Adhyaya 40

Verse 1

अर्जुन उवाच । महाकालस्त्वसौ कश्च कथं सिद्धिमुपागतः । अस्मिंस्तीर्थे मुनिश्रेष्ठ महदाश्चर्य मत्र मे

Wika ni Arjuna: “Sino nga ba ang Mahākāla na ito, at paano niya natamo ang ganap na siddhi? O pinakadakilang muni, sa banal na tirtha na ito, napakalaki ng aking pagkamangha.”

Verse 2

सर्वमेतत्समाख्याहि श्रद्दधानाय पृच्छते

“Ipaliwanag mo sa akin ang lahat ng ito nang ganap, sapagkat ako’y nagtatanong na may pananampalataya (śraddhā).”

Verse 3

नारद उवाच । नमस्कृत्य महाकालं वरदं स्थाणुमव्ययम् । शक्तितश्चरितं तस्य वक्ष्ये पांडुकुलोद्वह

Sinabi ni Nārada: “Pagkaraang yumukod at magpugay kay Mahākāla—tagapagkaloob ng biyaya, ang matatag na Panginoon, ang di-nasisira—isasalaysay ko ang kanyang mga gawa ayon sa aking makakaya, O pinakadakila sa angkan ni Pāṇḍu.”

Verse 4

वाराणस्यां पुरि पुरा बभूव जपतां वरः । रुद्रजापी महाभागो मांटिर्नाम महायशाः

Noong unang panahon sa lungsod ng Vārāṇasī, may isang pinakadakilang nagsasagawa ng japa—mapalad at tanyag—na nagngangalang Māṃṭi, na deboto sa japa ni Rudra.

Verse 5

तस्यापुत्रस्य पुत्रार्थे रुद्रान्संजपतः किल । गतं वर्षशतं तुष्टस्ततस्तं प्राह शंकरः

Dahil wala siyang anak na lalaki, sinasabing taimtim niyang inulit ang japa kay Rudra upang magkaanak. Nang lumipas ang isang daang taon, si Śaṅkara, na nalugod, ay nagsalita sa kanya.

Verse 6

मांटे तव सुतो धीमान्मत्प्रभावपराक्रमः । वंशस्य तव सर्वस्य समुद्धर्ता भविष्यति

O Māṃṭi, magkakaroon ka ng isang anak na lalaki na marunong at matapang dahil sa aking sariling kapangyarihan; siya ang magiging tagapagligtas at tagapagtindig ng iyong buong angkan.

Verse 7

इति श्रुत्वा रुद्रवचो मांटिर्हर्षं परं गतः । ततः काले कियन्मात्रे पत्नी मांटेर्महात्मनः

Nang marinig ang mga salita ni Rudra, napuspos si Māṃṭi ng sukdulang galak. Pagkaraan, nang lumipas ang kaunting panahon, ang asawa ng dakilang-loob na si Māṃṭi…

Verse 8

दधार गर्भं चटिका तपोमूर्तिधरा यथा । तस्य गर्भस्य वर्षाणि चत्वारि किल संययुः

Nagdalang-tao si Caṭikā, na wari’y siya’y nagdadala ng mismong anyo ng pag-aayuno at pagninilay (tapas). Sinasabing apat na taon ang lumipas para sa pagbubuntis na iyon.

Verse 9

न पुनर्मातुरुदरंत्यक्त्वा निर्गच्छते बहिः । ततो मांटिरुपामंत्र्य सामभिस्तमवोचत

Ngunit kahit nakalabas na mula sa sinapupunan ng ina, hindi pa rin siya lumitaw sa labas. Kaya lumapit si Māṃṭi at, matapos siyang tawagin nang ayon sa ritwal sa pamamagitan ng mga awit na Sāman, ay nagsalita sa kanya.

Verse 10

वत्स सामान्यपुत्रोऽपि पित्रोः सुखकरः सदा । शुद्धायां मातरी भवोमत्तः किं पीडयस्यलम्

Anak ko, kahit ang karaniwang anak ay laging nagbibigay-galak sa mga magulang. Kung dalisay ang ina, bakit mo pa siya pinahihirapan nang gayon mula sa loob?

Verse 11

वत्स मानुष्यवासस्य स्पृहा तुभ्यं कथं न हि । यत्र धर्मार्थकामानां मोक्षस्यापि च संततिः

O anak, paanong hindi mo nanaisin ang buhay bilang tao—kung saan maaaring magpatuloy at makamtan ang dharma, artha, kāma, at maging ang mokṣa?

Verse 12

कदामनुष्या जायेम पूजा यत्र महाफला । पितॄणां देवतानां च नानाधर्माश्च यत्र हि

Kailan kaya tayo isisilang bilang tao, kung saan ang pagsamba ay nagbubunga ng dakilang gantimpala—kung saan may handog sa mga ninuno (pitṛ) at sa mga diyos, at maraming anyo ng dharma?

Verse 13

इति भूतानि शोचंति नानायोनिगतान्यपि । तत्त्वं मानुष्यमतुलं स्पृहणीयं दिवौकसाम् । अनादृत्य कथं ब्रूहि स्थितश्चोदर एव च

Kaya nga ang mga nilalang, kahit ipinanganak sa iba’t ibang sinapupunan, ay nananaghoy: “Ang katotohanan, ang buhay-tao ay walang kapantay at minimithi maging ng mga diyos. Ngunit binabalewala mo ito—sabihin, paano ka mananatili na lamang sa loob ng tiyan?”

Verse 14

गर्भ उवाच । तात जानाम्यहं सर्वमेतत्परम दुर्लभम् । किं तु बिभेमि चातिमात्रं कालमार्गस्य नित्यशः

Sumagot ang sanggol sa sinapupunan: “Ama, batid ko ang lahat ng ito—na ito’y lubhang bihira. Ngunit palagi akong nangingilabot, sa sukdulang takot, sa landas ni Kāla, ang Panahon.”

Verse 15

द्वौ मार्गौ किल वेदेषु प्रोक्तौ कालोऽर्चिरेव च । अर्चिषा मोक्षमायांति कालमार्गेण कर्मणि

Tunay nga, sa mga Veda ay binanggit ang dalawang landas: ang landas ni Kāla (Panahon) at ang landas ng Liwanag. Sa Liwanag, nararating ang mokṣa; sa Kāla, bumabalik sa karma at sa paggawa.

Verse 16

स्वर्गे वा नरके वापि कालमार्गगतो ह्ययम् । न शर्म लभते क्वापि व्याधविद्धमृगो यथा

Maging sa langit man o sa impiyerno, ang pumasok sa landas ng Panahon ay walang kapayapaan saanman—gaya ng usang tinamaan ng palaso ng mangangaso.

Verse 17

तस्यैव हेतोः प्रयतेत्कोविदो यन्न दुःखवित् । कालेन घोररुपेण गंभीरेण समाहितः

Dahil dito, ang marunong—na ayaw maging nakakikilala ng pagdurusa—ay dapat magsikap nang taimtim, na may buong pagkamalay sa Panahon sa anyong kakila-kilabot at di-masukat ang lalim.

Verse 18

तच्चेन्मम मनस्तात नानादोषैर्न मोह्यते । ततोऽहं दुर्लभं जन्म मानुष्यं शीघ्रमाप्नुयाम्

Kung ang aking isipan, O ama, ay hindi malinlang ng sari-saring kapintasan, nawa’y madali kong makamtan ang bihirang pagsilang bilang tao.

Verse 19

ततस्तस्य पिता पार्थ कांदिशीको महेश्वरम् । जगाम शरणं देवं त्राहित्राहि महेश्वर

Pagkaraan, O inapo ni Pṛthā, ang ama niya na si Kāṃdiśīka ay lumapit upang manangan sa kanlungan ni Maheśvara, ang Diyos, na sumisigaw: “Iligtas kami, iligtas kami, O Maheśvara!”

Verse 20

त्वां विना कोऽपरो देव पुत्रस्याभीष्टदोऽस्ति मे । त्वयैव दत्तस्त्वं चामुं जन्म प्रापय मे सुतम्

O Diyos, bukod sa Iyo sino pa ang makapagkakaloob sa aking anak ng ninanais niya? Siya’y ibinigay Mo mismo; kaya Ikaw rin ang maghatid sa aking anak upang ligtas na makamtan ang pagsilang sa mundong ito.

Verse 21

ततस्तस्यातिभक्त्यासौ प्राह तुष्टो महेश्वरः । विभूतीः स्वाधर्मज्ञानवैराग्यैश्वर्यमेव च

Pagkaraan, nalugod si Maheśvara sa matinding debosyon, at nagsalita Siya, na iginawad ang mga Vibhūti—mga banal na kapangyarihan—kasama ang kaalaman sa sariling dharma, ang vairāgya (pagkawalay sa pagnanasa), at ang tunay na kasaganaan at pagka-panginoon.

Verse 22

विपरीतश्च शीघ्रं भो मांटिपुत्रः प्रबोध्यताम् । ततस्ता द्योतयंत्यश्च विभूत्यो गर्भमूचिंरे

“O Panginoon, gisingin agad ang anak ni Māṃṭi, at baligtarin ang masamang kalagayan!” Pagkaraan, ang maningning na mga Vibhūti ay nagliwanag at nagsalita sa sinapupunan.

Verse 23

महामते मांडिपुत्र न धार्यं ते भयं हृदि । चत्वारस्त्वां हि धर्माद्या मनस्त्यक्ष्यामहे न ते

“O marangal na anak ni Māṃḍi, huwag mong itago ang takot sa iyong puso. Sapagkat kaming apat—na pinangungunahan ni Dharma—ay hindi iiwan sa iyo ang iyong isip at paninindigan.”

Verse 24

ततोऽपरास्त्वधर्माद्याः प्रोचुर्नैव तथा वयम् । भविष्यामो मनस्तुभ्यमस्मत्तव भयं न हि

Pagkaraan, ang iba pa—na pinangungunahan ni Adharma—ay nagsabi, “Hindi ganyan; kami man ay mananatiling nakakapit sa iyong isip. Mula sa amin, tunay na sisibol ang takot para sa iyo.”

Verse 25

इत्युक्ते स विभूतीभिः शीघ्रमेव कुमारकः । निःससार बहिर्जातश्चकंपेतिरुरोद च

Nang masabi ito ng mga Vibhūti, agad na lumabas ang bata—isinilang sa labas—at nanginginig, saka umiyak.

Verse 26

ततो विभूतयः प्राहुर्मांटे तव सुतस्त्वसौ । अद्यापि कालमार्गस्य भीतः कम्पति रोदिति

Pagkaraan, sinabi ng mga Vibhūti, “O Māṃṭi, ito nga ang iyong anak. Hanggang ngayon ay takót siya sa landas ni Kāla (Kamatayan), kaya siya’y nanginginig at umiiyak.”

Verse 27

कालभीतिरिति ख्यातस्तस्मादेष भविष्यति । इति दत्त्वा वरं ताश्च महादेवांतिकं ययुः

Kaya siya’y magiging tanyag sa pangalang “Kālabhīti” (Takót sa Kāla/Kamatayan). Pagkaloob nila ng biyaya, sila’y nagtungo sa harapan ni Mahādeva.

