Adhyaya 19

Verse 1

देव्युवाच । यद्येवं सकलश्चंद्रः कथं न विधृतस्त्वया । अन्तभावे कलानां तत्कारणं कथय प्रभो

Devī thưa: Nếu vậy, khi Mặt Trăng vốn trọn vẹn, sao Ngài không giữ lấy trong sự viên mãn? Xin nói cho con, lạy Chúa tể, nguyên do vì sao các kalā (phần) của trăng lại biến mất, suy giảm.

Verse 2

ईश्वर उवाच । अमा षोडशभेदेन देवि प्रोक्ता महाकला । संस्थिता परमा माया देहिनां देह धारिणी

Īśvara phán: Hỡi Devī, Amā được tuyên xưng là Đại Kalā, phân biệt thành mười sáu dạng. Nàng an trụ như Māyā tối thượng, nâng đỡ chúng sinh hữu thân bằng cách gìn giữ chính thân thể họ.

Verse 3

अमादिपौर्णमास्यंता या एव शशिनः कलाः । तिथयस्ताः समाख्याताः षोडशैव प्रकीर्तिताः

Từ Amā cho đến tận cùng của ngày trăng tròn—chính những kalā (tuần trăng) của Mặt Trăng ấy được gọi là “tithi”; chúng được tuyên xưng đúng là mười sáu.

Verse 4

अमा सूक्ष्मा परा शक्तिः सा त्वं देवि प्रकीर्तिता । प्रलयोत्पत्तियोगेन स्थिताः कालक्रमोदिताः

Amā là năng lực vi tế, tối thượng; và năng lực ấy được tuyên xưng chính là nàng, hỡi Devī. Nhờ mối liên kết giữa tan hoại và sinh thành, các thước đo thời gian hiển lộ, khởi lên theo đúng trật tự.

Verse 5

षोडशैव स्वरा ये तु आद्याः सृष्टयंतकाः प्रिये । कालस्यावयवास्ते च विज्ञेयाः कालवेदिभिः

Hỡi người yêu dấu, mười sáu âm thanh nguyên sơ (svara) khởi đầu tạo hóa và đưa đến viên mãn—những bậc tri thời gian phải biết đó chính là các chi phần của Thời Gian.

Verse 6

त्रुटिर्लवो निमेषश्च कला काष्ठा मुहूर्तकम् । रात्र्यहःपक्षमासाश्च अयनं वत्सरं युगम्

Truṭi, lava, nimeṣa, kalā, kāṣṭhā và muhūrta; rồi đến đêm và ngày, nửa tháng và tháng; rồi ayana (nửa năm), năm và yuga—đó là các bậc thang của thời gian.

Verse 7

मन्वतरं तथा कल्पं महाकल्पं च षोडश । कला विसर्जनी या तु जीवमाश्रित्य वर्तते

Lại có manvantara, kalpa và đại kalpa, cùng mô thức mười sáu phần. Kalā gọi là “Visarjanī” ấy vận hành, nương nơi jīva (linh ngã cá thể) làm chỗ tựa.

Verse 9

सा सृजत्यखिलं विश्वं विषुवद्वयसंयुतम् । तथा संवरणी या तु विश्वं संहरते प्रिये । नेत्रपाताच्चतुर्भागस्त्रुटिकालो निगद्यते । तस्माच्च द्विगुणं विद्धि निमिषं तन्महेश्वरि

Nàng tạo dựng toàn thể vũ trụ, cùng với đôi điểm phân (hai điểm xuân–thu phân). Và cũng vậy, kalā mang danh “Saṃvaraṇī” thu nhiếp vũ trụ lại, hỡi người yêu dấu. Truṭi được nói là một phần tư thời gian chớp mắt; và hỡi Maheśvarī, hãy biết nimeṣa gấp đôi như thế.

Verse 10

निमिषैस्त्रिंशद्भिः काष्ठा ताभिर्विंशतिभिः कला । विंशतिकलो मुहूर्तः स्याद्दिनं पंचदशैस्तु तैः

Ba mươi nimeṣa thành một kāṣṭhā; hai mươi kāṣṭhā thành một kalā. Hai mươi kalā thành một muhūrta; và mười lăm muhūrta như thế hợp thành một ngày.

Verse 11

दिनमाना निशा ज्ञेया अहोरात्रं द्वयाद्भवेत् । तैः पंचदशभिः पक्षो द्विपक्षो मास उच्यते

Đêm được hiểu là có lượng bằng với ngày; từ đôi ấy thành một ngày-đêm (ahorātra). Mười lăm ngày hợp thành một nửa tháng (pakṣa); hai nửa tháng được gọi là một tháng.

Verse 12

मासैश्चैवायनं षड्भिर्वर्षं स्यादयनद्वये । चत्वारिंशच्च लक्षाणि लक्षाणां त्रितयं पुनः

Sáu tháng hợp thành một ayana (nửa năm); hai ayana thành một năm. Rồi lại nói đến bốn mươi lakṣa, và thêm nữa ba “lakṣa của lakṣa”.

Verse 13

विंशतिश्च सहस्राणि ज्ञेयं सौरं चतुर्युगम् । चतुर्युगैकसप्तत्या मन्वंतरमुदाहृतम्

Hãy biết rằng một Caturyuga, tính theo năm mặt trời, là hai mươi nghìn (đơn vị); và một Manvantara được tuyên nói gồm bảy mươi mốt Caturyuga như thế.

