Sukta 3

Mantra 1

पिबा सुतस्य रसिनो मत्स्वा न इन्द्र गोमतः । आपिर्नो बोधि सधमाद्यो वृधेऽस्माँ अवन्तु ते धियः ॥

हे इंद्रा, गोमय तेजाने युक्त! पिळलेल्या सोमरसाचा रस पान कर आणि आमच्यात आनंदित हो. आमच्यासाठी निकटचा सहाय्यक होऊन जागृत हो; समान मद-उत्सवाचा साथी होऊन आमच्या वृद्धीसाठी राहा. तुझ्या प्रेरित धिया (धियः) आम्हांला रक्षो व पोसो.

Mantra 2

भूयाम ते सुमतौ वाजिनो वयं मा नः स्तरभिमातये । अस्माञ्चित्राभिरवतादभिष्टिभिरा नः सुम्नेषु यामय ॥

हे वाजिन (बल-समृद्धीचा दाता)! बलाच्या पूर्णतेचे साधक असलेले आम्ही तुझ्या सुमतीत अधिकाधिक वाढू; शत्रु-मनाच्या आघातासाठी आम्हांला सोडू नकोस. तुझ्या विचित्र (बहुवर्ण) सहाय्यांनी आम्हांला वाचव, आणि तुझ्या सुम्न—कल्याणांत आम्हांला ने.

Mantra 3

इमा उ त्वा पुरूवसो गिरो वर्धन्तु या मम । पावकवर्णाः शुचयो विपश्चितोऽभि स्तोमैरनूषत ॥

हे पुरूवसो—विस्तीर्ण तेजस्वी! माझ्या या वाणी तुझी वृद्धी करो. पावक-वर्णाचे, शुचि, विपश्चित ऋषी स्तोमांनी तुला अभिष्टुत करीत आले आहेत.

Mantra 4

अयं सहस्रमृषिभिः सहस्कृतः समुद्र इव पप्रथे । सत्यः सो अस्य महिमा गृणे शवो यज्ञेषु विप्रराज्ये ॥

ही शक्ति, सहस्र ऋषींनी बलवर्धित केलेली, समुद्राप्रमाणे व्यापक होऊन पसरली आहे. सत्य आहे त्याची महिमा; यज्ञांत, विप्र-राज्यात (प्रेरितांच्या अधिराज्यात), मी त्याच्या शौर्य-बलाचे गान करतो.

Mantra 5

इन्द्रमिद्देवतातय इन्द्रं प्रयत्यध्वरे । इन्द्रं समीके वनिनो हवामह इन्द्रं धनस्य सातये ॥

देवत्वाच्या आगमनासाठी आम्ही केवळ इंद्रालाच हाक मारतो; पुढे सरकणाऱ्या अध्वर-यज्ञात इंद्राला. निकट संघर्षात आम्ही—साधक, वनिन—इंद्राचे आवाहन करतो; धन-संपत्तीच्या जयी प्राप्तीसाठी इंद्राला.

Mantra 6

इन्द्रो मह्ना रोदसी पप्रथच्छव इन्द्रः सूर्यमरोचयत् । इन्द्रे ह विश्वा भुवनानि येमिर इन्द्रे सुवानास इन्दवः ॥

इंद्राने आपल्या महत्त्वाने, आपल्या शौर्य-बलाने, दोन्ही लोक विस्तारले; इंद्राने सूर्याला प्रकाशमान केले. इंद्रातच सर्व भुवने आपला योग्य आधार पावतात; इंद्रातच पिळून काढलेले (सुवान) सोमधारे प्रवाहित होतात.

Mantra 7

अभि त्वा पूर्वपीतय इन्द्र स्तोमेभिरायवः । समीचीनास ऋभवः समस्वरन्रुद्रा गृणन्त पूर्व्यम् ॥

हे इंद्रा! प्रथम पान (सोमपान) करण्यासाठी स्तोत्रांसह साधक-याचक तुझ्याकडे येतात. सम्यक् सुसंवादात ऋभू एकच स्वर उठवितात; रुद्रगण तुझे प्राचीन पराक्रम गातात.

Mantra 8

अस्येदिन्द्रो वावृधे वृष्ण्यं शवो मदे सुतस्य विष्णवि । अद्या तमस्य महिमानमायवोऽनु ष्टुवन्ति पूर्वथा ॥

हे विष्णो! याच (सोम) मुळे इंद्र आपल्या वृष्ण्य बळात—पौरुषी शौर्यात—पिळलेल्या सोमाच्या मदात वाढला आहे. आज साधक-याचक त्याच्या महिम्याचे, प्राचीन पद्धतीप्रमाणे, अनुगान करतात.