Verse 28

सोऽपि बालः प्रववृधे शुक्लपक्ष इवोडुपः । संस्कृतः स च संस्कारैर्धीमान्पशुपतिव्रती

Lumaki rin ang bata, gaya ng buwan sa maliwanag na kalahati ng buwan. Siya’y pinadalisay sa mga saṃskāra ayon sa dharma, matalino, at tagasunod ng panata ni Paśupati (Śiva).

Verse 29

पंचमंत्राञ्जपञ्छुद्धस्तीर्थयात्रापरोऽभवत् । रुद्रक्षेत्रेषु सस्नौ स जपन्मन्त्रांश्च भारत

Dahil sa pag-uulit ng limang mantra, siya’y nalinis at naging masigasig sa paglalakbay-pananampalataya sa mga tīrtha. O Bhārata, naligo siya sa mga banal na pook ni Rudra habang walang tigil sa pagbigkas ng mga mantra.

Verse 30

कालभीतिगुप्तक्षेत्रगुणाञ्छ्रुत्वाभ्युपाययौ । स्नात्वा ततो महीतोये जप्त्वा मन्त्रांश्च कोटिशः

Nang marinig ang mga kagalingan ng banal at lihim na kṣetra, lumapit si Kālabhīti roon. Pagkaraan, naligo siya sa tubig na mula sa lupa (likás na banal na lawa) at nagbigkas ng mga mantra nang di-mabilang—hanggang sa koṭi-koṭi.

Verse 31

निवृत्तो नातिदूरेथ बिल्ववृक्षं ददर्श सः । दृष्ट्वा तं तस्य चाधस्तल्लक्षमेकं जजाप सः

Paglingon pabalik, hindi kalayuan doon ay nakita niya ang punong bilva. Nang makita iyon at sa ilalim nito, inulit niya ang japa hanggang sa isang lakṣa (isang daang libo).

Verse 32

जपतस्तस्य विप्रस्य इंद्रियाणि लयं ययुः । केवलं परमानंदस्वरूपोऽसावभूत्क्षणात्

Habang ipinagpapatuloy ng brahmana ang japa, ang kanyang mga pandama ay lumusaw sa katahimikan. Sa isang iglap, siya’y naging mismong anyo ng sukdulang kaligayahan.

Verse 33

तस्यानंदस्य नौपम्यं स्वर्गादीनां भवेत्क्वचित् । गंगोदकस्येव मानं केवलं सोऽप्यसावपि

Ang kaligayahang iyon ay walang tunay na maihahambing sa langit at mga katulad nito. Ang “sukat” nito’y tanging sarili lamang ang nakaaalam—gaya ng tubig ng Gaṅgā, na ang tunay na sukat ay nauunawa lamang ng mismong tubig ng Gaṅgā.

Verse 34

तत्र लीनो मुहुर्तेन पुनश्चाभूद्यथा पुरा । ततो विसिष्मिये पार्थ कालभीतिरुवाच ह

Nalubog siya roon sa sandaling panahon, at muling naging gaya ng dati. Pagkaraan, si Kālabhīti na namangha ay nagsalita—O Pārtha.

Verse 35

नायं मम महानन्दो वाराणस्यां न नमिषे । न प्रभासे न केदारे न चाप्यमरकण्टके

Ang dakilang kaligayahang ito sa akin ay wala sa Vārāṇasī, ni sa Naimiṣa; wala sa Prabhāsa, wala sa Kedāra, at ni sa Amarakaṇṭaka man ay wala.

Verse 36

श्रीपर्वते न चान्यत्र यादृशोद्यप्रवर्त्तते । निर्विकाराणि स्वच्छानि गंगांबांसीवखानि मे

Hindi man sa Śrīparvata, ni saanmang dako pa, ay may sumibol sa akin ngayon na kalagayang tulad nito. Ang aking mga panloob na kakayahan ay naging di-nagbabago at kristal na malinaw—gaya ng mga daluyang punô ng banal na tubig ng Gaṅgā.

Verse 37

भूतेषु परमा प्रीतिस्त्रिजगद्द्योतते स्फुटम् । धर्ममेकं परं मह्यं चेतश्चाप्यवगच्छति

Sumibol ang sukdulang pag-ibig sa lahat ng nilalang; ang tatlong daigdig ay luminaw at nagningning sa aking harapan. At nauunawaan ng aking isip na iisa ang kataas-taasang dharma, tunay na pinakamahalaga.

Verse 38

अहो स्थानप्रभावोऽयं स्फुटं चाप्यत्र प्रोच्यते । निर्दोषं यच्छुचि स्तान सर्वोपद्रववर्जितम्

Ah—ito ang hayag na kapangyarihan ng pook na ito, na malinaw na ipinahahayag dito. Ito’y isang dambanang walang dungis, dalisay, at malaya sa lahat ng kapighatian at panggugulo.

Verse 39

तत्र स्थितस्य धर्मार्थस्तद्वद्भूयात्सहस्रधा । तदस्माच्च प्रभावाद्धि जानामीतः स्वचेतसि

Sa sinumang nananatili roon, ang dharma at artha ay lumalago nang sanlibong ulit ayon dito. At dahil sa kapangyarihang iyon, nalalaman ko ito nang tuwiran sa aking sariling puso.

Verse 40

विशिष्टं काशिमुख्येभ्यस्तीर्थेभ्यः स्थानकं त्विदम् । तस्मादत्रैव संस्थोहं तपस्तप्स्यामि पुष्कलम्

Ang banal na pook na ito ay natatangi kahit sa hanay ng mga pangunahing tirtha ng paglalakbay-diyos, simula sa Kāśī. Kaya’t mananatili ako rito mismo at magsasagawa ng saganang tapas (mahigpit na pagninil at pag-aayuno).

Verse 41

इदं चेदं तीर्थमिति सदा यस्तृषितश्चरेत् । न स सिद्धिमवाप्नोति क्लेशेनैव म्रियेत सः

Ang sinumang dahil sa pagnanasa ay palaging pagala-gala, laging nagsasabi, “Ito ang tīrtha, iyon ang tīrtha,” ay hindi makakamtan ang espirituwal na tagumpay; mamamatay siya sa pawang paghihirap.

Verse 42

इति संचिंत्य बिल्वस्य वृक्षस्याधो व्यवस्थितः । जजाप मन्त्रान्रुद्रस्य अंगुष्ठाग्रेण धिष्ठितः

Pagkatapos magnilay nang gayon, nanatili siya sa ilalim ng punong bilva at nagsimulang mag-japa ng mga mantra ni Rudra, nakaupo sa matatag na pagninilay, na ang dulo ng hinlalaki ang kanyang sandigan (sa isang tiyak na pusturang yogiko).

Verse 43

गृहीत्वा नियमं तोयबिंदुं वर्षशतेऽग्निवत् । ततो वर्षशते याते जपतस्तस्य भारत

Tinupad niya ang mahigpit na niyama—isang patak lamang ng tubig ang tinatanggap—at nanatiling tila apoy sa loob ng sandaang taon. At nang lumipas ang sandaang taon, habang nagpapatuloy pa rin ang kanyang japa, O Bhārata, …

Verse 44

कश्चित्तो यभृतं कुम्भं गृहीत्वा नर आव्रजत् । सतं प्रणम्य प्राहेदं कालभीतिं प्रहर्षतः

Pagkaraan, may isang lalaking dumating na may dalang banga na puno ng tubig. Yumukod siya sa banal na asceta at masayang nagsalita ng mga salitang ito kay Kālabhīti.

Verse 45

अद्य ते नियमः पूर्णस्तोयमेतन्महामते । गृहाण सफलं मह्यं श्रमं कर्तुमिहार्हसि

Ngayong araw, ganap na ang iyong niyama, O dakilang-loob; narito ang tubig. Mangyaring tanggapin ito upang ang aking pagsisikap dito ay maging mabunga.

Verse 46

कालभीतिरुवाच । को भवान्वर्णतो ब्रूहि किमाचारश्च तत्त्वतः । जन्माचारौ विदित्वा ते ग्रहीष्याम्यन्यथा न हि

Sinabi ni Kālabhīti: “Sino ka—sabihin mo sa akin ang iyong varṇa (uri o antas). At sa katotohanan, ano ang iyong asal at gawi? Kapag nalaman ko ang iyong pinagmulan at pag-uugali, saka ko lamang tatanggapin mula sa iyo—kung hindi, hindi.”

Verse 47

नर उवाच । न जाने पितरौ स्वीयौ नष्टौ वा सर्वथा न हि । एवमेवापि पश्यामि सर्वदाऽहं स एव च

Sumagot ang lalaki: “Hindi ko kilala ang sarili kong mga magulang—ni hindi ko alam kung sila’y tuluyang nawala. Ito lamang ang nakikita ko: ako’y laging ganoon pa rin, at gayon din ang aking kalagayan.”

Verse 48

आचारैश्चापि धर्मैश्च न कार्यं मम किंचन । तस्माद्वक्ष्यामि नाप्येतन्न चाप्यस्मि समाचरे

“Tungkol sa mga kaugalian at mga tungkuling dharma, wala akong kinalaman sa alinman. Kaya hayagan kong sasabihin: wala sa akin ang mga katangiang iyon, at hindi rin ako namumuhay sa wastong asal.”

Verse 49

कालभीतिरुवाच । यद्येवं नोदकं तुभ्यं ग्रहीष्याम्यस्मि कर्हिचित् । श्रृणुष्वात्र वचो यन्मे गुरुराह श्रुतीरितम्

Sinabi ni Kālabhīti: “Kung gayon, kailanman ay hindi ako tatanggap ng tubig mula sa iyo. Pakinggan mo ang mga salitang itinuro sa akin ng aking guru, gaya ng ipinahayag sa Śruti.”

Verse 50

न ज्ञायते कुलं यस्य बीजशुद्धिं विना ततः । तस्य खादन्पिबन्वापि साधुः सीदति तत्क्षणात्

Kung ang angkan ng isang tao ay hindi matitiyak—nang hindi muna sinusuri ang kadalisayan ng kanyang pinagmulan (bīja-śuddhi)—kung gayon kahit ang isang matuwid na kumain o uminom ng anumang pag-aari niya ay agad na mapapahamak.

Verse 51

यश्च रुद्रं न जानाति रुद्रभक्तश्च यो नहि । अन्नोदकं तस्य भुञ्जन्पातकी स्यान्न संशयः

Ang sinumang hindi nakakakilala kay Rudra at hindi deboto ni Rudra—kapag kumain at uminom ng pagkain at tubig ng taong iyon, tiyak na nagkakasala, walang alinlangan.

Verse 52

अज्ञात्वा यः शिवं भुक्ते कथ्यते सोऽत्र ब्रह्महा । मार्ष्टि च ब्रह्महान्नादे तस्मात्तस्य न भक्षयेत्

Ang kumakain nang hindi kinikilala si Śiva (na naroroon doon) ay dito tinatawag na ‘mamamatay-tao ng Brahman’. At ang kumakain ng pagkain ng mamamatay-taong iyon ay nadudungisan; kaya huwag kainin iyon.