Verse 14

ऐंद्रमेतद्भवेदायुः समासांतं च कीर्तितम् । चतुर्दशेन्द्रैः प्रलीनैः कल्पं ब्रह्मदिनं भवेत्

Đó được nói là thọ mạng của một Indra, được kể trọn vẹn theo số năm; và khi mười bốn Indra đã diệt mất, thời kỳ ấy trở thành một Kalpa—“ngày của Phạm Thiên (Brahmā)”.

Verse 15

रात्रिश्च तावती चैव चतुर्युगसहस्रिका । अनेन दिनमानेन शताब्दं जीवति प्रिये

Và đêm cũng có lượng như thế—gồm một nghìn Caturyuga. Theo lượng ngày ấy, hỡi người yêu dấu, (Brahmā) sống trọn một trăm năm.

Verse 16

ममैव निमिषार्द्धेन सहस्राणि चतुर्द्दश । विनश्यंति ततो विष्णोरसंख्याताः पितामहाः

Chỉ trong nửa cái chớp mắt của Ta, mười bốn nghìn (chu kỳ như thế) liền tiêu diệt; và hơn thế nữa, vô số ‘bậc Tổ phụ’ (các Phạm Thiên) của Viṣṇu cũng lần lượt hoại diệt.

Verse 17

एवं क्रमेण देवेशि समुत्पन्नमिदं जगत् । शशिसूर्यविभागेन चित्ररूपमनंतकम्

Như vậy, theo từng bước, hỡi Devī của Đấng Tối Thượng, thế gian này đã sinh khởi—vô tận và muôn hình vạn trạng—nhờ sự phân định của Trăng và Mặt Trời.

Verse 18

कला देवि यदाद्यंतमनादिमजमव्ययम् । तदान्वितः शशी तस्यामधोमुखमवस्थितः

Hỡi Devī, ‘Kalā’ là điều có khởi đầu và kết thúc; còn (Đấng Tối Thượng) thì vô thủy, bất sinh và bất hoại. Gắn liền với Kalā ấy, Mặt Trăng an trụ nơi đó, với diện hướng xuống dưới.

Verse 19

एवं क्षयोदयं ज्ञेयं चंद्रार्काभ्यामवस्थितम् । सृष्टिक्रमं मया प्रोक्तं संहारमधुना शृणु

Vì thế, sự khuyết và tròn nên được hiểu là do Trăng và Mặt Trời an lập. Trình tự sáng tạo Ta đã nói rồi; nay hãy nghe Ta về sự hoại diệt.

Verse 21

अहोरात्रं मुहूर्तेन मुहूर्तं तु कलाहतम् । कलां काष्ठा हतां कृत्वा काष्ठां निमिषभाजिताम्

Một ngày-đêm được tính bằng các muhūrta; và một muhūrta lại được chia thành các kalā. Chia một kalā thành các kāṣṭhā, rồi chia một kāṣṭhā thành các nimīṣa—như thế thời gian được đo lường.

Verse 22

निमिषं च लवैर्हत्वा लवं त्रुटिविभाजितम् । तदतीतं प्रशांतं च निर्विकारमलक्षणम्

Một ni-miṣa lại được chia thành các lava, và một lava được chia thành các truṭi. Nhưng Đấng vượt ngoài tất cả ấy thì an tịnh, bất biến và không có dấu tướng để định danh.

Verse 23

तस्य चेयं परा माया कला शिरसि धारिता । सा शक्तिर्देवदेवस्य विश्वाकारा परा प्रिये । मोहयित्वा तु संतानं संसारयति पार्वति

Đối với Thực Tại tối thượng ấy, đây là Māyā cao cả—Kalā—được đội trên đỉnh đầu. Quyền năng tối thượng của Đấng Thần của các thần, mang hình tướng vũ trụ, hỡi người yêu dấu, làm mê hoặc con cháu và khiến họ lang thang trong saṃsāra, hỡi Pārvatī.

Verse 24

एवमेतज्जगद्देवि उत्पत्तिस्थितिलक्षणम् । यत्रैवोत्पद्यते कृत्स्नं पुनस्तत्रैव लीयते

Vì thế, hỡi Nữ Thần, toàn thể vũ trụ này mang dấu ấn của sinh khởi và tồn tại: nơi nào nó phát sinh trọn vẹn, thì chính vào nguồn ấy nó lại tan hòa.

Verse 25

सेयं मायामयी शक्तिः शुद्धाशुद्धस्वरूपिणी । चंद्ररूपा स्थिता सा तु तव देवि प्रकाशयेत्

Chính Quyền Năng ấy, cấu thành bởi māyā và mang cả hai thể: thanh tịnh và bất tịnh, an trụ trong hình tướng Mặt Trăng; quả thật, hỡi Nữ Thần, nó hiển lộ vì Người.

Verse 26

देव्युवाच । पंचाग्निनोपसन्तप्ता वर्षकोटीरनेकधा । तत्तपः सफलं जातं मेऽद्य देव जगत्पते

Nữ Thần thưa rằng: “Bị nung đốt bởi khổ hạnh năm ngọn lửa, qua nhiều cách, suốt vô số ức năm—hôm nay, ôi Thần linh, Chúa tể của thế gian, khổ hạnh của con đã kết quả.”

