Ayodhya KandaPrakarana 2520 Verses

Prakarana 25

त्याग-दीक्षा का सोपान: राजधर्म, कुलधर्म और आत्मधर्म के संघर्ष में ‘प्रेम’ को शुद्ध कर ‘शरणागति’ तक पहुँचाना। अयोध्या काण्ड में भक्त-हृदय का अहं (अधिकार/अपमान/राज्य) गलता है और सेवाभाव (दास्य) व भ्रातृ-प्रेम (सख्य) मिलकर वैराग्य-युक्त करुणा में परिणत होते हैं—यही मुक्ति-सीढ़ी की मध्य-चढ़ाई है।

ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಂಡದ ಪ್ರಧಾನ ರಸ ಕರುಣ; ಆದರೆ ಅದು ಶೋಕ-ವಿಲಾಪವಲ್ಲ—ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಂಸ್ಕೃತವಾದ ಕರುಣೆ. ಇಲ್ಲಿ ‘ರಾಜ್ಯ’ದ ಆಕರ್ಷಣೆಯೂ ‘ವನ’ದ ಕಠೋರತೆಯೂ ಒಂದೇ ಅಕ್ಷದ ಮೇಲೆ ತಿರುಗುತ್ತವೆ: ರಾಮನ ಧರ್ಮನಿಷ್ಠ ಸಂಯಮ ಮತ್ತು ಭರತನ ನಿರ್ಮಲ ಪ್ರೀತಿ. ಈ ಅಂಶದಲ್ಲಿ (ದೋಹಾ 240–249ರ ಸುತ್ತ) ಮಿಲನ-ರಸ ಕರುಣೆಗೆ ಶಾಂತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ: ಭರತ-ರಾಮ ಆಲಿಂಗನ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ-ನಿಷಾದ-ಕೇವಟರ ಸಹಜತೆ, ಮಾತೃಗಳ ಹೃದಯವಿದಾರಕ ವೇದನೆ, ಮತ್ತು ವಸಿಷ್ಠ/ಮುನಿಗಣರಿಂದ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಧೈರ್ಯೋಪದೇಶ. ತುಲಸಿಯ ಧರ್ಮತತ್ತ್ವ ಇಲ್ಲಿ ‘ಈಸ ಅಧೀನ ಜಗು’ ಎಂಬ ನಿಶ್ಚಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರ: ದೋಷಾರೋಪಣರಹಿತ ದೃಷ್ಟಿ. ನಿರ್ಗುಣ ಸತ್ಯ (ಈಶ್ವರನ ಸರ್ವಾಧೀನತೆ) ಸಗುಣ ಲೀಲೆಯಲ್ಲೇ (ಆಲಿಂಗನ, ಚರಣ-ಪರಾಗ, ಆಶೀರ್ವಾದ) ಅನುಭವವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಕಾಂಡ ಸೋಪಾನಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ‘ವೈರಾಗ್ಯ-ಸಮನ್ವಿತ ಪ್ರೇಮ’ದ ಹಂತ—ಭಕ್ತಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಶೋಕವನ್ನೂ ಸಾಧನೆಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಸ್ಥಳ.

Spoken translationRamcharitmanas Ayodhya Kanda, Prakarana 25

In this prakarana

People

  • RamaŚrī Rāma
  • LakshmanaLakṣmaṇa
  • Bharata
  • ShatrughnaŚatrughna
  • KevatKevaṭ
  • SitaSītā
  • NishadaNiṣāda (Guha)
  • VasishthaVasiṣṭha
  • KaikeyiKaikeyī
  • SumitraSumitrā
  • KakabhushundiSpeaksKākabhuśuṇḍi
  • GarudaListensGaruḍa

Verses

ಚೌಪಾಯಿ 240.1-4

सानुज सखा समेत मगन मन।बिसरे हरष सोक सुख दुख गन।।

पाहि नाथ कहि पाहि गोसाई।भूतल परे लकुट की नाई।।

बचन सपेम लखन पहिचाने।करत प्रनामु भरत जियँ जाने।।

बंधु सनेह सरस एहि ओरा।उत साहिब सेवा बस जोरा।।

मिलि न जाइ नहिं गुदरत बनई।सुकबि लखन मन की गति भनई।।

रहे राखि सेवा पर भारू।चढ़ी चंग जनु खैंच खेलारू।।

कहत सप्रेम नाइ महि माथा।भरत प्रनाम करत रघुनाथा।।

उठे रामु सुनि पेम अधीरा।कहुँ पट कहुँ निषंग धनु तीरा।।

sānuja sakhā sameta magana mana |bisare haraṣa soka sukha dukha gana ||

pāhi nātha kahi pāhi gosāī |bhūtala pare lakuṭa kī nāī ||

bacana sapema lakhana pahicāne |karata pranāmu bharata jiyã jāne ||

baṁdhu saneha sarasa ehi orā |uta sāhiba sevā basa jorā ||

mili na jāi nahiṁ gudarata banaī |sukabi lakhana mana kī gati bhanaī ||

rahe rākhi sevā para bhārū |caṛhī caṁga janu khaiṁca khelārū ||

kahata saprema nāi mahi māthā |bharata pranāma karata raghunāthā ||

uṭhe rāmu suni pema adhīrā |kahũ paṭa kahũ niṣaṁga dhanu tīrā ||

ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರನೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹಿತನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ, ಭರತನು ಮನಸ್ಸಿನ ಆನಂದದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ, ಸಂತೋಷ, ದುಃಖ, ಸುಖ, ದುಃಖಗಳೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಮರೆತನು. "ಕಾಪಾಡು ನಾಥಾ! ಕಾಪಾಡು ಗೋಸಾಯಿ!" ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ ಕೋಲಿನಂತೆ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದನು. ಆ ಪ್ರೀತಿಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಗುರುತಿಸಿದನು; ಭರತನು ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡುತ್ತಿರುವನೆಂದು ತನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ತಿಳಿದನು. ಈ ಕಡೆ ಸಹೋದರನ ಮಧುರ ಪ್ರೀತಿ; ಆ ಕಡೆ ತನ್ನ ಸ್ವಾಮಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಬಂಧ. ಹೋಗಿ ಭರತನನ್ನು ಆಲಿಂಗಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ; ಆದರೂ ಹಿಂದೆ ನಿಲ್ಲುವುದೂ ಸಮಂಜಸವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಮನಸ್ಸಿನ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಒಬ್ಬ ಸಚ್ಚಕವಿ ವರ್ಣಿಸಬಲ್ಲನು. ಸೇವೆಯ ಭಾರವನ್ನು ಅಂಟಿಕೊಂಡು ನಿಂತನು; ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಹಾರುವ ಗಾಳಿಪಟದಂತೆ, ಆಡುವವನು ದಾರವನ್ನು ಎಳೆದು ಹಿಡಿದಂತೆ. ತಲೆಯನ್ನು ನೆಲಕ್ಕೆ ತಗ್ಗಿಸಿ, ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ, "ರಘುನಾಥಾ, ಭರತನು ನಿನಗೆ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡುತ್ತಿರುವನು" ಎಂದನು. ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ, ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಉದ್ವಿಗ್ನನಾದ ರಾಮನು ಎದ್ದನು; ಒಂದೆಡೆ ವಸ್ತ್ರ, ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಬಿಲ್ಲು, ಬತ್ತಳ, ಬಾಣಗಳು.

