Prakarana 25

Verse 490 (चौपाई)

सानुज सखा समेत मगन मन। बिसरे हरष सोक सुख दुख गन।। पाहि नाथ कहि पाहि गोसाई। भूतल परे लकुट की नाई।। बचन सपेम लखन पहिचाने। करत प्रनामु भरत जियँ जाने।। बंधु सनेह सरस एहि ओरा। उत साहिब सेवा बस जोरा।। मिलि न जाइ नहिं गुदरत बनई। सुकबि लखन मन की गति भनई।। रहे राखि सेवा पर भारू। चढ़ी चंग जनु खैंच खेलारू।। कहत सप्रेम नाइ महि माथा। भरत प्रनाम करत रघुनाथा।। उठे रामु सुनि पेम अधीरा। कहुँ पट कहुँ निषंग धनु तीरा।।

Kasama ang kanyang mga kapatid at mga kasama, ang kanyang puso ay napuno ng kagalakan; nakalimutan niya ang lahat ng pagbibilang ng kaligayahan at kalungkutan, kasiyahan at sakit. 'Protektahan mo ako, Panginoon, protektahan mo ako, Panginoon!' ang kanyang sigaw, at nahulog siya sa lupa na para bang isang nahulog na puno. Nakilala ni Lakshmana ang mga salitang iyon, na puno ng pag-ibig; gumawa siya ng paggalang, na nakakaalam sa puso ni Bharat. Ang pagmamahal ng kapatid ay malambot sa gilid na ito; doon, ang paglilingkod sa Panginoon ay nanaig. Hindi ito matutugunan, ni hindi ito mailalarawan; ang matalinong makata na si Lakshmana ay nagsabi ng kalagayan ng kanyang isip. Nanatili siya, inilagay ang kanyang pasanin sa paglilingkod; na para bang isang laro ng paghila at paglalaro ang nagsimula. May pag-ibig siyang nagsalita, yumukod ang kanyang ulo sa lupa; si Bharat ay gumawa ng paggalang sa Panginoon ng mga Raghu. Tumayo si Rama, narinig ang mga salitang puno ng pag-ibig; sa isang lugar ay may kasuotan, sa isang lugar ay may quiver, pana, at mga palaso.

Verse 491 (दोहा/सोरठा)

बरबस लिए उठाइ उर लाए कृपानिधान। भरत राम की मिलनि लखि बिसरे सबहि अपान।।240।।

Hindi sinasadya na itinaas niya siya at niyakap siya sa kanyang puso, ang kayamanan ng habag. Sa pagkakita sa pagkikita nina Bharat at Rama, ang lahat ng pag-iisip sa sarili ay nakalimutan.

Verse 492 (चौपाई)

मिलनि प्रीति किमि जाइ बखानी। कबिकुल अगम करम मन बानी।। परम पेम पूरन दोउ भाई। मन बुधि चित अहमिति बिसराई।। कहहु सुपेम प्रगट को करई। केहि छाया कबि मति अनुसरई।। कबिहि अरथ आखर बलु साँचा। अनुहरि ताल गतिहि नटु नाचा।। अगम सनेह भरत रघुबर को। जहँ न जाइ मनु बिधि हरि हर को।। सो मैं कुमति कहौं केहि भाँती। बाज सुराग कि गाँडर ताँती।। मिलनि बिलोकि भरत रघुबर की। सुरगन सभय धकधकी धरकी।। समुझाए सुरगुरु जड़ जागे। बरषि प्रसून प्रसंसन लागे।।

Paano mailalarawan ang kanilang pagkikita at pag-ibig? Ito ay lampas sa abot ng mga pinakamahusay na makata, lampas sa isip at pananalita. Ang dalawang kapatid ay puno ng kataas-taasang pag-ibig; nakalimutan nila ang lahat ng pag-iisip ng 'akin' at 'iyo' sa isip, pag-unawa, at puso. Sino ang makapagpapahayag ng gayong perpektong pag-ibig? Anong anino ang sinusundan ng isip ng makata? Ang makata ay may mga salita at kahulugan lamang para sa kanyang lakas; tulad ng isang mananayaw na sumusunod sa ritmo at kilos ng tambol. Ang pag-ibig ni Bharat para sa Panginoon ng mga Raghu ay lampas sa abot, kung saan maging ang mga isip nina Brahma, Hari, at Hara ay hindi makakarating. Paano ko nga, na may malabong isip, ilalarawan ito? Tulad ng isang kabayong sumusunod sa amoy, o ng isang manghahabi na sumusunod sa sinulid. Sa pagkakita sa pagkikita nina Bharat at ng Panginoon ng mga Raghu, ang mga diyos ay napuno ng takot at panginginig. Ang guro ng mga diyos ay nagpa-gising sa kanila mula sa kanilang katangahan; nag-ulan sila ng mga bulaklak at nagsimulang kumanta ng mga papuri.