Mantra 9

तत्त्वा यामि सुवीर्यं तद्ब्रह्म पूर्वचित्तये । येना यतिभ्यो भृगवे धने हिते येन प्रस्कण्वमाविथ ॥

तुझे तेच सुवीर्य—वीरशक्ती—मी शोधतो; तेच ब्रह्म (वाणी) आहे, जे पूर्वचेतनेच्या जागरणासाठी आहे. त्याच्याच बळावर तू यत्नशील—भृगु—यांना, धन स्थापन झाल्यावर, सहाय्य केलेस; त्याच्याच बळावर तू प्रस्कण्वाचे रक्षण केलेस.

Mantra 10

येना समुद्रमसृजो महीरपस्तदिन्द्र वृष्णि ते शवः । सद्यः सो अस्य महिमा न संनशे यं क्षोणीरनुचक्रदे ॥

ज्या शक्तीने तू समुद्राला प्रवाहित केलेस, ती महान् आपः (जलराशी)—हे इंद्रा, तेच तुझे वृष्णि (वृषभासारखे) वीर्य-बल आहे. तत्क्षणी त्याची महिमा कमी होत नाही—ज्याच्या पाठोपाठ पृथ्वीचे लोक आपल्या परिभ्रमण-पथात चक्राकार फिरतात.

Mantra 11

शग्धी न इन्द्र यत्त्वा रयिं यामि सुवीर्यम् । शग्धि वाजाय प्रथमं सिषासते शग्धि स्तोमाय पूर्व्य ॥

हे इंद्रा, आमच्यासाठी समर्थ हो—कारण मी तुझ्याकडे रयि (समृद्धी) साठी येतो; ती सुवीर्य (उत्तम वीर्य/आत्मिक पराक्रम) आहे. जे वाज (बल-पूर्णता) प्रथम जिंकण्यासाठी प्रयत्न करतात, त्यांच्यासाठी समर्थ हो; आणि आमच्या प्राचीन स्तोम (स्तुती-हिम्न) साठीही समर्थ हो.

Mantra 12

शग्धी नो अस्य यद्ध पौरमाविथ धिय इन्द्र सिषासतः । शग्धि यथा रुशमं श्यावकं कृपमिन्द्र प्रावः स्वर्णरम् ॥

हे इंद्रा, यामध्येही आमच्यासाठी समर्थ हो—कारण जिंकण्यासाठी झटत असताना तू खरोखरच पौरा (पूर्वजांच्या) धियः (प्रेरणा/बुद्धी) यांना सहाय्य केलेस. जसे तू पूर्वी रुशम, श्यावक आणि कृप यांचे सामर्थ्याने रक्षण केलेस, तसेच आता ही समर्थ हो—हे इंद्रा, स्वर्णर (प्रकाश/स्वरकडे नेणारा)।

Mantra 13

कन्नव्यो अतसीनां तुरो गृणीत मर्त्यः । नही न्वस्य महिमानमिन्द्रियं स्वर्गृणन्त आनशुः ॥

या वाणी-विणकरांमध्ये कोणता नवा मर्त्य त्वरेने गाईल? कारण खरेच कोणीही त्याची महिमा, त्याची इंद्रिय शक्ती प्राप्त केलेली नाही—जरी ते स्वर्ग-प्रकाशाकडे स्तुतीगान करीत असले तरी.

Mantra 14

कदु स्तुवन्त ऋतयन्त देवत ऋषिः को विप्र ओहते । कदा हवं मघवन्निन्द्र सुन्वतः कदु स्तुवत आ गमः ॥

कधी ऋताच्या लयीत चालणारे स्तुतिकार देवत्वाला प्रवर्तित करतील? कोणता ऋषी, कोणता विप्र तुला जवळ ओढू शकेल? हे मघवन् इंद्रा, सोम पिळणाऱ्याच्या हाकेला कधी येशील—कधी स्तुती करणाऱ्याजवळ पोहोचशील?

Mantra 15

उदु त्ये मधुमत्तमा गिरः स्तोमास ईरते । सत्राजितो धनसा अक्षितोतयो वाजयन्तो रथा इव ॥

मधुर-रसाने अतिशय भरलेल्या त्या वाण्या उंचावतात; स्तोत्रे उसळून येतात. सदा-विजयी, धन जिंकणारे, अच्युत सहायांसह ते वाजाला रथांसारखे हाकतात—आगे सरकत.

Mantra 16

कण्वा इव भृगवः सूर्या इव विश्वमिद्धीतमानशुः । इन्द्रं स्तोमेभिर्महयन्त आयवः प्रियमेधासो अस्वरन् ॥

कण्वांप्रमाणे, भृगूंप्रमाणे, सूर्यांप्रमाणे तेजस्वी होऊन, त्यांनी एकाग्र ध्यानी दृष्टीने सर्वस्व प्राप्त केले. स्तोत्रांनी इंद्राची महिमा वाढवीत, प्रिय-मेधांनी समृद्ध असे आयुजन प्रेरित नादाने गर्जले.