ದೋಹಾ 240

बरबस लिए उठाइ उर लाए कृपानिधान।भरत राम की मिलनि लखि बिसरे सबहि अपान।।⁠240।।

barabasa lie uṭhāi ura lāe kṛpānidhāna |bharata rāma kī milani lakhi bisare sabahi apāna ||⁠240||

ಕರುಣೆಯ ನಿಧಿಯಾದ ಭಗವಂತನು ಭರತನನ್ನು ಬಲಾತ್ಕಾರದಿಂದ ಎತ್ತಿ ತನ್ನ ಎದೆಗೆ ಅಣಿಕೊಂಡನು. ಭರತ ಮತ್ತು ರಾಮರ ಸಮಾಗಮವನ್ನು ನೋಡಿ, ಎಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವೇ ಮರೆತರು.

ಚೌಪಾಯಿ 241.1-4

मिलनि प्रीति किमि जाइ बखानी।कबिकुल अगम करम मन बानी।।

परम पेम पूरन दोउ भाई।मन बुधि चित अहमिति बिसराई।।

कहहु सुपेम प्रगट को करई।केहि छाया कबि मति अनुसरई।।

कबिहि अरथ आखर बलु साँचा।अनुहरि ताल गतिहि नटु नाचा।।

अगम सनेह भरत रघुबर को।जहँ न जाइ मनु बिधि हरि हर को।।

सो मैं कुमति कहौं केहि भाँती।बाज सुराग कि गाँडर ताँती।।

मिलनि बिलोकि भरत रघुबर की।सुरगन सभय धकधकी धरकी।।

समुझाए सुरगुरु जड़ जागे।बरषि प्रसून प्रसंसन लागे।।

milani prīti kimi jāi bakhānī |kabikula agama karama mana bānī ||

parama pema pūrana dou bhāī |mana budhi cita ahamiti bisarāī ||

kahahu supema pragaṭa ko karaī |kehi chāyā kabi mati anusaraī ||

kabihi aratha ākhara balu sā̃cā |anuhari tāla gatihi naṭu nācā ||

agama saneha bharata raghubara ko |jahã na jāi manu bidhi hari hara ko ||

so maiṁ kumati kahauṁ kehi bhā̃tī |bāja surāga ki gā̃ḍara tā̃tī ||

milani biloki bharata raghubara kī |suragana sabhaya dhakadhakī dharakī ||

samujhāe suraguru jaṛa jāge |baraṣi prasūna prasaṁsana lāge ||

ಆ ಸಂಧಾನದ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ವರ್ಣಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ? ಕವಿಕುಲಕ್ಕೆ ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ವಾಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಅದು ಅಗಮ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರರು ಪರಮ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ತುಂಬಿಹೋದರು, ಮನಸು, ಬುದ್ಧಿ, ಚಿತ್ತ, ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಮರೆತರು. ಹೇಳಿ, ಆ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಯಾರು ಪ್ರಕಟಿಸಲಿಪಾರು? ಯಾವ ಉಪಮೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಕವಿಯ ಮನಸು ಅದನ್ನು ಸೇರಲಿಪಾರು? ಕವಿಯ ಬಲ ಸತ್ಯಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪದಗಳಲ್ಲಿದೆ; ನರ್ತಕ ತಾಳವನ್ನು ಮತ್ತು ಸಂಗೀತದ ಗತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಭರತ ಮತ್ತು ರಘುವಂಶದ ಶ್ರೇಷ್ಠನ ಪ್ರೀತಿ ಅಗಮ್ಯ; ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು, ಶಿವರ ಮನಸ್ಸು ಕೂಡ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಲಾಗದು. ಹಾಗಾದರೆ ಮಂದ ಬುದ್ಧಿಯ ನಾನು ಅದನ್ನು ಹೇಗೆ ವರ್ಣಿಸಲಿ? ಗಂದರ್ ಹುಲ್ಲಿನಿಂದ ನಾರಿದ ವೀಣೆ ಮಧುರ ಸಂಗೀತವನ್ನು ನೀಡಲಿಪಾರು? ಭರತ ಮತ್ತು ರಘುವಂಶದ ಶ್ರೇಷ್ಠನ ಸಂಧಾನವನ್ನು ನೋಡಿ, ದೇವತೆಗಳ ಸಭೆ ಭಯದಿಂದ ನಡುಗಿತು, ಅವರ ಹೃದಯ ಬಡಿಯಿತು. ದೇವತೆಗಳ ಗುರುವಾದ ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಅವರಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸಿದಾಗ, ಮಂದ ಬುದ್ಧಿಯವರು ಎಚ್ಚರಿಸಿಕೊಂಡರು, ಹೂವುಗಳನ್ನು ಸುರಿಸಿ ಸ್ತುತಿಸತೊಡಗಿದರು.

ದೋಹಾ 241

मिलि सपेम रिपुसूदनहि केवटु भेंटेउ राम।भूरि भायँ भेंटे भरत लछिमन करत प्रनाम।।⁠241।।

mili sapema ripusūdanahi kevaṭu bheṁṭeu rāma |bhūri bhāyã bheṁṭe bharata lachimana karata pranāma ||⁠241||

ಅನ್ಪದಿಂದ ಶತ್ರುಘ್ನನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ, ರಾಮನು ದೋಣಿಗಾರನನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡನು. ನಂತರ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಿರಗಾ, ಭರತನು ಮಿಕ್ಕಿಲು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡನು.