Verse 493 (दोहा/सोरठा)

मिलि सपेम रिपुसूदनहि केवटु भेंटेउ राम। भूरि भायँ भेंटे भरत लछिमन करत प्रनाम।।241।।

Pagkatapos makilala ang Pumatay ng mga Kaaway na may pag-ibig, ang mangingisda ay nagbigay ng paggalang kay Rama. Na may malaking kagalakan siyang nagbigay ng paggalang kay Bharat, habang si Lakshmana ay gumawa ng paggalang.

Verse 494 (चौपाई)

भेंटेउ लखन ललकि लघु भाई। बहुरि निषादु लीन्ह उर लाई।। पुनि मुनिगन दुहुँ भाइन्ह बंदे। अभिमत आसिष पाइ अनंदे।। सानुज भरत उमगि अनुरागा। धरि सिर सिय पद पदुम परागा।। पुनि पुनि करत प्रनाम उठाए। सिर कर कमल परसि बैठाए।। सीयँ असीस दीन्हि मन माहीं। मगन सनेहँ देह सुधि नाहीं।। सब बिधि सानुकूल लखि सीता। भे निसोच उर अपडर बीता।। कोउ किछु कहइ न कोउ किछु पूँछा। प्रेम भरा मन निज गति छूँछा।। तेहि अवसर केवटु धीरजु धरि। जोरि पानि बिनवत प्रनामु करि।।

Nagbigay siya ng paggalang kay Lakshmana, niyakap ang kanyang nakababatang kapatid; muling niyang niyakap siya sa kanyang puso. Pagkatapos ang mga sage ay nagbigay ng paggalang sa dalawang kapatid; sa pagtanggap ng kanilang ninanais na mga pagpapala, sila ay nagalak. Si Bharat, kasama ang kanyang mga kapatid, ay napuno ng pag-ibig; dinala niya sa kanyang ulo ang pollen ng mga paa ng lotus ni Sita. Muli at muli siyang gumawa ng paggalang at tumayo; hinawakan ang kanyang ulo at mga kamay sa mga paa ng lotus, siya ay umupo. Si Sita ay nagbigay ng kanyang mga pagpapala mula sa kanyang puso; napuno ng pag-ibig, wala siyang kamalayan sa kanyang katawan. Sa pagkakita na ang lahat ng bagay ay kanais-nais, si Sita ay naging malaya sa alalahanin; ang lahat ng takot ay umalis sa kanyang puso. Walang nagsabi ng anuman, walang nagtanong ng anuman; ang puso na puno ng pag-ibig ay hubad ng ibang pag-iisip. Sa sandaling iyon ang mangingisda, na nagtipon ng lakas ng loob, ay nag-ugnay ng kanyang mga palad at nanalangin, na gumawa ng paggalang.

Verse 495 (दोहा/सोरठा)

नाथ साथ मुनिनाथ के मातु सकल पुर लोग। सेवक सेनप सचिव सब आए बिकल बियोग।।242।।

Aking panginoon, kasama ang panginoon ng mga sage, at aking ina, at ang lahat ng mga tao sa bayan; ang mga lingkod, ang mga kumander, ang mga tagapayo, lahat ay dumating, na nalilito sa paghihiwalay.

