Adhyaya 10

Verse 1

सूत उवाच । विचित्रं शिवनिर्माणं विचित्र शिवचेष्टितम् । विचित्रं शिवमाहात्म्यं विचित्रं शिवभाषितम्

Sūta nói: “Kỳ diệu thay là sự tạo tác của Śiva, kỳ diệu thay là mọi hành nghiệp của Śiva; kỳ diệu thay là đại vinh quang của Śiva, và kỳ diệu thay là lời của Śiva.”

Verse 2

विचित्रं शिवभक्तानां चरितं पापनाशनम् । स्वर्गापवर्गयोः सत्यं साधनं तद्ब्रवीम्यहम्

“Kỳ diệu thay là hạnh hạnh của các tín đồ Śiva, vì nó diệt trừ tội lỗi. Đó là phương tiện chân thật đưa đến cả thiên giới và giải thoát (mokṣa)—ta xin tuyên bày.”

Verse 3

अवंतीविषये कश्चिद्ब्राह्मणो मंदराह्वयः । बभूव विषयारामः स्त्रीजितो धनसंग्रही

Tại xứ Avanti có một vị bà-la-môn tên Mandara. Ông đắm say dục lạc, bị nữ sắc khuất phục và chỉ chăm chăm tích trữ của cải.

Verse 4

संध्यास्नापरित्यक्तो गंधमाल्यांबरप्रियः । कुस्त्रीसक्तः कुमार्गस्थो यथा पूर्वमजामिलः

Ông bỏ việc tụng niệm sandhyā và nghi lễ tắm gội; lại ưa hương thơm, vòng hoa và y phục đẹp. Vướng vào người đàn bà bất chính, ông đứng trên đường tà—như Ajāmila thuở xưa.

Verse 5

स वेश्यां पिंगलां नाम रममाणो दिवानिशम् । तस्या एव गृहे नित्यमासीदविजितेंद्रियः

Vui chơi ngày đêm với kỹ nữ tên Piṅgalā, ông không chế ngự được các căn; và luôn ở ngay trong nhà nàng.

Verse 6

कदाचित्सदने तस्यास्तस्मिन्निवसति द्विजे । ऋषभो नाम धर्मात्मा शिवयोगी समाययौ

Một lần, khi vị bà-la-môn ấy đang ở trong nhà nàng, một vị Śiva-yogin có tâm hồn chính pháp tên Ṛṣabha đã đến nơi ấy.

Verse 7

तमागतमभिप्रेक्ष्य मत्वा स्वं पुण्यमूर्जितम् । सा वेश्या स च विप्रश्च पर्यपूजयतामुभौ

Thấy ngài đến, và tưởng rằng phước đức của mình đã thêm vững mạnh, cả kỹ nữ ấy và vị bà-la-môn ấy đều cùng nhau cung kính tôn thờ ngài.

Verse 8

तमारोप्य महापीठे कंबलांबरसंभृते । प्रक्षाल्य चरणौ भक्त्या तज्जलं दधतुः शिरः

Họ cung thỉnh Ngài ngồi trên pháp tòa lớn trải chăn và vải. Với lòng sùng kính, họ rửa chân Ngài và đội nước rửa chân ấy lên đầu như cam lộ.

Verse 9

स्वागतार्घ्यनमस्कारैर्गंधपुष्पाक्षतादिभिः । उपचारैः समभ्यर्च्य भोजयामासतुर्मुदा

Với lời nghênh đón, lễ arghya và đảnh lễ—cùng hương thơm, hoa, akṣata và các nghi thức phụng sự khác—họ cung kính thờ phụng đúng pháp, rồi hoan hỷ dâng bữa ăn.

Verse 10

तं भुक्तवंतमाचांतं पर्यंके सुखसंस्तरे । उपवेश्य मुदा युक्तौ तांबूलं प्रत्ययच्छताम्

Sau khi Ngài dùng bữa và làm ācaman để thanh tịnh, họ cung thỉnh Ngài ngồi trên giường có chăn nệm êm ái, rồi hoan hỷ dâng tāmbūla (trầu cau).

Verse 11

पादसंवाहनं भक्त्या कुर्वंतौ दैवचो दितौ । कल्पयित्वा तु शुश्रूषां प्रीणयामासतुश्चिरम्

Như được thần lực thúc giục, cả hai thành kính xoa bóp bàn chân Ngài. Sắp đặt sự phụng sự chu đáo, họ làm Ngài hoan hỷ trong thời gian dài.