Verse 53

गंगोदकुम्भः स्याद्यद्वत्तन्मध्ये मद्य बिंदुना । अशिवज्ञस्य यो भुंक्ते शिवज्ञोऽपि तथैव सः

Gaya ng isang banga ng tubig-Gaṅgā na nasisira sa isang patak ng alak na nahalo sa loob, gayon din ang kumakain ng pagkain ng taong di nakakakilala kay Śiva ay nagiging tulad niya—kahit siya’y nakakakilala kay Śiva.

Verse 54

हीनवर्णश्च यः स्याद्धि शिवभक्तोऽपि नैव सः । प्रतिगृह्यौ गुणौ तस्माद्विलोक्यौ द्वौ प्रतिग्रहे

Tunay nga, ang taong may hamak na asal/kalagayan ay hindi tunay na deboto ni Śiva, kahit pa magpanggap na may debosyon. Kaya sa pagtanggap ng handog o pagtanggap ng pag-anyaya, dapat suriin ang dalawang katangian.

Verse 55

नर उवाच । एतेन तव वाक्येन हास्यं संजायते मम । अहो मुग्धोऽसि मिथ्या त्वमपस्मारी जडोऽपि च

Sinabi ni Nara: “Sa mga salitang iyan, napapatawa ako. Aba, ikaw ay nalilinlang; nagsisinungaling ka—ikaw ay may pangingisay at ikaw din ay mapurol ang isip.”

Verse 56

सदा सर्वेषु भूतेषु शिवो वसति नित्यशः । साध्वसाधु ततो वाक्यं नैव निन्दा शिवस्य सा

Si Śiva ay laging nananahan sa lahat ng nilalang, walang patid. Kaya ang pananalita tungkol sa mabuti o di-mabuti ay hindi tunay na paglibak kay Śiva.

Verse 57

आत्मनश्च परस्यापि यः करोत्यंतरो हरम् । तस्य भिन्नदृशो मृत्युर्विदधे भयमुल्बणम्

Sinumang lumikha ng paghahati tungkol kay Hara—sa pagitan ng sarili at ng iba—sa taong may paninging watak, ang Kamatayan ay magdudulot ng matinding pangamba.

Verse 58

अथवा का हि पानीये भवेदशुचिता वद । मृत्तिकोद्भवकुम्भोऽयं पावकेनापि पाचितः

O kung hindi, sabihin mo: paanong magkakaroon ng karumihan sa tubig? Ang banga na ito’y mula sa luwad at naluto rin sa apoy.

Verse 59

पूर्णश्च पयसा कस्मिन्नेषामसुचिता कुतः

At kapag ito’y napuno ng gatas, sa paanong paraan—paano nga ba—magkakaroon ng karumihan sa mga ito?

Verse 60

अथ चेन्मम संसर्गादशुचित्वं च मीयते । तदस्यां संस्थितः पृथ्व्यामहंत्वं च कुतो वद

Kung inaakala na dahil sa pagdikit sa akin ay may karumihang lumilitaw, sabihin mo nga: sa taong nakatatag sa mismong Daigdig na ito, saan magmumula ang ‘pagka-ako’ (ego)?

Verse 61

कुतः पृथिव्यां चरसि खे त्वं नैव चरस्युत । एवं विचार्यमाणे ते भाषितं मुग्धवद्भवेत्

Paano ka nakalalakad sa lupa ngunit hindi nakagagalaw sa langit? Kapag sinuri nang ganito, ang iyong sinabi ay magmumukhang pananalita ng isang nalilito.

Verse 62

कालभीतिरुवाच । सर्वभूतेषु चेदेवं शिव एवेति चोच्यते । नास्तिकां मृत्तिका कस्माद्भक्षयंति नभस्यके

Sinabi ni Kālabhīti: Kung ipinahahayag na sa lahat ng nilalang ay si Śiva lamang, bakit kung gayon ang luwad sa buwang Nabhasya (Bhādrapada) ay ‘lumalamon’ (ibig sabihi’y pumipinsala) sa di-mananampalataya?

Verse 63

शुद्ध्यर्थं तेन विश्वस्य स्थापिता संस्थितिर्यथा । फलेन पालिता सा च नान्यथा तां श्रृणुष्व च

Para sa paglilinis, itinatag Niya ang maayos na pagpapanatili ng sansinukob; at ito’y pinangangalagaan ng sariling ‘bunga’ (mga resulta) nito—hindi sa ibang paraan. Makinig ka riyan.

Verse 64

ससर्जेति पुरा धाता रूपात्मकमिदं जगत् । तच्च नामप्रपञ्चेन बद्धं दाम्ना च गौर्यथा

Noong unang panahon, nilikha ng Maylikha (Dhātā) ang daigdig na ito bilang kaharian ng mga anyo; at ang daigdig na iyon ay ginagapos ng paglaganap ng mga pangalan—gaya ng bakang nakatali sa lubid.

Verse 65

स च नामप्रपञ्चस्तु चतुर्द्धा भिद्यते किल । ध्वनिर्वर्णाः पदं वाक्यमित्यास्पदचतुष्टयम्

At ang paglaganap ng mga pangalan ay tunay na nahahati sa apat: tunog (dhvani), mga titik/ponema (varṇa), salita (pada), at pangungusap (vākya)—ito ang apat na saligan.

Verse 66

तत्र ध्वनिर्नादमयो वर्णाश्चाकारपूर्वकाः । पदं शा वमि ति प्रोक्तं वाक्यं चेति शिवं भजेत्

Doon, ang tunog (dhvani) ay may likas na pag-ugong (nāda); ang mga titik ay nagsisimula sa patinig na “a”. Itinuturo ang salita bilang “śā–va–mi”, at gayundin ang pangungusap—kaya sa ganitong pagkaunawa sa banal na pananalita, sambahin si Śiva.

Verse 67

तच्चापि वाक्यं त्रिविधं भवेदिति श्रुतेर्मतम् । प्रभुसम्मतमेकं च सुहृत्संमतमेव च

At ang pangungusap (vākya) na iyon din, ayon sa turo ng Śruti, ay sinasabing may tatlong uri: isa na sinasang-ayunan ng Panginoon/amo (prabhu), at isa na sinasang-ayunan ng tapat na kaibigan (su-hṛt).

Verse 68

कांतासंमतमेवापि वाक्यं हि त्रिविधं विदुः । प्रभुः स्वामी यथा भृत्यमादिशत्येतदाचर

At kabilang din ang pananalitang sinasang-ayunan ng minamahal (kāntā); kaya nalalaman nilang tatluhan ang uri ng pahayag. Gaya ng pag-uutos ng panginoon sa alipin: “Gawin mo ito,” iyon ang pananalitang sinasang-ayunan ng amo.

Verse 69

तथा श्रुतिस्मृती चोभे प्राहतुः प्रभुसंमतम् । इतिहासपुराणादि सुहृत्संमतमुच्यते

Gayundin, kapwa Śruti at Smṛti ay nagpapahayag ng pananalitang “sinasang-ayunan ng Panginoon/amo.” At ang mga Itihāsa, Purāṇa at iba pa ay tinatawag na “sinasang-ayunan ng kaibigang tapat.”

Verse 70

सुहृद्वत्प्रतिबोध्यैनं प्रवर्तयति तत्त्वतः । काव्यालापादिकं यच्च कांतासंमतमुच्यते

Dapat siyang turuan at gisingin sa pagkaunawa na parang isang tunay na kaibigang nagmamalasakit (su-hṛt), at itulak sa landas ng katotohanan. At anumang binubuo ng pananalitang makata, usapan, at iba pa—kapag sinang-ayunan ng minamahal (kāntā), ang marangal at mapanuri—ay tinatawag na katanggap-tanggap na pananalita.

Verse 71

प्रभुवाक्यं स्मृतं यच्च सबाह्याभ्यंतरं शुचि । सुहृद्वाक्यं तथा शौचं पालयेत्स्वर्गकांक्षया

Alalahanin ang mga salita ng iyong panginoon at panatilihin ang kadalisayan—panlabas at panloob. Gayundin, pakinggan ang wika ng tunay na kaibigan at ingatan ang kalinisan, kung ninanais ang langit (mas mataas na daigdig).

Verse 72

तदेतत्पालनीयं स्याद्भूमिजानां श्रुतिर्वदेत् । त्वया नास्तिक्यवाक्येन चेदेतदभिधीयते

Ito nga ay dapat sundin—gaya ng aral na minana ng mga isinilang sa lupa. Ngunit kung ito’y binibigkas mo sa mga salitang walang pananampalataya, hindi ito dapat tanggapin sa gayong paraan.

Verse 73

एतेन श्रुतिशास्त्राणि पुराणं च वृतैव किम् । अग्रे सप्तर्षिपूर्वा ये ब्राह्मणाः क्षत्रिया भवन्

Kung gayon, ano pa ang kailangan sa Veda, sa mga śāstra, at maging sa mga Purāṇa? Noong unang panahon, ang mga Brahmin na pinangunahan ng Pitong Ṛṣi ay naging Kṣatriya sa kanilang gampanin.

Verse 74

मुग्धाः सर्वेऽभवन्दक्षा ये हि वेदं गता ह्यनु । तथा वेदांतवचनं सत्त्वस्था ह्यूर्ध्वगामिनः

Lahat ng sumunod sa Veda ay naging may kakayahan at pinino, bagaman dati’y naliligaw. Gayundin ang aral ng Vedānta: yaong nakatatag sa sattva ang tunay na umaakyat sa mas mataas na kalagayan.

Verse 75

तिष्ठंति राजसा मध्ये ह्यधो गच्छंति तामसाः । सत्त्वाहारैः सत्त्ववृत्त्या स्वर्गगामी भवेत्ततः

Ang mga pinatatakbo ng rajas ay nananatili sa gitna; ang mga pinaghaharian ng tamas ay bumabagsak pababa. Ngunit sa sāttvika na pagkain at sāttvika na pamumuhay, ang tao’y nagiging manlalakbay patungo sa langit (mas mataas na mga daigdig).

Verse 76

न चैतदप्य सूयामो यद्भूतेषु शिवो न हि । अस्त्येव सर्वभूतेषु श्रृण्वत्राप्युपमानकम्

Huwag tayong mainggit o magtanim ng hinanakit dito, sapagkat hindi naman nawawala si Śiva sa mga nilalang. Tunay na Siya’y nananahan sa lahat—makinig dito sa isang paghahalintulad.

Verse 77

यथा सुवर्णजातानि भूषणानि बहूनि च । कानिचिच्छ्रद्धरूपाणि हीनरूपाणि कानिचित्

Gaya ng maraming palamuting yari sa ginto—may ilan na napakaganda ang anyo, at may ilan na mababa ang anyo—

Verse 78

स्वर्णं सर्वेषु चास्त्येव तथैव स सदाशिवः । हीनरूपं शोधितं सच्छुद्धिमेति न चैकताम्

Ang ginto ay tunay na nasa lahat ng palamuti; gayon din, si Sadāśiva ay nasa lahat ng nilalang. Ang mababang anyo, kapag dinalisay, ay umaabot sa tunay na kadalisayan—ngunit hindi nagiging iisang anyo na kapareho ng iba.