Verse 496 (चौपाई)

सीलसिंधु सुनि गुर आगवनू। सिय समीप राखे रिपुदवनू।। चले सबेग रामु तेहि काला। धीर धरम धुर दीनदयाला।। गुरहि देखि सानुज अनुरागे। दंड प्रनाम करन प्रभु लागे।। मुनिबर धाइ लिए उर लाई। प्रेम उमगि भेंटे दोउ भाई।। प्रेम पुलकि केवट कहि नामू। कीन्ह दूरि तें दंड प्रनामू।। रामसखा रिषि बरबस भेंटा। जनु महि लुठत सनेह समेटा।। रघुपति भगति सुमंगल मूला। नभ सराहि सुर बरिसहिं फूला।। एहि सम निपट नीच कोउ नाहीं। बड़ बसिष्ठ सम को जग माहीं।।

Nang marinig ang pagdating ng guro, ang Karagatan ng Kabutihan, ang sumisira ng mga kaaway, ay inilagay si Sita sa kanyang tabid. Sa oras na iyon ay naglakad si Rama, na mapagpasensya, matatag sa katuwiran, ang suporta ng mga nangangailangan at maawain sa mga mabababa. Nang makita ang guro, siya at ang kanyang kapatid ay napuno ng pag-ibig; ang Panginoon ay nagsimulang yumuko nang may nakatagpong kamay. Ang pinakamabuti sa mga pantas ay nagmadali sa kanila, niyakap sila sa kanyang puso; ang dalawang kapatid ay nagkita sa kanya, na umaapaw sa pag-ibig. Sa pag-ibig at pamumuo, binanggit ni Kevala ang kanyang pangalan at yumuko mula sa malayo. Ang pantas, na kaibigan ni Rama, ay nagkita sa kanya na para bang pinipisan ang pag-ibig na kalat sa lupa. Ang mga diyos sa langit ay pumuri sa kanya at nag-ulan ng mga bulaklak; ang debosyon sa Panginoon ng mga Raghu ay ugat ng lahat ng pagpapala. Walang ganyang kababa ang iba; sa buong mundo ay walang katulad ng dakilang Vashishtha.

Verse 497 (दोहा/सोरठा)

जेहि लखि लखनहु तें अधिक मिले मुदित मुनिराउ। सो सीतापति भजन को प्रगट प्रताप प्रभाउ।।243।।

Sa pagkakakita sa kanya, ang hari ng mga pantas ay nagalak nang higit pa kaysa sa pagkikita kay Lakshmana, siya ang panginoon ni Sita, na ang kaluwalhatian at impluwensya ay makikita sa kanyang pagsamba.

Verse 498 (चौपाई)

आरत लोग राम सबु जाना। करुनाकर सुजान भगवाना।। जो जेहि भायँ रहा अभिलाषी। तेहि तेहि कै तसि तसि रुख राखी।। सानुज मिलि पल महु सब काहू। कीन्ह दूरि दुखु दारुन दाहू।। यह बड़ि बातँ राम कै नाहीं। जिमि घट कोटि एक रबि छाहीं।। मिलि केवटिहि उमगि अनुरागा। पुरजन सकल सराहहिं भागा।। देखीं राम दुखित महतारीं। जनु सुबेलि अवलीं हिम मारीं।। प्रथम राम भेंटी कैकेई। सरल सुभायँ भगति मति भेई।। पग परि कीन्ह प्रबोधु बहोरी। काल करम बिधि सिर धरि खोरी।।

Ang lahat ng nangangailangang tao ay nakilala si Rama bilang ang maawain, ang matalinong Panginoon. Sa bawat isa ayon sa kanyang nais, ipinakita niya ang mukhang ibig ng bawat isa. Sa pagkikita sa bawat isa kasama ang kanyang kapatid sa isang sandali, inalis niya ang kanilang matinding nasusunong na kalungkutan. Ito ay hindi maliit na bagay tungkol kay Rama; tulad ng isang araw na nagliliwanag sa milyong-milyong sisidlan. Sa pagkikita kay Kevala na umaapaw sa pag-ibig, ang lahat ng mamamayan ay pumuri sa kanilang kapalaran. Nakita ni Rama ang kanyang mga ina sa kalungkutan, na para bang mga mahihinang halaman ay tinamaan ng hamog. Muna ay nakipagkita si Rama kay Kaikeyi; sa kanyang simpleng kalikasan ay naging deboto siya sa puso. Nahulog siya sa kanyang mga paa at nagpalakas-loob sa kanya muli; kanyang tinanggap sa kanyang ulo ang mga utos ng tadhana at ang kautusan ng panahon.

Verse 499 (दोहा/सोरठा)

भेटीं रघुबर मातु सब करि प्रबोधु परितोषु।। अंब ईस आधीन जगु काहु न देइअ दोषु।।244।।

Nakipagkita si Rama sa lahat ng kanyang mga ina, na nagbibigay sa kanila ng kaaliwan at kasiyahan. Ina, ang mundo ay sakop ng Panginoon; huwag sisisihin ninuman.

