Adhyaya 54

Verse 1

इस प्रकार श्रीमह्याभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें च्यवनमुनिका उपाख्यानविषयक पचासवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ ५० ॥ एकपज्चाशत्तमो< ध्याय: राजा नहुषका एक गौके मोलपर च्यवन मुनिको खरीदना

Bhishma nói: Hỡi bậc ưu tú trong dòng Bharata, khi vua Nahusha nghe rằng hiền giả Cyavana đã đến gần kinh thành trong tình trạng như thế, nhà vua liền vội vã đến nơi ấy, có các đại thần và vị tế sư hoàng gia tháp tùng. Cảnh này mở ra một cuộc gặp gỡ theo dharma: bậc quân vương phải mau chóng và cung kính đáp lại khi hay tin có một ẩn sĩ yếu thế ở gần, bởi cách đối đãi với các bậc hiền thánh là thước đo chính trực của nhà vua.

Verse 2

शौचं कृत्वा यथान्यायं प्राज्जलि: प्रयतो नृप: । आत्मानमाचचक्षे च च्यवनाय महात्मने,उन्होंने पवित्रभावसे हाथ जोड़कर मनको एकाग्र रखते हुए न्‍्यायोचित रीतिसे महात्मा च्यवनको अपना परिचय दिया

Sau khi thực hiện việc tẩy tịnh theo đúng nghi thức, nhà vua chắp tay cung kính, giữ tâm chuyên nhất, rồi tự xưng danh và giới thiệu mình trước bậc đại hồn là hiền giả Cyavana. Cảnh này nhấn mạnh rằng hành vi đúng đắn khởi đi từ sự thanh sạch trong ngoài, từ lòng khiêm cung và cách tự trình bày đầy kính trọng trước một bậc thầy đáng tôn.

Verse 3

अर्चयामास तं चापि तस्य राज्ञ: पुरोहित: । सत्यव्रतं महात्मानं देवकल्पं विशाम्पते,प्रजानाथ! राजाके पुरोहितने देवताओंके समान तेजस्वी सत्यव्रती महात्मा च्यवनमुनिका विधिपूर्वक पूजन किया

Bhishma nói: Vị tế sư trong cung của nhà vua cũng làm lễ thờ phụng ngài một cách đúng phép—đối với bậc đại hồn Cyavana, người giữ lời thệ chân thật, rực sáng như một vị thần, hỡi chúa tể muôn dân. Đoạn này nhấn mạnh lòng tôn kính đối với sự liêm chính tâm linh, và bổn phận của bậc quân vương phải tôn vinh những ai an trú trong chân lý và dharma.

Verse 4

नहुष उवाच करवाणि प्रियं कि ते तन्‍मे ब्रूहि द्विजोत्तम । सर्व कर्तास्मि भगवन्‌ यद्यपि स्यात्‌ सुदुष्करम्‌

Nahuṣa nói: “Ta có thể làm việc gì để làm vừa lòng ngài? Xin hãy nói cho ta biết, hỡi bậc tối thượng trong hàng lưỡng sinh. Bạch tôn giả, ta sẵn sàng làm mọi điều—even nếu việc ấy cực kỳ khó khăn.”

Verse 5

तत्पश्चात्‌ राजा नहुष बोले--द्विजश्रेष्ठ! बताइये, मैं आपका कौन-सा प्रिय कार्य करूँ? भगवन्‌! आपकी आज्ञासे कितना ही कठिन कार्य क्‍यों न हो, मैं सब पूरा करूँगा ।।

Sau đó, vua Nahuṣa nói: “Hỡi bậc tối thượng trong hàng Bà-la-môn, xin hãy cho ta biết ta nên làm việc gì khiến ngài vừa lòng. Bạch tôn giả, theo mệnh lệnh của ngài, dù việc ấy khó đến đâu, ta cũng sẽ hoàn thành.” Cyavana đáp: “Tâu Đại vương, những Kaivarta này—những người đánh cá sống bằng nghề bắt cá—đã phải nhọc công rất lớn mới kéo được ta ra khỏi lưới của họ. Vì vậy, xin Đại vương hãy trả cho họ cả phần giá trị của ta nữa, cùng với tiền thu được từ việc bán những con cá này.”