Verse 12

एवं समर्चितस्ताभ्यां शिवयोगी महाद्युतिः । अतिवाह्य निशामेकां ययौ प्रातस्तदादृतः

Được họ cung kính tôn thờ như vậy, vị Śiva-yogin rực rỡ ấy lưu lại nơi đó một đêm. Đến rạng đông, Ngài lên đường, được tiễn đưa với lòng kính trọng sâu dày.

Verse 13

एवं काले गतप्राये स विप्रो निधनं गतः । सा च वेश्या मृता काले ययौ कर्मार्जितां गतिम्

Như vậy, khi thời hạn đã gần mãn, vị Bà-la-môn ấy lìa đời. Rồi đến lượt kỹ nữ kia cũng qua đời đúng kỳ; mỗi người đều đạt đến cảnh giới do chính nghiệp mình tạo nên.

Verse 14

स विप्रः कर्मणा नीतो दशार्णधरणीपतेः । वज्रबाहुकुटुंबिन्याः सुमत्या गर्भमास्थितः

Bị nghiệp lực dẫn dắt, vị Bà-la-môn ấy được đưa đến xứ Daśārṇa và nhập vào thai của Sumatī, chính hậu trong nội cung của vua Vajrabāhu.

Verse 15

तां ज्येष्ठपत्नीं नृपतेर्गर्भसंपदमाश्रिताम् । अवेक्ष्य तस्यै गरलं सपत्न्यश्छद्मना ददुः

Thấy hoàng hậu cả của nhà vua được phúc thai nhi mà thịnh vượng, các phi tần vì ganh ghét đã dùng mưu trá, lén cho bà uống thuốc độc.

Verse 16

सा भुक्त्वा गरलं घोरं न मृता दैवयोगतः । क्लेशमेव परं प्राप मरणादतिदुःसहम्

Dẫu đã uống thứ độc dược ghê gớm, do cơ duyên của số mệnh bà không chết; trái lại, bà rơi vào nỗi thống khổ tột cùng, còn khó chịu đựng hơn cả cái chết.

Verse 17

अथ काले समायाते पुत्रमे कमजीजनत् । क्लेशेन महता साध्वी पीडिता वरवर्णिनी

Rồi khi đến kỳ, người phụ nữ hiền đức ấy—dẫu bị dày vò bởi nỗi đau lớn, lại có dung sắc đoan hảo—đã sinh ra một người con trai duy nhất.

Verse 18

स निर्दशो राजपुत्रः स्पृष्टपूर्वो गरेण यत् । तेनावाप महाक्लेशं क्रंदमानो दिवानिशम्

Vị vương tử ấy, do đã bị độc chạm đến từ khi còn trong thai, liền rơi vào đại khổ; ngày đêm than khóc không ngừng, chẳng hề được yên.

Verse 19

तस्य बालस्य माता च सर्वांगव्रणपीडिता । बभूवतुरतिक्लिष्टौ गरयोगप्रभावतः

Mẹ của đứa trẻ ấy cũng bị hành hạ bởi vết thương khắp toàn thân; do sức tác động của độc dược, cả mẹ lẫn con đều lâm vào khổ não nặng nề.

Verse 20

तौ राज्ञा च समानीतौ वैद्यैश्च कृतभेषजौ । न स्वास्थ्यमापतुर्यत्नैरनेकैर्योजितैरपि

Nhà vua cho đưa mẹ con ấy đến và các lương y bốc thuốc chữa trị; nhưng dẫu đã dùng nhiều phương cách và nỗ lực, cả hai vẫn không thể hồi phục sức khỏe.

Verse 21

न रात्रौ लभते निद्रां सा राज्ञी विपुलव्यथा । स्वपुत्रस्य च दुःखेन दुःखिता नितरां कृशा

Hoàng hậu vì đau đớn dữ dội nên đêm không sao chợp mắt; lại thương xót nỗi khổ của con trai, bà càng thêm sầu não và gầy mòn tột độ.

Verse 22

नीत्वैवं कतिचिन्मासान्स राजा मातृपुत्रकौ । जीवंतौ च मृतप्रायौ विलोक्यात्मन्यचिंतयत्

Trải qua nhiều tháng như thế, nhà vua nhìn mẹ con ấy—vẫn còn sống mà như đã cận tử—liền bồn chồn lo lắng và tự suy tư trong lòng.

Verse 23

एतौ मे गृहिणीपुत्रौ निरयादागताविह । अश्रांतरोगौ क्रंदंतौ निद्राभंगविधायिनौ

Hai người con của thê thiếp ta đã từ địa ngục mà đến đây. Bị bệnh tật không dứt hành hạ, chúng than khóc rên rỉ và luôn làm gián đoạn giấc ngủ của ta.