Verse 500 (चौपाई)

गुरतिय पद बंदे दुहु भाई। सहित बिप्रतिय जे सँग आई।। गंग गौरि सम सब सनमानीं।।देहिं असीस मुदित मृदु बानी।। गहि पद लगे सुमित्रा अंका। जनु भेटीं संपति अति रंका।। पुनि जननि चरननि दोउ भ्राता। परे पेम ब्याकुल सब गाता।। अति अनुराग अंब उर लाए। नयन सनेह सलिल अन्हवाए।। तेहि अवसर कर हरष बिषादू। किमि कबि कहै मूक जिमि स्वादू।। मिलि जननहि सानुज रघुराऊ। गुर सन कहेउ कि धारिअ पाऊ।। पुरजन पाइ मुनीस नियोगू। जल थल तकि तकि उतरेउ लोगू।।

Ang dalawang kapatid ay yumuko sa mga paa ng asawa ng kanilang guro, at ang lahat ng mga babaing brahmin na dumating kasama nila ay iginalang na tulad ni Ganga at Gauri; sila ay nagbigay ng mga basbas na may malulugod at malumanay na salita. Si Sumitra ay niyakap si Lakshmana at si Shatrughna sa kanyang dibdib, na para bang nakilala niya ang dakilang yaman kahit siya ay lubos na dukha. Pagkatapos ang dalawang kapatid ay nahulog sa mga paa ng kanilang ina; ang kanilang buong katawan ay napuno ng pag-ibig. Ang kanilang ina ay niyakap sila sa kanyang puso; ang kanyang mga mata ay umulan ng mga luha ng pagmamahal. Sa sandaling iyon, ang kasiyahan at kalungkutan ay naghalo; paano maipalalarawan ng makata? Ito ay tulad ng paglasap ng isang pipi sa tamis. Pagkatapos makilala ang kanilang ina, ang Panginoon ng mga Raghu ay nagsabi sa kanyang guro, Tayo na sa paglalakad. Sa utos ng pantas, ang mga mamamayan ay tumingin sa tubig at lupa, at ang mga tao ay bumaba sa pampang ng ilog.

Verse 501 (दोहा/सोरठा)

महिसुर मंत्री मातु गुर गने लोग लिए साथ।। पावन आश्रम गवनु किय भरत लखन रघुनाथ।।245।।

Kasama ang mga ministro ng hari, ang kanyang ina, ang kanyang guro, at maraming tao, sina Bharata, Lakshmana, at ang Panginoon ng mga Raghu ay naglakbay patungo sa banal na hermita.

Verse 502 (चौपाई)

सीय आइ मुनिबर पग लागी। उचित असीस लही मन मागी।। गुरपतिनिहि मुनितियन्ह समेता। मिली पेमु कहि जाइ न जेता।। बंदि बंदि पग सिय सबही के। आसिरबचन लहे प्रिय जी के।। सासु सकल जब सीयँ निहारीं। मूदे नयन सहमि सुकुमारीं।। परीं बधिक बस मनहुँ मरालीं। काह कीन्ह करतार कुचालीं।। तिन्ह सिय निरखि निपट दुखु पावा। सो सबु सहिअ जो दैउ सहावा।। जनकसुता तब उर धरि धीरा। नील नलिन लोयन भरि नीरा।। मिली सकल सासुन्ह सिय जाई। तेहि अवसर करुना महि छाई।।

Si Sita ay dumating at yumakap sa mga paa ng pantas, na tumatanggap ng mga basbas na nais ng kanyang puso. Siya ay nakilala ang asawa ng pantas at ang ibang mga babaing pantas; ang kanilang pag-ibig ay hindi maikwento. Muli at muli si Sita ay yumuko sa mga paa nilang lahat, na tumatanggap ng mga basbas ng kanyang minamahal na panginoon. Nang ang lahat ng kanyang mga biyenan ay tumingin kay Sita, ang mga mahihinang loob ay isinara ang kanilang mga mata sa pangangatog. Sila ay tulad ng mga sisne na nahulog sa kapangyarihan ng mangangaso; ano ang magagawa ng Manlilikha, na mahigpit siya? Sa pagkakakita sa kanila, si Sita ay nadama ang lubos na kalungkutan; ngunit nagpasya siyang tiisin ang lahat ng itinakda ng Manlilikha. Pagkatapos ang anak ni Janaka, na nagtitipon ng lakas-loob sa kanyang puso, ay pumuno ng kanyang mga asul na lotus na mata ng mga luha. Si Sita ay pumunta at nakilala ang lahat ng kanyang mga biyenan; sa sandaling iyon ang habag ay kumalat sa lupa.

