Adhyaya 1

Verse 1

शौनक उवाच । कथं सूत युगे ह्यस्मिन्रौद्रे वै कलिसंज्ञके । बहुपाखंडसंकीर्णे प्राप्स्यामो मधुसूदनम्

Śaunaka thưa: Ôi Sūta, trong thời đại dữ dội mang tên Kali này—bị rối loạn bởi vô số nẻo tà kiến—làm sao chúng con có thể đạt đến Madhusūdana (Đức Viṣṇu)?

Verse 2

युगत्रये व्यतिक्रान्ते धर्माचारपरे सदा । प्राप्ते कलियुगे घोरे क्व विष्णुर्भगवानिति

Khi ba thời đại đã trôi qua và Kali-yuga đáng sợ đã đến, thì Đức Viṣṇu—Đấng Thế Tôn—quả thật có thể được tìm thấy và nương tựa ở nơi nào?

Verse 3

सूत उवाच । दिवं याते महाराजे रामे दशरथात्मजे । दुष्टराजन्यभारेण पीडिते धरणीतले

Sūta thưa: Khi Đại vương Rāma, con của Daśaratha, đã về cõi trời, thì mặt đất bị đè nặng bởi gánh nặng của những bậc vua chúa hung ác.

Verse 4

देवानां कार्यसिद्ध्यर्थं भूभारहरणाय च । वसुदेवगृहे साक्षादाविर्भूते जनार्दने

Để hoàn thành sứ mạng của chư thiên và để cất bỏ gánh nặng cho địa cầu, chính Janārdana đã trực tiếp hiển lộ trong ngôi nhà của Vasudeva.

Verse 5

नंदव्रजं गते देवे पूतनाशोषणे सति । घातिते च तृणावर्ते शकटे परिवर्तिते

Khi Đức Chúa đã đến Vraja của Nanda—sau khi hút cạn sinh lực của Pūtanā, sau khi diệt Tṛṇāvarta, và sau khi lật nhào chiếc xe—những kỳ công ấy đã được thành tựu.

Verse 6

दमिते कालिये नागे प्रलंबे च निषूदिते । धृते गोवर्धने शैले परित्राते च गोकुले

Sau khi Ngài khuất phục rắn Kāliya, giết Pralamba, nâng núi Govardhana lên cao, và che chở Gokula—Đức Chúa vẫn tiếp tục sứ mệnh thiêng liêng.

Verse 7

सुरभ्या चाभिषिक्ते तु इन्द्रे च विमदीकृते । रासक्रीडारते देवे दारिते केशिदानवे

Khi Indra được Surabhī làm lễ quán đảnh và lòng kiêu mạn bị hạ xuống—khi Đức Chúa vui say trong vũ khúc rāsa, Ngài cũng xé tan ác ma Keśin.

Verse 8

अक्रूरवचनाद्देवे मथुरायां गते हरौ । हते कुवलयापीडे मल्लराजे च घातिते

Theo lời Akrūra, khi Hari đến Mathurā—khi Kuvalayāpīḍa bị giết và vua của các đô vật cũng bị đánh ngã—

Verse 9

पश्यतां देव दैत्यानां भोजराजे निपातिते । यदुपुर्यामभिषिक्त उग्रसेने नराधिपे

Trước mắt chư thiên và loài a-tu-la, vua Bhoja bị quật ngã; và tại thành của dòng Yadu, Ugrasena được làm lễ quán đảnh tôn làm quốc vương.

Verse 10

जरासंधबले रौद्रे यवने च हते क्षितौ । राजसूये क्रतुवरे चैद्ये चैव निपातिते

Khi sức mạnh hung bạo của Jarāsandha đã bị khuất phục, và kẻ Yavana bị giết trên mặt đất; khi trong đại tế Rājasūya tối thượng, Caidya cũng bị quật ngã—

Verse 11

निवृत्ते भारते युद्धे भारे च क्षपिते भुवः । यात्राव्याजसमानीते प्रभासं यादवे कुले

Khi chiến tranh Bhārata đã chấm dứt và gánh nặng của địa cầu được vơi đi, dòng tộc Yādava được đưa đến Prabhāsa dưới danh nghĩa một cuộc hành hương.

