Sukta 4
Sukta 8.4
Kaṇva (Kaṇva lineage; Kaṇvāḥ)
Indra
Triṣṭubh (probable; needs verification)
ইন্দ্ৰক উদ্দেশ্য কৰি ৰচিত এই সূক্তত দেৱতাক সকলো দিশৰ পৰা আহ্বান কৰা হৈছে, সোম-পেষণলৈ ত্বৰিতে আহিবলৈ অনুৰোধ কৰা হৈছে, আৰু বাধা ভাঙি বিজয়ী হোৱা বীৰ ৰূপে স্তুতি কৰা হৈছে। ইয়াত যজ্ঞৰ তৎক্ষণিকতা (অধ্বৰ্যুক সোমধাৰা বোৱাবলৈ উদ্দীপিত কৰা) আৰু ইন্দ্ৰৰ বিশ্বব্যাপী ভূমিকা—বৃত্ৰহন্তা—একেলগে গাঁথা হৈছে। শেষত প্ৰাচুৰ্যৰ চিত্ৰ উঠে, য’ত প্ৰকৃতিৰ স্থিৰ শক্তিসকলেও যেন বৃদ্ধি ‘বিতৰণ’ কৰি দিছে।
Mantras
Mantra 1
यदिन्द्र प्रागपागुदङ्न्यग्वा हूयसे नृभिः । सिमा पुरू नृषूतो अस्यानवेऽसि प्रशर्ध तुर्वशे ॥
হে ইন্দ্ৰ, পূৰ্বৰ পৰা হওক বা পশ্চিমৰ পৰা, ওপৰৰ পৰা হওক বা তলৰ পৰা—মানৱসকলে যেতিয়া তোমাক আহ্বান কৰে, তেতিয়া তুমি নিশ্চয়েই সেই বহুৰূপ এক, নৃ-সূত (মানৱ-শক্তিৰ পৰা জন্মা) বীৰ। এই সাধকৰ বাবে বিজয়ী বেগে আগবাঢ়া; তুৰ্বশৰ বাবে জয়শক্তি হৈ আহা।
Mantra 2
यद्वा रुमे रुशमे श्यावके कृप इन्द्र मादयसे सचा । कण्वासस्त्वा ब्रह्मभिः स्तोमवाहस इन्द्रा यच्छन्त्या गहि ॥
ৰুমা, ৰুশমা, শ্যাৱক, কৃপ—ইহঁতৰ সৈতে সঙ্গতিত যদি তুমি আনন্দ পাও, হে ইন্দ্ৰ; তথাপি কণ্বসকল, ব্ৰহ্ম (মন্ত্ৰ) আৰু স্তোম বহন কৰি, তোমাক ইয়ালৈ টানি আনে। হে ইন্দ্ৰ, আহা—আমাৰ প্ৰেৰিত বাক্যই তোমাৰ ৰথ।
Mantra 3
यथा गौरो अपा कृतं तृष्यन्नेत्यवेरिणम् । आपित्वे नः प्रपित्वे तूयमा गहि कण्वेषु सु सचा पिब ॥
যেনেকৈ ফিকে-সোণালী গৌৰ, তৃষ্ণাতুৰ হৈ, সাজি থোৱা পানীৰ ওচৰলৈ—অবিচল ধাৰালৈ—ধাৱিত হয়; তেনেকৈ আমাৰ ওচৰলৈ, আমাৰ পূৰ্ণ-মিলনৰ দিশে, তৎক্ষণাৎ আহা। কণ্বসকলৰ মাজত ঘন সঙ্গতিত পান কৰ; অন্তৰৰ আনন্দ তৃপ্ত হওক।
Mantra 4
मन्दन्तु त्वा मघवन्निन्द्रेन्दवो राधोदेयाय सुन्वते । आमुष्या सोममपिबश्चमू सुतं ज्येष्ठं तद्दधिषे सहः ॥
হে মঘৱন্ ইন্দ্ৰ, সোমৰ ইন্দৱ-বিন্দুবোৰে তোমাক আনন্দিত কৰক—সুন্বতে (সোম-নিষ্পেষক) জনলৈ ৰাধঃ (দান/সমৃদ্ধি) দান কৰিবৰ বাবে। তুমি অমুষ্যা (অন্য/পূৰ্বজনৰ) সেই সোম পান কৰিছিলা—চমূত সুত, জ্যেষ্ঠ; সেইদ্বাৰাই তুমি নিজৰ ভিতৰত জয়কাৰী সহঃ (বল) স্থাপন কৰিলা।