ಚೌಪಾಯಿ 242.1-4

भेंटेउ लखन ललकि लघु भाई।बहुरि निषादु लीन्ह उर लाई।।

पुनि मुनिगन दुहुँ भाइन्ह बंदे।अभिमत आसिष पाइ अनंदे।।

सानुज भरत उमगि अनुरागा।धरि सिर सिय पद पदुम परागा।।

पुनि पुनि करत प्रनाम उठाए।सिर कर कमल परसि बैठाए।।

सीयँ असीस दीन्हि मन माहीं।मगन सनेहँ देह सुधि नाहीं।।

सब बिधि सानुकूल लखि सीता।भे निसोच उर अपडर बीता।।

कोउ किछु कहइ न कोउ किछु पूँछा।प्रेम भरा मन निज गति छूँछा।।

तेहि अवसर केवटु धीरजु धरि।जोरि पानि बिनवत प्रनामु करि।।

bheṁṭeu lakhana lalaki laghu bhāī |bahuri niṣādu līnha ura lāī ||

puni munigana duhũ bhāinha baṁde |abhimata āsiṣa pāi anaṁde ||

sānuja bharata umagi anurāgā |dhari sira siya pada paduma parāgā ||

puni puni karata pranāma uṭhāe |sira kara kamala parasi baiṭhāe ||

sīyã asīsa dīnhi mana māhīṁ |magana sanehã deha sudhi nāhīṁ ||

saba bidhi sānukūla lakhi sītā |bhe nisoca ura apaḍara bītā ||

kou kichu kahai na kou kichu pū̃chā |prema bharā mana nija gati chū̃chā ||

tehi avasara kevaṭu dhīraju dhari |jori pāni binavata pranāmu kari ||

ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ತನ್ನ ತಮ್ಮ ಶತ್ರುಘ್ನನನ್ನು ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡನು, ನಂತರ ನಿಷಾದನನ್ನು ಎದೆಗೆ ತಗೆದುಕೊಂಡನು. ನಂತರ ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರರು ಮುನಿಗಣಗಳನ್ನು ವಂದಿಸಿದರು, ತಮಗೆ ಬೇಕಾದ ಆಶೀರ್ವಾದಗಳನ್ನು ಪಡೆದು ಆನಂದಿಸಿದರು. ತಮ್ಮನೊಂದಿಗೆ ಭರತನು, ಪ್ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತುಂಬಿ, ಸೀತೆಯ ಪದ್ಮ ಪಾದದ ಧೂಳನ್ನು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡನು. ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ವಂದಿಸುತ್ತಿರಲು, ಆಕೆ ಅವರನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸಿ, ತನ್ನ ಪದ್ಮ ಕೈಗಳಿಂದ ಅವರ ತಲೆಗಳನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿ ಕೂಡಿಸಿದಳು. ಸೀತೆ ತನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆಶೀರ್ವಾದ ನೀಡಿದಳು, ಪ್ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ದೇಹ ಜ್ಞಾನವೇ ಇಲ್ಲದೆ ಆದಳು. ಸೀತೆ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅನುಕೂಲಳಾಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಭರತನಿಗೆ ಚಿಂತೆ ಹೋಯಿತು, ಅವನ ಹೃದಯದ ಆಧಾರವಿಲ್ಲದ ಭಯ ಕಳೆದುಹೋಯಿತು. ಯಾರೂ ಏನನ್ನೂ ಹೇಳಲಿಲ್ಲ, ಯಾರೂ ಏನನ್ನೂ ಕೇಳಲಿಲ್ಲ; ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮನಸ್ಸು ತನ್ನ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಮರೆತಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೇವಟನು ಧೈರ್ಯ ತಾಳಿ, ಕೈಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ, ವಂದಿಸಿ, ವಿನಯದಿಂದ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದನು.

ದೋಹಾ 242

नाथ साथ मुनिनाथ के मातु सकल पुर लोग।सेवक सेनप सचिव सब आए बिकल बियोग।।⁠242।।

nātha sātha muninātha ke mātu sakala pura loga |sevaka senapa saciva saba āe bikala biyoga ||⁠242||

ನಾಥ, ಮುನಿಗಳ ಅಧಿಪತಿಯೊಂದಿಗೆ ತಾಯಂದಿರೆಲ್ಲರೂ, ಪಟ್ಟಣದ ಜನರೆಲ್ಲರೂ, ನಿಮ್ಮ ಸೇವಕರು, ಸೈನ್ಯದ ಸೇನಾಪತಿಗಳು, ಮಂತ್ರಿಗಳೆಲ್ಲರೂ ನಿಮ್ಮಿಂದ ದೂರವಾದ ದುಃಖದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲರಾಗಿ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ.

