেঁওৰ মহিমা কেতিয়াও ক্ষয় নাহে—যাৰ অনুগামী হৈ ক্ষোণীসমূহ (পৃথিৱীৰ ৰাজ্যসমূহ) চক্ৰাকাৰে পৰিভ্ৰমণ কৰে।
Mantra 11
शग्धी न इन्द्र यत्त्वा रयिं यामि सुवीर्यम् । शग्धि वाजाय प्रथमं सिषासते शग्धि स्तोमाय पूर्व्य ॥
হে ইন্দ্ৰ, আমাৰ বাবে সক্ষম হওঁক; কিয়নো মই তোমাৰ ওচৰলৈ আহিছোঁ ৰয়ি—সু-বীৰ্য (উত্তম বীৰ্য/বীৰত্ব-শক্তি) লাভৰ বাবে। যিসকলে জয়ৰ বাবে প্ৰচেষ্টা কৰে, তেওঁলোকৰ বাবে বাজ (বাজঃ—বল-সমৃদ্ধি)ৰ প্ৰথম বিজয়ত সক্ষম হওঁক; আৰু, হে পূৰ্ব্য, আমাৰ প্ৰাচীন স্তোম (স্তোত্ৰ)ৰ বাবেও সক্ষম হওঁক।
Mantra 12
शग्धी नो अस्य यद्ध पौरमाविथ धिय इन्द्र सिषासतः । शग्धि यथा रुशमं श्यावकं कृपमिन्द्र प्रावः स्वर्णरम् ॥
এই বিষয়ে আমাৰ বাবে সক্ষম হওঁক; কিয়নো, হে ইন্দ্ৰ, তুমি পুৰাতন-পৌৰ (পৌর) ধীসমূহক সহায় কৰিছিলা, যেতিয়া সিহঁতে জয়ৰ বাবে প্ৰচেষ্টা কৰিছিল। যেনেকৈ তুমি একেদৰে ৰুশম, শ্যাৱক, আৰু কৃপক বলপূৰ্বক ৰক্ষা কৰিছিলা—হে ইন্দ্ৰ, স্বৰ্ণৰ (স্বৰ্) দিশে নৰা (নেতা), তেনেকৈ এতিয়াও সক্ষম হওঁক।
Mantra 13
कन्नव्यो अतसीनां तुरो गृणीत मर्त्यः । नही न्वस्य महिमानमिन्द्रियं स्वर्गृणन्त आनशुः ॥
অতসীৰ এই বাক্য-বুননীয়াসকলৰ মাজত কোন নৱ মর্ত্য তুৰন্ত গাই উঠিব? সঁচাকৈয়ে কোনেও তেওঁৰ মহিমা, তেওঁৰ ইন্দ্ৰীয় শক্তি লাভ কৰা নাই—যদিও তেওঁলোকে স্বৰ্গীয় জ্যোতিৰ দিশে স্তৱ কৰে।
Mantra 14
कदु स्तुवन्त ऋतयन्त देवत ऋषिः को विप्र ओहते । कदा हवं मघवन्निन्द्र सुन्वतः कदु स्तुवत आ गमः ॥
কেতিয়া ঋতৰ ছন্দত চলা স্তৱকসকলে দেৱত্বক গতি দিব? কোন ঋষি, কোন বিপ্ৰ তোমাক ওচৰলৈ টানিব পাৰে? হে মঘৱন ইন্দ্ৰ, সোম-চেপা জনৰ আহ্বানত কেতিয়া আহিবা—কেতিয়া স্তৱকৰ ওচৰত উপস্থিত হ’বা?
Mantra 15
उदु त्ये मधुमत्तमा गिरः स्तोमास ईरते । सत्राजितो धनसा अक्षितोतयो वाजयन्तो रथा इव ॥
মধুমত্তম সেই গিৰিসকল উঠি আহে; স্তোমসমূহ উথলি উঠে। সদা-বিজয়ী, ধন জয় কৰা, অক্লান্ত সহায়সমূহে তেওঁলোকে ৰথৰ দৰে আগবাঢ়ি বাজিক চালায়।
Mantra 16
कण्वा इव भृगवः सूर्या इव विश्वमिद्धीतमानशुः । इन्द्रं स्तोमेभिर्महयन्त आयवः प्रियमेधासो अस्वरन् ॥
কণ্বাসকলৰ দৰে, ভৃগুসকলৰ দৰে, সূৰ্যসমূহৰ দৰে—তেওঁলোকে ধ্যান-দৃষ্টিৰে সমগ্ৰ বিশ্বকেই লাভ কৰিলে। স্তোত্ৰেৰে ইন্দ্ৰক মহিমান্বিত কৰি, প্ৰিয়-মেধা (প্ৰিয় বুদ্ধি) সমৃদ্ধ আয়ুসকল উৎসাহিত ধ্বনিত উচ্চাৰণ কৰিলে।
Mantra 17
युक्ष्वा हि वृत्रहन्तम हरी इन्द्र परावतः । अर्वाचीनो मघवन्त्सोमपीतय उग्र ऋष्वेभिरा गहि ॥
হে ইন্দ্ৰ, বৃত্ৰহনতম! দূৰ পৰাৱত্ৰ পৰা তোমাৰ দুটা হৰী (তাম্ৰবৰ্ণ অশ্ব) জুৱাই দিয়া। হে মঘৱন, সোমপানৰ বাবে মুখ ঘূৰাই ইয়ালৈ আহা; ঋষিসকলৰ ঋষ্ব তেজে উগ্ৰ হৈ, আহা।
Mantra 18
इमे हि ते कारवो वावशुर्धिया विप्रासो मेधसातये । स त्वं नो मघवन्निन्द्र गिर्वणो वेनो न शृणुधी हवम् ॥