Mantra 5
प्र चक्रे सहसा सहो बभञ्ज मन्युमोजसा । विश्वे त इन्द्र पृतनायवो यहो नि वृक्षा इव येमिरे ॥
তুমি সহসাৰে সহঃ (বল) প্ৰচক্রে—বলৰ দ্বাৰাই বলক গতি দিলে; ওজসাৰে মন্যু (ক্ৰোধ/উন্মাদনা) ভাঙিলা। হে ইন্দ্ৰ, তোমাৰ সকলো পৃতনাযৱ (যুদ্ধ-অন্বেষী) জনা—তোমাৰ বিজয়ী অগ্ৰগতিৰ তীব্ৰ বলৰ সন্মুখত—কাটা গছৰ দৰে নি (তললৈ) ঢলি পৰে।
Mantra 6
सहस्रेणेव सचते यवीयुधा यस्त आनळुपस्तुतिम् । पुत्रं प्रावर्गं कृणुते सुवीर्ये दाश्नोति नमउक्तिभिः ॥
যি জনে সহস্ৰেণ ইৱ—হাজাৰটা যুৱ অস্ত্ৰৰ সৈতে যেন—যৱীয়ুধা (যুৱ-অস্ত্ৰ) লৈ তোমাৰ সৈতে সচতে (সংলগ্ন থাকে), আৰু নিকট-স্তুতি (আনळুপ-স্তুতি) লৈ তোমালৈ আগবাঢ়ে; সি সুৱীর্যে (বীৰ্য-ক্ষেত্ৰত) পুত্ৰক প্ৰাৱৰ্গ (অগ্ৰগামী ফল) ৰূপে গঢ়ে; নমঃ-উক্তিভিঃ (নমস্কাৰ-উক্তি) দ্বাৰা সি দাশ্নোতি—সিদ্ধি/পূৰ্ণতা লাভ কৰে।
Mantra 7
मा भेम मा श्रमिष्मोग्रस्य सख्ये तव । महत्ते वृष्णो अभिचक्ष्यं कृतं पश्येम तुर्वशं यदुम् ॥
মা ভয় কৰোঁ; তৱ উগ্ৰ সখ্যত আমি ক্লান্ত নহওঁ। হে বৃষ্ণ (বলবন্ত), তৱ মহৎ কৃত্য অন্তৰদৃষ্টিত প্ৰকাশিত ৰূপে আমি চাব পাৰোঁ—তুৰ্বশ আৰু যদুক আমাৰ পক্ষলৈ জয় কৰি অনা।
Mantra 8
सव्यामनु स्फिग्यं वावसे वृषा न दानो अस्य रोषति । मध्वा सम्पृक्ताः सारघेण धेनवस्तूयमेहि द्रवा पिब ॥
বাওঁ দিশে স্ফিগ্য—ফুলা সমৃদ্ধি—প্ৰবাহিত হয়; বৃষৰ দৰে তাৰ দান উল্লাসে উথলি পৰে। মধু আৰু সাৰঘে মিশ্ৰিত ধেনুসম ধাৰাসকল—হে পূৰ্ণতাৰ দোহনী গাভীসকল—দ্ৰুত আহা; দৌৰি আহি পিবা।
Mantra 9
अश्वी रथी सुरूप इद्गोमाँ इदिन्द्र ते सखा । श्वात्रभाजा वयसा सचते सदा चन्द्रो याति सभामुप ॥
অশ্বধাৰী, ৰথাৰূঢ়, সুৰুপ, গোমান—হে ইন্দ্ৰ, তৱ সখা তেনেই। শ্বাত্ৰভাজা, বয়সা সহচৰ্য কৰে; সদা চন্দ্ৰসম দীপ্ত হৈ সভালৈ উঠি যায়।
Mantra 10
ऋश्यो न तृष्यन्नवपानमा गहि पिबा सोमं वशाँ अनु । निमेघमानो मघवन्दिवेदिव ओजिष्ठं दधिषे सहः ॥
ঋষ্য-পশুৰ দৰে তৃষ্ণাতুৰ হৈ পানীয়ৰ ওচৰলৈ আহা; তোমাক টানি আনে যি ইচ্ছা, তাৰ অনুসাৰে সোম পান কৰা। হে মঘৱন, অন্তৰত নিজকে একাগ্ৰ কৰি, দিনেদিনে তুমি সৰ্বাধিক প্ৰবল শক্তি স্থাপন কৰিছা।
Mantra 11