ಚೌಪಾಯಿ 243.1-4

सीलसिंधु सुनि गुर आगवनू।सिय समीप राखे रिपुदवनू।।

चले सबेग रामु तेहि काला।धीर धरम धुर दीनदयाला।।

गुरहि देखि सानुज अनुरागे।दंड प्रनाम करन प्रभु लागे।।

मुनिबर धाइ लिए उर लाई।प्रेम उमगि भेंटे दोउ भाई।।

प्रेम पुलकि केवट कहि नामू।कीन्ह दूरि तें दंड प्रनामू।।

रामसखा रिषि बरबस भेंटा।जनु महि लुठत सनेह समेटा।।

रघुपति भगति सुमंगल मूला।नभ सराहि सुर बरिसहिं फूला।।

एहि सम निपट नीच कोउ नाहीं।बड़ बसिष्ठ सम को जग माहीं।।

sīlasiṁdhu suni gura āgavanū |siya samīpa rākhe ripudavanū ||

cale sabega rāmu tehi kālā |dhīra dharama dhura dīnadayālā ||

gurahi dekhi sānuja anurāge |daṁḍa pranāma karana prabhu lāge ||

munibara dhāi lie ura lāī |prema umagi bheṁṭe dou bhāī ||

prema pulaki kevaṭa kahi nāmū |kīnha dūri teṁ daṁḍa pranāmū ||

rāmasakhā riṣi barabasa bheṁṭā |janu mahi luṭhata saneha sameṭā ||

raghupati bhagati sumaṁgala mūlā |nabha sarāhi sura barisahiṁ phūlā ||

ehi sama nipaṭa nīca kou nāhīṁ |baṛa basiṣṭha sama ko jaga māhīṁ ||

ಗುರುವಿನ ಆಗಮನವನ್ನು ಕೇಳಿ, ಮೃದುವಾದ ಗುಣಗಳ ಸಾಗರನಾದ ರಾಮ, ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಜಯಿಸುವ ಶತ್ರುಘ್ನನನ್ನು ಸೀತೆಯ ಬಳಿ ಇರಿಸಿದನು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಧೈರ್ಯವುಳ್ಳ, ಧರ್ಮದ ಹೊರೆಯನ್ನು ಹೊರುವ, ದೀನರ ಮೇಲೆ ದಯೆಯುಳ್ಳ ರಾಮ ತ್ವರಿಸಿ ಹೊರಟನು. ಗುರುವನ್ನು ನೋಡಿ, ತಮ್ಮನೊಂದಿಗೆ ಅನುರಾಗದಿಂದ ತುಂಬಿ, ಪ್ರಭು ಅವನಿಗೆ ದಂಡಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು. ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ ಓಡಿಬಂದು ಇಬ್ಬರನ್ನೂ ಎದೆಗೆ ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡನು; ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಪೊಂಗಿ, ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರರನ್ನೂ ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡನು. ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ರೋಮಾಂಚಿತನಾಗಿ, ಕೇವಟ ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಹೇಳಿ, ದೂರದಿಂದ ದಂಡಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿದನು. ಆದರೆ ಆ ಮುನಿ, ಅವನನ್ನು ರಾಮನ ಸ್ನೇಹಿತನೆಂದು ತಿಳಿದು, ಬಲಾತ್ಕಾರದಿಂದ ಅವನನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡನು; ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಚೆಲ್ಲಿ ಉರುಳುತ್ತಿರುವ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಯಾರೋ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವಂತೆ. ರಘುಪತಿಯ ಭಕ್ತಿಯು ಎಲ್ಲ ಮಂಗಳಗಳ ಮೂಲ; ಆಕಾಶದಿಂದ ಅದನ್ನು ಹೊಗಳಿ, ದೇವತೆಗಳು ಹೂವುಗಳನ್ನು ಸುರಿಸಿದರು. ಇವನಂತೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ನೀಚನಾದವನು ಬೇರೊಬ್ಬನಿಲ್ಲ; ಲೋಕದಲ್ಲಿ ವಶಿಷ್ಠನಿಗೆ ಸಮಾನನಾದವನು ಯಾರಿದ್ದಾನೆ?

ದೋಹಾ 243

जेहि लखि लखनहु तें अधिक मिले मुदित मुनिराउ।सो सीतापति भजन को प्रगट प्रताप प्रभाउ।।⁠243।।

jehi lakhi lakhanahu teṁ adhika mile mudita munirāu |so sītāpati bhajana ko pragaṭa pratāpa prabhāu ||⁠243||

ಅವನನ್ನು ನೋಡಿ, ಮುನಿಗಳ ರಾಜನಾದ ವಸಿಷ್ಠರು, ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಅವನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರು. ಸೀತಾಪತಿಯ ಭಜನೆಯ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಪ್ರಭಾವವೂ ತೇಜಸ್ಸೂ ಇದೇ.

ಚೌಪಾಯಿ 244.1-4

आरत लोग राम सबु जाना।करुनाकर सुजान भगवाना।।

जो जेहि भायँ रहा अभिलाषी।तेहि तेहि कै तसि तसि रुख राखी।।

सानुज मिलि पल महु सब काहू।कीन्ह दूरि दुखु दारुन दाहू।।

यह बड़ि बातँ राम कै नाहीं।जिमि घट कोटि एक रबि छाहीं।।

मिलि केवटिहि उमगि अनुरागा।पुरजन सकल सराहहिं भागा।।

देखीं राम दुखित महतारीं।जनु सुबेलि अवलीं हिम मारीं।।

प्रथम राम भेंटी कैकेई।सरल सुभायँ भगति मति भेई।।

पग परि कीन्ह प्रबोधु बहोरी।काल करम बिधि सिर धरि खोरी।।

ārata loga rāma sabu jānā |karunākara sujāna bhagavānā ||

jo jehi bhāyã rahā abhilāṣī |tehi tehi kai tasi tasi rukha rākhī ||

sānuja mili pala mahu saba kāhū |kīnha dūri dukhu dāruna dāhū ||

yaha baṛi bātã rāma kai nāhīṁ |jimi ghaṭa koṭi eka rabi chāhīṁ ||

mili kevaṭihi umagi anurāgā |purajana sakala sarāhahiṁ bhāgā ||

dekhīṁ rāma dukhita mahatārīṁ |janu subeli avalīṁ hima mārīṁ ||

prathama rāma bheṁṭī kaikeī |sarala subhāyã bhagati mati bheī ||

paga pari kīnha prabodhu bahorī |kāla karama bidhi sira dhari khorī ||

ರಾಮನು ಕರುಣಾಮಯ, ಸರ್ವಜ್ಞ ಭಗವಂತನು, ಎಲ್ಲಾ ಜನರು ದುಃಖದಿಂದ ಪೀಡಿತರಾಗಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡರು. ಯಾರಿಗೆ ಯಾವ ಬಯಕೆ ಇತ್ತೋ, ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆಸೆಪಟ್ಟಿದ್ದರೋ, ಅವರವರನ್ನು ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಮಾಡಿ ಅವರ ಬಯಕೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸಿದರು. ತಮ್ಮ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರನೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಭೇಟಿಮಾಡಿ, ಅವರ ಭಯಂಕರ ಸುಡುವ ದುಃಖವನ್ನು ದೂರ ಮಾಡಿದರು. ಇದು ರಾಮನಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ವಿಷಯವಲ್ಲ; ಒಂದೇ ಸೂರ್ಯನು ಲಕ್ಷಾಂತರ ಮಡಿಕೆಗಳ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಫಲಿಸಿದಂತೆ. ದೋಣಿಯವನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು, ಪಟ್ಟಣದ ಎಲ್ಲ ಜನರು ಅವನ ಸೌಭಾಗ್ಯವನ್ನು ಹೊಗಳಿದರು. ರಾಮನು ತಮ್ಮ ತಾಯಂದಿರನ್ನು ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಕಂಡರು, ಮಂಜು ಬಿದ್ದ ಮೃದು ಬಳ್ಳಿಗಳ ಸಾಲಿನಂತೆ. ಮೊದಲು ರಾಮನು ಕೈಕೇಯಿಯನ್ನು ಭೇಟಿಮಾಡಿದರು, ಸರಳ ಸ್ವಭಾವದಿಂದ, ಭಕ್ತಿಯುಕ್ತ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ. ನಂತರ ಅವಳ ಪಾದಗಳಿಗೆ ಕೆಡೆದು ಅವಳನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಿದರು, ಕಾಲ, ಕರ್ಮ ಮತ್ತು ವಿಧಿಯ ಮೇಲೆ ದೋಷವನ್ನು ಹೊರಿಸಿ.

