Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 33

Devanagari script

शीर्षे तव निविष्टस्य कष्टं चंद्रस्य चेद्यदि । तर्हि नाथ न शोच्या वै संसारे दुःखभागिनः

Transliteration

śīrṣe tava niviṣṭasya kaṣṭaṃ caṃdrasya cedyadi | tarhi nātha na śocyā vai saṃsāre duḥkhabhāginaḥ

Translation

Nếu ngay cả vầng Trăng, ngự trên đỉnh đầu của Ngài, còn phải chịu khổ nhọc, thì ôi Đấng Chúa Tể, hẳn trong cõi đời này những kẻ mang phần sầu khổ cũng chẳng đáng để thương hại.

Word by Word

• शीर्षे: on (your) head
• शीर्षे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शीर्षन्/शीर्ष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; अधिकरण

• तव: your
• तव: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th), एकवचन; सर्वनाम

• निविष्टस्य: of (him) seated/placed
• निविष्टस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: नि-विश् (धातु) → निविष्ट (कृदन्त; भूतकर्मणि/भूतकालिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; भूतकृदन्त (past participle) ‘seated/placed’

• कष्टम्: pain, hardship
• कष्टम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कष्ट (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; भाववाचक

• चन्द्रस्य: of the Moon
• चन्द्रस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: चन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन

• चेत्: if
• चेत्: Sambandha (Clause marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: चेत् (अव्यय)
• Form: अव्यय; शर्तसूचक (conditional particle)

• यदि: if
• यदि: Sambandha (Clause marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यदि (अव्यय)
• Form: अव्यय; शर्तसूचक (if)

• तर्हि: then
• तर्हि: Sambandha (Discourse connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तर्हि (अव्यय)
• Form: अव्यय; परिणाम/निष्कर्षसूचक (then/therefore)

• नाथ: O Lord
• नाथ: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नाथ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन

• न: not
• न: Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध (negation)

• शोच्याः: to be pitied
• शोच्याः: Karta (Subject complement/कर्ता-सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: शोच्य (कृदन्त; √शुच् ‘to grieve’)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; विधेय-विशेषण (predicative) ‘to be pitied’

• वै: indeed
• वै: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: अव्यय; निश्चयार्थक (indeed)

• संसारे: in the world
• संसारे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: संसार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; अधिकरण

• दुःख-भागिनः: sharers of sorrow
• दुःख-भागिनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दुःख (प्रातिपदिक) + भागिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; ‘दुःखस्य भागिनः’ (those who partake of sorrow)

Speaker

Devī

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Somnātha/Prabhāsa

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A poignant reflection: the Moon, enthroned on Śiva’s head, still suffers—leading to a sweeping statement about the world’s sorrow and the limits of pity.

Characters & Entities

• Devī
• Śiva (Nātha)
• Candra (Moon)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Worldly suffering can touch even exalted beings; true refuge lies not in status but in divine understanding and grace.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse belongs to Prabhāsakṣetra Māhātmya; it draws on Śiva’s Chandrasekhara identity rather than naming a local tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a philosophical inference framed as a question.