अध्वर्यो द्रावया त्वं सोममिन्द्रः पिपासति । उप नूनं युयुजे वृषणा हरी आ च जगाम वृत्रहा ॥
হে অধ্বৰ্যু, সোম ধাৰা বোৱাই দিয়া; ইন্দ্ৰ তাত তৃষ্ণিত। এতিয়া তেওঁ দুটা বলৱান হৰিত অশ্ব যুঁজাইছে; বৃত্ৰহা ওচৰলৈ আহি পৰিছে।
Mantra 12
स्वयं चित्स मन्यते दाशुरिर्जनो यत्रा सोमस्य तृम्पसि । इदं ते अन्नं युज्यं समुक्षितं तस्येहि प्र द्रवा पिब ॥
দাতা নিজেও এইদৰে ভাবে—য’ত তুমি সোমে তৃপ্ত হও। এইটো তোমাৰ উপযুক্ত আহাৰ, ভালদৰে ছিটাই প্ৰস্তুত কৰা; তাৰ ওচৰলৈ আহা—আগবাঢ়ি দৌৰি সোম পান কৰা।
Mantra 13
रथेष्ठायाध्वर्यवः सोममिन्द्राय सोतन । अधि ब्रध्नस्याद्रयो वि चक्षते सुन्वन्तो दाश्वध्वरम् ॥
হে অধ্বৰ্যৱসকল, ৰথ-পথত দৃঢ়ভাৱে স্থিত ইন্দ্ৰৰ বাবে সোম পিষি উলিয়াওক। দীপ্ত আধাৰত পেষণ-শিলাসমূহ কৰ্মৰত দেখা যায়; যজ্ঞ অৰ্ঘ্য দান কৰি সোম-পেষকসকলে অধ্বৰযজ্ঞক প্ৰকাশমান কৰে।
Mantra 14
उप ब्रध्नं वावाता वृषणा हरी इन्द्रमपसु वक्षतः । अर्वाञ्चं त्वा सप्तयोऽध्वरश्रियो वहन्तु सवनेदुप ॥
দীপ্তজনৰ ওচৰত দুটা বলৱান হৰি অশ্ব ফোঁফোঁৱাই ইন্দ্ৰক জলসমূহৰ ওপাৰে বহন কৰে। আমাৰ ফালে, প্ৰতিটো সৱনত, যজ্ঞ-শ্ৰীস্বৰূপ সাতজন (প্ৰেৰক শক্তি) তোমাক ইয়ালৈ আনক।
Mantra 15
प्र पूषणं वृणीमहे युज्याय पुरूवसुम् । स शक्र शिक्ष पुरुहूत नो धिया तुजे राये विमोचन ॥
আমি আগত পুষণক বাছি লওঁ—যুগত কৰিবলৈ যোগ্য, বহু ধন-সম্পদে সমৃদ্ধ। হে শক্তিমান, বহুবাৰ আহ্বানিত, ধীৰ প্ৰজ্ঞাৰে আমাক শিক্ষা দিয়া—হে বিমোচক—আধ্যাত্মিক ধন আৰু পূৰ্ণতাৰ প্ৰেৰণা-উদ্যমৰ বাবে।
Mantra 16
सं नः शिशीहि भुरिजोरिव क्षुरं रास्व रायो विमोचन । त्वे तन्नः सुवेदमुस्रियं वसु यं त्वं हिनोषि मर्त्यम् ॥
চামৰ-কৰ্মীৰ হাতত থকা ক্ষুৰৰ দৰে আমাক একেলগে তীক্ষ্ণ কৰি দিয়া; হে মোচনকাৰী, প্ৰাচুৰ্যৰ ধন আমাক দান কৰা। তোমাতেই আছে সেই সু-প্ৰাপ্ত, উষাৰ দৰে উদীয়মান ধন—যি তুমি মৰ্ত্যৰ ভিতৰত গতি দিয়া।
Mantra 17
वेमि त्वा पूषन्नृञ्जसे वेमि स्तोतव आघृणे । न तस्य वेम्यरणं हि तद्वसो स्तुषे पज्राय साम्ने ॥
হে পূষণ, তোমাৰ ঋঞ্জস—সোজা-পথে আগবঢ়োৱা নেতৃত্ব—মই জানো; হে আঘৃণে, উষ্ণ-দীপ্তিমান, তোমাক স্তৱ কৰিবলৈও মই জানো। তোমাৰ সেই প্ৰাচুৰ্যৰ সীমা মই নাজানো; সেয়ে পজ্ৰাৰ দৃঢ় সাম-গীতে মই তোমাক স্তৱ কৰোঁ।