Verse 24

अत्रोपायं करिष्यामि पापयोर्ध्रुवमेतयोः । मर्तुं वा जीवितुं वापि न क्षमौ पापभोगिनौ

Ngay tại đây, ta nhất định sẽ tính một phương kế cho hai kẻ tội lỗi này. Đang phải thọ nhận quả báo của tội, chúng chẳng xứng để chết, mà cũng chẳng kham nổi để sống.

Verse 25

इत्थं विनिश्चित्य च भूमिपालः सक्तः सपत्नीषु तदात्मजेषु । आहूय सूतं निजदारपुत्रौ निर्वापयामास रथेन दूरम्

Đã quyết định như vậy, nhà vua—vốn quyến luyến các thứ phi và con cái của họ—liền gọi người đánh xe đến. Rồi ông cho chở chính vợ và con trai mình đi thật xa bằng xe, và bỏ rơi nơi ấy.

Verse 26

तौ सूतेन परित्यक्तौ कुत्रचिद्विजने वने । अवापतुः परां पीडां क्षुत्तृड्भ्यां भृशविह्वलौ

Bị người đánh xe bỏ lại trong một khu rừng hoang vắng, cả hai phải chịu nỗi khổ cùng cực, kiệt quệ vì đói và khát.

Verse 27

सोद्वहंती निजं बालं निपतंती पदे पदे । निःश्वसंती निजं कर्म निंदंती चकिता भृशम्

Bồng đứa con của mình, nàng ngã quỵ từng bước một; thở dài não nề, tự trách nghiệp mình, và run rẩy dữ dội vì sợ hãi.

Verse 28

क्वचित्कंटकभिन्नांगी मुक्तकेशी भयातुरा । क्वचिद्व्याघ्रस्वनैर्भीता क्वचिद्व्यालैरनुद्रुता

Có lúc thân thể nàng bị gai nhọn xé rách, tóc xõa rối vì kinh hãi; có lúc nàng run sợ trước tiếng gầm hổ dữ, có lúc lại bị rắn và muông thú hoang đuổi bắt.

Verse 29

भर्त्स्यमाना पिशाचैश्च वेतालैर्ब्रह्मराक्षसैः । महागुल्मेषु धावंती भिन्नपादा क्षुराश्मभिः

Bị bọn piśāca, vetāla và brahma-rākṣasa quấy nhiễu, nàng chạy xuyên qua bụi rậm dày đặc; bàn chân bị đá sắc như dao cạo làm nứt toác, rướm máu.

Verse 30

सैवं घोरे महारण्ये भ्रमंती नृपगे हिनी । दैवात्प्राप्ता वणिङ्मार्गं गोवाजिनरसेवितम्

Cứ thế, lang thang trong đại lâm u ám đáng sợ, hoàng hậu của nhà vua do số mệnh đưa đẩy đã gặp con đường của giới thương nhân, nơi bò, ngựa và người qua lại đông đúc.

Verse 31

गच्छंती तेन मार्गेण सुदूरमतियत्नतः । ददर्श वैश्यनगरं वहुस्त्रीनरसेवितम्

Gắng gượng đi theo con đường ấy một quãng rất xa, nàng trông thấy một thành thị của giới vaiśya, đông nghịt đàn bà và đàn ông.

Verse 32

तस्य गोप्ता महावैश्यो नगरस्य महाजनः । अस्ति पद्माकरो नाम राजराज इवापरः

Người trấn giữ thành ấy là một đại vaiśya, bậc hào trưởng đứng đầu thị trấn, tên Padmākara—tựa như một vị “vua của các vua” khác.

Verse 33

तस्य वैश्यपतेः काचिद्गृहदासी नृपांगनाम् । आयांती दूरतो दृष्ट्वा तदंतिकमुपाययौ

Một nữ tỳ trong nhà của vị trưởng thương nhân ấy, thấy hoàng hậu của nhà vua từ xa đang đến, liền vội ra đón và đưa bà lại gần.

Verse 34

सा दासी नृपतेः कांतां सपुत्रां भृशपीडिताम् । स्वयं विदितवृत्तांता स्वामिने प्रत्यदर्शयत्

Nữ tỳ ấy, tự mình biết rõ mọi sự, đã đưa hoàng hậu yêu quý của nhà vua—đang chịu khổ não nặng nề—cùng với hoàng tử đến trình trước chủ nhân.

Verse 35

स तां दृष्ट्वा विशां नाथो रुजार्त्तां क्लिष्टपुत्रकाम् । नीत्वा रहसि सुव्यक्तं तद्वृत्तांतमपृच्छत

Thấy bà, vị thủ lĩnh giới Vaiśya nhận ra bà đang đau đớn và nặng lòng vì con; ông đưa bà vào chốn kín đáo rồi hỏi rõ ràng toàn bộ sự tình đã xảy ra.