ದೋಹಾ 244

भेटीं रघुबर मातु सब करि प्रबोधु परितोषु।अंब ईस आधीन जगु काहु न देइअ दोषु।।⁠244।।

bheṭīṁ raghubara mātu saba kari prabodhu paritoṣu |aṁba īsa ādhīna jagu kāhu na deia doṣu ||⁠244||

ರಘುಪತಿ ತನ್ನ ತಾಯಂದರನ್ನು ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು, ಅವರಿಗೆ ಸಮಾಧಾನ ಹೇಳಿ ಸಂತೋಷಗೊಳಿಸಿದನು. "ತಾಯಿ, ಜಗತ್ತು ಈಶನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿದೆ; ಯಾರಿಗೂ ದೋಷವನ್ನು ಆರೋಪಿಸಬಾರದು" ಎಂದನು.

ಚೌಪಾಯಿ 245.1-4

गुरतिय पद बंदे दुहु भाई।सहित बिप्रतिय जे सँग आई।।

गंग गौरि सम सब सनमानीं।देहिं असीस मुदित मृदु बानी।।

गहि पद लगे सुमित्रा अंका।जनु भेटीं संपति अति रंका।।

पुनि जननि चरननि दोउ भ्राता।परे पेम ब्याकुल सब गाता।।

अति अनुराग अंब उर लाए।नयन सनेह सलिल अन्हवाए।।

तेहि अवसर कर हरष बिषादू।किमि कबि कहै मूक जिमि स्वादू।।

मिलि जननहि सानुज रघुराऊ।गुर सन कहेउ कि धारिअ पाऊ।।

पुरजन पाइ मुनीस नियोगू।जल थल तकि तकि उतरेउ लोगू।।

guratiya pada baṁde duhu bhāī |sahita bipratiya je sãga āī ||

gaṁga gauri sama saba sanamānīṁ |dehiṁ asīsa mudita mṛdu bānī ||

gahi pada lage sumitrā aṁkā |janu bheṭīṁ saṁpati ati raṁkā ||

puni janani caranani dou bhrātā |pare pema byākula saba gātā ||

ati anurāga aṁba ura lāe |nayana saneha salila anhavāe ||

tehi avasara kara haraṣa biṣādū |kimi kabi kahai mūka jimi svādū ||

mili jananahi sānuja raghurāū |gura sana kaheu ki dhāria pāū ||

purajana pāi munīsa niyogū |jala thala taki taki utareu logū ||

ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರರು ಗುರುವಿನ ಪತ್ನಿಯ ಪಾದಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಅವಳೊಂದಿಗೆ ಬಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಪತ್ನಿಯರ ಪಾದಗಳಿಗೆ ನಮಿಸಿದರು. ಅವರು ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಗಂಗಾ ಗೌರಿಯರಂತೆ ಗೌರವಿಸಿದರು, ಆ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಹೃದಯದ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಮೃದುವಾದ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಆಶೀರ್ವಾದ ನೀಡಿದರು. ಸುಮಿತ್ರೆಯ ಪಾದಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಅವಳ ಮಡಿಲಿಗೆ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು, ಅತ್ಯಂತ ಬಡತನದ ಭಿಕ್ಷುಕನು ಮಹಾ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಕಂಡಂತೆ. ನಂತರ ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರರು ತಾಯಿಯ ಪಾದಗಳಿಗೆ ಬಿದ್ದರು, ಅವರ ಇಡೀ ದೇಹ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ತುಂಬಿ ಹೋಯಿತು. ಅತ್ಯಂತ ಅನುರಾಗದಿಂದ ತಾಯಿ ಅವರನ್ನು ಎದೆಗೆ ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡಳು, ಕಣ್ಣುಗಳ ಪ್ರೀತಿಯ ನೀರಿನಿಂದ ಅವರನ್ನು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸಿದಳು. ಆ ಕ್ಷಣದ ಸಂತೋಷ ಮತ್ತು ದುಃಖವನ್ನು ಒಬ್ಬ ಕವಿ ಹೇಗೆ ವರ್ಣಿಸಲಿ? ಅದು ಮೂಕನು ಸಿಹಿಯ ರುಚಿಯನ್ನು ಹೇಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವಂತೆ. ತಾಯಂದಿರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದ ನಂತರ, ರಘು ರಾಜ ರಾಮ, ತಮ್ಮನೊಂದಿಗೆ ಗುರುವಿಗೆ, ತನ್ನ ಪಾದವನ್ನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಇಡಲು ಹೇಳಿದನು. ಪಟ್ಟಣ ಜನರು ಮುನಿ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಡೆದು, ನೀರು ಮತ್ತು ಭೂಮಿಗೆ ನೋಡಿ, ನದಿ ದಾಟಲು ಇಳಿದರು.

ದೋಹಾ 245

महिसुर मंत्री मातु गुर गने लोग लिए साथ।पावन आश्रम गवनु किय भरत लखन रघुनाथ।।⁠245।।

mahisura maṁtrī mātu gura gane loga lie sātha |pāvana āśrama gavanu kiya bharata lakhana raghunātha ||⁠245||

ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು, ಮಂತ್ರಿಯನ್ನು, ತಾಯಂದಿರನ್ನು, ಗುರುವನ್ನು, ಆರಿಸಿದ ಕೆಲವು ಜನರನ್ನು ತಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಭರತ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ರಘುನಾಥ ಪವಿತ್ರವಾದ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೋದರು.