Verse 27

सृष्टियोगो मया ज्ञातः संहारश्च महेश्वर । चन्द्रोत्पत्तिस्वरूपं च कलामानं तथैव च

Ôi Maheśvara, con đã thấu hiểu phép tắc của sự sáng tạo và cả sự hủy diệt, cùng bản tính của sự phát sinh Mặt Trăng, và cũng như phép đo các tuần pha của nó.

Verse 28

अधुना मम देवेश सन्देहो हृदि संस्थितः । कौतूहलं परं देव कथयस्व महेश्वर

Giờ đây, ôi Đấng Chủ Tể của chư thiên, một mối nghi đã an trú trong lòng con. Ôi Thần linh, lòng hiếu kỳ của con thật lớn; xin Ngài hãy nói cho con, ôi Maheśvara.

Verse 29

अमृतादेव संभूतः सर्वाह्लादकरः शशी । प्रियश्च तव देवेश वल्लभश्चंद्रमास्तथा

Mặt Trăng, thật sự sinh từ cam lộ, đem niềm hoan hỷ cho muôn loài. Ôi Chúa tể chư thiên, Candramā là người được Ngài yêu quý—quả thật là ái vật của Ngài.

Verse 31

सर्वौषधीनामधिपः पितॄणां प्रीणनं परम् । तदाश्रयश्च त्वद्भक्तस्त्व त्सेवातत्परः शशी

Ngài là chúa tể của mọi dược thảo, và là đấng làm thỏa lòng tối thượng cho các Pitṛ (tổ tiên). Nương theo trật tự thiêng ấy, Mặt Trăng là kẻ sùng tín của Ngài, một lòng chuyên chú phụng sự Ngài.

Verse 32

तथापि सकलंकोऽयं कौतुकं कुरुते मम । देवि ब्रह्मांडसंघट्टमालामंडितशेखरः

Dẫu vậy, ‘đấng mang dấu’ ấy vẫn khơi dậy nơi con niềm kỳ diệu—ôi Nữ Thần—người có đỉnh đầu được trang sức bằng vòng hoa kết từ sự va chạm của các khối cầu vũ trụ.

Verse 33

शीर्षे तव निविष्टस्य कष्टं चंद्रस्य चेद्यदि । तर्हि नाथ न शोच्या वै संसारे दुःखभागिनः

Nếu ngay cả vầng Trăng, ngự trên đỉnh đầu của Ngài, còn phải chịu khổ nhọc, thì ôi Đấng Chúa Tể, hẳn trong cõi đời này những kẻ mang phần sầu khổ cũng chẳng đáng để thương hại.

Verse 34

न चास्ति त्रिषु लोकेषु न चैतत्संभविष्यति । यत्र शक्तो भवत्कर्तुं दुःखस्यास्य च संक्षयम्

Trong ba cõi không hề có, và cũng sẽ chẳng bao giờ có, ai đủ năng lực khiến nỗi khổ này được đoạn tận.

Verse 35

सर्वेषां वर्तते शंका यथा मम महेश्वर । उत्पन्नं कारणं किंतद्येन सोमस्य लांछनम्

Ôi Maheśvara, trong mọi người đều dấy lên một mối nghi—cũng như trong con: nguyên nhân nào đã sinh ra vết tì-mark trên Soma (vầng Trăng)?

Verse 36

किमेतत्कारणं देव कथयस्व महेश्वर । अमृते संभवो यस्य कथं तस्यापि लांछनम्

Ôi Thần linh, ôi Maheśvara, xin hãy nói cho con biết: nguyên nhân ấy là gì? Nếu nguồn gốc của Ngài từ amṛta (cam lộ bất tử), sao ngay cả Ngài lại mang vết tì?

Verse 37

प्रियश्च तव देवेश लांछनं चापि तिष्ठति । कौतूहलं परं देव तत्त्वं मे वक्तुमर्हसि

Ôi Deveśa, dẫu Soma được Ngài yêu quý, vết tì ấy vẫn còn. Ôi Deva, lòng con hiếu kỳ vô cùng—xin Ngài tuyên bày cho con chân lý ẩn sau điều ấy.

Verse 38

एवमुक्तः स पार्वत्या देवदेवो महेश्वरः । उवाच परमप्रीतः प्रेम्णा शैलसुतां प्रभुः

Được Pārvatī thưa như vậy, Maheśvara—Đấng Thần của chư thần—liền cất lời. Đức Chúa, vô cùng hoan hỷ, đã đáp lại với tình thương dành cho Ái nữ của Núi.

Verse 39

ईश्वर उवाच । किं ते देवि महाशंकाद्योत्पन्ना वरवर्णिनि । ममोपरि न कर्त्तव्या निरुद्विग्ना भव प्रिये । पितुस्तव प्रभावेन लांछनं शशिनोऽभवत्

Īśvara phán: “Hỡi Devī, người có sắc dung tuyệt mỹ, vì sao nơi nàng lại khởi lên mối nghi lớn như vậy? Đừng nghi ngờ Ta; hãy an lòng, ái thê. Chính do uy lực của phụ thân nàng mà Mặt Trăng mang lấy vết tì này.”