এই তোমাৰ গায়কসকলে ধিয়াৰে উচ্চস্বৰে কঁপাই উঠিছে, হে ইন্দ্ৰ—বিপ্ৰসকল মেধা-লাভৰ বাবে। সেয়ে, হে মঘৱন ইন্দ্ৰ, গিৰ্বণ (স্তোত্ৰপ্ৰিয়), বেনুৰ দৰে আকুল প্ৰেমিকে যেনেকৈ শুনে, তেনেকৈ আমাৰ আহ্বান শুনা।
Mantra 19
निरिन्द्र बृहतीभ्यो वृत्रं धनुभ्यो अस्फुरः । निरर्बुदस्य मृगयस्य मायिनो निः पर्वतस्य गा आजः ॥
হে ইন্দ্ৰ, তই বৃহতী শক্তিসকলৰ পৰা, ধনুৰ পৰা, বৃত্ৰ—অৱৰোধক—ক চুৰমাৰ কৰি দূৰ কৰিলি। মায়াবী আৰ্বুদ—সেই মৃগয়াকাৰী—কো তই বহিষ্কৃত কৰিলি; পৰ্বতৰ ভিতৰৰ পৰা গাভীসমূহ—আলোক আৰু জ্ঞানৰ ৰশ্মি—কো বাহিৰলৈ উলিয়াই আনিলি।
Mantra 20
निरग्नयो रुरुचुर्निरु सूर्यो निः सोम इन्द्रियो रसः । निरन्तरिक्षादधमो महामहिं कृषे तदिन्द्र पौंस्यम् ॥
অগ্নিসকল উজ্জ্বল হৈ বাহিৰলৈ দীপ্ত হ’ল; সূৰ্য উঠি আহিল; সোম—ইন্দ্ৰীয় ৰস, ইন্দ্ৰ-শক্তিৰ সাৰ—বাহিৰলৈ প্ৰবাহিত হ’ল। তই অন্তৰিক্ষৰ তলৰ পৰা মহামহি সৰ্পক টানি বাহিৰ কৰিলি—হে ইন্দ্ৰ, এইয়াই তোৰ পৌংস্যম্, বিজয়ী বীৰ্য।
Mantra 21
यं मे दुरिन्द्रो मरुतः पाकस्थामा कौरयाणः । विश्वेषां त्मना शोभिष्ठमुपेव दिवि धावमानम् ॥
যাক মোৰ বাবে ইন্দ্ৰ আৰু মৰুতসকলে—অপক্কক পকোৱা—চলিত কৰিলে, সি সকলোৰ মাজত নিজৰ তেজতেই সৰ্বাধিক দীপ্তিমান; যেন আকাশৰ ওচৰলৈ ধাৱমান। তাকেই মই অন্তৰ-ব্যোমত আৰোহণৰ ক্ষিপ্ৰ শক্তি বুলি ধৰি লওঁ।
Mantra 22
रोहितं मे पाकस्थामा सुधुरं कक्ष्यप्राम् । अदाद्रायो विबोधनम् ॥
পাকস্থামা মোক ৰোহিত দান কৰিলে—সু-যোজিত, পৰিধিৰ কক্ষ্যাবোৰ পূৰ্ণ কৰা—অন্তৰৰ ৰায়সৰ (সমৃদ্ধিৰ) জাগৰণকাৰী, সত্তাক নিজৰ ঐশ্বৰ্যলৈ উদ্দীপিত কৰা।
Mantra 23
यस्मा अन्ये दश प्रति धुरं वहन्ति वह्नयः । अस्तं वयो न तुग्र्यम् ॥
যাৰ প্ৰতি অন্য দহজনে যোকৰ ধুৰ বহন কৰে—অগ্নিবলৰ বাহকসকল—সন্ধ্যাত ঘৰলৈ উৰা মৰা পক্ষীৰ দৰে; তেনেকৈ সকলো শক্তি সেই অগ্ৰণী তত্ত্বলৈ উভতি আহে, যাত্ৰাৰ স্থিৰ বিশ্ৰামস্থানলৈ।
Mantra 24
आत्मा पितुस्तनूर्वास ओजोदा अभ्यञ्जनम् । तुरीयमिद्रोहितस्य पाकस्थामानं भोजं दातारमब्रवम् ॥
আত্মাই পিতা; দেহেই বাসস্থান আৰু বস্ত্ৰ; বল দান কৰা অন্তৰস্থ অভ্যঞ্জন। ৰোহিতৰ চতুৰ্থ শক্তি ৰূপে মই পাকস্থামাক ঘোষণা কৰিলোঁ—ভোজ (উদাৰ), দাতা—যি আত্মাৰ পৰিপক্ব ভোগ-আনন্দ সম্পূৰ্ণ কৰে।
Frequently Asked Questions
It invites Indra to drink the pressed Soma, praises his unmatched power, and asks him to protect the singers and grant growth, strength, and prosperity.
In Vedic ritual, Soma is the offering that ‘gladdens’ Indra and draws his presence; the hymn uses this to request help, victory, and inspired protection (dhī).
The hymn is generally placed in the Kāṇva tradition of seers; individual verse attributions vary in manuscripts, but the family style and placement point to the Kaṇvas.
Ask anything about Sukta 3 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.