ಚೌಪಾಯಿ 246.1-4

सीय आइ मुनिबर पग लागी।उचित असीस लही मन मागी।।

गुरपतिनिहि मुनितियन्ह समेता।मिली पेमु कहि जाइ न जेता।।

बंदि बंदि पग सिय सबही के।आसिरबचन लहे प्रिय जी के।।

सासु सकल जब सीयँ निहारीं।मूदे नयन सहमि सुकुमारीं।।

परीं बधिक बस मनहुँ मरालीं।काह कीन्ह करतार कुचालीं।।

तिन्ह सिय निरखि निपट दुखु पावा।सो सबु सहिअ जो दैउ सहावा।।

जनकसुता तब उर धरि धीरा।नील नलिन लोयन भरि नीरा।।

मिली सकल सासुन्ह सिय जाई।तेहि अवसर करुना महि छाई।।

sīya āi munibara paga lāgī |ucita asīsa lahī mana māgī ||

gurapatinihi munitiyanha sametā |milī pemu kahi jāi na jetā ||

baṁdi baṁdi paga siya sabahī ke |āsirabacana lahe priya jī ke ||

sāsu sakala jaba sīyã nihārīṁ |mūde nayana sahami sukumārīṁ ||

parīṁ badhika basa manahũ marālīṁ |kāha kīnha karatāra kucālīṁ ||

tinha siya nirakhi nipaṭa dukhu pāvā |so sabu sahia jo daiu sahāvā ||

janakasutā taba ura dhari dhīrā |nīla nalina loyana bhari nīrā ||

milī sakala sāsunha siya jāī |tehi avasara karunā mahi chāī ||

ಸೀತೆ ಬಂದು ಮಹಾಮುನಿಯ ಪಾದಗಳಿಗೆ ನಮಿಸಿದಳು, ತನ್ನ ಮನಸು ಬಯಸಿದ ಸೂಕ್ತ ಆಶೀರ್ವಾದವನ್ನು ಪಡೆದಳು. ಗುರುವಿನ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಮುನಿಗಳ ಪತ್ನಿಯರನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸಂಧಿಸಿದಳು, ಅವರ ನಡುವಿನ ಪ್ರೀತಿ ಹೇಳಲಾಗದಷ್ಟು ಇತ್ತು. ಎಲ್ಲರ ಪಾದಗಳಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ನಮಿಸಿ, ಸೀತೆ ತನ್ನ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಇಷ್ಟವಾದ ಆಶೀರ್ವಚನಗಳನ್ನು ಪಡೆದಳು. ಎಲ್ಲ ಅತ್ತೆಯರು ಸೀತೆಯನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ, ಆಕೆಯ ಮೃದುತ್ವವನ್ನು ಕಂಡು ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿ ನಡುಕಿದರು. ಬೇಟೆಗಾರನ ವಶದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದ ಹೆಣ್ಣು ಹಂಸದಂತೆ ಆಕೆ ಕಾಣಿಸಿದಳು. "ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ ಎಷ್ಟು ಕ್ರೂರವಾದ ದುಷ್ಕೃತ್ಯ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ!" ಎಂದು ಅವರು ಕೂಗಿದರು. ಸೀತೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ಅವರು ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖವನ್ನು ಪಡೆದರು; ಆದರೂ ವಿಧಿ ಹೇರುವುದನ್ನೆಲ್ಲಾ ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಲೇ ಬೇಕು. ಆಗ ಜನಕನ ಮಗಳಾದ ಸೀತೆ ತನ್ನ ಎದೆಯನ್ನು ದೃಢಗೊಳಿಸಿಕೊಂಡಳು, ಆಕೆಯ ನೀಲ ಕಮಲ ಕಣ್ಣುಗಳು ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದವು. ಆಕೆ ಹೋಗಿ ಎಲ್ಲ ಅತ್ತೆಯರನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡಳು, ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಕರುಣೆ ಭೂಮಿಯಾದ್ಯಂತ ಹರಡಿತು.

ದೋಹಾ 246

लागि लागि पग सबनि सिय भेंटति अति अनुराग।हृदयँ असीसहिं पेम बस रहिअहु भरी सोहाग।।⁠246।।

lāgi lāgi paga sabani siya bheṁṭati ati anurāga |hṛdayã asīsahiṁ pema basa rahiahu bharī sohāga ||⁠246||

ಸೀತೆ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಪಾದಗಳಿಗೂ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಬಿದ್ದು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಅವರನ್ನು ಆಲಿಂಗಿಸಿಕೊಂಡಳು. ಅವರೂ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ತುಂಬಿ, ತಮ್ಮ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಆಶೀರ್ವದಿಸಿದರು: ನೀನು ಎಂದೆಂದಿಗೂ ಸೌಭಾಗ್ಯವತಿಯಾಗಿರು.

