Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 91

Devanagari script

तां पादयोर्निपतितामृषभः प्रेमविह्वलः । उत्थाप्याश्वासयामास दुःखैर्मुक्तामुवाच ह

Transliteration

tāṃ pādayornipatitāmṛṣabhaḥ premavihvalaḥ | utthāpyāśvāsayāmāsa duḥkhairmuktāmuvāca ha

Translation

Khi nàng phủ phục dưới chân Ngài, Ṛṣabha bùi ngùi vì tình thương liền đỡ nàng dậy và an ủi; nàng đã thoát sầu, bấy giờ Ngài mới cất lời dạy bảo.

Word by Word

• ताम्: her
• ताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति; एकवचन

• पादयोः: at (his) two feet
• पादयोः: Adhikaraṇa (Locative)
• Type: Noun
• Root: पाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी/षष्ठी-विभक्ति; द्विवचन (अत्र सप्तमी: 'at the feet')

• निपतिताम्: fallen down
• निपतिताम्: Viśeṣaṇa (Adjective of ताम्)
• Type: Adjective
• Root: निपतित (कृदन्त; नि-उपसर्ग + √पत् (धातु) + क्त)
• Form: भूतकृदन्त; स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति; एकवचन

• ऋषभः: Ṛṣabha
• ऋषभः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ऋषभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन

• प्रेम: love
• प्रेम: Hetu-aṅga (Cause in compound)
• Type: Noun
• Root: प्रेमन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; समासपूर्वपद (compound member)

• विह्वलः: overwhelmed
• विह्वलः: Viśeṣaṇa (Adjective of ऋषभः)
• Type: Adjective
• Root: विह्वल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; समासः: प्रेम-विह्वल (overwhelmed by love)

• उत्थाप्य: having raised (her)
• उत्थाप्य: Pūrvakāla-kriyā (Prior action)
• Type: Indeclinable
• Root: उत्थाप्य (कृदन्त; उत्-उपसर्ग + √स्था/√स्थाप् (धातु) + ल्यप्)
• Form: क्त्वान्त/ल्यपन्त-अव्यय (gerund/absolutive)

• आश्वासयामास: comforted/reassured
• आश्वासयामास: Kriyā (Predicate)
• Type: Verb
• Root: √श्वस् (धातु) causative (णिच्) आश्वासय-
• Form: लिट्-लकार (Perfect); परस्मैपद; प्रथमपुरुष; एकवचन; णिजन्त (causative)

• दुःखैः: from sorrows
• दुःखैः: Apādāna/Hetu (Separation: freed from)
• Type: Noun
• Root: दुःख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; तृतीया-विभक्ति; बहुवचन

• मुक्ताम्: freed
• मुक्ताम्: Viśeṣaṇa (Adjective of ताम्)
• Type: Adjective
• Root: मुक्त (कृदन्त; √मुच् (धातु) + क्त)
• Form: भूतकृदन्त; स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति; एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriyā (Predicate)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect); परस्मैपद; प्रथमपुरुष; एकवचन

• ह: indeed/then
• ह: Sambandha (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: ह (अव्यय)
• Form: अव्यय; स्मरण/वृत्तान्तसूचक-निपात (quotative/expletive particle)

Speaker

Narrator (not specified in snippet; likely Purāṇic narrator within Brahmottarakhaṇḍa)

Visual Art Cues

Scene: The queen, overwhelmed, falls at Ṛṣabha’s feet; Ṛṣabha bends with tender urgency, lifting her by the arms, his face softened with affection; attendants/child nearby, now radiant and calm.

Characters & Entities

• Ṛṣabha (yogī)
• Queen

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Reverence to the saintly and their compassion together dissolve grief and restore steadiness in dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No holy site is named in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

An ethical-devotional act is shown: bowing at the feet of a realized person and receiving reassurance.