Verse 36

तया निवेदिताशेषवृत्तांतः स वणिक्पतिः । अहोकष्टमिति ज्ञात्वा निशश्वास मुहुर्मुहुः

Khi bà đã trình bày trọn vẹn mọi việc, vị thương chủ hiểu ra, thốt lên: “Than ôi, thật thảm khốc!” rồi thở dài hết lần này đến lần khác.

Verse 37

तामंतिके स्वगेहस्य संनिवेश्य रहोगृहे । वासोन्नपानशयनैर्मातृसाम्यमपूजयत्

Ông sắp đặt cho bà ở gần nhà mình trong một gian phòng kín đáo, rồi kính trọng như mẹ—cung cấp y phục, cơm ăn, nước uống và chỗ nằm nghỉ.

Verse 38

तस्मिन्गृहे नृपवधूर्निवसंती सुरक्षिता । व्रणयक्ष्मादिरोगाणां न शांतिं प्रत्यपद्यत

Trong ngôi nhà ấy, dù hoàng phi được che chở an toàn, nàng vẫn chẳng được an ổn; vết thương, bệnh lao (yakṣmā) và các chứng bệnh khác không hề thuyên giảm.

Verse 39

ततो दिनैः कतिपयैः स बालो व्रणपीडितः । विलंघितभिषक्सत्त्वो ममार च विधेर्वशात्

Vài ngày sau, đứa bé bị vết thương hành hạ; dẫu các thầy thuốc dốc hết phương kế và lực liệu, em vẫn qua đời theo ý mệnh số.

Verse 40

मृते स्वतनये राज्ञी शोकेन महतावृता । मूर्च्छिता चापतद्भूमौ गजभग्नेव वल्लरी

Khi con trai ruột đã chết, hoàng hậu bị nỗi sầu lớn bao trùm; nàng ngất lịm và ngã xuống đất như dây leo bị voi quật gãy.

Verse 41

दैवात्संज्ञामवाप्याथ वाष्पक्लिन्नपयोधरा । सांत्विताऽपि वणिक्स्त्रीभिर्विललाप सुदुःखिता

Do số mệnh, nàng tỉnh lại; ngực áo ướt đẫm lệ. Dẫu được các phụ nữ nhà thương nhân an ủi, nàng vẫn than khóc, lòng đau buốt vì sầu thẳm.

Verse 42

हा ताततात हा पुत्र हा मम प्राणरक्षक । हा राजकुलपूर्णेन्दो हा ममानंदवर्धन

“Ôi con ơi, ôi con ơi! Ôi con trai của mẹ! Ôi đấng gìn giữ sinh mệnh mẹ! Ôi vầng trăng tròn của hoàng tộc! Ôi người làm tăng niềm hoan hỷ của mẹ!”

Verse 43

इमामनाथां कृपणां त्वत्प्राणां त्यक्तवबांधवाम् । मातरं ते परित्यज्य क्व यातोऽसि नृपात्मज

Hỡi hoàng tử! Bỏ lại mẹ ngươi—khốn khổ, bơ vơ, không còn thân tộc, mà sinh mệnh của bà chính là ngươi—ngươi đã đi về đâu?

Verse 44

इत्येभिरुदितैर्वाक्यैः शोकचिंताविवर्धकैः । विलपंतीं मृतापत्यां को नु सांत्वयितुं क्षमः

Với những lời như thế—càng làm tăng nỗi sầu và mối lo—bà than khóc đứa con đã chết. Quả thật ai có thể an ủi bà?

Verse 45

एतस्मिन्समये तस्या दुःखशोकचिकित्सकः । ऋषभः पूर्वमाख्यातः शिवयोगी समाययौ

Ngay lúc ấy, Ṛṣabha—vị Śiva-yogin đã được nhắc trước—bậc lương y chữa trị nỗi khổ và sầu bi của bà, liền đến nơi.

Verse 46

स योगी वैश्यनाथेन सार्घहस्तेन पूजितः । तस्याः सकाशमगमच्छोचन्त्या इदमब्रवीत्

Vị yogin ấy được Vaiśyanātha chắp tay cung kính cúng dường; rồi ngài đến gần người đàn bà đang sầu khổ và nói những lời này.

Verse 47

ऋषभ उवाच । अकस्मात्किमहो वत्से रोरवीषि विमूढधीः । को जातः कतमो लोके को मृतो वद सांप्रतम्

Ṛṣabha nói: “Này con, sao con bỗng kêu khóc như vậy, trí con sao lại mê mờ? Hãy nói cho ta: trong cõi đời này ai sinh ra, ai đã chết—hãy thưa ngay.”