ಚೌಪಾಯಿ 247.1-4

बिकल सनेहँ सीय सब रानीं।बैठन सबहि कहेउ गुर ग्यानीं।।

कहि जग गति मायिक मुनिनाथा।कहे कछुक परमारथ गाथा।।

नृप कर सुरपुर गवनु सुनावा।सुनि रघुनाथ दुसह दुखु पावा।।

मरन हेतु निज नेहु बिचारी।भे अति बिकल धीर धुर धारी।।

कुलिस कठोर सुनत कटु बानी।बिलपत लखन सीय सब रानी।।

सोक बिकल अति सकल समाजू।मानहुँ राजु अकाजेउ आजू।।

मुनिबर बहुरि राम समुझाए।सहित समाज सुसरित नहाए।।

ब्रतु निरंबु तेहि दिन प्रभु कीन्हा।मुनिहु कहें जलु काहुँ न लीन्हा।।

bikala sanehã sīya saba rānīṁ |baiṭhana sabahi kaheu gura gyānīṁ ||

kahi jaga gati māyika munināthā |kahe kachuka paramāratha gāthā ||

nṛpa kara surapura gavanu sunāvā |suni raghunātha dusaha dukhu pāvā ||

marana hetu nija nehu bicārī |bhe ati bikala dhīra dhura dhārī ||

kulisa kaṭhora sunata kaṭu bānī |bilapata lakhana sīya saba rānī ||

soka bikala ati sakala samājū |mānahũ rāju akājeu ājū ||

munibara bahuri rāma samujhāe |sahita samāja susarita nahāe ||

bratu niraṁbu tehi dina prabhu kīnhā |munihu kaheṁ jalu kāhũ na līnhā ||

ಸೀತೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ರಾಣಿಯರು ಪ್ರೇಮ ಮತ್ತು ದುಃಖದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲರಾದರು, ಜ್ಞಾನಿಯಾದ ಗುರು ಎಲ್ಲರನ್ನು ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಲು ಹೇಳಿದರು. ಮುನಿಗಳ ಸ್ವಾಮಿ ಜಗತ್ತಿನ ಗತಿಗಳನ್ನು, ಅವೆಲ್ಲ ಮಾಯೆಂದು ಹೇಳಿ, ಪರಮಾರ್ಥ ಕಥೆಯನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ವಿವರಿಸಿದರು. ರಾಜನು ದೇವನಗರಿಗೆ ಹೋದದ್ದನ್ನು ತಿಳಿಸಿದರು; ಕೇಳಿದ ರಘುನಾಥ ಸಹಿಸಲಾಗದ ದುಃಖ ಪಡೆದನು. ತನ್ನ ಪ್ರೇಮವೇ ರಾಜನ ಮರಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆಂದು ಯೋಚಿಸಿ, ಧೈರ್ಯವನ್ನು ಧರಿಸಿದ ರಾಮ ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಕುಲನಾದನು. ವಜ್ರದಂತೆ ಕಠಿಣವಾದ ಕಠಿಣ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ಸೀತೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ರಾಣಿಯರು ವಿಲಪಿಸಿದರು. ಸಮಸ್ತ ಸಭೆಯವರು ದುಃಖದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲರಾದರು, ಇಂದೇ ರಾಜ ಮರಣಿಸಿದಂತೆ ಭಾಸವಾಯಿತು. ನಂತರ ಮುನಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನು ರಾಮನನ್ನು ಸಮಾಧಾನಿಸಿದನು, ಸಮಸ್ತ ಸಮಾಜದೊಂದಿಗೆ ಪುಣ್ಯ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರು. ಆ ದಿನ ಪ್ರಭು ನೀರಿಲ್ಲದೆ ಉಪವಾಸ ಮಾಡಿದನು, ಮುನಿ ಅನುಮತಿಸಿದರೂ ಬೇರೆ ಯಾರೂ ನೀರು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ.

ದೋಹಾ 247

भोरु भएँ रघुनंदनहि जो मुनि आयसु दीन्ह।श्रद्धा भगति समेत प्रभु सो सबु सादरु कीन्ह।।⁠247।।

bhoru bhaẽ raghunaṁdanahi jo muni āyasu dīnha |śraddhā bhagati sameta prabhu so sabu sādaru kīnha ||⁠247||

ಬೆಳಗಾದಾಗ, ರಘುವಂಶದ ಆನಂದನಾದ ರಾಮನಿಗೆ ಮುನಿ ಯಾವ ಆಜ್ಞೆ ನೀಡಿದನೋ, ಅವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಶ್ರದ್ಧೆ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಭು ಗೌರವದಿಂದ ಮಾಡಿದನು.

ಚೌಪಾಯಿ 248.1-4

करि पितु क्रिया बेद जसि बरनी।भे पुनीत पातक तम तरनी।।

जासु नाम पावक अघ तूला।सुमिरत सकल सुमंगल मूला।।

सुद्ध सो भयउ साधु संमत अस।तीरथ आवाहन सुरसरि जस।।

सुद्ध भएँ दुइ बासर बीते।बोले गुर सन राम पिरीते।।

नाथ लोग सब निपट दुखारी।कंद मूल फल अंबु अहारी।।

सानुज भरतु सचिव सब माता।देखि मोहि पल जिमि जुग जाता।।

सब समेत पुर धारिअ पाऊ।आपु इहाँ अमरावति राऊ।।

बहुत कहेउँ सब कियउँ ढिठाई।उचित होइ तस करिअ गोसाँई।।

kari pitu kriyā beda jasi baranī |bhe punīta pātaka tama taranī ||

jāsu nāma pāvaka agha tūlā |sumirata sakala sumaṁgala mūlā ||

suddha so bhayau sādhu saṁmata asa |tīratha āvāhana surasari jasa ||

suddha bhaẽ dui bāsara bīte |bole gura sana rāma pirīte ||

nātha loga saba nipaṭa dukhārī |kaṁda mūla phala aṁbu ahārī ||

sānuja bharatu saciva saba mātā |dekhi mohi pala jimi juga jātā ||

saba sameta pura dhāria pāū |āpu ihā̃ amarāvati rāū ||

bahuta kaheũ saba kiyaũ ḍhiṭhāī |ucita hoi tasa karia gosā̃ī ||

ವೇದಗಳು ಹೇಳುವಂತೆ ತಂದೆಯ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ, ಪಾಪದ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಕಳೆಯುವ ಸೂರ್ಯನಾದ ರಾಮ ಪವಿತ್ರನಾದನು. ಆತನ ಹೆಸರು ಪಾಪದ ಹತ್ತಿಗೆ ಬೆಂಕಿ, ಅದರ ಸ್ಮರಣೆ ಎಲ್ಲ ಶುಭಗಳ ಬೇರು. ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಒಪ್ಪುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆತ ಪವಿತ್ರನಾದನು, ತೀರ್ಥಗಳು ಗಂಗೆಯನ್ನು ಆವಾಹನ ಮಾಡಿ ಪವಿತ್ರವಾಗುವಂತೆ. ಪವಿತ್ರನಾಗಿ ಎರಡು ದಿನ ಕಳೆದ ಮೇಲೆ, ಪ್ರಿಯ ರಾಮ ಗುರುವಿಗೆ ಮಾತನಾಡಿದನು. "ನಾಥ, ಜನರೆಲ್ಲರೂ ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ, ಬೇರು, ಗೆಡ್ಡೆ, ಹಣ್ಣು, ನೀರು ತಿಂದು ಬದುಕುತ್ತಿದ್ದಾರೆ." "ತಮ್ಮನೊಂದಿಗೆ ಭರತನನ್ನು, ಮಂತ್ರಿಗಳೆಲ್ಲರನ್ನು, ತಾಯಂದಿರೆಲ್ಲರನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ, ಒಂದೊಂದು ಕ್ಷಣ ಒಂದೊಂದು ಯುಗದಂತೆ ಕಳೆಯುತ್ತಿದೆ." "ಎಲ್ಲರೊಂದಿಗೆ ನಗರಕ್ಕೆ ಹೊರಡಿ. ನೀವು ಇಲ್ಲಿದ್ದೀರಿ, ರಾಜ ಅಮರಾವತಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ." "ಬಹಳ ಹೇಳಿದೆ, ಎಲ್ಲವೂ ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಮಾಡಿದ್ದು. ಗೋಸ್ವಾಮಿ, ತಕ್ಕಂತೆ ಮಾಡಿ."

ದೋಹಾ 248

धर्म सेतु करुनायतन कस न कहहु अस राम।लोग दुखित दिन दुइ दरस देखि लहहुँ बिश्राम।।⁠248।।

dharma setu karunāyatana kasa na kahahu asa rāma |loga dukhita dina dui darasa dekhi lahahũ biśrāma ||⁠248||

ಓ ರಾಮ, ಧರ್ಮದ ಸೇತುವೇ, ಕರುಣೆಯ ಆಶ್ರಯವೇ, ಹೀಗೆ ಏಕೆ ಹೇಳಬಾರದು? ಜನರು ದುಃಖಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ; ನಿನ್ನ ದರ್ಶನ ನೋಡಿ ಎರಡು ದಿನ ಅವರು ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯಲಿ.