Verse 6

नह॒ष उवाच सहस्र॑ं दीयतां मूल्यं निषादेभ्य: पुरोहित | निष्क्रयार्थे भगवतो यथा55ह भृगुनन्दन:

Nahuṣa bảo vị tế sư của mình: “Thưa tế sư, theo lời của Cyavana—hậu duệ của Bhṛgu—hãy trao cho những người Niṣāda này một ngàn đồng vàng làm giá chuộc cho bậc tôn giả.”

Verse 7

च्यवन उवाच सहस्रन॑ नाहमहामि किं वा त्वं मन्‍्यसे नृप । सदृशं दीयतां मूल्यं स्वबुद्ध्या निश्चयं कुरु

Cyavana nói: “Hỡi bậc chúa tể loài người, ta không thể bị mua chỉ với một ngàn đồng. Ngài cho rằng ta chỉ đáng giá bấy nhiêu sao? Hãy ban một giá xứng đáng với ta; hãy tự dùng trí tuệ mà suy xét và quyết định giá ấy phải là bao nhiêu.”

Verse 8

नहुष उवाच सहस्राणां शतं विप्र निषादेभ्य: प्रदीयताम्‌ । स्यादिदं भगवन्‌ मूल्यं कि वान्यन्मन्यते भवान्‌

Nahuṣa nói: “Hỡi Bà-la-môn, hãy ban cho những người Niṣāda một trăm ngàn (đồng). Bạch tôn giả, xin lấy đó làm giá; hay ngài cho rằng nên có cách sắp đặt nào khác?”

Verse 9

नहुष बोले--विप्रवर! इन निषादोंको एक लाख मुद्रा दीजिये। (यों पुरोहितको आज्ञा देकर वे मुनिसे बोले--) भगवन्‌! क्या यह आपका उचित मूल्य हो सकता है या अभी आप कुछ और देना चाहते हैं? ।।

Cyavana nói: “Hỡi bậc hùng vương, chớ định giá ta chỉ bằng một trăm nghìn. Hãy trả một sự đền bù xứng đáng; và hãy cùng các đại thần của ngươi suy xét việc này.”

Verse 10

नहुष उवाच कोटि: प्रदीयतां मूल्यं निषादेभ्य: पुरोहित । यदेतदपि नो मूल्यमतो भूय: प्रदीयताम्‌

Nahuṣa nói: “Hỡi vị tế sư, hãy ban cho các Niṣāda một koṭi (mười triệu) làm giá. Và nếu bấy nhiêu vẫn chưa xứng, thì hãy ban thêm nữa.”

Verse 11

च्यवन उवाच राजन्‌ नाहंम्यहं कोटिं भूयो वापि महाद्युते । सदृशं दीयतां मूल्यं ब्राह्मणैः सह चिन्तय

Cyavana nói: “Tâu Đại vương, bậc rực rỡ oai quang, ta không phải kẻ có thể bị bán bằng một koṭi—hay hơn thế nữa. Hãy ban sự đền đáp cho xứng đáng, và hãy cùng các Bà-la-môn nghị bàn.”

Verse 12

नहुष उवाच अर्ध राज्यं समग्रं वा निषादेभ्य: प्रदीयताम्‌ | एतन्मूल्यमहं मन्ये कि वान्यन्मन्यसे द्विज

Nahuṣa nói: “Hỡi bậc lưỡng sinh, vậy thì hãy ban cho các Niṣāda nửa vương quốc của ta—hoặc cả toàn bộ. Ta cho đó là giá xứng đáng cho ngài. Ngài còn nghĩ nên đòi hỏi điều gì nữa?”

Verse 13

च्यवन उवाच अर्ध राज्यं समग्र च मूल्यं नाहामि पार्थिव । सदृशं दीयतां मूल्यमृषिभि: सह चिन्त्यताम्‌

Cyavana nói: “Hỡi bậc chúa tể cõi đất, ta không nhận nửa vương quốc của ngươi, cũng không nhận cả toàn bộ, làm giá xứng đáng cho ta. Hãy ban sự đền đáp cho phải lẽ; và nếu ngươi chưa nghĩ ra thước đo đúng đắn, hãy cùng các hiền thánh (ṛṣi) nghị bàn.”