Verse 12

मद्यपानप्रसक्ते तु परस्परवधो द्यते । कलहेनातिरौद्रेण विनष्टे यादवे कुले

Khi họ mải mê uống rượu, việc tàn sát lẫn nhau liền phát sinh; bởi cuộc tranh chấp vô cùng kinh khiếp, dòng tộc Yādava bị diệt vong.

Verse 13

गात्रं संत्यज्य चात्रैव गतेऽनंते धरातलात् । अश्वत्थमूललमाश्रित्य समासीने जनार्दने

Và ngay tại đây, khi Ananta đã rời khỏi mặt đất—khi Janārdana tựa nơi gốc cây aśvattha mà ngồi xuống—

Verse 14

व्याधप्रहारभिन्नांगे परित्यक्ते कलेवरे । स्वधामसंस्थिते देवे पार्थे च पुनरागते

Khi thân Ngài bị bỏ lại sau khi bị mũi tên của người thợ săn xuyên trúng; khi Đức Thần đã an trụ nơi cõi riêng của mình, và Pārtha cũng trở về—

Verse 15

यदुपुर्य्यां प्लावितायां सागरेण समंततः । शक्रप्रस्थं ततो गत्वा कारयित्वा हरेर्गृहम्

Khi thành Yadupurī bị đại dương tràn ngập bốn bề, bấy giờ Ngài đến Śakraprastha và cho dựng nên nơi cư ngụ thiêng liêng của Hari.

Verse 16

द्वापरे च व्यतिक्रांते धर्माधर्मविमिश्रिते । संप्राप्ते च महारौद्रे युगे वै कलिसंज्ञिते

Và khi thời Dvāpara đã qua—khi dharma và adharma hòa lẫn—thì kỷ nguyên vô cùng khủng khiếp mang tên Kali đã đến.

Verse 17

क्षीयमाणे च सद्धर्मे विधर्मे प्रबले तथा । नष्टधर्मक्रियायोगे वेदवादबहिष्कृते । एकपादे स्थिते धर्मे वर्णाश्रमविवर्जिते

Khi chánh pháp dần suy tàn và tà pháp trở nên mạnh mẽ; khi sự tu trì các nghi lễ chính đáng bị mất và uy quyền lời dạy Veda bị gạt bỏ; khi dharma chỉ còn đứng vững trên một chân và xã hội lìa xa trật tự varṇa và āśrama—bấy giờ thế gian rơi vào suy đồi đau đớn.

Verse 18

अस्मिन्युगे विलुलिते ह्यृषयो वनचारिणः । समेत्यामंत्रयन्सर्वे गर्गच्यवनभार्गवाः

Trong thời đại rối loạn này, các bậc hiền triết sống nơi rừng sâu đã tụ hội và bàn nghị cùng nhau—trong đó có Garga, Cyavana và các vị thuộc dòng Bhārgava.

Verse 19

असितो देवलो धौम्यः क्रतुरुद्दालकस्तथा । एते चान्ये च बहवः परस्परमथाब्रुवन्

Asita, Devala, Dhaumya, Kratu và cả Uddālaka—các bậc hiền triết ấy cùng nhiều vị khác đã đối thoại với nhau khi ấy.

Verse 20

पश्यध्वं मुनयः सर्वे कलिव्याप्तं दिगंतरम् । समंतात्परिधावद्भिर्दस्युभिर्बाध्यते प्रजा

Hãy nhìn xem, hỡi các bậc hiền triết: mọi phương trời đều bị thời Kali bao trùm. Tứ phía, bọn cướp lang thang hoành hành, khiến dân chúng bị áp bức khổ sở.