ಚೌಪಾಯಿ 249.1-4

राम बचन सुनि सभय समाजू।जनु जलनिधि महुँ बिकल जहाजू।।

सुनि गुर गिरा सुमंगल मूला।भयउ मनहुँ मारुत अनुकुला।।

पावन पयँ तिहुँ काल नहाहीं।जो बिलोकि अंघ ओघ नसाहीं।।

मंगलमूरति लोचन भरि भरि।निरखहिं हरषि दंडवत करि करि।।

राम सैल बन देखन जाहीं।जहँ सुख सकल सकल दुख नाहीं।।

झरना झरिहिं सुधासम बारी।त्रिबिध तापहर त्रिबिध बयारी।।

बिटप बेलि तृन अगनित जाती।फल प्रसून पल्लव बहु भाँती।।

सुंदर सिला सुखद तरु छाहीं।जाइ बरनि बन छबि केहि पाहीं।।

rāma bacana suni sabhaya samājū |janu jalanidhi mahũ bikala jahājū ||

suni gura girā sumaṁgala mūlā |bhayau manahũ māruta anukulā ||

pāvana payã tihũ kāla nahāhīṁ |jo biloki aṁgha ogha nasāhīṁ ||

maṁgalamūrati locana bhari bhari |nirakhahiṁ haraṣi daṁḍavata kari kari ||

rāma saila bana dekhana jāhīṁ |jahã sukha sakala sakala dukha nāhīṁ ||

jharanā jharihiṁ sudhāsama bārī |tribidha tāpahara tribidha bayārī ||

biṭapa beli tṛna aganita jātī |phala prasūna pallava bahu bhā̃tī ||

suṁdara silā sukhada taru chāhīṁ |jāi barani bana chabi kehi pāhīṁ ||

ರಾಮನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದವರು ಭಯದಿಂದ ಆವೃತರಾದರು, ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಕ್ಲೇಶದಿಂದ ಅಲೆಯಲೆಯಾಡುವ ಹಡಗಿನಂತೆ. ಆದರೆ ಗುರುವಿನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ, ಆತ ಎಲ್ಲ ಮಂಗಳಗಳಿಗೆ ಮೂಲವಾಗಿರುವವನು, ಗಾಳಿ ಅನುಕೂಲವಾಗಿ ತಿರುಗಿದಂತೆ ಆಯಿತು. ದಿನಕ್ಕೆ ಮೂರು ಬಾರಿ ಆ ಪವಿತ್ರ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರು, ಅದನ್ನು ನೋಡುವುದೇ ಪಾಪಗಳ ರಾಶಿಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವುದು. ಮಂಗಳಮೂರ್ತಿಯಾದ ರಾಮನನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ತುಂಬಿದ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ನೋಡಿ, ಆನಂದದಿಂದ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ದಂಡವತ್ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿದರು. ರಾಮನ ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ಕಾಡನ್ನು ನೋಡಲು ಹೋದರು, ಅಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಸುಖಗಳು ಇದ್ದವು, ಯಾವ ದುಃಖವೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ನೀರಿನ ಬುಗ್ಗಿಗಳು ಅಮೃತದಂತಹ ನೀರಿನಿಂದ ಹರಿದವು, ಮೂರು ಬಗೆಯ ತಾಪಗಳನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸುವ ಮೂರು ಬಗೆಯ ಗಾಳಿಗಳು, ತಂಪಾದವು, ಮೃದುವಾದವು, ಸುಗಂಧವುಳ್ಳವು ಬೀಸಿದವು. ಲೆಕ್ಕವಿಲ್ಲದ ಬಗೆಯ ಮರಗಳು, ಬಳ್ಳಿಗಳು, ಹುಲ್ಲುಗಳು ಅಲ್ಲಿದ್ದವು, ಅನೇಕ ಬಗೆಯ ಹಣ್ಣುಗಳು, ಹೂವುಗಳು, ಮೃದುವಾದ ಎಲೆಗಳು. ಸುಂದರವಾದ ಬಂಡೆಗಳು, ಮರಗಳ ಕೆಳಗೆ ಸುಖದಾಯಕವಾದ ನೆರಳು ಇದ್ದವು; ಆ ಕಾಡಿನ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಯಾರು ವರ್ಣಿಸಲು ಸಮರ್ಥರು?

ದೋಹಾ 249

सरनि सरोरुह जल बिहग कूजत गुंजत भृंग।बैर बिगत बिहरत बिपिन मृग बिहंग बहुरंग।।⁠249।।

sarani saroruha jala bihaga kūjata guṁjata bhṛṁga |baira bigata biharata bipina mṛga bihaṁga bahuraṁga ||⁠249||

ಕೆರೆಗಳಲ್ಲಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕಮಲಗಳು ಅರಳಿದಂತೆ, ಪಕ್ಷಿಗಳು ಕೂಗಿದಂತೆ, ಭ್ರಮರಗಳು ಗುಂಜಿದಂತೆ, ವೈರವಿಲ್ಲದೆ ಮೃಗಗಳು ಮತ್ತು ಬಹುವರ್ಣದ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಿಹರಿಸುತ್ತವೆ.

Frequently Asked Questions

परंपरा में भरत-राम मिलन और पितृ-क्रिया प्रसंग का पाठ ‘भ्रातृ-प्रेम, वैराग्य, और दोषारोपण-रहित शरणागति’ को दृढ़ करता है; घर-कलह/वियोग-शोक में मन को धैर्य, करुणा और धर्म-बुद्धि देता है, तथा पितृ-ऋण/श्राद्ध-भाव की शुद्धि का संस्कार जगाता है।

रामनाम-सम्पुट (जैसे ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’) या ‘सियाराममय सब जग जानी’ भाव-सम्पुट; विशेषतः भरत-प्रेम प्रसंग में ‘राम’ नाम-जप को प्रत्येक दोहा के पूर्व/पश्चात जोड़कर पाठ-परंपरा मिलती है।

Ask anything about Prakarana 25 of the Ramcharitmanas

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Ramcharitmanas in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.

Download on the App StoreGet it on Google Play

Continue reading in the Vedapath app

Open in App
Download on the App StoreGet it on Google Play