Verse 79

तथेदं शोधितं देहं शुद्धं दिवि व्रजेत्स्फुटम् । तस्मात्सर्वात्मना हीनान्न ग्राह्यं बत धीमता

Gayon din, kapag ang katawang ito’y nalinis, ito’y nagiging dalisay at malinaw na tumutungo sa makalangit na daigdig. Kaya ang marunong ay hindi dapat tumanggap ng lubos na hamak.

Verse 80

चेदिदं शोधयेद्देहं नैव ग्राह्यं समंततः । सर्वतो यः प्रति ग्राही निहाराहारयोर्न च

Kahit malinis pa ang katawang ito, hindi ito dapat tanggapin na angkop sa lahat ng bagay sa bawat paraan; sapagkat ang tumatanggap mula kaninuman nang walang pili ay hindi tunay na dalisay, sa asal man o sa pagkain.

Verse 81

शुचिः स्यादल्पदिवसात्पाषाणोऽसौ भवेत्स्फुटम् । तस्मात्सर्वात्मना नैव ग्रहीष्येहं जलं स्फुटम्

Kahit maging “dalisay” siya matapos ang ilang araw, malinaw na mananatili ang ugaling batong-matigas niya. Kaya, sa buong paninindigan ko, tiyak na hindi ko tatanggapin ang tubig na ito rito.

Verse 82

साधुवाप्यथवाऽसाधु प्रमाणं नः श्रुतिः परा । एवमुक्ते स च नरः प्रहसन्दक्षिणेन च

Maging wasto man o di-wasto sa paningin, para sa amin ang pinakamataas na pamantayan ay ang Śruti, ang banal na pahayag. Nang masabi ito, tumawa ang lalaking iyon at kumaway pa gamit ang kanang kamay.

Verse 83

अंगुष्ठेन लिखन्भूमिं चक्रे गर्तं महोत्तमम् । तत्र चिक्षेप तत्तोयं तेन गर्तः स्म पूरितः

Kinayod niya ang lupa gamit ang hinlalaki at gumawa ng isang napakainam na hukay. Ibinuhos niya roon ang tubig, at napuno ang hukay dahil dito.

Verse 84

अत्यरिच्यत तोयं च चक्रे पादेन संलिखन् । चक्रे सरः पूरितं चाप्यतिरिक्तजलेन तत्

Umapaw ang tubig; saka, kinayod niya gamit ang paa at gumawa ng isang lawa. Napuno rin ang lawang iyon ng sobrang tubig na umapaw.

Verse 85

तदद्भुतं महद्दृष्ट्वा नैव विप्रो विसिष्मिये । यतो बहुविधं चित्रं भवेद्भूताद्युपासिषु

Nang makita ang dakilang kababalaghan, hindi man lamang namangha ang brāhmaṇa; sapagkat sa mga sumasamba sa mga espiritu at kahalintulad, maraming uri ng kakaibang hiwaga ang maaaring mangyari.

Verse 86

तच्चित्रेण न जह्याच्च श्रुतिमार्गं सनातनम्

Dahil sa gayong mga kababalaghan, huwag talikuran ang walang-hanggang landas na itinuro ng Śruti.

Verse 87

नर उवाच । अतिमूर्खोसि विप्रत्वं प्रज्ञावादांश्च भाषसे । किं न श्रुतस्त्वया श्लोकः पुराविद्भिरुदीरितः । कूपोन्यस्य घटोऽन्यस्य रज्जुरन्यस्य भारत

Sinabi ng lalaki: “Lubha kang mangmang, bagaman nagsasalita ka ng mga salitang wari’y marunong. Hindi mo ba narinig ang śloka na binigkas ng mga pantas noong una: ‘Ang balon ay sa isa, ang banga ay sa iba, at ang lubid ay sa iba pa, O Bhārata’?”

Verse 88

पायंत्यन्ये पिबंत्यन्ये सर्वे ते समभागिनः । तज्जलं मम कस्मात्त्वं धर्मज्ञो न पिबस्यसि

May ilan na nagpapainom sa iba, may ilan na umiinom mismo—ngunit silang lahat ay magkakapantay ang bahagi. Kaya bakit ikaw, na nag-aangking nakaaalam ng dharma, ay hindi umiinom ng tubig na ito na akin?

Verse 89

नारद उवाच । ततो विममृशे श्लोको बहुधा समभागिनाम् । अनिश्चयाद्विचार्यासौ घटाद्यैः समभागिता

Sinabi ni Nārada: Pagkaraan, pinagbulay-bulayan niya sa maraming paraan ang śloka tungkol sa “magkakapantay na kabahagi.” Sa kanyang pag-aalinlangan, inisip niya kung ang pagkakapantay ng bahagi ay nalalapat sa pamamagitan ng mga bagay gaya ng banga at iba pang kasangkapan.

Verse 90

बहुपोतद्रव्यक्षेपः सर्वैः सा समभागिता । एवं कर्तुः फलैः सर्वैः समं स्याच्च पुनःपुनः

Kung maraming tao ang nag-aambag ng mga sangkap sa maraming kargang-bangka, ang kabutihang-loob ng gawaing iyon ay nagiging pantay na bahagi ng lahat. Kaya, paulit-ulit, ang mga bunga na natatamo ng pangunahing gumagawa ay natatamo rin nang kapantay ng lahat ng nag-ambag.

Verse 91

यः शुचिश्च शिवं ध्यायन्प्रासादकूपकर्तरि । जलप्रतिग्रहाभावात्पिबतोऽस्य समं फलम्

Sinumang may dalisay na puso, na nagmumuni-muni kay Śiva, at uminom ng tubig sa balong ginawa ng nagtayo ng templo at balon—sapagkat walang “pagtanggap ng handog” na tubig—ay magkakamit ng kabutihang-loob na kapantay ng tagapagtayong iyon.

Verse 92

इति निश्चित्य प्रोवाच कालभीतिर्नरं च तम् । सत्यमेत्किं तु कुंभपयसा गर्तपूरणे

Pagkapagpasya nang gayon, sinabi ni Kālabhīti sa lalaking iyon: “Totoo iyan; ngunit sa isang banga lamang ng tubig, paano mapupuno ang isang hukay?”

Verse 93

दृष्ट्वा प्रत्यक्षतो मादृक्कथं पिबति भो वद । साधु वाप्यथवाऽसाधु न पिबेयं कथंचन

“Sabihin mo sa akin—paano iinom ang tulad ko kung nakikita ko ito nang hayagan sa harap ng aking mga mata? Maging nararapat man o hindi, hindi ako iinom sa anumang paraan.”

Verse 94

एवं विनिश्चयं दृष्ट्वास्य स्थिरं कुरुनंदन । पुरुषोऽसौ प्रहस्यैव क्षणादंतर्दधे ततः

Nang makita ang kanyang pasyang matatag, O ligaya ng angkan ng Kuru, ang lalaking iyon ay tumawa lamang at sa isang kisapmata’y naglaho mula roon.

Verse 95

कालभीतिश्च परमं विस्मयं समुपागतः । वृत्तांतः कोयमित्येव चिंतयामास भूयसा

Si Kālabhīti ay nabalot ng matinding pagkamangha at nag-isip nang malalim: “Ano ito? Ano ba ang pangyayaring ito?”

Verse 96

ततश्चिंतयतस्तस्य बिल्वाधस्तात्सुशोभनम् । उच्छ्रितं सुमहालिंगं पृथिव्या द्योतयद्दिशः

Pagkaraan, habang siya’y nagmumuni-muni, sa ilalim ng punong bilva ay lumitaw ang isang maringal at matayog na Dakilang Liṅga, na nagliliwanag sa lahat ng dako sa ibabaw ng lupa.

Verse 97

प्रादुर्भावे ततस्तस्य महालिंगस्य भारत । ननर्त खेप्सरोवृंदं गधर्वा ललितं जगुः

O Bhārata, sa paglitaw ng Dakilang Liṅga, nagsayaw sa himpapawid ang mga pangkat ng apsarā, at ang mga gandharva ay umawit nang marilag at matamis.

Verse 98

पारिजातमयीं पुष्पवृष्टिमिंद्रो मुमोच ह । जयेति देवा मुनयस्तुष्टुवुर्विविधैः स्तवैः

Pinakawalan ni Indra ang ulang-bulaklak ng pārijāta; sumigaw ang mga deva at mga muni ng “Tagumpay!” at nagpuri (sa Panginoon) sa sari-saring himno.

Verse 99

तस्मिन्महति कौरव्य वर्तमाने महोत्सवे । कालभीतिः प्रमुदितः प्रणम्य स्तोत्रमैरयत्

O Kauravya, habang nagaganap ang dakilang pagdiriwang, si Kālabhīti, puspos ng galak, ay yumukod at nagsimulang bumigkas ng himno ng papuri.

Verse 100

पापस्य कालं भवपंककालं कलाकलं कालमार्गस्य कालम् । देवं महाकालमहं प्रपद्ये श्रीकालकंठं भवकालरूपम्

Ako’y sumasaklolo kay Mahākāla—ang Panginoong kamatayan ng kasalanan, tagapagwasak ng putik ng pag-iral sa samsara, ang mismong Panahong naghahari sa landas ng Panahon—si Śrī Kālakaṇṭha, na ang anyo’y Panahong nagwawakas sa ikot ng pag-iral.

Verse 101

ईशानवक्त्रं प्रणमामि त्वाहं स्तौति श्रुतिः सर्वविद्येश्वरस्त्वम् । भूतेश्वरस्त्वं प्रपितामहस्त्वं तस्मै नमस्तेस्तु महेश्वराय

Ako’y yumuyuko at sumasamba sa Iyong mukhang Īśāna. Ang mga Veda mismo ang pumupuri sa Iyo—Ikaw ang Panginoon ng lahat ng kaalaman, Panginoon ng mga nilalang, at ang Sinaunang Ninuno. Kaya, pagpupugay sa Iyo, O Maheśvara.

Verse 102

यं स्तौति वेदस्तमहं प्रपद्ये तत्पुरुषसंज्ञं शरणं द्वितीयम् । त्वां विद्महे तच् नस्त्वं प्रदेहि श्रीरुद्र देवेश नमोनमस्ते

Ako’y dumudulog sa Kanya na pinupuri ng mga Veda—ang ikalawang kanlungan na tinatawag na Tatpuruṣa. Kilala Ka namin; ipagkaloob Mo sa amin ang gayong biyaya. O Śrī Rudra, Panginoon ng mga diyos, paulit-ulit na pagpupugay sa Iyo.