Verse 21

अधर्मपरमैः पुंभिः सत्यार्जवनिराकृतैः । कथं स भगवान्विष्णुः संप्राप्यो मुनिसत्तमाः

Khi con người tôn thờ phi pháp, gạt bỏ chân thật và ngay thẳng—hỡi các bậc hiền triết tối thượng, làm sao có thể đạt đến Đức Thế Tôn Viṣṇu?

Verse 22

को वा भवाब्धौ पततस्तारयिष्यति संगतान् । न कलौ संभवस्तस्य त्रियुगो मधुसूदनः । तं विना पुंडरीकाक्षं कथं स्याम कलौ युगे

Vậy ai sẽ đưa chúng ta—những kẻ cùng sa ngã vào biển cả luân hồi—qua bờ? Trong thời Kali, Madhusūdana, Đấng hiện thân trong ba thời đại, không còn giáng lâm hiển hiện. Không có Đấng Mắt Sen ấy, làm sao chúng ta chịu nổi trong kỷ nguyên Kali?

Verse 23

तेषां चिंतयतामेवं दुःखितानां तपस्विनाम् । उवाच वचनं तत्र ऋषिरुद्दालकस्तदा

Khi các vị khổ hạnh ấy suy tư như vậy trong nỗi sầu muộn, bấy giờ hiền giả Uddālaka liền cất lời tại nơi ấy.

Verse 24

उद्दालक उवाच । यावन्न कलिदोषेण लिप्यामो मुनिसत्तमाः । अपापा ब्रह्मसदनं गच्छामः परिसंगताः

Uddālaka nói: “Trước khi chúng ta bị vấy nhiễm bởi lỗi lầm của thời Kali, hỡi các bậc hiền triết tối thượng, hãy cùng nhau—trong sạch không tội—đi đến cõi của Phạm Thiên (Brahmā).”

Verse 25

पृच्छामो लोकधातारं स्थितं विष्णुं कलौ युगे । यदि विष्णुः कलौ न स्याद्रुद्रेण ब्रह्मणाऽसह

Chúng ta hãy thưa hỏi Đấng nâng đỡ muôn cõi về sự hiện trú của Viṣṇu trong thời Kali. Nếu trong thời Kali không còn thấy Viṣṇu—thì cùng với Rudra và Brahmā…

Verse 26

तं विना पुंडरीकाक्षं त्यक्ष्यामः स्वकलेवरम् । विना भगवता लोके कः स्थास्यति कलौ युगे

Không có Đấng Puṇḍarīkākṣa, bậc có đôi mắt như hoa sen, chúng ta sẽ lìa bỏ chính thân này. Vì nếu thế gian vắng bóng Bhagavān, ai có thể đứng vững trong thời Kali?

Verse 27

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य ऋषयः संशितव्रताः । साधुसाध्विति ते चोक्त्वा प्रस्थिता ब्रह्मणोंऽतिकम्

Nghe lời ấy, các hiền triết—kiên cố trong giới nguyện—tán thán: “Lành thay, lành thay,” rồi lên đường đến trước Brahmā.

Verse 28

कथयन्तः कथां विष्णोः स्वरूपमनुवर्णनम् । तापसाः प्रययुः सर्वे संहृष्टा ब्रह्मणोंऽतिकम्

Trên đường đi, hết thảy các đạo sĩ hân hoan kể chuyện về Viṣṇu, thuật lại và tán dương chân tướng của Ngài, rồi tiến đến trước Brahmā.

Verse 29

ददृशुस्ते तदा देवमासीनं परमासने । पितामहभूतगणैर्मूर्तामूर्तैर्वृतं तथा

Bấy giờ họ thấy Đấng Chúa ngồi trên tòa tối thượng, được vây quanh bởi các chúng thuộc về Pitāmaha—cả hữu hình lẫn vô hình.