Verse 14

भीष्म उवाच महर्षेरवचनं श्रुत्वा नहुषो दुःखकर्शित: । स चिन्तयामास तदा सहामात्यपुरोहित:

Bhishma nói: “Này Yudhishthira! Nghe lời của bậc đại hiền, vua Nahusha—bị nỗi sầu khổ bào mòn—liền trở nên vô cùng đau đớn. Rồi nhà vua cùng các đại thần và vị tư tế của hoàng tộc bắt đầu bàn định xem phải làm gì.”

Verse 15

तत्र त्वन्यो वनचर: कश्चिन्मूलफलाशन: । नहुषस्य समीपस्थो गविजातो5भवन्मुनि:

Bhishma nói: “Tại đó, có một kẻ khác sống trong rừng—một ẩn sĩ chỉ ăn rễ và quả—đã sinh ra làm một con bò, ở gần vua Nahusha.”

Verse 16

तोषयिष्याम्यहं क्षिप्रं यथा तुष्टो भविष्यति

Bhishma nói: “Ta sẽ làm họ hài lòng ngay, để họ hoan hỷ. Tâu Đại vương, ta biết cách khiến các bậc hiền triết ấy được thỏa lòng; ta sẽ sớm đưa họ đến sự mãn nguyện. Ta chưa từng nói dối, dù chỉ trong lời đùa cợt—huống chi vào lúc như thế này, sao ta có thể thốt lời bất thật? Điều gì ta bảo, xin nhà vua cứ làm, chớ nghi ngờ.”

Verse 17

नाहं मिथ्यावचो ब्रूयां स्वैरेष्वपि कुतो5न्यथा । भवतो यदहं ब्रूयां तत्कार्यममविशंकया

Bhishma nói: “Ta không nói lời dối trá—dù trong lúc thong dong hay khi đùa cợt cũng không; huống chi lúc này lại càng không thể. Tâu Đại vương, điều gì ta nói, xin cứ làm, chớ nghi ngờ.”

Verse 18

नहुष उवाच ब्रवीतु भगवान्‌ मूल्यं महर्षे: सदृशं भूगो: । परित्रायस्व मामस्मद्विषयं च कुलं च मे

Nahusha nói: “Bạch tôn giả, xin hãy cho biết ‘giá’—lễ vật đền đáp xứng đáng với bậc đại hiền, con của Bhṛgu. Nhờ vậy, xin cứu lấy trẫm, vương quốc của trẫm và dòng dõi của trẫm khỏi cơn nguy khốn này.”

Verse 19

हन्याद्धि भगवान्‌ क्रुद्धस्त्रलोक्यमपि केवलम्‌ | किं पुनर्मा तपोहीनं बाहुवीर्यपरायणम्‌

Vì nếu Đấng Thế Tôn khi nổi giận còn có thể hủy diệt cả ba cõi ngay tức khắc, thì huống chi Ngài lại không dễ dàng đánh gục ta—kẻ không có sức khổ hạnh, chỉ biết nương vào sức mạnh đôi tay?

Verse 20

ये भगवान्‌ च्यवन मुनि यदि कुपित हो जायँ तो तीनों लोकोंको जलाकर भस्म कर सकते हैं; फिर मुझ-जैसे तपोबलशून्य केवल बाहुबलका भरोसा रखनेवाले नरेशको नष्ट करना इनके लिये कौन बड़ी बात है? ।।

Nahuṣa nói: “Nếu bậc hiền thánh Cyavana nổi giận, người có thể thiêu rụi ba cõi thành tro. Vậy thì việc diệt một vị vua như ta—kẻ không có sức khổ hạnh, chỉ cậy vào sức mạnh đôi tay—đối với người có gì là lớn lao? Ta cùng các đại thần và vị tư tế chủ lễ đang chìm trong biển sâu hiểm nạn. Ôi bậc đại tiên, xin hãy làm con thuyền đưa ta qua bờ; và xin định cho ta sự đền đáp xứng đáng.”

Verse 21

भीष्म उवाच नहुषस्य वच: श्रुत्वा गविजात: प्रतापवान्‌ । उवाच हर्षयन्‌ सर्वानमात्यान्‌ पार्थिवं च तम्‌

Bhīṣma nói: Nghe lời Nahuṣa, vị đại tiên uy lực—sinh từ bụng bò—đã cất lời khiến nhà vua ấy và toàn thể quần thần đều hoan hỷ.