Verse 48

अमी देहादयो भावास्तोयफेनसधर्मकाः । क्वचिद्भ्रांतिः क्वचिच्छांतिः स्थितिर्भवति वा पुनः

Những trạng thái khởi từ thân này như bọt trên nước: lúc thì dao động bởi mê lầm, lúc lại lặng yên—vậy đâu có sự ổn định lâu bền?

Verse 49

अतोऽस्मिन्फेनसदृशे देहे पञ्चत्वमागते । शोकस्यानवकाशत्वान्न शोचंति विपश्चितः

Vì thế, khi thân thể như bọt này đến hồi tận và trở về năm đại, bậc trí không sầu muộn; bởi nỗi sầu chẳng có chỗ đứng chính đáng.

Verse 50

गुणैर्भूतानि सृज्यंते भ्राम्यंते निजकर्मभिः । कालेनाथ विकृष्यंते वासनायां च शेरते

Chúng sinh được tạo thành bởi các guṇa và bị nghiệp riêng khiến lang thang; rồi bị Thời gian lôi kéo, chúng nằm ràng buộc trong vāsanā—những khuynh hướng tiềm ẩn.

Verse 51

माययोत्पत्तिमायांति गुणाः सत्त्वादयस्त्रयः । तैरेव देहा जायंते जातास्तल्लक्षणाश्रयाः

Do Māyā mà ba guṇa—sattva và các guṇa khác—khởi sinh; từ chính chúng mà các thân thể được sinh ra, và khi đã sinh, liền mang dấu ấn của những phẩm tính ấy.

Verse 52

देवत्वं यानि सत्त्वेन रजसा च मनुष्यताम् । तिर्यक्त्वं तमसा जंतुर्वासनानुगतोवशः

Nhờ sattva mà đạt địa vị chư thiên; nhờ rajas mà thành thân phận loài người; nhờ tamas mà chúng sinh sa vào loài súc sinh—bất lực bị vāsanā lôi kéo.

Verse 53

संसारे वर्तमानेस्मिञ्जंतुः कर्मानुबन्धनात् । दुर्विभाव्यां गतिं याति सुखदुःखमयीं मुहुः

Trong cõi luân hồi này, chúng sinh—bị ràng buộc bởi chuỗi nghiệp của chính mình—hết lần này đến lần khác đi vào những nẻo vận mệnh khó lường, khi vui sướng khi khổ đau.

Verse 54

अपि कल्पायुषां तेषां देवानां तु विपर्ययः । अनेकामयबद्धानां का कथा नरदेहिनाम्

Ngay cả chư thiên sống lâu đến một kiếp (kalpa) vẫn gặp đảo nghịch và suy tàn; huống chi loài người mang thân nara, bị trói buộc bởi vô số bệnh tật.

Verse 55

केचिद्वदंति देहस्य कालमेव हि कारणम् । कर्म केचिद्गुणान्केचिद्देहः साधारणो ह्ययम्

Có người nói nguyên nhân của thân chỉ là Thời gian (Kāla); có người nói là nghiệp; kẻ khác nói là các guṇa. Nhưng thân này là kết quả chung do các nhân ấy cùng tạo thành.

Verse 56

कालकर्मगुणाधानं पञ्चात्मकमिदं वपुः । जातं दृष्ट्वा न हृष्यंति न शोचंति मृतं बुधाः

Thân này do Thời gian, nghiệp và các guṇa kết thành, có bản tính năm phần; vì thế bậc trí không hân hoan khi thấy sinh, cũng không sầu muộn khi thấy tử.

Verse 57

अव्यक्ते जायते जंतुरव्यक्ते च प्रलीयते । मध्ये व्यक्तवदाभाति जलबुद्बुदसन्निभः

Chúng sinh sinh ra từ Vô hiển (avyakta) và tan trở về Vô hiển; ở khoảng giữa, nó hiện ra như thể hữu hiển—tựa bọt nước trên mặt nước.

Verse 58

यदा गर्भगतो देही विनाशः कल्पितस्तदा । दैवाज्जीवति वा जातो म्रियते सहसैव वा

Dẫu khi chúng sinh còn trong bào thai mà người ta tưởng đã đến lúc diệt vong, nhưng do định mệnh của Trời, nó vẫn có thể sống; hoặc dù đã sinh ra, cũng có thể đột ngột qua đời.

Verse 59

गर्भस्था एव नश्यंति जातमात्रास्तथा परे । क्वचिद्युवानो नश्यंति म्रियंते केपि वार्धके

Có kẻ tiêu vong ngay khi còn trong thai, có kẻ vừa sinh ra đã chết. Có người mất ở tuổi thanh xuân, và có người chỉ gặp tử thần khi đã già nua.