Verse 30

दृष्ट्वा चतुर्मुखं देवं दंडवत्प्रणताः क्षितौ । प्रणम्य देवदेवं तु स्तोत्रेण तुषुवुस्तदा

Vừa thấy Đấng Thần bốn mặt, họ phủ phục sát đất theo lễ đảnh lễ toàn thân. Sau khi cúi lạy Đấng Thần của chư thiên, họ liền tán dương Ngài bằng một bài thánh tụng.

Verse 31

ऋषय ऊचुः । नमस्ते पद्मसंभूत चतुर्वक्त्राक्षयाव्यय । नमस्ते सृष्टिकर्त्रे तु पितामह नमोऽस्तु ते

Các hiền triết thưa rằng: “Kính lễ Ngài, Đấng sinh từ hoa sen, Đấng bốn mặt, bất hoại bất diệt. Kính lễ Ngài, Đấng Tạo Hóa—ôi Pitāmaha, xin nhận nơi chúng con lời đảnh lễ.”

Verse 32

एवं स्तुतः सन्मुनिभिः सुप्रीतः कमलोद्भवः । पाद्यार्घ्येणाभिवन्द्यैतान्पप्रच्छ मुनिपुंगवान्

Được các bậc hiền thánh tán tụng như vậy, Đấng Sinh từ hoa sen vô cùng hoan hỷ. Sau khi kính tiếp họ bằng nước rửa chân và lễ vật arghya, vị tối thượng trong hàng hiền triết liền hỏi han họ.

Verse 33

ब्रह्मोवाच । किमागमनकृत्यं वो ब्रूत तत्त्वेन पुत्रकाः । कुशलं वो महाभागाः पुत्रशिष्याग्निबन्धुषु

Phạm Thiên nói: “Hỡi các con, hãy nói cho Ta biết đúng sự thật: các con đến đây vì việc gì? Và các bậc hữu phúc, các con có được an lành chăng—cùng con cái, đệ tử, các ngọn lửa tế tự thiêng liêng và thân quyến?”

Verse 34

ऋषय ऊचुः । भवत्प्रसादात्सकलं प्राप्तं नस्तपसः फलम् । यद्भवंतं प्रपश्यामः सर्वदेवगुरुं प्रभुम्

Các hiền triết thưa: “Nhờ ân phúc của Ngài, toàn bộ quả lành của khổ hạnh chúng con đã viên mãn; bởi chúng con được chiêm bái Ngài, Đấng Chủ Tể, bậc Đạo sư của hết thảy chư thiên.”

Verse 35

शृण्वेतत्कारणं शंभो एते प्राप्तास्तवांतिकम् । युगत्रये व्यतिक्रांते कृतादिद्वापरांतके

Xin Ngài lắng nghe nguyên do, ô Śaṃbhu, vì sao chúng con đến trước tôn nhan. Khi ba thời đại (yuga) đã trôi qua—từ Kṛta cho đến cuối Dvāpara—

Verse 36

प्राप्ते कलियुगे घोरे क्व विष्णुः पृथिवीतले । यं दृष्ट्वा परमां मुक्तिं यास्यामो मुक्तबन्धनाः

Nay khi Kali-yuga khủng khiếp đã đến, Viṣṇu ở đâu trên cõi đất này? Để được chiêm bái Ngài, chúng con sẽ đạt giải thoát tối thượng, thoát khỏi mọi ràng buộc.

Verse 37

ब्रह्मोवाच । मत्स्यकूर्मादिरूपैश्च भगवाञ्ज्ञायते मया । विष्णोः पारमिकां मूर्तिं न जानामि द्विजोत्तमाः

Phạm Thiên (Brahmā) nói: “Qua những hóa thân như Cá (Matsya) và Rùa (Kūrma), ta nhận biết Đấng Bhagavān. Nhưng, hỡi các bậc tối thượng trong hàng nhị sinh, ta không biết Thánh thể tối thượng, siêu việt của Viṣṇu.”