Verse 103

अघोरवक्त्रं त्रितयं प्रपद्ये अथर्वजुष्टं तव रूपकाणि । अघोरघोराणि च घोरघोराण्यहं सदानौमि भूतानि तुभ्यम्

Ako’y dumudulog sa Iyong mukhang Aghora—ang ikatlong mukha. Ang Iyong mga anyo ay minamahal sa tradisyong Atharva. Maging banayad man o nakapanghihilakbot, lagi akong yumuyuko sa lahat ng nilalang na sa Iyo at kumikilos sa ilalim ng Iyong kapangyarihan.

Verse 104

चतुर्थवक्त्रं च सदा प्रपद्ये सद्योभिजाताय नमोनमस्ते । भवेभवेनादिभवो भवस्व भवोद्भवो मां शिव तत्रतत्र

Lagi akong dumudulog sa Iyong ikaapat na mukha, Sadyojāta—pagpupugay, pagpupugay nang paulit-ulit. Sa bawat kapanganakan, maging Ikaw ang aking unang pinagmulan; O Śiva, Ikaw na isinilang lampas sa pag-iral at pagbabago, ingatan at gabayan Mo ako roon at dito, saan man ako mapadako.

Verse 105

नमोस्तु ते वामदेवाय ज्येष्ठरुद्राय कालाय कलाविकारिणे । बलंकरायापि बलप्रमाथिने भूतानि हंत्रे च मनोन्मनाय

Pagpupugay sa Iyo bilang Vāmadeva, bilang Jyeṣṭha-Rudra; pagpupugay sa Iyo bilang Kāla, ang Panahon na nagbabago sa mga sukat ng panahon; sa Tagapagkaloob ng lakas at Tagapagpasuko ng lahat ng lakas; sa Tagapuksa ng mga kaaway na nilalang; at sa Manonmanā, ang Isa na lampas sa isip.

Verse 106

त्रियंबकं त्वां च यजामहे वयं सुपुण्यगंधैः शिवपुष्टिवर्धनम् । उर्वारुकं पक्वमिवोग्रबंधनाद्रक्षस्व मां त्र्यंबक मृत्युमार्गात्

Sinasamba Ka namin, O Tryambaka, Panginoong may Tatlong Mata, sa pamamagitan ng pinakabanal na mga halimuyak; Ikaw ang nagpapalago ng mapalad na kagalingan. Gaya ng hinog na pipino na napapalaya mula sa mabagsik na pagkakatali, iligtas at ingatan Mo ako, O Tryambaka, mula sa landas ng kamatayan.

Verse 107

षडक्षरं मंत्रवरं तवेश जपंति ये मुनयो वीतरागाः । तेषां प्रसन्नोऽसि जपामहेतं त्वोंकारपूर्वं च नमः शिवाय

O Panginoong Īśa, ang mga muning walang pagnanasa ay nagja-japa ng Iyong dakilang mantrang may anim na pantig. Sa kanila Ikaw ay nalulugod at mahabagin. Kami man ay nagja-japa rin ng mantrang iyon, na pinangungunahan ng Oṃ: “Namaḥ Śivāya.”

Verse 108

एवं स्तुतो महादेवो लिंगान्निःसृत्य भारत । त्रिजगद्द्योतयन्मभासा प्रत्यक्षः प्राह च द्विजम्

Sa gayong pagpupuri, O Bhārata, lumitaw si Mahādeva mula sa Liṅga. Naglalagablab sa dakilang liwanag na nagpapaliwanag sa tatlong daigdig, Siya’y naging hayag at nagsalita sa dvija.

Verse 109

यत्त्वयात्र महातीर्थे भृशमाराधितो द्विज । तेनाति तुष्टस्ते वत्स नेशः कालः कथंचन

Sapagkat dito, sa dakilang banal na tirtha, sinamba mo Ako nang may matinding pagsisikap, O dvija. Dahil dito, lubos Akong nalulugod sa iyo, mahal kong anak; mula ngayon, si Kāla (Panahon/Kamatayan) ay hindi na magkakaroon ng kapangyarihan sa iyo sa anumang paraan.

Verse 110

अहं च नररूपी यो दृष्ट्वा ते धर्मसंस्थितिम् । धन्यस्तद्धर्ममार्गोऽयं पाल्यते यद्भवद्विधैः

“Maging Ako—bagaman nasa anyong tao—nang makita ang iyong matatag na pagkakatindig sa Dharma, ay nagpapahayag: pinagpala ang landas ng katuwiran na ito, sapagkat ito’y iniingatan at itinataguyod ng mga mararangal na tulad mo.”

Verse 111

सर्वतीर्थोदकैर्गरतः पूरितो मे सरस्तथा । जलमेतन्महापुण्यं त्वदर्थं मे समाहृतम्

Ang aking imbakan ng tubig ay napuno rin ng mga tubig na dinala mula sa lahat ng banal na tīrtha. Ang tubig na ito’y may sukdulang kabanalan; tinipon ko ito alang-alang sa Iyo.

Verse 112

सप्तमंत्ररहस्यं च यत्कृतं स्तवनं मम । अनेन पठ्यमानेन सप्तमंत्रफलं भवेत्

Ang lihim ng pitong mantra ay isinakatawan sa aking himnong papuri. Kapag ito’y binibigkas, nagbubunga ito ng kaparehong bunga ng pagsasanay sa pitong mantra.

Verse 113

अभीष्टं च वरं मत्तो वृणीष्व मनसेप्सितम् । त्वयातितोषितो ह्यस्मिनादेयं विद्यते तव

Pumili ka mula sa akin ng anumang biyayang ninanais mo—anumang minimithi ng iyong puso. Sapagkat labis mo akong kinalugdan; dito’y wala akong ipagkakait sa iyo.

Verse 114

कालभीतिरुवाच । धन्योऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मि यत्त्वं तुष्टोऽसि शंकर । त्वत्तोषात्सफला धर्माः श्रमायैवान्यतामताः

Wika ni Kālabhīti: “Mapalad ako; tunay akong pinagpala, sapagkat Ikaw ay nalulugod, O Śaṅkara. Kapag Ikaw ay nasiyahan, ang lahat ng gawaing dharma ay namumunga; kung hindi, itinuturing lamang itong pagod na walang saysay.”

Verse 115

यदि तुष्टोऽसि सांनिद्यं लिंगेऽत्र क्रियतां सदा । अक्षयं तत्कृतं चास्तु यल्लिंगे क्रियतेऽत्र च

Kung Ikaw ay nalulugod, nawa’y maitatag magpakailanman ang Iyong banal na pag-iral sa liṅga na ito. At nawa’y ang anumang gawin dito para sa liṅga na ito ay maging di-nagmamaliw, di-nauubos ang bisa.

Verse 116

जपतो यत्फलं देवपंचमंत्रायुतेन च । तत्फलं जायतां नणामस्य लिंगस्य दर्शने

Anumang bunga ng japa ng banal na limang-pantig na mantra na inuulit nang sampung libong ulit—nawa’y ang gayong bunga ay makamtan sa darśana (banal na pagtanaw) at mapitagang pagyukod sa liṅga na ito.

Verse 117

कालमार्गादहं यस्मान्मोचितोऽहं महेश्वर । महाकालमिति ख्यातं लिंगं तस्माद्भवत्विदम्

Yamang ako’y pinalaya mula sa landas ni Kāla (kamatayan), O Maheśvara, kaya nawa’y ang liṅga na ito’y makilala sa pangalang “Mahākāla”.

Verse 118

अस्मिंश्च कूपे यो मर्त्यः स्नात्वा तर्पयते पितॄन् । सर्वतीर्थफलं चास्तु पितॄणामक्षया गतिः

At sinumang mortal na maligo sa balong ito at maghandog ng tarpaṇa sa mga Pitṛ—nawa’y makamtan niya ang bunga ng lahat ng tīrtha, at nawa’y ang mga Pitṛ ay makarating sa di-nasisirang mapalad na kalagayan.

Verse 119

इति तस्यवचः श्रुत्वा प्रीतस्तं शंकरोऽब्रवीत् । स्वायंभुवं यत्र लिंगं तत्र नित्यं वसाम्यहम्

Nang marinig ang kanyang mga salita, si Śaṅkara ay nalugod at nagsabi: “Saanman may svāyaṃbhuva (kusang nahayag) na liṅga, doon Ako nananahan magpakailanman.”

Verse 120

स्वयंभुबाणरत्नोत्थदातुपाषाणलोहजम् । लिंगं क्रमेण फलदमंत्यात्पूर्वं दशोत्तरम्

Ang liṅga—maging svāyaṃbhuva (kusang nahayag), hinubog mula sa palaso, isinilang mula sa hiyas, o yari sa mineral, bato, o metal—ay nagbibigay ng bunga ayon sa kaayusan; at ang mga nauna ay sinasabing nagkakaloob ng sampung ulit na higit kaysa sa mga sumunod.

Verse 121

आकाशे तारकालिंगं पाताले हाटकेश्वरम् । स्वायंभुवं धारपृष्ठे तदेतत्त्रितयं समम्

Sa kalangitan naroon ang Tārakā-liṅga; sa kailaliman (Pātāla) naroon ang Hāṭakeśvara; at sa ibabaw ng Dhārā naroon ang Liṅga na kusang nahayag. Ang tatlong ito’y magkakapantay sa kabanalan at kapangyarihan.

Verse 122

विशेषात्प्रार्थितं यच्च तच्च भविष्यति । अत्र पुष्पं फलं पूजा नैवेद्यं स्तवनक्रिया

Anumang taimtim na idalangin dito ay tiyak na magkakatotoo. Dito, ang pag-aalay ng bulaklak at prutas, ang pūjā, ang naivedya (handog na pagkain), at ang mga awit ng papuri ay lalo ngang mabisa.

Verse 123

दानं वान्यश्च यत्किंचिदक्षयं तद्भविष्यति । माघासितचतुर्दश्यां शिवयोगे च पुत्रक

Ang dāna (kawanggawa) o alinmang banal na gawa ay nagiging di-mauubos ang bisa ng kabutihan. Lalo na sa ika-labing-apat na araw ng madilim na kalahati ng Māgha, kapag nanaig ang mapalad na Śiva-yoga, anak ko.

Verse 124

लिंगाच्च पूर्वतः कूपेस्नात्वा यस्तर्पयेत्पितॄन् । सर्वतीर्थफलावाप्तिः पितॄणां चाक्षया गतिः

Pagkaligo sa balon sa silangan ng Liṅga, sinumang maghandog ng tarpaṇa (pagbubuhos ng tubig) sa mga ninuno ay magkakamit ng bunga ng lahat ng tīrtha; at para sa mga Pitṛ ay may di-nasisirang pag-usad sa kanilang kalagayan.

Verse 125

तस्यां रात्रौ महाकालं यामेयामे प्रपूजयेत् । यः क्षिपेत्सर्वलिंगेषु स जागरफलं लभेत्

Sa gabing iyon, sambahin si Mahākāla sa bawat pagbabantay ng gabi. Sinumang maghandog sa lahat ng Liṅga ay tatanggap ng ganap na bunga ng pagpupuyat (jāgaraṇa).