Verse 60

यादृशं प्राक्तनं कर्म तादृशं विंदते वपुः । भुंक्ते तदनुरूपाणि सुखदुःखानि वै ह्यसौ

Nghiệp đời trước thế nào thì thân này nhận được cũng thế ấy; và tùy theo đó, người ấy chắc chắn thọ nhận những vui sướng và khổ đau tương xứng.

Verse 61

मायानुभावेरितयोः पित्रोः सुरतसंभ्रमात् । देह उत्पद्यते कोपि पुंयोषित्क्लीबलक्षणः

Do sức mạnh của māyā thúc đẩy, từ sự xao động của cuộc giao hợp giữa cha mẹ mà một thân thể được sinh thành, mang dấu ấn của nam, nữ, hoặc trung tính.

Verse 62

आयुः सुखं च दुःख च पुण्यं पापं श्रुतं धनम् । ललाटे लिखितं धात्रा वहञ्जंतुः प्रजायते

Thọ mạng, vui và khổ, phước và tội, học vấn và tài sản—mang theo điều Đấng Tạo Hóa đã ghi trên trán, chúng sinh liền thọ sinh.

Verse 63

कर्मणामविलंघ्यत्वात्कालस्याप्यनतिक्रमात् । अनित्यत्वाच्च भावानां न शोकं कर्तुमर्हसि

Vì quả báo của nghiệp không thể vượt qua, ngay cả Thời gian cũng không thể bước qua; và mọi trạng thái đều vô thường—vậy nên chớ để lòng chìm trong sầu muộn.

Verse 64

क्व स्वप्ने नियतं स्थैर्यमिंद्रजाले क्व सत्यता । क्व नित्यता शरन्मेघे क्व शश्वत्त्वं कलेवरे

Trong giấc mộng, đâu có sự vững bền chắc thật? Trong ảo thuật, đâu có chân lý? Trong mây thu, đâu có thường hằng? Và trong thân người, đâu có bền lâu?

Verse 65

तव जन्मान्यतीतानि शतकोट्ययुतानि च । अजानंत्याः परं तत्त्वं संप्राप्तोऽयं महाश्रमः

Những kiếp sinh đã qua của ngươi vô lượng—trăm ức, vạn lần—đều đã trôi qua; vì chưa biết Chân Thực Tối Thượng, nên nỗi mỏi mệt lớn lao này mới đến.

Verse 66

कस्यकस्यासि तनया जननी कस्यकस्य वा । कस्यकस्यासि गृहिणी भवकोटिषु वर्त्तिनी

Trong muôn triệu kiếp, ngươi đã từng là con gái của ai, là mẹ của ai, và cũng là vợ của ai nữa?

Verse 67

पञ्चभूतात्मको देहस्त्वगसृङ्मांसबन्धनः । मेदोमज्जास्थिनिचितो विण्मूत्रश्लेष्मभाजनम्

Thân này do năm đại tạo thành—bị ràng buộc bởi da, máu và thịt; chất chứa mỡ, tủy và xương; là chiếc bình của phân, nước tiểu và đờm dãi.

Verse 68

शरीरांतरमप्येतन्निजदेहोद्भवं मलम् । मत्त्वा स्वतनयं मूढे मा शोकं कर्तुमर्हसि

Ngay cả ‘thân khác’ này cũng chỉ là uế trược sinh từ chính thân mình; lầm tưởng là con trai của mình—hỡi kẻ mê muội—chớ nên buông mình vào sầu khổ.

Verse 69

यदि नाम जनः कश्चिन्मृत्युं तरति यत्नतः । कथं तर्हि विपद्येरन्सर्वे पूर्वे विपश्चितः

Nếu quả thật có người chỉ nhờ nỗ lực mà vượt qua cái chết, thì cớ sao hết thảy bậc hiền trí thuở xưa lại đều phải diệt vong?

Verse 70

तपसा विद्यया बुद्ध्या मन्त्रौषधिरसायनैः । अतियाति परं मृत्युं न कश्चिदपि पंडितः

Dù bằng khổ hạnh, học vấn, trí tuệ, thần chú, thuốc men hay linh dược hoàn nguyên—không một bậc học giả nào có thể vượt qua tử thần.

Verse 71

एकस्याद्य मृतिर्जंतोः श्वश्चान्यस्य वरानने । तस्मादनित्यावयवे न त्वं शोचितुमर्हसि

Hỡi người dung nhan mỹ lệ, hôm nay cái chết đến với một loài, ngày mai đến với loài khác; vì thế, trước thân này gồm những phần vô thường, nàng chớ nên sầu muộn.