Verse 38

ऋषय ऊचुः । यदि त्वं न विजानासि तात विष्णोरवस्थितिम् । गत्वा प्रयागं तत्रैव संत्यक्ष्यामः कलेवरम्

Các hiền triết thưa: “Nếu ngài, bậc tôn kính, không biết chân trạng và sự an trụ của Viṣṇu, thì chúng con sẽ đến Prayāga, và ngay tại đó sẽ xả bỏ thân này.”

Verse 39

ब्रह्मोवाच । मा विषादं व्रजध्वं हि उपदेक्ष्यामि वो हितम् । इतो व्रजध्वं पातालं यत्रास्ते दैत्यसत्तमः

Phạm Thiên nói: “Chớ chìm trong sầu não; ta sẽ chỉ dạy điều lợi ích cho các ngươi. Hãy từ đây đi xuống Pātāla, nơi vị tối thượng trong hàng Daitya đang ngự.”

Verse 40

तं गत्वा परिपृच्छध्वं प्रह्लादं दैत्यसत्तमम् । स ज्ञास्यति हरेः स्थानं याथातथ्येन भो द्विजाः

Hãy đến nơi ấy và hỏi Prahlāda, bậc tối thượng trong hàng Daitya. Ngài sẽ biết—chân thật và chính xác—nơi cư ngụ của Hari, hỡi các bậc lưỡng sinh.

Verse 41

तच्छुत्वा वचनं तस्य ब्रह्मणः परमात्मनः । प्रणिपत्य च देवेशं प्रस्थितास्ते तपोधनाः

Nghe lời ấy của Brahmā, Đấng Tối Thượng Tự Ngã, các ẩn sĩ giàu công khổ hạnh liền phủ phục trước Chúa tể chư thiên và lên đường.

Verse 42

जग्मुः संहृष्टमनसः स्तुवन्तो दैत्यसत्तमम् । धन्यः स दैत्यराजोऽयं यो जानाति जनार्द्दनम्

Với lòng hân hoan, họ tiếp bước, ca tụng bậc tối thượng trong hàng Daitya: “Phúc thay vị vua Daitya này, người biết Janārdana!”

Verse 43

इति संचिंतयानास्ते प्राप्ता वै सुतलं द्विजाः

Suy niệm như thế, các bậc lưỡng sinh ấy quả thật đã đến Sutala.

Verse 44

गत्वा ते तस्य नगरं विविशुर्भवनोत्तमम् । दूरादेव स तान्दृष्ट्वा बलिर्वैरोचनिस्तदा । प्रत्युत्थायार्हयाञ्चक्रे प्रह्लादेन समन्वितः

Đến thành của ngài, họ bước vào cung điện tối thượng. Từ xa trông thấy họ, Bali Vairocanī liền đứng dậy nghênh tiếp và cung kính tiếp đãi đúng lễ, có Prahlāda cùng hiện diện.

Verse 45

मधुपर्कं च गां चैव दत्त्वा चार्घ्यं तथैव च । उवाच प्रांजलिर्भूत्वा प्रहृष्टेनांतरात्मना

Sau khi dâng madhuparka, dâng một con bò và cả lễ arghya nữa, ông chắp tay cung kính mà thưa, lòng trong hân hoan rạng rỡ.

Verse 46

स्वागतं वो महाभागाः सुव्युष्टा रजनी मम । भवतो यत्प्रपश्यामि ब्रूत किं करवाणि च

“Xin nghênh đón các bậc đại phúc! Đêm của ta đã trọn vẹn tốt lành, vì được chiêm bái các ngài. Xin hãy bảo—ta phải làm gì cho các ngài?”

Verse 47

एवं हि दैत्यराजेन सत्कृतास्ते द्विजोत्तमाः । ऊचुः प्रहृष्टमनसो दानवेन्द्रसुतं तदा

Được chúa tể loài Daitya tôn kính tiếp đãi như thế, các vị Bà-la-môn tối thượng ấy, lòng hoan hỷ, bấy giờ liền thưa với người con của vua Dānava.