Verse 22

(ब्राह्मणानां गवां चैव कुलमेकं द्विधा कृतम्‌ । एकत्र मन्त्रास्तिष्ठन्ति हविरन्यत्र तिष्ठतति ।।

Bhīṣma nói: “Tâu Đại vương, dòng tộc của Bà-la-môn và của bò vốn là một, chỉ hiện ra thành hai hình: ở một nơi trú ngụ các thần chú thiêng, còn ở nơi kia trú ngụ chính lễ vật hiến tế (havis). Hỡi bậc hùng sư giữa loài người, hàng nhị sinh là tối thượng trong các giai tầng và vô giá; bò cũng vậy, không thể định giá. Vì thế, xin hãy ấn định ‘giá’ là một con bò—không phải để đo lường giá trị thật, mà như dấu hiệu tôn kính xứng đáng khi dâng tặng.”

Verse 23

महर्षि च्यवनका मूल्याड्कन नहुषस्तु ततः श्रुत्वा महर्षेवचनं नृप । हर्षेण महता युक्त: सहामात्यपुरोहितः,“नरेश्वर! महर्षिका यह वचन सुनकर मन्त्री और पुरोहितसहित राजा नहुषको बड़ी प्रसन्नता हुई

Bhīṣma nói: Bấy giờ vua Nahuṣa, nghe lời của đại tiên Cyavana, liền tràn đầy hoan hỷ; cùng các đại thần và vị tư tế gia tộc, ông đáp lại với niềm vui mừng.

Verse 24

अभिगम्य भृगो: पुत्र च्यवनं संशितव्रतम्‌ । इदं प्रोवाच नृपते वाचा संतर्पयज्निव,राजन! वे कठोर व्रतका पालन करनेवाले भृगुपुत्र महर्षि च्यवनके पास जाकर उन्हें अपनी वाणीद्वारा तृप्त करते हुए-से बोले

Bhishma nói: “Tâu đại vương, sau khi đến gần hiền thánh Cyavana, con của Bhrigu—một khổ hạnh giả kiên định trong những lời thệ nguyện nghiêm khắc—người ấy đã thốt ra những lời này, như thể làm vừa lòng bậc hiền triết bằng lời nói cung kính và êm dịu.”

Verse 25

नहुष उवाच उत्तिषोत्तिष्ठ विप्रर्षे गवा क्रीतोडसि भार्गव । एतन्मूल्यमहं मनन्‍्ये तव धर्मभूतां वर

Nahuṣa nói: “Hãy đứng dậy, hãy đứng dậy, hỡi bậc hiền triết tối thượng trong hàng Bà-la-môn, hỡi Bhārgava. Ta đã mua ngươi bằng một con bò. Ta cho rằng đó là giá xứng đáng của ngươi—hỡi người đứng đầu trong những kẻ sống theo chính pháp.”

Verse 26

व्यवन उवाच उत्तिष्ठाम्येष राजेन्द्र सम्यक्‌ क्रीतो5स्मि तेडनघ । गोभिस्तुल्यं न पश्यामि धनं किंचिदिहाच्युत

Cyavana nói: “Hỡi bậc vương giả giữa các vương giả, ta sẽ đứng dậy ngay. Hỡi người vô tội, ngươi đã mua ta với giá đúng đắn và công bằng. Hỡi vị quân vương kiên định, không rời khuôn phép, ta không thấy của cải nào trên đời sánh bằng đàn bò.”

Verse 27

कीर्तन श्रवर्णं दान॑ दर्शनं चापि पार्थिव | गवां प्रशस्यते वीर सर्वपापहरं शिवम्‌

Tâu đại vương, bậc anh hùng, kinh điển hết lời tán dương những việc làm liên quan đến bò: xướng tụng danh và đức hạnh của bò, lắng nghe lời tán dương ấy, bố thí bò, và cả việc chiêm ngưỡng bò. Tất cả đều được xem là cát tường, có năng lực trừ diệt mọi tội lỗi và dẫn đến phúc lợi tối thượng.

Verse 28

गावो लक्ष्म्या: सदा मूलं गोषु पाप्मा न विद्यते । अन्नमेव सदा गावो देवानां परमं हवि:

Cyavana nói: “Bò mãi mãi là cội nguồn của phú quý (Lakṣmī). Trong bò không hề có một vết tội lỗi. Quả thật, bò không ngừng ban lương thực cho đời sống con người, và đối với chư thiên, bò là lễ vật tế tự (havis) tối thượng.”