Mantra 18
परा गावो यवसं कच्चिदाघृणे नित्यं रेक्णो अमर्त्य । अस्माकं पूषन्नविता शिवो भव मंहिष्ठो वाजसातये ॥
হে আঘৃণে অমৰ, ৰশ্মি-গাভীসমূহ চৰণভূমিলৈ দূৰলৈ গ’লেও তোমাৰ ৰেক্ণ—ঐশ্বৰ্য—সদায় স্থিৰ থাকে। হে পূষণ, আমাৰ বাবে শিৱ, ৰক্ষক হওঁ; বল-প্ৰাচুৰ্য জয়ৰ বাবে সৰ্বাধিক দানশীল হওঁ।
Mantra 19
स्थूरं राधः शताश्वं कुरुङ्गस्य दिविष्टिषु । राज्ञस्त्वेषस्य सुभगस्य रातिषु तुर्वशेष्वमन्महि ॥
কুৰুঙ্গৰ দিৱ্য-প্ৰচেষ্টাসমূহত, তুৰ্বশসকলৰ মাজত হোৱা দানসমূহত, আৰু তীব্ৰবেগী, সৌভাগ্যবান ৰজাৰ উপহাৰসমূহত—শত অশ্বে সমৃদ্ধ, দৃঢ় ঐশ্বৰ্য (ৰাধঃ) আমি চিনিলোঁ আৰু মনত ধাৰণ কৰিলোঁ।
Mantra 20
धीभिः सातानि काण्वस्य वाजिनः प्रियमेधैरभिद्युभिः । षष्टिं सहस्रानु निर्मजामजे निर्यूथानि गवामृषिः ॥
ধী-চিন্তাৰে, কাণ্বৰ বিজয়-লাভেৰে; প্ৰিয়মেধ, অভিদ্যু (স্বৰ্গ-জয়ী) শক্তিসমূহেৰে—আমি ক্ৰমে ক্ৰমে ষাঠি হাজাৰ উলিয়াই আনি লওঁ; ঋষিয়ে গোপন ঠাইৰ পৰা গৱাম্ নিৰ্যূথানি—কিৰণ-গৰুৰ পাল—উন্মোচন কৰি আনে।
Mantra 21
वृक्षाश्चिन्मे अभिपित्वे अरारणुः । गां भजन्त मेहनाश्वं भजन्त मेहना ॥
মোৰ অন্তৰঙ্গ নিবাসত গছবোৰো (স্থিৰ শক্তিসমূহ) মোৰ প্ৰতি সঁহাৰি দিলে। সিহঁতে মোক গা (কিৰণ) বণ্টন কৰে, মোক অশ্ব (শক্তি) বণ্টন কৰে—বৃদ্ধি দানকাৰীসকল।
Frequently Asked Questions
It is an invocation of Indra to come quickly to the Soma sacrifice, praised as the obstacle-slayer who brings victory and material increase like cattle and horses.
Because the hymn is tied to the Soma-pressing ritual: the Adhvaryu’s action of pressing and letting Soma run is the moment that draws Indra near, since Indra is said to thirst for Soma.
In Vedic language, cows and horses symbolize wealth, light, and strength; the hymn asks that Indra’s presence convert the sacrifice into tangible prosperity and sustained power for the worshipper and community.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.