Verse 126

जितेंद्रियश्च यो नित्यं मां लिंगेत्र प्रपूजयेत् । भुक्तिमुक्ती न दूरस्थे तस्य नित्यं द्विजोत्तम

O pinakamainam sa mga dwija, ang debotong may pagpipigil-sa-sarili na araw-araw sumasamba sa akin sa Liṅga-kṣetra na ito—ang ginhawang makamundo at ang moksha ay hindi kailanman malayo; lagi silang malapit sa kanya.

Verse 127

माघे चतुर्दश्यष्टम्यां सोमवारे च पर्वणि । स्नात्वा सरसि योऽभ्यर्च्य लिंगमेतच्छिवं व्रजेत्

Sa buwan ng Māgha—sa ika-14 o ika-8 na araw ng buwan, at gayundin sa Lunes na araw ng kapistahan—sinumang maligo sa lawa at sumamba sa Liṅga na ito ay makararating kay Śiva (makakamit ang kalagayan ni Śiva).

Verse 128

दानं तपो रुद्रजापः सर्वमक्षयमेव च । त्वं च नन्दी द्वितीयो मे प्रतीहारो भविष्यसि

Ang kawanggawa, pag-aayuno at pagtitika, at ang pag-uulit ng Pangalan ni Rudra—lahat ng iyon ay nagiging tunay na di-nauubos. At ikaw, Nandī, ay magiging ikalawang tagapagbantay ng aking pintuan.

Verse 129

कालमार्गजयाद्वत्स महाकाला भिधश्चिरम् । करंधमोऽत्र राजर्षिरचिरादागमिष्यति

O minamahal, sapagkat napagtagumpayan niya ang landas ng Panahon, matagal na siyang tanyag bilang ‘Mahākāla’. At dito, ang haring-rishi na si Karaṃdhama ay darating sa di magtatagal.

Verse 130

तस्य प्रोच्य भवान्धर्मांस्ततो मल्लोकमाव्रज । इत्युक्त्वा भगवान्रुद्रो लिंगमध्ये न्यलीयत

Matapos ituro sa kanya ang mga banal na tungkulin, sinabi ng Mapalad na Rudra, “Pagkaraan, pumarito sa aking daigdig.” Pagkasabi nito, ang Panginoong Rudra ay muling lumubog at nagsanib sa pinakasentro ng Liṅga.

Verse 131

महाकालोऽपि मुदितस्तत्र तेपे महत्तपः

Si Mahākāla man ay nagalak din, at doon ay nagsagawa ng matinding pag-aayuno at pagninilay (tapas).

Verse 132

इति महाकालप्रादुर्भावः । नारद उवाच । अथ केनापि कालेन पार्थ राजा करंधमः । विशेषमिच्छुर्धर्मेषु श्रुत्वा तीर्थमहागुणान्

Ganito ang pagpapakita ni Mahākāla. Wika ni Nārada: Sa isang panahon, ang haring Pārtha na si Karaṁdhama, na nagnanais ng kahusayan sa dharma, ay nakarinig ng dakilang mga bisa ng mga banal na tīrtha.

Verse 133

महाकालचरित्रं च तत्रैव समुपाययौ । महीसागर तोयेऽसौ स्नात्वा लिंगान्यथार्चयत्

Narating niya ang mismong pook na bantog sa mga gawa ni Mahākāla. Pagkaligo sa tubig ng karagatan ng daigdig, saka niya sinamba ang mga Liṅga ayon sa wastong pagkakasunod.

Verse 134

महाकालमनुप्राप्य परमां प्रीतिमागतः । स पश्यन्सुमहालिंगं नातृप्यत जनेस्वरः

Nang marating niya si Mahākāla, ang panginoon ng mga tao ay napuspos ng sukdulang galak. Sa pagtanaw sa napakadakilang Liṅga, hindi siya nasiyahan kailanman.

Verse 135

यथा दरिद्रः कृपणो निधिकुम्भमवाप्य च । सफलं जीवितं मेने महाकालं निरीक्ष्य सः

Gaya ng isang dukha at kuripot na, nang makamtan ang banga ng kayamanan, ay inaakalang naging mabunga ang buhay; gayon din, sa pagtanaw kay Mahākāla, inisip niyang ganap na ang kanyang buhay.

Verse 136

पंचमंत्रायुतजपफलं यस्येह दर्शनात् । ततः सपर्ययाक्ष्यर्च्य महत्यासौ प्रणम्य च

Sa pagdarśana lamang dito ay nakakamtan ang bunga na tila nag-japa ng Limang Mantra nang sampung libong ulit; pagkaraan, siya’y sumamba nang may wastong mga handog, nagsagawa ng marangal na arcana, at yumukod na may dakilang debosyon.

Verse 137

श्रुत्वा च लिंगप्रवरं महाकालमुपासदत् । ततो रुद्रवचः स्मृत्वा महाकालः स्मयन्निव

Nang marinig na si Mahākāla ang pinakadakila sa mga Liṅga, lumapit siya upang sumamba. Pagkaraan, sa paggunita sa mga salita ni Rudra, si Mahākāla ay waring—parang—ngumiti.

Verse 138

प्रत्युद्गम्य नृपं पूजामर्घं च प्रत्यपादयत् । ततः कुशलप्रश्रादि कृत्वा शांतमुखं नृपः

Lumabas siya upang salubungin ang hari at inialay ang pagsamba at ang handog na arghya. Pagkaraan, matapos ang mga pagbati at pagtatanong ng kalagayan at iba pang paggalang, naging payapa at panatag ang mukha ng hari.

Verse 139

महाकालमुपामंत्र्य कथांते वाक्यमब्रवीत् । भगवन्संशयो मह्यं सदाऽयं परिवर्तते

Sa pagtatapos ng kanilang pag-uusap, kinausap niya si Mahākāla at nagsabi: “O Panginoon, ang pag-aalinlangang ito sa akin ay laging umiikot at bumabalik nang paulit-ulit.”

Verse 140

यदिदं तर्पणंनाम पितॄणां क्रियते नृभिः । जलमध्ये जलं याति कथं तृप्यंति पूर्वजाः

Kapag ang mga tao’y nagsasagawa ng tarpaṇa para sa mga Pitṛ, ang inialay na tubig ay humahalo lamang sa tubig; kung gayon, paano tunay na nasisiyahan ang mga ninuno?

Verse 141

एवं पिंडादिपूजा च सर्वमत्रैव दृश्यते । कथमेवं स्म मन्यामः पित्राद्यैरुपभुज्यते

Gayon din, ang pagsamba na may piṇḍa at iba pa ay nakikitang nananatili rito mismo—paano natin mauunawaan na ito’y tunay na tinatanggap at tinatamasa ng mga Pitṛ (mga ninunong banal) at ng iba pa?

Verse 142

न चैतदस्ति यत्तेषां नोपतिष्ठति किंचन । स्वप्ने यथाक्रम्य नरं दृश्यंते याचकाश्च ते

At hindi rin totoo na wala ni anuman ang nakararating sa kanila; sapagkat sila’y nakikita maging sa panaginip—lumalapit sa tao ayon sa kaayusan—na parang mga namamalimos na humihingi ng inihahandog.

Verse 143

देवानां चापि दृश्यंते प्रत्यक्षाः प्रत्ययाः सदा । तत्कथं प्रतिगृह्णन्ति मनो मेऽत्र प्रमुह्यति

Maging sa mga diyos, laging may mga palatandaan at patunay na hayag na nakikita; kung gayon, paano nila ‘tinatanggap’ ang mga handog na ito? Nalilito ang aking isip dito.

Verse 144

महाकाल उवाच । योनिरेवंविदा तेषां पितॄणां च दिवौकसाम् । दूरोक्तं दूरपूजा च दूरस्तुतिरथापि यत्

Wika ni Mahākāla: Ganyan nga ang paraan ng pag-iral ng mga Pitṛ at ng mga nananahan sa langit; maging ang salitang binigkas mula sa malayo, pagsambang ginawa mula sa malayo, at papuring inialay mula sa malayo ay nakararating sa kanila.

Verse 145

भव्यं भूतं भविष्यच्च सर्वं जानंति यांति च । पंचतन्मात्ररूपं च मनोबुद्धिरहंजडाः

Nalalaman nila ang lahat—ang nagdaan, ang naririto, at ang darating—at malaya rin silang nakagagalaw. Ang kanilang anyo ay ukol sa limang maseselang sangkap, kalakip ang isip, talino, at ang prinsipyo ng ‘ako’ (ahaṃkāra).

Verse 146

नवतत्तवमयं देहं दशमः पुरुषो मतः । तस्माद्गंधेन तृप्यंति रसतत्त्वेन ते तथा

Ang katawan ay itinuturing na binubuo ng siyam na tattva, at ang Puruṣa ay itinuturing na ikasampu. Kaya sila’y nasisiyahan sa pamamagitan ng amoy, at gayundin sa pamamagitan ng tattva ng lasa, ang banayad na diwa nito.

Verse 147

शब्दतत्त्वेन तुष्यंति स्पर्शतत्त्वं च गृह्णते । शुचि दृष्ट्वा त तुष्यंति नात्र राजन्भवेन्मृषा

Nalulugod sila sa pamamagitan ng tattva ng tunog, at tinatanggap din nila ang tattva ng paghipo. Sa pagkakita ng kadalisayan, sila’y nasisiyahan—O Hari, walang kasinungalingan dito.

Verse 148

यता तृणं पशूनां च नराणामन्नमुच्यते । एवं दैवतयोनीनामन्नसारस्य भोजनम्

Kung paanong ang damo ang tinatawag na pagkain ng mga hayop, at ang bigas o pagkain ang tinatawag na pagkain ng tao, gayundin para sa mga isinilang sa kalagayang maka-diyos: ang pinakadiwa ng pagkain ang kanilang ikinabubuhay.

Verse 149

शक्तयः सर्वभावानामचिंत्या ज्ञानगोचराः । तस्मात्तत्त्वं प्रगृह्णन्ति शेषमत्रैवदृश्यते

Ang mga kapangyarihan (Śakti) sa lahat ng nilalang ay di-maaarok ng isip, bagaman maaaring makilala sa pamamagitan ng pananaw ng kaalaman. Kaya kinukuha nila ang mahalagang tattva, at ang nalalabi ay nakikitang nananatili rito lamang.

Verse 150

करंधम उवाच । पितृभ्यो दीयते श्राद्धं स्वकर्मवशगाश्च ते । स्वर्गस्था नरकस्था वा कथं तैरुपभुज्यते

Sinabi ni Karaṃdhama: “Ang Śrāddha ay inihahandog sa mga Pitṛ, subalit sila’y nakagapos sa sarili nilang karma. Kung sila man ay nasa langit o nasa impiyerno—paano nila matatanggap at mapakikinabangan ang aming handog?”

Verse 151

अथ स्वर्गेऽथ नरेक स्थिताः कर्माभियंत्रिताः । शक्नुवंति वरानेतान्दातुं ते चेश्वराः कथम्

At kung sila man ay nasa langit o nasa impiyerno, na napipigil ng karma—paano sila, na tinatawag na “mga panginoon,” makapagkakaloob ng gayong mga biyaya?