Verse 72

नित्यं सन्निहितो मृत्युः किं सुखं वद देहिनाम् । व्याघ्रे पुरः स्थिते ग्रासः पशूनां किं नु रोचते

Khi cái chết luôn kề cận, hãy nói xem—niềm vui nào còn cho kẻ mang thân? Khi hổ đứng ngay trước mặt, miếng mồi nào có thể thật sự làm muôn thú thích thú?

Verse 73

अतो जन्मजरां जेतुं यदीच्छसि वरानने । शरणं व्रज सर्वेशं मृत्युंजयमुमापतिम्

Vì vậy, hỡi người có dung nhan mỹ lệ, nếu muốn chiến thắng sinh và lão, hãy quy y Đấng Chúa Tể muôn loài—Mṛtyuṃjaya, Bậc Chiến Thắng Tử Thần, phu quân của Umā.

Verse 74

तावन्मृत्युभयं घोरं तावज्जन्मजराभयम् । यावन्नो याति शरणं देही शिवपदांबुजम्

Chừng nào hữu thân chưa đến nương tựa nơi hoa sen bàn chân của Śiva, chừng ấy nỗi sợ hãi ghê gớm về cái chết—và nỗi sợ sinh cùng lão—vẫn còn.

Verse 75

अनुभूयेह दुःखानि संसारे भृशदारुणे । मनो यदा वियुज्येत तदा ध्येयो महेश्वरः

Đã nếm trải bao nỗi khổ trong cõi saṃsāra vô cùng khắc nghiệt này, khi tâm trở nên ly nhiễm, bấy giờ hãy quán niệm Maheśvara.

Verse 76

मनसा पिबतः पुंसः शिवध्यानरसामृतम् । भूयस्तृष्णा न जायेत संसारविषयासवे

Với người uống bằng tâm vị cam lộ của thiền quán Śiva, cơn khát đối với các cảnh trần saṃsāra say đắm sẽ không còn sinh khởi nữa.

Verse 77

विमुक्तं सर्वसंगैश्च मनो वैराग्ययंत्रितम् । यदा शिवपदे मग्नं तदा नास्ति पुनर्भवः

Khi tâm được giải thoát khỏi mọi ràng buộc, được giữ vững bởi ly tham, và chìm sâu trong cảnh giới của Śiva, bấy giờ không còn tái sinh nữa.

Verse 78

तस्मादिदं मनो भद्रे शिवध्यानैकसाधनम् । शोकमोहसमाविष्टं मा कुरुष्व शिवं भज

Vì vậy, hỡi người phụ nữ hiền thục, đừng để tâm trí này, phương tiện duy nhất để thiền định về thần Shiva, bị lấn át bởi đau thương và ảo vọng. Hãy thờ phụng thần Shiva.

Verse 79

सूत उवाच । इत्थं सानुनयं राज्ञी बोधिता शिवयोगिना । प्रत्याचष्ट गुरोस्तस्य प्रणम्य चरणां बुजम्

Suta nói: Như vậy, hoàng hậu, được vị Shiva-yogi chỉ dạy một cách nhẹ nhàng và thuyết phục, đã trả lời thầy của mình, cúi đầu trước đôi chân sen của ngài.

Verse 80

राज्ञ्युवाच । भगवन्मृतपुत्रायास्त्यक्तायाः प्रियबन्धुभिः । महारोगातुराया मे का गतिर्मरणं विना

Hoàng hậu nói: Bạch Thế Tôn, con trai tôi đã chết; tôi bị những người thân yêu ruồng bỏ; và tôi đang mắc một căn bệnh nan y—còn nơi nương tựa hay con đường nào cho tôi ngoài cái chết?

Verse 81

अतोऽहं मर्तुमिच्छामि सहैव शिशुनाऽमुना । कृतार्थाहं यदद्य त्वामपश्यं मरणोन्मुखी

Vì vậy, tôi muốn chết cùng với đứa trẻ này. Tuy nhiên, tôi coi cuộc đời mình đã viên mãn, vì hôm nay—dù đang đối mặt với cái chết—tôi đã được gặp ngài.

Verse 82

सूत उवाच । इति तस्या वचः श्रुत्वा शिवयोगी दयानिधिः । पूर्वोपकारं संस्मृत्य मृतस्यांतिकमाययौ

Suta nói: Nghe những lời của bà, vị Shiva-yogi—đại dương của lòng từ bi—nhớ lại ân tình xưa của bà và đi đến gần đứa trẻ đã chết.

Verse 83

स तदा भस्म संगृह्य शिवमन्त्राभिमंत्रितम् । विदीर्णे तन्मुखे क्षिप्त्वा मृतं प्राणैरयोजयत्

Sau đó, ngài thu thập tro thiêng đã được trì tụng thần chú Shiva; rắc vào miệng đứa trẻ đang mở, ngài đã nối lại sự sống cho người đã khuất.