Verse 40

भावित्वात्कर्मणो देवि दक्षस्याज्ञाव्यतिक्रमात् । समं वर्त्तस्व भार्याभिरित्युक्तः शशलांछनः

“Hỡi Devī, do nghiệp đã định chín muồi và vì đã trái lệnh Dakṣa, Mặt Trăng—đấng mang dấu ‘con thỏ’—đã bị bảo rằng: ‘Hãy sống công bằng, đồng đều với các thê tử của ngươi.’”

Verse 41

तद्वाक्यमन्यथा चक्रे ततः शप्तः शशी प्रिये । इदं पृष्टं तु यद्देवि त्वया लांछनकारणम्

“Ái thê, Mặt Trăng đã hành xử trái với lời ấy; vì thế Śaśī bị nguyền rủa. Và đây, hỡi Devī, chính là điều nàng hỏi Ta: nguyên nhân của vết tì trên Mặt Trăng.”

Verse 42

कल्पेकल्पे पृथग्भावं कारणैरस्ति भामिनि । असंख्यातं च तद्वक्तुं शक्यं नैव मया प्रिये

“Hỡi người rạng ngời, trong mỗi mỗi kiếp (kalpa) cảnh huống lại khác, do những nguyên nhân khác nhau. Và vì chúng vô lượng, ái thê, Ta không thể kể hết được.”

Verse 43

असंख्येयाश्चन्द्रमसः संभवंति पुनःपुनः । विनश्यंति च देवेशि सर्वमन्वन्तरान्तरम्

Ô Deveśī, vô số mặt trăng lại sinh khởi hết lần này đến lần khác, rồi cũng hoại diệt—mọi sự đều như vậy, từ manvantara này sang manvantara khác.

Verse 44

असंख्याताश्च कल्पाख्या असंख्याताः पितामहाः । हरयश्चाप्यसंख्याता एक एव महेश्वरः

Vô số là những chu kỳ gọi là kalpa; vô số là các Pitāmaha (Brahmā); vô số nữa là các Hari (Viṣṇu)—nhưng Maheśvara chỉ có một mà thôi.

Verse 45

कोटिकोट्ययुतान्यत्र ब्रह्माण्डानि मम प्रिये । जलबुद्बुदवद्देवि संजातानि तु लीलया

Ô Nữ Thần yêu dấu của ta, tại đây vô số vô lượng vũ trụ, hết ức này đến ức khác, sinh khởi—hỡi Devī—như bọt nước trên mặt hồ, được hóa hiện nhẹ nhàng chỉ bởi cuộc thần du (līlā).

Verse 46

तत्रतत्र चतुर्वक्त्रा ब्रह्माणो हरयो भवाः । सृष्टाः प्रधानेन तदा लब्धा शंभोस्तु संनिधिः

Ở nơi này nơi kia, các Brahmā bốn mặt, các Hari (Viṣṇu) và các Bhava (Rudra) được sinh ra từ Pradhāna (tự tính nguyên sơ); nhưng trong mỗi cõi ấy vẫn đạt được sự cận kề của Śambhu, Đấng ngự trong lòng muôn loài.

Verse 47

लयं चैव तथान्योन्यमाद्यंतं प्रकरोति च । सर्गसंहारसंस्थानां कर्त्ता देवो महेश्वरः

Ngài cũng khiến xảy ra sự tan rã (laya), và sự đan xen lẫn nhau của khởi đầu với kết thúc; đối với việc sáng tạo, hủy diệt và sự an lập trật tự các thế giới, đấng tác thành chính là thần Maheśvara.

Verse 48

सर्गे च रजसा पृक्तः सत्त्वस्थः परिपालने । प्रतिसर्गे तमोयुक्तः सोऽहं देवि त्रिधा स्थितः

Trong sự sáng tạo, Ta hòa cùng rajas; trong sự hộ trì, Ta an trụ nơi sattva; và trong sự tái tạo/thu nhiếp, Ta hiệp với tamas—vì thế, hỡi Devī, Ta hiện hữu theo ba phương diện.

Verse 49

तस्मान्माहेश्वरो ब्रह्मा ब्रह्मणोऽधिपतिः शिवः । सदाशिवो भवेद्विष्णुर्ब्रह्मा सर्वात्मको ह्यतः

Vì thế, Brahmā mang bản tính Māheśvara, và Śiva là bậc Chúa tể ngay cả đối với Brahmā. Sadāśiva trở thành Viṣṇu; do vậy Brahmā cũng thấm nhuần Tự Ngã của muôn loài (Đấng Tối Thượng duy nhất).

Verse 50

स एव भगवान्रुद्रो विष्णुर्विश्व जगत्प्रभुः । अस्मिन्नण्डे त्विमेलोका अन्तर्विश्वमिदंजगत्

Chính Đấng Bhagavān ấy là Rudra; Ngài cũng là Viṣṇu, bậc Chúa tể của vũ trụ và các thế giới. Trong quả trứng vũ trụ này có các cõi ấy; trong đó chứa trọn toàn thể nội vũ trụ này.

Verse 51

चन्द्रसूर्यग्रहा देवि ब्रह्माण्डेऽस्मिन्मनस्विनि । संख्यातुं नैव शक्यन्ते ये भविष्यंति ये गताः

Hỡi Devī, hỡi bậc tâm chí kiên cường, trong brahmāṇḍa này, các mặt trăng, mặt trời và tinh cầu không thể đếm được—những gì đã qua và những gì còn sẽ đến.