Verse 503 (दोहा/सोरठा)

लागि लागि पग सबनि सिय भेंटति अति अनुराग।। हृदयँ असीसहिं पेम बस रहिअहु भरी सोहाग।।246।।

Muli at muli si Sita ay yumuko sa mga paa nilang lahat, na nakikilala sila nang may malalim na pag-ibig; at sa kanyang puso, sa kapangyarihan ng kanilang mga basbas at kanyang sariling debosyon, siya ay nanatiling puno ng kabuuan ng kapalaran ng isang asawa.

Verse 504 (चौपाई)

बिकल सनेहँ सीय सब रानीं। बैठन सबहि कहेउ गुर ग्यानीं।। कहि जग गति मायिक मुनिनाथा। कहे कछुक परमारथ गाथा।। नृप कर सुरपुर गवनु सुनावा। सुनि रघुनाथ दुसह दुखु पावा।। मरन हेतु निज नेहु बिचारी। भे अति बिकल धीर धुर धारी।। कुलिस कठोर सुनत कटु बानी। बिलपत लखन सीय सब रानी।। सोक बिकल अति सकल समाजू। मानहुँ राजु अकाजेउ आजू।। मुनिबर बहुरि राम समुझाए। सहित समाज सुसरित नहाए।। ब्रतु निरंबु तेहि दिन प्रभु कीन्हा। मुनिहु कहें जलु काहुँ न लीन्हा।।

Napagana ng pag-ibig, si Sita at ang lahat ng mga reyna ay umupo; ang matalinong guro ay nagsalita sa kanilang lahat. Ang panginoon ng mga pantas ay nagsalita ng mga daan ng mundo, na ilusyon, at nagsalita nang kaunti ng kataas-taasang katotohanan. Ikinwento niya ang paglalakbay ng hari sa lungsod ng mga diyos; sa pagkakarinig nito, ang Panginoon ng mga Raghu ay nadama ang di-matitiis na kalungkutan. Sa pag-iisip na ang kanyang sariling pag-ibig ay naging sanhi ng kamatayan ng kanyang ama, kahit ang matatag na tagapagdala ng pana ay lubos na nabalisa. Sa pagkakarinig ng mga mabibigat na salita, na matigas na parang kidlat, si Lakshmana, si Sita, at ang lahat ng mga reyna ay umiyak. Ang buong kapulungan ay nabalisa ng kalungkutan; para bang ang hari ay namatay nang hindi sa panahon sa araw na ito. Ang pantas ay muling nagpalakas-loob kay Rama, at ang buong kumpanya ay nabasa ng mga luha. Sa araw na iyon ang Panginoon ay nag-observe ng kumpletong pag-aayuno; sa salita ng pantas ay hindi siya uminom kahit tubig.

Verse 505 (दोहा/सोरठा)

भोरु भएँ रघुनंदनहि जो मुनि आयसु दीन्ह।। श्रद्धा भगति समेत प्रभु सो सबु सादरु कीन्ह।।247।।

Nang dumating ang umaga, ang pantas ay nagbigay ng pahintulot sa Panginoon ng mga Raghu; at ang Panginoon, na may pananampalataya at debosyon, ay isinagawa ang lahat nang may karapatan.

Verse 506 (चौपाई)

करि पितु क्रिया बेद जसि बरनी। भे पुनीत पातक तम तरनी।। जासु नाम पावक अघ तूला। सुमिरत सकल सुमंगल मूला।। सुद्ध सो भयउ साधु संमत अस। तीरथ आवाहन सुरसरि जस।। सुद्ध भएँ दुइ बासर बीते। बोले गुर सन राम पिरीते।। नाथ लोग सब निपट दुखारी। कंद मूल फल अंबु अहारी।। सानुज भरतु सचिव सब माता। देखि मोहि पल जिमि जुग जाता।। सब समेत पुर धारिअ पाऊ। आपु इहाँ अमरावति राऊ।। बहुत कहेउँ सब कियउँ ढिठाई। उचित होइ तस करिअ गोसाँई।।