Verse 152

आयुः प्रजां धनं विद्यां स्वर्गं मोक्षं सुकानि च । प्रयच्छन्तु तथा राज्यं प्रीता नॄणां पितामहाः

Nawa’y ang mga Pitṛ, ang mga ninuno ng tao, kapag nalugod, ay magkaloob ng mahabang buhay, supling, kayamanan, karunungan, langit, moksha, at mga kagalakan—at pati na rin ng paghahari.

Verse 153

महाकाल उवाच । सत्यमेततस्वकर्मस्थाः पितरो यन्नृपोत्तम । किं तु देवासुराणां च यक्षादीनाममूर्तकाः

Wika ni Mahākāla: “Tunay ito, O pinakamainam sa mga hari: ang mga Pitṛ ay nananatili sa mga kalagayang itinakda ng sarili nilang karma. Gayunman, may mga nilalang ding di-nakakatawang-laman, maselan at di-nakikita—mga diyos, asura, yakṣa, at iba pa.”

Verse 154

मूर्ताश्चतुर्णां वर्णानां पितरः सप्तधा स्मृताः । ते हि सर्वे प्रयच्छंति दातुं सर्वं यतोप्सितम्

Para sa apat na varṇa, ang mga Pitṛ ay inaalala bilang may katawan at nahahati sa pitong uri. Tunay, silang lahat ay makapagkakaloob ng anumang ninanais.

Verse 155

एकत्रिंशद्गणा येषां पितॄणां प्रबला नृप । कृतं च तदिदं श्राद्धं तर्पयेत्तान्परान्पितॄन्

O hari, ang mga Pitṛ na ang mga pangkat ay tatlumpu’t isa ay makapangyarihan. Ang Śrāddha na ito, kapag isinagawa, ay dapat magpabusog at magbigay-kasiyahan sa mga dakilang ninunong iyon.

Verse 156

ते तृप्तास्तर्पयन्त्यस्य पूर्वजान्यत्र संस्थितान् । एवं स्वानां चोपतिष्ठेच्छ्राद्धं यच्छंति ते वरान्

Kapag sila’y nasiyahan, sila naman ang nagpapabusog sa mga ninuno ng taong iyon na nananahan sa kani-kanilang dako. Kaya nararapat isagawa nang wasto ang Śrāddha para sa sariling angkan; at saka sila magbibigay ng mga biyaya.

Verse 157

राजोवाच । भूतादिभ्यो यथा विप्र नाम्ना वोद्दिश्य दीयते । सुरादीनां कथं चैव संक्षेपेण न दीयते

Wika ng hari: “O brāhmaṇa, kung paanong ang handog sa mga nilalang gaya ng bhūta ay ibinibigay sa pagtukoy ng kanilang pangalan—bakit hindi rin maihandog, sa maikling paraan, sa mga diyos at iba pa?”

Verse 158

इदं पितृभ्यो देवेभ्यो द्विजेभ्यः पावकाय च । एवं कस्माद्विस्तराः स्युर्मनः कायादिकष्टदाः

“Ito’y para sa mga Pitṛ, ito’y para sa mga diyos, ito’y para sa mga dvija (dalawang ulit na isinilang), at ito’y para sa Apoy”—kung maaari namang sabihin nang ganito, bakit kailangan pa ang masalimuot na mga paraan na nagpapahirap sa isip at katawan?

Verse 159

महाकाल उवाच । उचिता प्रतिपत्तिश्च कार्या सर्वेषु नित्यशः । प्रतिपत्तिं चोचितां ते विना गृह्णन्ति नैव च

Sinabi ni Mahākāla: “Sa lahat ng bagay, sa bawat panahon, dapat sundin ang nararapat na paraan. Kung walang angkop na pagsasagawa, hindi nila tatanggapin ang handog kailanman.”

Verse 160

यथा श्वा गृहद्वारस्थोबलिं गृह्णाति किं तथा । प्रधानपुरुषो राजन्गृह्णाति च शुना समः

Gaya ng asong nakatayo sa pintuan ng bahay na inaagaw ang bali (handog) na inilagay doon, gayon din, O Hari, ang “pangunahing tao” na tumatanggap ng di-wastong kaloob ay hindi hihigit pa sa aso.

Verse 161

एवं ते भूतवद्देवा न हि गृह्णन्ति कर्हिचित् । शुचि कामं जुषंते न हविरश्रद्दधानतः

Kaya nga, ang mga diyos ay hindi tumatanggap ng gayong handog kailanman, na para bang inihahain lamang sa mga espiritu. Kahit dalisay ang alay, hindi nila tinatanggap ang havis na inihahandog nang walang pananampalataya.

Verse 162

विना मंत्रैश्च यद्दत्तं न तद्गृह्णन्ति तेऽमलाः । श्रुतिरप्यत्र प्राहेदं मंत्राणां विषये नृप

Ang anumang ibinigay nang walang mantra, hindi tinatanggap ng mga walang-dungis na iyon. Maging ang Śruti (pahayag ng Veda) ay nagsasaad nito rito, O Hari, hinggil sa saklaw ng mga mantra.

Verse 163

मंत्रा दैवता यद्यद्विद्वान्मन्त्रवत्करोति देवताभिरेव तत्करोति यद्ददानि देवतभिरेव तद्ददाति यत्प्रतिगृह्णाति देवताभिरेव तत्प्रतिगृह्णाति तस्मान्नामन्त्रवत्प्रतिगृह्णीयात् नामन्त्रवत्प्रतिपद्यते इति

“Ang mga mantra ay ang mismong mga diyos. Anumang gawin ng marunong na tao na may mantra, ginagawa niya iyon sa pamamagitan ng mga diyos. Anumang ibigay niya, ibinibigay niya sa pamamagitan ng mga diyos; anumang tanggapin niya, tinatanggap niya sa pamamagitan ng mga diyos. Kaya huwag tumanggap nang walang mantra; huwag magsagawa ng ritwal nang walang mantra”—ganyan ang ipinahayag.

Verse 164

तस्मान्मंत्रैः सदा देयं पौराणैर्वैदिकैरपि । अन्यथा ते न गृह्णन्ति भूतानामुपतिष्ठति

Kaya nga, ang pagbibigay ay dapat laging may mantra—maging Purāṇiko man o Vediko. Kung hindi, hindi nila tatanggapin, at ang handog ay mapupunta sa pulutong ng mga espiritu (bhūta).

Verse 165

राजोवाच । दर्भांस्तिलानक्षतांश्च तोयं चैतैः सुसंयुतम् । कस्मात्प्रदीयते दानं ज्ञातुमिच्छामि कारणम्

Sinabi ng Hari: “Bakit ang kawanggawa ay ibinibigay na kasama ang damong darbha, mga butil ng linga, akṣata (buong butil na hindi basag), at tubig, na pinagsama nang maayos? Nais kong malaman ang dahilan.”

Verse 166

महाकाल उवाच । पुरा किल प्रदत्तानि भूमेर्दानानि भूरिशः । प्रत्यगृह्णन्त दैत्याश्च प्रविश्याभ्यंतरं बलात्

Wika ni Mahākāla: “Noong unang panahon, O makapangyarihang hari, ang mga kaloob na lupang naipagkaloob na ay sapilitang binawi ng mga Daitya, na pumasok sa loob ng saklaw ng ritwal sa pamamagitan ng lakas.”

Verse 167

ततो देवाश्च पितरः प्रत्यूचुः पद्मसंभवम्

Pagkaraan, ang mga diyos at ang mga Pitṛ ay sumagot at nagsalita kay Padma-saṃbhava (Brahmā).

Verse 168

स्वामिन्नः पश्यतामेव सर्वं दैत्यैः प्रगृह्यते । विधेहि रक्षां तेषां त्वं न नष्टः स्मो यथा वयम्

“O Panginoon! Habang kami’y nakatingin, ang lahat ay inaagaw ng mga Daitya. Itatag Mo ang isang pag-iingat laban sa kanila, upang kami’y hindi mapahamak.”

Verse 169

ततो विमृश्यैव विधी रक्षो पायमचीकरत् । तिलैर्युक्तं पितॄणां च देवानामक्षतैः सह

Pagkaraan, matapos pagnilayan, si Vidhī (Brahmā) ay nagtakda ng paraan ng pag-iingat: para sa mga Pitṛ, may kasamang linga (sesame); at para sa mga diyos, kasama ang akṣata, ang mga butil na hindi nababasag.

Verse 170

तोयं दर्भांश्च सर्वत्र एवं गृह्णन्ति नासुराः । एतान्विना प्रदत्तं यत्फलं दैत्यैः प्रगृह्यते

Ang tubig at damong darbha ay tinatanggap sa lahat ng dako sa ganitong paraan—hindi kailanman ng mga asura. Ngunit ang anumang bunga ng handog na ibinigay nang wala ang mga ito, yaon ay inaagaw ng mga Daitya.

Verse 171

निःश्वस्य पितरो देवा यांति दातुः फलं न हि । तस्माद्युगेषु सर्वेषु दानमेव प्रदीयते

Bumuntong-hininga, ang mga Pitṛ at ang mga Deva ay lumisan—sapagkat ang bungang ninanais ng nagbibigay ay hindi sumisibol. Kaya sa lahat ng yuga, ang dāna o kawanggawa lamang ang dapat ibigay ayon sa wastong paraan.

Verse 172

करंधम उवाच । चतुर्युगव्यवस्थानं श्रोतुमिच्छमि तत्त्वतः । महतीयं विवित्सा मे सदैव परिवर्तते

Wika ni Karaṃdhama: “Nais kong marinig, ayon sa katotohanan, ang ganap na kaayusan ng apat na yuga. Isang dakilang pagnanais na maunawaan ito ang patuloy na sumisibol sa aking kalooban.”

Verse 173

महाकाल उवाच । आद्यं कृतयुगं विद्धिततस्त्रेतायुगं स्मृतम् । द्वापरं च कलिश्चेति चत्वारश्च समासतः

Sinabi ni Mahākāla: “Alamin na ang una ay ang Kṛta Yuga; kasunod nito ang Tretā Yuga na inaalala sa tradisyon; pagkatapos ay ang Dvāpara at ang Kali—ito ang apat, sa maikling sabi.”

Verse 174

सत्त्वं कृतं रजस्त्रेता द्वापरं च रजस्तमः । कलिस्तमस्तु विज्ञेयं युगवृत्तं युगेषु च

Ang Kṛta ay nasa sattva; ang Tretā ay nasa rajas; ang Dvāpara ay halong rajas at tamas; ngunit ang Kali ay dapat makilalang tamas. Ganyan ang likas na anyo ng asal at gawi sa mga yuga.

Verse 175

ध्यानं परं कृकयुगे त्रेतायां यज्ञ उच्यते । वृत्तं च द्वापरे सत्यं दानमेव कलौ युगे

Sa Kṛta Yuga, ang kataas-taasang pagninilay (dhyāna) ang ipinahahayag na pinakamainam na landas. Sa Tretā, itinuturo ang banal na paghahandog (yajña). Sa Dvāpara, ang tapat na pamumuhay ang tanda. Ngunit sa Kali Yuga, ang dāna o kawanggawa lamang ang pangunahing pagsasanay.