Verse 52

अस्मिन्वाराहकल्पे तु वर्तमाने मनस्विनि । षडतीता महादेवि रोहिणीपतयः पुरा

Trong Vārāha-kalpa hiện tiền này, hỡi bậc trí tuệ, hỡi Mahādevī, thuở xưa sáu vị chúa tể của Rohiṇī đã lần lượt qua rồi.

Verse 53

सप्तमोऽयं महादेवि वर्ततेऽमृतसंभवः । दक्षशापेन यो देवि संक्षीणो दृश्यतेऽधुना

Ôi Mahādevī, đây là vị thứ bảy—Mặt Trăng sinh từ cam lộ nay vẫn hiện hữu; và do lời nguyền của Dakṣa, ôi Devī, hiện nay người được thấy đang dần khuyết đi.

Verse 54

अथ द्वितीये संप्राप्ते परार्द्धे चैव वेधसः । तस्य त्रिंशत्तिमे कल्पे पितृ कल्पेति विश्रुते

Rồi khi parārdha thứ hai của Brahmā (Vedhas) đã đến, vào kalpa thứ ba mươi của Ngài—nổi danh là Pitṛ-kalpa—những phép tính thời kỳ ấy được nói như vậy.

Verse 55

स्वायंभुवेंऽतरे प्राप्ते तस्यादौ त्वं सती किल । तस्मिन्काले महादेवि योभूद्दक्षः पिता तव

Khi Manvantara Svāyambhuva đến, ngay từ buổi đầu, nàng quả thật trở thành Satī. Vào thời ấy, ôi Đại Nữ Thần, Dakṣa sinh ra làm phụ thân của nàng.

Verse 56

प्राणात्प्रजापतेर्जन्म तस्य दक्षस्य कीर्तितम् । अस्मिन्मन्वन्तरे देवि दक्षः प्राचेतसोऽभवत्

Người ta kể rằng Dakṣa sinh từ hơi thở sinh mệnh (prāṇa) của Prajāpati. Và trong Manvantara này, ôi Nữ Thần, Dakṣa được gọi là Prācetasa.

Verse 57

अंगुष्ठाद्दक्षिणाद्दक्षो भविष्यत्यधुना प्रिये । युगेयुगे भवन्त्येते सर्वे दक्षादयो द्विजाः

Ôi người yêu dấu, nay Dakṣa sẽ sinh ra từ ngón cái bên phải. Qua mỗi thời đại, tất cả những vị ấy—Dakṣa và các vị khác—lại sinh đi sinh lại như những bậc dvija, các hiền sĩ hai lần sinh.

Verse 58

पुनश्चैव विनश्यन्ति विद्वांस्तत्र न मुह्यति । तस्यापमानात्त्वं देवि देहं तत्यक्थ वै पुरा

Rồi lại nữa, họ cũng tiêu tan; bậc trí nơi ấy không bị mê lầm vì điều này. Do sự xúc phạm của người ấy, ô Nữ Thần, thuở xưa quả thật Người đã rời bỏ thân mình.

Verse 59

तावद्वियुक्तोऽहं देवि त्वया मुक्तोऽभवं पुरा । यावद्वराहकल्पस्य चाक्षुषस्यान्तरं प्रिये

Trong suốt bấy lâu, ô Nữ Thần, ta đã lìa xa Người; thuở trước ta đã mất Người—cho đến Manvantara Cākṣuṣa của Varāha Kalpa, hỡi người yêu dấu.

Verse 60

एकविंशो मनुश्चायं कल्पे वाराहसंज्ञके । कल्पेकल्पे महादेवि भवेन्नामान्तरं तव

Trong Kalpa mang danh Varāha này, vị Manu này là Manu thứ hai mươi mốt. Và trong mỗi mỗi Kalpa, ô Đại Nữ Thần, danh xưng của Người lại đổi khác.

Verse 61

अस्मिन्कल्पे तु वाराहे हिमवत्तपसार्ज्जिते । संभूता पार्वती देवि चाक्षुषस्यांतरे गते

Nhưng trong Varāha Kalpa này—được Himavat đạt được nhờ khổ hạnh—Người đã giáng sinh làm Pārvatī, ô Nữ Thần, sau khi Manvantara Cākṣuṣa đã trôi qua.

Verse 62

ब्रह्मणो दिनमेकं तु षण्मासेन तवावधिः । त्वं वियुक्ता मया सार्द्धं दक्षकोपेन भामिनि

Một ngày của Phạm Thiên, theo thước đo của Người, bằng sáu tháng. Ôi người nồng nhiệt, vì cơn giận của Dakṣa mà Người cũng đã lìa xa ta.

Verse 63

तव क्रोधेन ये शप्ता ऋषयो वै मया पुरा । तेऽपि देवि त्वया सार्द्धं जाता वैवस्वतेंतरे

Ôi Nữ Thần, những bậc hiền triết mà xưa kia ta đã nguyền rủa vì cơn giận của nàng—họ cũng đã tái sinh cùng nàng trong Vaivasvata Manvantara.