Verse 84

स बालः संगतः प्राणैः शनैरुन्मील्य लोचने । प्राप्तपूर्वेन्द्रियबलो रुरोद स्तन्यकांक्षया

Đứa trẻ đó, khi hơi thở quay lại, từ từ mở mắt; lấy lại sức mạnh của các giác quan như trước, nó khóc đòi sữa.

Verse 85

मृतस्य पुनरुत्थानं वीक्ष्य बालस्य विस्मिताः । जना मुमुदिरे सर्वे नगरेषु पुरोगमाः

Thấy đứa trẻ đã chết sống lại, mọi người kinh ngạc và vui mừng khôn xiết, đặc biệt là những công dân ưu tú khắp các thành thị.

Verse 86

अथानंदभरा राज्ञी विह्वलोन्मत्तलोचना । जग्राह तनयं शीघ्रं बाष्पव्याकुललोचना

Bấy giờ hoàng hậu, tràn ngập niềm vui, đôi mắt hoang dại vì xúc động, vội vàng ôm lấy con trai, tầm nhìn nhòe đi vì lệ.

Verse 87

उपगुह्य तदा तन्वी परमानंदनिर्वृता । न वेदात्मानमन्यं वा सुषुप्तेव परिश्रमात्

Ôm lấy con, vị hoàng hậu mảnh mai, ngập tràn hạnh phúc tột cùng, không còn biết đến bản thân hay bất cứ điều gì khác—như người chìm vào giấc ngủ vì kiệt sức.

Verse 88

पुनश्च ऋषभो योगी तयोर्मातृकुमारयोः । विषव्रणयुतं देहं भस्मनैव परामृशत्

Rồi lại nữa, vị du-gi Ṛṣabha lấy chính tro thiêng ấy chạm vào thân thể người mẹ và đứa bé đang mang vết thương do độc.

Verse 89

तौ च तद्भस्मना स्पृष्टौ प्राप्तदिव्यकलेवरौ । देवानां सदृशं रूपं दधतुः कांतिभूषितम्

Được tro ấy chạm đến, cả hai liền đạt thân thể thần diệu; mang hình dung tựa chư thiên, rực rỡ ánh quang minh.

Verse 90

संप्राप्ते त्रिदिवैश्वर्ये यत्सुखं पुण्यकर्मणाम् । तस्माच्छतगुणं प्राप सा राज्ञी सुखमुत्तमम्

Niềm vui của người làm phước khi đạt quyền chủ tể cõi Tam Thiên—nữ vương còn được bậc tối thượng an lạc gấp trăm lần hơn thế.

Verse 91

तां पादयोर्निपतितामृषभः प्रेमविह्वलः । उत्थाप्याश्वासयामास दुःखैर्मुक्तामुवाच ह

Khi nàng phủ phục dưới chân Ngài, Ṛṣabha bùi ngùi vì tình thương liền đỡ nàng dậy và an ủi; nàng đã thoát sầu, bấy giờ Ngài mới cất lời dạy bảo.

Verse 92

अयि वत्से महाराज्ञि जीवत्वं शाश्वतीः समाः । यावज्जीवसि लोकेस्मिन्न तावत्प्राप्स्यसे जराम्

“Hỡi con yêu, hỡi đại vương hậu—hãy sống những năm tháng trường cửu. Chừng nào con còn sống ở cõi đời này, tuổi già sẽ chẳng chạm đến con.”

Verse 93

एष ते तनयः साध्वि भद्रायुरिति नामतः । ख्यातिं यास्यति लोकेषु निजं राज्यमवाप्स्यति

Hỡi hiền phụ đức hạnh, đây là con trai của nàng, tên là Bhadrāyu. Chàng sẽ được danh tiếng vang khắp các cõi và sẽ giành lại vương quốc chính đáng của mình.

Verse 94

अस्य वैश्यस्य सदने तावत्तिष्ठ शुचिस्मिते । यावदेष कुमारस्ते प्राप्तविद्यो भविष्यति

Hỡi người có nụ cười thanh khiết, hãy tạm ở trong nhà vị thương nhân này cho đến khi con trai của nàng được rèn luyện đầy đủ về học vấn.

Verse 95

सूत उवाच । इति तामृषभो योगी तं च राजकुमारकम् । संजीव्य भस्मवीर्येण ययौ देशान्यथेप्सितान्

Sūta nói: Nói xong, vị du-già Ṛṣabha dùng uy lực của tro thiêng làm cho hoàng tử ấy sống lại, rồi lên đường đến những miền đất mà ngài mong muốn.