Verse 29

स्वाहाकारवषट्कारीौ गोषु नित्यं प्रतिछ्ठितौ । गावो यज्ञस्य नेत्र्यो वै तथा यज्ञस्य ता मुखम्‌,स्वाहा और वषट्कार सदा गौआओंमें ही प्रतिष्ठित होते हैं। गौएँ ही यज्ञका संचालन करनेवाली तथा उसका मुख हैं

Vyavana nói: “Những tiếng xướng tế ‘svāhā’ và ‘vaṣaṭ’ hằng luôn an trú trong loài bò. Quả thật, bò chính là những bậc dẫn dắt đưa lễ tế tiến bước, và cũng là ‘miệng’ của lễ tế—nhờ bò mà nghi lễ tìm được sự hiến dâng đúng phép, phương hướng và thành tựu.”

Verse 30

अमृतं हाृव्ययं दिव्यं क्षरन्ति च वहन्ति च । अमृतायतनं चैता: सर्वलोकनमस्कृता:,वे विकाररहित दिव्य अमृत धारण करती और दुहनेपर अमृत ही देती हैं। वे अमृतकी आधारभूत हैं। सारा संसार उनके सामने नतमस्तक होता है

Chúng vừa tuôn chảy vừa mang giữ thứ cam lộ thiêng liêng, bất hoại. Chính chúng là nơi trú ngụ và chỗ nương của cam lộ; vì thế, muôn cõi đều cúi đầu đảnh lễ trước chúng.

Verse 31

तेजसा वपुषा चैव गावो वह्लिसमा भुवि | गावो हि सुमहत्‌ तेज: प्राणिनां च सुखप्रदा:,इस पृथ्वीपर गौएँ अपनी काया और कान्तिसे अग्निके समान हैं। वे महान्‌ तेजकी राशि और समस्त प्राणियोंको सुख देनेवाली हैं

Trên cõi đất này, bò—bởi ánh rạng và cả hình thể—tựa như lửa. Quả thật, bò chứa đựng một kho tàng lớn lao của uy quang sinh lực và linh lực, và ban an lạc, êm ấm cho mọi loài hữu tình. Lời dạy này nêu rõ: kính trọng bò là một bổn phận đạo đức, đặt nền trên sự hiện hữu nuôi dưỡng sự sống và đem điềm lành của chúng.

Verse 32

निविष्टं गोकुलं यत्र श्वासं मुडचति निर्भयम्‌ । विराजयति त॑ देशं पापं चास्यापकर्षति

Bất cứ nơi nào một đàn bò dừng lại và thở yên lành không sợ hãi, nơi ấy thêm phần tươi đẹp; và cũng hút đi, gột bỏ tội lỗi gắn với vùng đất ấy. Bài kệ xem cộng đồng bò như một sự hiện diện thanh tịnh hóa: chốn chúng được an cư, không bị hại, là dấu hiệu đạo đức của sự che chở, trong sạch và trật tự theo dharma trên đất nước.

Verse 33

गाव: स्वर्गस्य सोपानं गाव: स्वर्गेडपि पूजिता: । गाव: कामदुहो देव्यो नान्यत्‌ किंचित्‌ परं स्मृतम्‌

Vyavana nói: “Bò chính là những bậc thang dẫn lên cõi trời; ngay cả trên trời, bò cũng được tôn thờ. Bò là những nữ thần ban toại nguyện, cho điều người ta mong cầu. Không có gì khác được nhớ đến là cao hơn chúng.”

Verse 34

इत्येतद्‌ गोषु मे प्रोक्त माहात्म्यं भरतर्षभ । गुणैकदेशवचनं शक्‍यं पारायणं न तु

Như vậy, hỡi bậc tráng sĩ trong dòng Bharata, ta đã nói với ngươi về sự vĩ đại của loài bò. Nhưng điều ta vừa trình bày chỉ là một phần nhỏ trong các đức tính của chúng; có thể kể được đôi phần, chứ không thể tụng nói cho trọn vẹn hay làm cạn hết toàn bộ.

Verse 35

भरतश्रेष्ठ! यह मैंने गौओंका माहात्म्य बताया है। इसमें उनके गुणोंका दिग्दर्शन मात्र कराया गया है। गौओंके सम्पूर्ण गुणोंका वर्णन तो कोई कर ही नहीं सकता ।।

Người Niṣāda thưa: “Bạch hiền giả, chúng tôi đã được diện kiến ngài và cùng ngài đàm đạo. Trong hàng người thiện, chỉ cần cùng đi bảy bước đã thành tình bằng hữu. Vậy nên, bậc tôn quý, xin đoái thương mà ban ân huệ cho chúng tôi.”