Iginawa niya ang libing ng kanyang ama ayon sa itinuturo ng Vedas; siya ay naging dalisay, ang nag-aalis ng kadiliman ng kasalanan, ang bangka sa pagtawid sa karagatan ng pagkakasala. Ang pangalan niya ay apoy na sumusunog sa mga tambak ng kasalanan, at ang kanyang pag-alaala ay ugat ng lahat ng pagpapala. Siya ay naging dalisay, ayon sa pag-ayon ng mga pantas, tulad ng pagtawag sa banal na ilog Surasara. Nang makalipas ang dalawang araw sa kadalisayan, si Rama, ang minamahal ng kanyang guro, ay nagsalita sa kanyang guro. 'Panginoon, ang lahat ng mga tao ay lubos na nalulumbay, nabubuhay sa mga ugat, prutas, at tubig. Si Bharata kasama ang kanyang mga kapatid, lahat ng mga ministro, at lahat ng mga ina, kapag nakikita ako, ay binibilang ang bawat sandali bilang isang panahon. Ipaubaya nang babalik ang lahat ng mga taga-lungsod; ang hari mismo ay manatili dito tulad sa kanyang sariling Amaravati.' Marami siyang sinabi, at lahat ay ginawa niya ng may katatagan; ano ang nararapat, O Panginoon, na dapat mong gawin.

Verse 507 (दोहा/सोरठा)

धर्म सेतु करुनायतन कस न कहहु अस राम। लोग दुखित दिन दुइ दरस देखि लहहुँ बिश्राम।।248।।

Paano mo hindi masasabi ito, o Rama, na ikaw ang tulay ng katuwiran at ang tahanan ng habag? Ang mga tao ay nalulumbay; pagkatapos masdan ang iyong mukha sa loob ng dalawang araw, hayaan mong makahanap sila ng pahingahan.

Verse 508 (चौपाई)

राम बचन सुनि सभय समाजू। जनु जलनिधि महुँ बिकल जहाजू।। सुनि गुर गिरा सुमंगल मूला। भयउ मनहुँ मारुत अनुकुला।। पावन पयँ तिहुँ काल नहाहीं। जो बिलोकि अंघ ओघ नसाहीं।। मंगलमूरति लोचन भरि भरि। निरखहिं हरषि दंडवत करि करि।। राम सैल बन देखन जाहीं। जहँ सुख सकल सकल दुख नाहीं।। झरना झरिहिं सुधासम बारी। त्रिबिध तापहर त्रिबिध बयारी।। बिटप बेलि तृन अगनित जाती। फल प्रसून पल्लव बहु भाँती।। सुंदर सिला सुखद तरु छाहीं। जाइ बरनि बन छबि केहि पाहीं।।

Nang marinig ang mga salita ni Rama, ang kapulungan ay napuno ng takot, tulad ng isang barkong ginugulo sa karagatan. Nang marinig ang pananalita ng guro, na siyang ugat ng lahat ng pagpapala, ang kanilang mga isipan ay naging tulad ng hangin na paborable. Sila ay naghuhugas sa lahat ng tatlong oras sa mga tubig na nagpapadalisay, na sumisira sa baha ng mga kasalanan sa isang tingin lamang. Ang larawan ng pagpapala, na may mga mata na puno nang puno, ay tumitingin nang may galak, yumuyukod nang paulit-ulit sa paggalang. Sila ay pumupunta upang masdan ang bundok at gubat ni Rama, kung saan mayroong lahat ng kaligayahan at walang anumang kalungkutan. Ang mga bukal ay nagbubuhos ng mga agos na tulad ng nektar, na nag-aalis ng tatlong uri ng paghihirap, ang tatlong uri ng hangin. Ang mga puno, baging, at damo ng napakaraming uri, na may mga prutas, bulaklak, at dahon ng maraming anyo. Magagandang bato at mga puno na nagbibigay ng kaaya-ayang anino; paano maipalalarawan ang kagandahan ng gubat na iyon?

Verse 509 (दोहा/सोरठा)

सरनि सरोरुह जल बिहग कूजत गुंजत भृंग। बैर बिगत बिहरत बिपिन मृग बिहंग बहुरंग।।249।।

Ang mga lawa na may kanilang mga lotus, ang tubig, ang mga ibon na kumakanta, ang mga bubuyog na humuhuni. Malaya sa pagkapoot, ang mga usa at ibon ng maraming kulay ay gumagala sa gubat.