Verse 48

ऋषय ऊचुः । कार्यार्थिनस्तु संप्राप्ताः प्रह्लाद हरिवल्लभ । तदस्माकं महाबाहो भवांस्त्राता भवार्णवात्

Các bậc hiền triết thưa: “Chúng tôi đến đây để cầu việc cần được thành tựu, hỡi Prahlāda, người được Hari yêu mến. Vậy nên, hỡi bậc dũng lực, xin ngài cứu chúng tôi khỏi biển cả luân hồi.”

Verse 49

कथं दैत्य युगे ह्यस्मिन्रौद्रे वै कलिसंज्ञके । भविष्यामो विना विष्णुं भीतानामभयप्रदम्

“Làm sao chúng tôi có thể chịu đựng, hỡi Daitya, trong thời đại dữ dội này gọi là Kali, nếu không có Viṣṇu—Đấng ban vô úy cho kẻ đang sợ hãi?”

Verse 50

अस्मिन्युगे ह्यधर्मेण जितो धर्मः सनातनः । अनृतेन जितं सत्यं विप्राश्च वृषलैर्जिताः

Trong thời đại này, Chánh Pháp vĩnh cửu bị phi pháp lấn át; chân lý bị dối trá khuất phục; và các Bà-la-môn bị kẻ hạ tiện chế ngự.

Verse 51

विटैर्जिता वेदमार्गाः स्त्रीभिश्च पुरुषा जिताः । ब्राह्मणाश्चापि वध्यन्ते म्लेच्छ राजन्यरूपिभिः

Các nẻo đường Veda bị kẻ ti tiện lấn át; đàn ông bị đàn bà cai trị; và ngay cả các Bà-la-môn cũng bị bọn Mleccha đội lốt vương quyền sát hại.

Verse 52

अस्मिन्विलुलितप्राये वर्णाश्रमविवर्जिते । अविलुप्ते वेदमार्गे क्व विष्णुर्भगवानिति

Khi thế gian này gần như tan nát, khi trật tự varṇa và āśrama bị bỏ rơi, và con đường Veda bị che mờ—thì Bhagavān Viṣṇu ở đâu để tìm thấy?

Verse 53

विना ज्ञानाद्विना ध्यानाद्विना चेंद्रियनिग्रहात् । प्राप्यते भगवान्यत्र तद्गुह्यं कथयस्व नः

Xin hãy nói cho chúng tôi bí mật ấy: ở nơi nào Bhagavān được chứng đắc ngay cả khi không có tri kiến, không có thiền định, và không có sự chế ngự các căn?

Verse 54

दैत्यराज त्वमस्माकं सुहृन्मार्गप्रदर्शकः । कथयस्व महाभाग यत्र तिष्ठति केशवः

Hỡi vua của loài Daitya, ngài là người bạn lành và kẻ chỉ đường cho chúng tôi. Hỡi bậc đại phúc, xin hãy nói cho chúng tôi nơi Keśava ngự trị.

Verse 55

एवं स द्विजमुख्यैश्च संपृष्टो दैत्यसत्तमः । प्रणम्य ब्राह्मणान्सर्वान्भक्त्या संहृष्टमानसः

Như vậy, khi được các bậc tối thượng trong hàng Nhị Sinh chất vấn, vị Daitya ưu tú ấy—lòng hoan hỷ—đã cúi đầu đảnh lễ tất cả các Bà-la-môn với niềm sùng kính.

Verse 56

स नमस्कृत्य देवेभ्यो ब्रह्मणे परमात्मने । भगवद्भक्तिर्युक्तः सन्व्याहर्त्तुमुपचक्रमे

Sau khi đảnh lễ chư Thiên và đảnh lễ Phạm Thiên—Đấng Tự Ngã Tối Thượng—và được trang nghiêm bởi lòng sùng kính đối với Bhagavān, ông liền bắt đầu cất lời.