Verse 36

हवींषि सर्वाणि यथा हुपभुड्धक्ते हुताशन: । एवं त्वमपि धर्मात्मन्‌ पुरुषाग्नि: प्रतापवान्‌

Vyāsa nói: “Như thần Lửa, đấng thọ nhận lễ vật, thiêu nuốt mọi phẩm vật được dâng vào, cũng vậy, hỡi người có tâm hồn chính trực—mạnh mẽ, rực cháy như ‘ngọn lửa giữa loài người’—ngươi có thể thiêu sạch những lỗi lầm và tật xấu của chúng ta.”

Verse 37

प्रसादयामहे विद्वन्‌ भवन्तं प्रणता वयम्‌ । अनुग्रहार्थमस्माकमियं गौ: प्रतिगृह्यताम्‌

“Bậc trí giả, chúng tôi cúi đầu dưới chân ngài, mong làm ngài hoan hỷ. Vì lòng thương mà ban ân cho chúng tôi, xin ngài nhận con bò này do chúng tôi dâng.”

Verse 38

(अत्यन्तापदि मग्नानां परित्राणं हि कुर्वताम्‌ । या गतिर्विदिता त्वद्य नरके शरणं भवान्‌ ।।

Cayavana nói: “Hỡi các Niṣāda, cái nhìn phẫn nộ của kẻ khốn cùng, của bậc hiền triết và của loài rắn độc có thể thiêu rụi một người đến tận gốc rễ—như ngọn lửa bừng cháy nuốt trọn bụi cỏ khô.”

Verse 39

प्रतिगृह्नामि वो धेनुं कैवर्ता मुक्तकिल्बिषा: | दिवं गच्छत वै क्षिप्रं मत्स्यै: सह जलोद्धवै:

“Ta nhận con bò các ngươi dâng. Nhờ uy lực của việc bố thí bò này, mọi tội lỗi của các ngươi đều được gột sạch. Nay hãy mau lên cõi trời, cùng với những con cá sinh từ nước này—hỡi những người chèo thuyền!”

Verse 40

भीष्म उवाच ततस्तस्य प्रभावात्‌ ते महर्षेर्भावितात्मन: । निषादास्तेन वाक्येन सह मत्स्यैर्दिवं ययु:

Bhīṣma nói: “Hỡi Bhārata! Sau đó, nhờ uy lực của đại hiền triết Cyavana, bậc có tâm hồn thanh tịnh, vừa khi lời ấy được thốt ra, những người Niṣāda (dân chài, người chèo thuyền) đã cùng các con cá ấy đi lên cõi trời.”

Verse 41

ततः स राजा नहुषो विस्मित: प्रेक्ष्य धीवरान्‌ । आरोहमाणांस्त्रिदिवं मत्स्यांक्ष भरतर्षभ,भरतश्रेष्ठ] उस समय उन मल्लाहों और मत्स्योंको भी स्वर्गलोककी ओर जाते देख राजा नहुषको बड़ा आश्चर्य हुआ

Bấy giờ vua Nahuṣa vô cùng kinh ngạc khi thấy những người đánh cá—và cả những con cá—đang lên cõi Tridiva (thiên giới), hỡi bậc ưu tú của dòng Bhārata.

Verse 42

ततस्तौ गविजश्नैव च्यवनश्न भूगूद्वह: । वराभ्यामनुरूपाभ्यां छन्दयामासतुर्न॒ुपम्‌

Rồi hai vị ấy—Gavija và Cyavana, bậc tối thượng trong dòng Bhṛgu—đến gần nhà vua và tìm cách khiến vua thuận ý bằng hai ân huệ (vara) tương xứng với địa vị của ngài.

Verse 43

तत्पश्चात्‌ गौसे उत्पन्न महर्षि और भृगुनन्दन च्यवन दोनोंने राजा नहुषसे इच्छानुसार वर माँगनेके लिये कहा ।। ततो राजा महावीर्यों नहुष: पृथिवीपति: । परमित्यब्रवीत्‌ प्रीतस्तदा भरतसत्तम

Sau đó, vị đại hiền triết sinh từ bò và Cyavana, con của Bhṛgu, cả hai bảo vua Nahuṣa hãy xin một ân huệ theo ý muốn. Bấy giờ vua Nahuṣa, bậc đại dũng và chúa tể cõi đất, lòng đầy hoan hỷ, đáp: “Tối thượng thay!” hỡi bậc ưu tú của dòng Bhārata.