Mantra 17

युक्ष्वा हि वृत्रहन्तम हरी इन्द्र परावतः । अर्वाचीनो मघवन्त्सोमपीतय उग्र ऋष्वेभिरा गहि ॥

हे वृत्रहंतम इंद्रा, परावत् प्रदेशातून तुझे दोन हरि (अश्व) युग्म जू; आणि इकडे ये. हे मघवन्, सोमपानासाठी इथे वळ; ऋषींच्या उग्र उन्नतीने उन्नत होऊन, ये.

Mantra 18

इमे हि ते कारवो वावशुर्धिया विप्रासो मेधसातये । स त्वं नो मघवन्निन्द्र गिर्वणो वेनो न शृणुधी हवम् ॥

हे इंद्रा, हे तुझे गायक धिया (प्रेरित बुद्धी)ने मोठ्याने हाक देतात—विप्रजन मेधा-प्राप्तीसाठी. म्हणून हे मघवन् इंद्रा, गिर्वण, आमचा हा हव असा ऐक, जसा उत्कट प्रियकर हाक ऐकतो.

Mantra 19

निरिन्द्र बृहतीभ्यो वृत्रं धनुभ्यो अस्फुरः । निरर्बुदस्य मृगयस्य मायिनो निः पर्वतस्य गा आजः ॥

हे इंद्रा! तूने बृहती अशा महान शक्तींच्या धनुष्यांतून वृत्‍र—अवरोधक—याला दूर चिरडून टाकलेस. माया-धारी अर्बुद, तो मृगयु (शिकारी) यालाही तू हाकलून लावलेस; आणि पर्वताच्या आतून तू गायींना—प्रकाश व ज्ञानाच्या किरणांना—बलपूर्वक बाहेर काढलेस.

Mantra 20

निरग्नयो रुरुचुर्निरु सूर्यो निः सोम इन्द्रियो रसः । निरन्तरिक्षादधमो महामहिं कृषे तदिन्द्र पौंस्यम् ॥

अग्नी प्रकट होऊन उजळले; सूर्य उदयास आला; सोम वाहू लागला—इंद्रशक्तीचा रस। तूने अंतरिक्षातून, खाली दडलेला तो महा-अहि (महासर्प) ओढून बाहेर काढलास—हे इंद्रा, हेच तुझे पौरुष, तुझी विजयी सामर्थ्यशक्ती आहे.

Mantra 21

यं मे दुरिन्द्रो मरुतः पाकस्थामा कौरयाणः । विश्वेषां त्मना शोभिष्ठमुपेव दिवि धावमानम् ॥

ज्याला माझ्यासाठी इंद्र व मरुत—अपरिपक्वाला परिपक्व करणारे—प्रेरित करून चालना देतात, जो सर्वांमध्ये स्वतःच्या तेजाने सर्वाधिक शोभायमान आहे, जो जणू स्वर्गाजवळ धावत आहे—त्यालाच मी अंतःआकाशात आरोहणाची शीघ्र शक्ती मानून धारण करतो.

Mantra 22

रोहितं मे पाकस्थामा सुधुरं कक्ष्यप्राम् । अदाद्रायो विबोधनम् ॥

पाकस्थामाने मला रोहित दिला—सुयोजित, परिघातील अवकाश भरून टाकणारा—अंतर्मुख रायस् (समृद्धी) जागविणारा.

Mantra 23

यस्मा अन्ये दश प्रति धुरं वहन्ति वह्नयः । अस्तं वयो न तुग्र्यम् ॥

ज्याच्यासाठी इतर दहा जण धुर (जुवा) प्रत्युत्तराने वाहतात—अग्निबलाचे वाहक—संध्याकाळी घराकडे परतणाऱ्या पक्ष्यांप्रमाणे; तसेच सर्व शक्ती त्या अग्र-तत्त्वाकडे, त्या स्थिर विश्रांती-स्थानाकडे परत येतात.

Mantra 24

आत्मा पितुस्तनूर्वास ओजोदा अभ्यञ्जनम् । तुरीयमिद्रोहितस्य पाकस्थामानं भोजं दातारमब्रवम् ॥

आत्मा पिता आहे; तनु (देह) निवास व वस्त्र आहे; ओज देणारे अंतःस्थ अभ्यञ्जन (अभिषेक) आहे. रोहिताची चौथी शक्ती म्हणून मी पाकस्थामाला—भोज (उदार), दातार—असे घोषित केले; तो आत्म्याच्या परिपक्व भोगाला पूर्णत्व देतो.