Verse 64

भृगुरंगिरा मरीचिस्तु पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः । अत्रिश्चैव वसिष्ठश्च अष्टौ ते ब्रह्मणः सुताः

Bhṛgu, Aṅgiras, Marīci, Pulastya, Pulaha, Kratu, Atri và Vasiṣṭha—tám vị ấy là các con của Phạm Thiên (Brahmā).

Verse 65

दक्षस्य यज्ञे ते शप्ताः पूर्वं स्वायंभुवेन्तरे । जाता देवि पुनस्ते वै कल्पेस्मिंश्चाक्षुषे गते

Trong lễ tế của Dakṣa, họ xưa kia đã bị nguyền rủa vào thời Svāyambhuva Manvantara. Nhưng, ô Nữ Thần, trong chính kiếp này, khi Cākṣuṣa Manvantara đã qua, họ quả thật lại được sinh ra lần nữa.

Verse 66

देवस्य महतो यज्ञे वारुणीं बिभ्रतस्तनुम् । ब्रह्मणो जुह्वतः शुक्रमग्नौ पूर्वं प्रजेप्सया

Thuở trước, trong đại tế lễ của vị Thần tối thượng, khi (một đấng) mang thân Vāruṇī, Phạm Thiên (Brahmā) vì mong cầu con cháu đã dâng tinh lực của mình vào lửa tế.

Verse 67

ऋषयो जज्ञिरे पूर्वं सूर्यबिंबसमप्रभाः । पितुस्तव समीपं ते वरणाय तव प्रिये । प्रस्थापिता मया पूर्वं तत्त्वं जानासि सुव्रते

Thuở trước, các bậc hiền triết đã sinh ra, rực sáng như vầng thái dương. Người yêu dấu, ta đã sai họ đến gần phụ thân nàng để cầu hôn nàng. Nàng biết rõ chân lý ấy, ô người giữ hạnh nguyện cao quý.

Verse 68

अथ किं बहुनोक्तेन वच्मि ते प्रश्नमुत्तमम् । द्वितीये तु परार्द्धेऽस्मिन्वर्त्तमाने च वेधसः

Nói nhiều để làm gì? Ta sẽ nói cho nàng điều tối thượng mà nàng đã hỏi. Trong nửa sau thứ hai của thọ mạng Phạm Thiên (Brahmā), tức thời đại vũ trụ đang diễn tiến hiện nay…

Verse 69

श्वेतकल्पात्समारभ्य यावद्वाराहगोचरम् । समतीताश्च ये चन्द्रास्ताञ्छृणुष्व वरानने

Từ Śveta Kalpa cho đến phạm vi của Vārāha (Kalpa), hãy lắng nghe, hỡi người có dung nhan mỹ lệ, về những “trăng” (chu kỳ tháng/tuần hoàn nguyệt) đã hoàn toàn trôi qua.

Verse 70

चतुःशतानि देवेशि षड्विंशत्यधिकानि तु । गतानि शीतरश्मीनां सप्तविंशोऽधुना प्रिये

Ô Nữ Chúa của chư thiên, bốn trăm hai mươi sáu chu kỳ của vầng Trăng tia mát đã trôi qua; nay, hỡi người yêu dấu, chu kỳ thứ hai mươi bảy đang hiện hành.

Verse 71

वैवस्वतेंऽतरे प्राप्ते यश्चायं वर्ततेऽधुना । त्रेतायुगे तु दशमे दत्तात्रेयपुरःसरः

Khi Vaivasvata Manvantara đến—chính Manvantara đang diễn tiến hiện nay—thì vào Tretā-yuga thứ mười, với Dattātreya đi trước làm bậc dẫn đường…

Verse 72

संजातो रोहिणीनाथो योऽधुना वर्त्तते प्रिये । तस्योत्पत्तिप्रसंगेन विष्णोर्मानुषसंभवान्

Hỡi người yêu dấu, vị Chúa của Rohiṇī (vầng Trăng) hiện nay đã được sinh ra; và nhân câu chuyện về sự giáng sinh ấy, ta sẽ nói về những hóa thân của Viṣṇu xuất hiện trong hình người.

Verse 73

देहावतारान्वक्ष्यामि प्रारंभात्प्रथमान्प्रिये । पञ्चमः पंचदश्यां स त्रेतायां तु बभूव ह

Hỡi người yêu dấu, ta sẽ thuật lại các lần giáng sinh hữu thân (avatāra) từ thuở khởi nguyên, những bậc đầu tiên. Lần thứ năm ứng vào số mười lăm, và quả thật diễn ra trong thời đại Tretā.

Verse 74

मांधाता चक्रवर्त्तित्वे तस्योतथ्यपुरःसरः । एकोनविंशत्रेतायां सर्वक्षत्रांतकोऽभवत्

Māndhātṛ đạt ngôi Chuyển Luân Thánh Vương, với Utathya đi trước làm bậc dẫn đường. Trong chu kỳ Tretā thứ mười chín, bậc diệt trừ hết thảy kṣatriya đã xuất hiện.

Verse 75

जामदग्न्यस्तथा षष्ठो विश्वामित्रपुरःसरः । चतुर्विंशे युगे रामो वसिष्ठेन पुरोधसा

Hóa thân thứ sáu là Jāmadagnya (Paraśurāma), với Viśvāmitra đứng ở hàng đầu. Đến yuga thứ hai mươi bốn, Rāma ra đời, có Vasiṣṭha làm quốc sư tế quan.