Verse 44

भरतभूषण! तब वे महापराक्रमी भूपाल राजा नहुष प्रसन्न होकर बोले--“बस, आपलोगोंकी कृपा ही बहुत है' ।।

Bấy giờ nhà vua rực sáng như Indra đã chọn làm ân huệ: được kiên định trong dharma. Khi hai vị hiền triết hoan hỷ đáp: “Hãy như vậy,” nhà vua mừng rỡ, liền kính lễ và cúng dường cả hai theo đúng nghi thức.

Verse 45

समाप्तदीक्षश्ष्यवनस्ततोडगच्छत्‌ स्वमाश्रमम्‌ | गविजश्न महातेजा: स्वमाश्रमपर्द ययौ

Bhīṣma nói: “Khi nghi lễ thọ giới (dīkṣā) của hiền triết Cyavana đã viên mãn, ngài trở về đạo viện của mình. Sau đó, vị hiền triết rực rỡ Gaviṣṭha (Gojāta) cũng quay lại đạo viện riêng.”

Verse 46

निषादाश्च दिवं जग्मुस्ते च मत्स्या जनाधिप । नहुषो5पि वरं लब्ध्वा प्रविवेश स्वकं पुरम्‌,नरेश्वर! वे मलल्‍लाह और मत्स्य तो स्वर्गलोकमें चले गये और राजा नहुष भी वर पाकर अपनी राजधानीको लौट आये

Bhīṣma nói: “Ôi bậc chúa tể muôn dân, người Niṣāda và người Matsya đã lên cõi trời; còn vua Nahuṣa, sau khi nhận được ân huệ, cũng trở về kinh đô của mình.”

Verse 47

एतत्ते कथितं तात यन्मां त्वं परिपृच्छसि । दर्शने यादृश: स्नेह: संवासे वा युधिछ्िर

Bhīṣma nói: “Con yêu, ta đã kể đúng điều con hỏi. Hỡi Yudhiṣṭhira, tình cảm nảy sinh chỉ từ cái nhìn, và tình cảm nảy sinh từ việc chung sống—đều đã được làm sáng tỏ qua câu chuyện ta vừa thuật. Nay ta còn phải giảng gì nữa? Này dũng sĩ, con muốn nghe tiếp điều chi?”

Verse 48

महाभाग्यं गवां चैव तथा धर्मविनिश्चयम्‌ । कि भूय: कथ्यतां वीर कि ते हृदि विवक्षितम्‌

Bhīṣma nói: “Ta đã giảng về phúc lành lớn lao của loài bò, và cũng đã nêu rõ sự quyết định của dharma trong việc này. Còn điều gì nữa để kể, hỡi dũng sĩ? Hỡi Yudhiṣṭhira, trong lòng con còn muốn nghe điều gì được nói ra?”

Verse 51

इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि च्यवनोपाख्याने एकपज्चाशत्तमो5ध्याय:

Như vậy, trong Thánh sử Mahābhārata, thuộc Anuśāsana Parva—đặc biệt trong phần về pháp của bố thí (dāna-dharma)—trong thiên truyện liên quan đến hiền giả Cyavana, chương thứ năm mươi mốt kết thúc tại đây.

Verse 156

स तमाभाष्य राजानमब्रवीद्‌ द्विजसत्तम: । इतनेहीमें फल-मूलका भोजन करनेवाले एक दूसरे वनवासी मुनि, जिनका जन्म गायके पेटसे हुआ था, राजा नहुषके समीप आये और वे द्विजश्रेष्ठ उन्हें सम्बोधित करके कहने लगे--

Bhīṣma nói: Nói với nhà vua như thế xong, vị Bà-la-môn tối thượng cất lời. Ngay lúc ấy, những ẩn sĩ khác sống trong rừng—chỉ dùng trái cây và rễ củ làm lương thực, lại được truyền rằng sinh từ bụng một con bò—đến gần vua Nahusha. Bậc nhị sinh tối thắng bèn gọi họ và bắt đầu nói.