Verse 176

कृते तु मानसी सृष्टिर्वृत्तिः साक्षाद्रसोल्लसा । तेजोमय्यः प्रजास्तृप्ताः सदानंदाश्च भोगिनः

Sa Kṛta Yuga, ang paglikha ay wari’y isinilang ng isipan, at ang kabuhayan ay tuwirang nagningning, hitik sa diwa at lasa. Ang mga nilalang ay likás na maningning, nasisiyahan, laging nasa kagalakan, at nakalalasap ng biyaya nang walang kakulangan.

Verse 177

अधमोत्तमो न तासां ता निर्विशेषाः प्रजाः शुभाः । तुल्यमायुः सुखं रूपं तासां तस्मिन्कृते युगे

Sa kanila’y walang “mababa” o “mataas”; ang mga pinagpalang nilalang ay walang pagkakaiba-iba. Ang haba ng buhay, ligaya, at anyo ay magkakapantay para sa lahat sa Kṛta Yuga na iyon.

Verse 178

न चाप्रीतिर्न च द्वंद्वो न द्वेषो नापि च क्लमः । पर्वतोदधिवासिन्यो ह्यनुक्रोशप्रियास्तु ताः

Walang di-pagkasiya, walang tunggalian, walang poot, ni wala ring pagod. Naninirahan sa kabundukan at sa tabi ng karagatan, sila’y tunay na umiibig sa habag at awa.

Verse 179

वर्णाश्रमव्यवस्था च तदासीन्न हि संकरः । एकमन्यं न ध्यायंति परमं ते सदा शिवम्

Noon ay umiiral ang kaayusan ng varṇa at āśrama, at walang pagkalito sa mga tungkulin. Wala silang pinagninilayan na iba—ang mga taong iyon ay laging nagmumuni-muni sa Kataas-taasang Śiva lamang.

Verse 180

चतुर्थे च ततः पादे नष्ट साऽभूद्रसोल्लसा । प्रादुरासंस्ततस्तासां वृक्षाश्वगृहसंज्ञिताः

Pagkaraan, sa ikaapat na bahagi ng panahon, naglaho ang dating ligayang hitik sa lasa. At noon, para sa mga nilalang na iyon, lumitaw ang mga bagay na tinawag na “mga puno,” “mga kabayo,” at “mga bahay.”

Verse 181

वस्त्राणि च प्रसूयंते फलान्याभरणानि च । तेष्वेव जायते तासां गंधवर्णरसान्वितम्

Lumabas ang mga kasuotan, gayundin ang mga bunga at mga palamuti. At sa loob ng mga iyon, para sa kanila, sumibol ang bagay na may taglay na halimuyak, kulay, at lasa.

Verse 182

सुमाक्षिकं महावीर्यं पुटके पुटके मधु । तेन ता वर्तयंति स्म कृतस्यांते प्रजास्तदा

Sa bawat sisidlan ay may pulot—napakahusay, gawa ng mga bubuyog, at may dakilang bisa. Sa pulot na iyon, ang mga nilalang noon ay nabuhay sa pagtatapos ng Panahong Kṛta.

Verse 183

हृष्टपुष्टास्तथा वृद्धाः प्रजा वै विगतज्वराः । ततः कालेन केनापि तासां वृद्धे रसेंद्रिये

Ang mga tao ay masaya, busog at malusog, at mahahaba ang buhay—tunay na walang lagnat. Pagkaraan ng ilang panahon, lalo pang tumindi ang kanilang pandama sa lasa.

Verse 184

युगभावात्तथा ध्याने स्वल्पीभूते शिवस्य च । वृक्षांस्तान्पर्यगृह्णंत मधु वा माक्षिकं बलात्

Dahil sa likas na takbo ng yuga, at nang humina ang mapagnilay na presensya ni Śiva, sapilitan nilang sinamsam ang mga punong iyon, kinuha ang pulot na tamis na gawa ng bubuyog.

Verse 185

तासां तेनोपचारेण लोभदोषकृतेन वै । प्रनष्टा मधुना सार्धं कल्पवृक्षाः क्वचित्क्वचित्

Dahil sa gawi nilang iyon—na bunga ng kasalanan ng kasakiman—dito at doon ay naglaho ang mga punong Kalpavṛkṣa na tumutupad ng hiling, kasama ang kanilang pulot.

Verse 186

तस्यां चाप्यल्पशिष्टायां द्वंद्वान्यभ्युत्थितानि वै । शीतातपैर्मनोदुःखैस्ततस्ता दुःखिता भृशम्

Nang nang kaunti na lamang ang natira sa kasaganaan, sumibol ang mga magkapares na salungatan. Dahil sa lamig at init, at sa dalamhati ng isip, sila’y labis na naghirap.

Verse 187

चक्रुरावरणार्थं हि केतनानि ततस्ततः । ततः प्रदुर्बभौ तासां सिद्धिस्त्रेतायुगे पुनः

Upang mapangalagaan ang sarili, nagtayo sila ng mga tahanan dito at doon. Pagkaraan, sa Tretā Yuga, muling nahayag ang kanilang bagong kabuhayan at mga pagtatamo.

Verse 188

वृष्ट्या बभूवुरौषध्यो ग्राम्यारण्याश्चतुर्दश । अकृष्टपच्यानूप्तास्तोयभूमिसमागमात्

Dahil sa pag-ulan, sumibol ang mga halamang-gamot—labing-apat na uri, kapwa yaong malapit sa pamayanan at yaong mula sa gubat—na nahinog nang hindi inaararo at hindi inihahasik, sa pagtagpo ng tubig at lupa.

Verse 189

ऋतु पुष्पफलैश्चैव वृक्षगुल्माश्च जज्ञिरे । तैश्च वृत्तिरभूत्तासां धान्यैः पुष्पैः फलैस्तथा

Lumabas ang mga bulaklak at bungang pana-panahon, at isinilang ang mga puno at palumpong. Sa mga ito napangalagaan ang kanilang kabuhayan—sa mga butil, gayundin sa mga bulaklak at bunga.

Verse 190

ततः पुनरभूत्तासां रागो लोभश्च सर्वतः । कालवीर्येण वा गृह्य नदीक्षेत्राणि पर्वतान्

Pagkaraan, muling sumiklab sa kanila sa lahat ng dako ang pagnanasa at kasakiman. At sa lakas ng Panahon, inangkin nila ang mga ilog, mga banal na pook, at mga bundok.

Verse 191

वृक्षगुल्मौषधीश्चैव प्रसह्याशु यथाबलम् । विपर्ययेण चौषध्यः प्रनष्टाश्च चतुर्दश

Ang mga punò, palumpong, at mga halamang-gamot ay mabilis na napasuko ayon sa lakas ng bawat isa; at sa isang baligtad na pag-ikot ng kapalaran, labing-apat na uri ng halamang-gamot ang napuksa.

Verse 192

नत्वा धरां प्रविष्टास्ता ओषध्यः पीडिताः प्रजाः । दुदोह गां पृथुर्वैन्यः सर्वभूतहिताय वै

Ang mga halamang-gamot na iyon, sa tindi ng pagdurusa, ay yumukod sa Ina ng Lupa at pumasok sa Kanya; ang mga tao’y napighati. Pagkaraan, si Pṛthu Vainya ay ‘nagpiga ng gatas’ mula sa Lupa, tunay na para sa kapakanan ng lahat ng nilalang.

Verse 193

तदाप्रभृति चौषध्यः फालकृष्टाः प्रजास्ततः । वार्त्तया वर्तयंति स्म पाल्यमानाश्च क्षत्रियैः

Mula noon, ang mga halamang-gamot at pananim ay nalilikha sa pamamagitan ng pagbubungkal at pag-aararo; at pagkaraan, ang mga tao’y namuhay sa pagsasaka at pangangalakal, na pinangangalagaan ng mga Kṣatriya.

Verse 194

वर्णाश्रमप्रतिष्ठा च यज्ञस्त्रेतासु चोच्यते । सदाशिवध्यानमयं त्यक्त्वा मोक्षमचेतनाः

Sa kapanahunang Tretā, binabanggit ang pagtatatag ng varṇa at āśrama at ang pagsasagawa ng yajña; ngunit tinalikuran ang pagkalubog sa pagninilay kay Sadāśiva, at ang mga di-malinaw ang isip ay naghahanap ng mokṣa sa ibang paraan.

Verse 195

पुष्पितां वाचमाश्रित्य रागात्स्वर्गमसाधयन् । द्वापरे च प्रवर्तंते मतिभेदास्ततो नृणाम्

Umasa sa mabulaklak na pananalita at, dahil sa pagkapit, hinahabol ang langit sa halip na tunay na kaganapan; sa kapanahunang Dvāpara, saka sumibol ang mga pagkakaiba ng pananaw sa mga tao.

Verse 196

मनसा कर्मणा वाचा कृच्छ्राद्वार्ता प्रसिध्यति । लोभोऽधृतिः शिवं त्यक्त्वा धर्माणां संकरस्तथा

Sa isip, sa gawa, at sa salita, ang kabuhayan ay nakakamtan lamang nang may matinding hirap. Ang kasakiman at kawalan ng katatagan—pag-iwan kay Śiva—ay nagdudulot din ng pagkalito at paghahalo ng mga dharma.

Verse 197

वर्णाश्रमपरिध्वंसाः प्रवर्तंते च द्वापरे । तदा व्यासैश्चतुर्द्धा च व्यस्यते द्वापरात्ततः

Sa panahon ng Dvāpara, nagsisimula ang pagguho ng kaayusang varṇa at āśrama. Noon, sa pamamagitan ng mga Vyāsa, ang iisang Veda ay inayos at hinati sa apat—at mula sa Dvāpara pataas ay gayon ang nangyari.

Verse 198

एको वेदश्चतुष्पादैः क्रियते द्विजहेतवे । इतिहासपुराणानि भिद्यंते लोकगौरवात्

Ang iisang Veda ay ginawang apat na bahagi para sa kapakanan ng mga dvija (dalawang-ulit na isinilang). At ang mga Itihāsa at Purāṇa ay pinag-iba-iba rin, para sa dangal at paggabay ng daigdig.

Verse 199

ब्राह्मं पाद्मं वैष्णवं च शैवं भागवतं तथा । तथान्यन्नारदीय च मार्कंडेयं च सप्तमम

Ang mga ito ay tinatawag na: Brāhma, Pādma, Vaiṣṇava, Śaiva, at gayundin ang Bhāgavata; at isa pa—ang Nāradīya—at ang Mārkaṇḍeya bilang ikapito.

Verse 200

आग्नेयमष्टमं प्रोक्तं भविष्यं नवमं स्मृतम् । दशमं ब्रह्मवैवर्तं लैंगमेकादशं तथा

Ang Āgneya ay ipinahayag na ikawalo; ang Bhaviṣya ay inaalala bilang ikasiyam. Ang Brahmavaivarta ang ikasampu, at gayundin ang Liṅga bilang ikalabing-isa.