Verse 76

सप्तमो रावणस्यार्थे जज्ञे दशरथात्मजः । अष्टमे द्वापरे विष्णुरष्टाविंशे पराशरात्

Hóa thân thứ bảy sinh làm con của Daśaratha vì mục đích diệt trừ Rāvaṇa. Trong Dvāpara thứ tám, Viṣṇu giáng sinh là lần thứ hai mươi tám, từ Parāśara.

Verse 77

वेदव्यासस्ततो जज्ञे जातूकर्ण्यपुरःसरः । तत्रैव नवमो विष्णुरदितेः कश्यपात्मजः

Rồi Vedavyāsa ra đời, với Jātūkarṇya đứng ở hàng đầu. Ngay tại đó, hóa hiện thứ chín của Viṣṇu cũng giáng sinh làm con của Aditi—tức con trai của Kāśyapa.

Verse 78

देवक्यां वसुदेवात्तु ब्रह्मगर्गपुरःसरः । एकविंशतमस्यास्य द्वापरस्यांशसंक्षये । नष्टे धर्मे तदा जज्ञे विष्णुर्वृष्णिकुले स्वयम्

Trong lòng Devakī, từ Vasudeva, Ngài giáng sinh, với Phạm Thiên và hiền giả Garga làm bậc chứng tri tối thượng. Khi Dvāpara thứ hai mươi mốt đã đến lúc cạn phần, và dharma suy tàn, thì chính Viṣṇu tự thân sinh ra trong dòng tộc Vṛṣṇi.

Verse 79

कर्तुं धर्मव्यवस्थानमसुराणां प्रणाशनः । पूर्वजन्मनि विष्णुः स प्रमतिर्नाम वीर्यवान्

Để an lập dharma và diệt trừ loài asura—trong tiền kiếp, chính Viṣṇu ấy là bậc dũng mãnh mang danh Pramati.

Verse 80

गोत्रेण वै चंद्रमसः संध्यामिश्रे भविष्यति । कल्किर्विष्णुयशानाम पाराशर्यप्रतापवान्

Về dòng gotra, Ngài thuộc Cāndramasa (nguyệt tộc), và sẽ xuất hiện tại Saṃdhyāmiśra. Ngài sẽ là Kalki, bậc rạng ngời trong dòng Viṣṇuyaśā, hùng dũng với uy quang của Pārāśarya.

Verse 81

दशमो भाव्यसंभूतो याज्ञवल्क्यपुरःसरः । अनुकर्षश्च वै सेनां हस्त्यश्वरथसंकुलाम्

Hóa thân thứ mười sẽ xuất hiện trong tương lai, với hiền giả Yājñavalkya đứng hàng đầu; và Ngài sẽ dẫn theo đạo quân dày đặc voi, ngựa và chiến xa.

Verse 82

प्रगृहीतायुधैर्विप्रैर्भृशं शतसहस्रशः । निःशेषाञ्छूद्रराज्ञस्तांस्तदा स तु करिष्यति

Với các brāhmaṇa đã cầm vũ khí—hàng trăm ngàn người—bấy giờ Ngài sẽ diệt trừ hoàn toàn những vua Śūdra ấy, không còn sót lại.

Verse 83

पाखंडान्म्लेच्छजातींश्च दस्यूंश्चैव सहस्रशः । नात्यर्थं धार्मिका ये च ब्रह्मब्रह्मद्विषः क्वचित्

Những kẻ ngoại đạo, các bộ tộc man rợ và bọn cướp hàng ngàn tên, cùng với những kẻ không thực sự chính trực và những kẻ căm ghét Bà-la-môn.

Verse 84

प्रवृत्तचक्रो बलवाञ्च्छूराणामंतको बली । अदृश्यः सर्वभूतानां पृथिवीं विचरिष्यति

Với bánh xe quyền năng đang chuyển động, mạnh mẽ và uy lực - kẻ mang cái chết đến cho những kẻ ác - vô hình trước mọi chúng sinh, ngài sẽ đi khắp thế gian.

Verse 85

मानवस्य तु सोंऽशेन देवस्य भुवि वै प्रभुः । क्षपयित्वा तु तान्सर्वान्भाविनार्थेन नोदितान् । गंगायमुनयोर्मध्ये निष्ठां प्राप्स्यति सानुगः

Vị Chúa tể đó - hiện thân trần thế với phần con người của Đấng Thần linh - sẽ tiêu diệt tất cả những kẻ bị xúi giục bởi định mệnh. Sau đó, cùng với các môn đồ, ngài sẽ an trụ cuối cùng giữa sông Hằng và sông Yamuna.

Verse 86

ततो व्यतीते कल्कौ तु सामात्ये सहसैनिके । नृपेष्वपि च नष्टेषु तदात्वप्रहराः प्रजाः

Sau đó, khi Kalki đã qua đời - cùng với các quan lại và quân đội của ngài - và khi ngay cả các vị vua cũng đã diệt vong, dân chúng sẽ trở nên hung bạo, đánh giết lẫn nhau vào thời điểm đó.

Verse 87

रक्षणे विनिवृत्ते च हत्वा चान्योन्यमाहवे । परस्परहतास्ताश्च निराक्रंदाः सुदुःखिताः

Khi sự bảo vệ và trật tự đã chấm dứt, họ sẽ giết hại lẫn nhau trong chiến trận. Bị giết bởi nhau, họ sẽ nằm xuống mà không thốt nên lời, chìm ngập trong đau khổ.

Verse 88

क्षीणे कलियुगे चास्मिन्दशवर्षसहस्रके । स संध्यांशे तु निःशेषे कृतं वै प्रतिपत्स्यति

Khi Kali-yuga này, kéo dài mười nghìn năm, đã cạn kiệt, và phần hoàng hôn của nó cũng chấm dứt hoàn toàn, thì Kṛta-yuga quả thật sẽ lại khởi đầu.

Verse 89

यदा चंद्रश्च सूर्यश्च तथा तिष्यबृहस्पती । एकराशौ समेष्यंति प्रपत्स्यति तदा कृतम्

Khi Mặt Trăng và Mặt Trời, cùng với Tiṣya và Bṛhaspati, hội tụ trong một cung hoàng đạo duy nhất, thì Kṛta-yuga sẽ khởi hiện.

Verse 90

अभिजिन्नाम नक्षत्रं जयंतीनाम शर्वरी । मुहूर्तो विजयो नाम यत्र जातो जनार्द्दनः

Nakṣatra ấy mang tên Abhijit; đêm ấy gọi là Jayantī; và muhūrta được gọi là Vijaya—chính vào thời khắc ấy, Janārdana đã giáng sinh.

Verse 91

देव्युवाच । नोक्तं यथावदखिलं भृगुशापविचेष्टितम् । पूर्वावतारान्मे ब्रूहि नोक्तपूर्वान्महेश्वर

Devī thưa: “Ngài vẫn chưa giảng giải trọn vẹn, đúng như lẽ phải, toàn bộ diễn tiến do lời nguyền của Bhṛgu gây nên. Xin hãy nói cho con, hỡi Maheśvara, về những hóa thân trước kia—những điều chưa từng được kể.”

Verse 92

ईश्वर उवाच । यदा तु पृथिवी व्याप्ता दानवैर्बलवत्तरैः । ततः प्रभृति शापेन भृगुनैमित्तिकेन ह

Īśvara đáp: “Khi mặt đất bị các Dānava hùng mạnh tràn ngập, thì từ thời điểm ấy trở đi—do lời nguyền khởi bởi Bhṛgu—(đạo trình thiêng liêng) đã diễn tiến như vậy.”

Verse 93

जज्ञे पुनःपुनर्विष्णुः कर्त्तुं धर्मव्यवस्थितिम् । धर्मान्नारायणः साध्यः संभूतश्चाक्षुषेंतरे

Vì thế, Viṣṇu đã giáng sinh hết lần này đến lần khác để tái lập trật tự của Dharma. Từ Dharma, Nārāyaṇa—trong tư cách Sādhya—hiển lộ, và Ngài xuất hiện trong Cākṣuṣa Manvantara.

Verse 94

यज्ञं प्रवर्तयामास स च वैवस्वतेंऽतरे । प्रादुर्भावे तदा तस्य ब्रह्मा चासीत्पुरोहितः

Ngài khởi động nghi lễ tế tự (yajña), và điều ấy diễn ra trong Vaivasvata Manvantara. Khi Ngài hiển lộ, chính Brahmā đã làm vị tư tế chủ lễ (purohita) cho Ngài.

Verse 95

चतुर्थ्यां तु युगाख्यायामापन्नेषु सुरेष्विह । संभूतः स समुद्रात्तु हिरण्यकशिपोर्वधे

Trong chu kỳ yuga thứ tư được nói đến ở đây, khi chư thiên lâm cảnh khốn nguy, Ngài đã trỗi dậy từ đại dương để diệt Hiraṇyakaśipu.

Verse 96

द्वितीयो नरसिंहोऽभूद्रुद्रस्तस्य पुरःसरः । लोकेषु बलिसंस्थेषु त्रेतायां सप्तमे युगे

Lần hiển hiện thứ hai là Narasiṃha, với Rudra đi trước dẫn đường. Khi các thế giới được an lập dưới quyền Bali, điều ấy xảy ra vào yuga thứ bảy của thời Tretā.

Verse 97

दैत्यैस्त्रैलोक्य आक्रांते तृतीयो वामनोभवत् । संक्षिप्यात्मानमंगेषु बृहस्पतिपुरःसरः

Khi các Daitya tràn chiếm cả ba cõi, lần hiển hiện thứ ba trở thành Vāmana. Thu nhiếp thân mình trong các chi thể, Ngài tiến bước với Bṛhaspati làm vị dẫn đường.

Verse 98

त्रेतायुगे तु दशमे दत्तात्रेयो बभूव ह । नष्टे धर्मे चतुर्थांशे मार्कंडेयपुरःसरः । एते दिव्यावतारा वै मानुष्ये कथिताः पुरा

Trong thời Tretā, ở yuga thứ mười, Đấng Dattātreya quả thật đã hiển hiện—khi một phần tư Dharma đã tiêu hoại—với hiền thánh Mārkaṇḍeya đi trước dẫn đường. Đó chính là những cuộc giáng thế thiêng liêng, xưa kia đã được kể lại giữa loài người.