Prakarana 25

Verse 490 (चौपाई)

सानुज सखा समेत मगन मन। बिसरे हरष सोक सुख दुख गन।। पाहि नाथ कहि पाहि गोसाई। भूतल परे लकुट की नाई।। बचन सपेम लखन पहिचाने। करत प्रनामु भरत जियँ जाने।। बंधु सनेह सरस एहि ओरा। उत साहिब सेवा बस जोरा।। मिलि न जाइ नहिं गुदरत बनई। सुकबि लखन मन की गति भनई।। रहे राखि सेवा पर भारू। चढ़ी चंग जनु खैंच खेलारू।। कहत सप्रेम नाइ महि माथा। भरत प्रनाम करत रघुनाथा।। उठे रामु सुनि पेम अधीरा। कहुँ पट कहुँ निषंग धनु तीरा।।

પોતાના ભાઈઓ અને સાથીદારો સાથે તેનું હૃદય આનંદથી ભરાયું; સુખ-દુઃખ, પ્રસન્નતા અને દુઃખની ગણતરી ભૂંસાઈ ગઈ. "મારી રક્ષા કરો, નાથ, મારી રક્ષા કરો, સ્વામી!" તે બોલ્યો અને કપાયેલા વૃક્ષ જેમ પૃથ્વી પર પડી ગયો. લક્ષ્મણે પ્રેમભર્યા તે વચનો ઓળખ્યા; ભરતના હૃદયને જાણીને તેણે પ્રણામ કર્યું. ભાઈનો પ્રેમ આ બાજુ કોમળ હતો; ત્યાં સ્વામીની સેવામાં જોરદાર હતી. તે મળી શકતું નહોતું, ન વર્ણન થઈ શકતું; જ્ઞાની કવિ લક્ષ્મણે મનની અવસ્થા કહી. તે સેવા પર ભાર મૂકીને રહ્યો; જાણે ખેંચવાની અને રમવાની રમત શરૂ થઈ હોય. પ્રેમથી માથું પૃથ્વી પર નમાવીને બોલતા, ભરતે રઘુનાથને પ્રણામ કર્યું. પ્રેમભર્યા વચનો સાંભળીને રામ ઊઠ્યા; ક્યાંક વસ્ત્ર, ક્યાંક ભથ્થી, ધનુષ્ય અને બાણ હતા.

Verse 491 (दोहा/सोरठा)

बरबस लिए उठाइ उर लाए कृपानिधान। भरत राम की मिलनि लखि बिसरे सबहि अपान।।240।।

સ્વાભાવિક રીતે તેમણે તેને ઊંચકીને કૃપાના ભંડાર પોતાના હૃદય સાથે લગાવ્યો. ભરત અને રામના મિલનને જોઈને સ્વની બધી સ્મૃતિ ભૂંસાઈ ગઈ.

Verse 492 (चौपाई)

मिलनि प्रीति किमि जाइ बखानी। कबिकुल अगम करम मन बानी।। परम पेम पूरन दोउ भाई। मन बुधि चित अहमिति बिसराई।। कहहु सुपेम प्रगट को करई। केहि छाया कबि मति अनुसरई।। कबिहि अरथ आखर बलु साँचा। अनुहरि ताल गतिहि नटु नाचा।। अगम सनेह भरत रघुबर को। जहँ न जाइ मनु बिधि हरि हर को।। सो मैं कुमति कहौं केहि भाँती। बाज सुराग कि गाँडर ताँती।। मिलनि बिलोकि भरत रघुबर की। सुरगन सभय धकधकी धरकी।। समुझाए सुरगुरु जड़ जागे। बरषि प्रसून प्रसंसन लागे।।

તેમના મિલન અને પ્રેમનું વર્ણન કેવી રીતે થઈ શકે? તે શ્રેષ્ઠ કવિઓની પહોંચથી પર છે, મન અને વાણીથી પર છે. બંને ભાઈઓ પરમ પ્રેમથી ભરાયા હતા; મન, બુદ્ધિ અને ચિત્તમાં 'મારું' અને 'તારું' ની બધી સ્મૃતિ ભૂંસાઈ ગઈ. આવા પૂર્ણ પ્રેમને કોણ વ્યક્ત કરી શકે? કવિનું મન કયા પડછાયાને અનુસરે છે? કવિ પાસે માત્ર શબ્દો અને અર્થ જ બળ છે; જેમ નર્તક તાલ અને ઢોલની ગતિને અનુસરીને નાચે છે. રઘુવંશના સ્વામી માટે ભરતનો પ્રેમ અગમ્ય છે, જ્યાં બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને શિવના મન પણ જઈ શકતા નથી. પછી હું, જે ક્ષીણ બુદ્ધિવાળો છું, કેવી રીતે કહીશ? જેમ ઘોડો સુગંધને અનુસરે છે, અથવા વણકર દોરને અનુસરે છે. ભરત અને રઘુવંશના સ્વામીના મિલનને જોઈને દેવો ભય અને કંપથી ભરાયા. દેવોના ગુરુએ તેમને મૂર્છામાંથી જગાવ્યા; તેમણે પુષ્પવૃષ્ટિ કરી અને સ્તુતિ ગાવાનું શરૂ કર્યું.

Verse 493 (दोहा/सोरठा)

मिलि सपेम रिपुसूदनहि केवटु भेंटेउ राम। भूरि भायँ भेंटे भरत लछिमन करत प्रनाम।।241।।

શત્રુનાશક પ્રભુને પ્રેમથી મળીને કેવટે રામને પ્રણામ કર્યા. અત્યંત આનંદથી તેણે ભરતને પ્રણામ કર્યા, જ્યારે લક્ષ્મણે નમન કર્યું.

Verse 494 (चौपाई)

भेंटेउ लखन ललकि लघु भाई। बहुरि निषादु लीन्ह उर लाई।। पुनि मुनिगन दुहुँ भाइन्ह बंदे। अभिमत आसिष पाइ अनंदे।। सानुज भरत उमगि अनुरागा। धरि सिर सिय पद पदुम परागा।। पुनि पुनि करत प्रनाम उठाए। सिर कर कमल परसि बैठाए।। सीयँ असीस दीन्हि मन माहीं। मगन सनेहँ देह सुधि नाहीं।। सब बिधि सानुकूल लखि सीता। भे निसोच उर अपडर बीता।। कोउ किछु कहइ न कोउ किछु पूँछा। प्रेम भरा मन निज गति छूँछा।। तेहि अवसर केवटु धीरजु धरि। जोरि पानि बिनवत प्रनामु करि।।

તેણે લક્ષ્મણને પ્રણામ કર્યા, તેના નાના ભાઈને આલિંગન આપ્યું; ફરી નિષાદે તેને હૃદયથી લાગ્યો. પછી મુનિઓએ બંને ભાઈઓને પ્રણામ કર્યા; ઇચ્છિત આશીર્વાદ મેળવીને તેઓ આનંદિત થયા. ભરત તેના ભાઈઓ સાથે પ્રેમથી ભરાઈ ગયા; તેણે સીતાના ચરણકમળનો રજ પોતાના મસ્તક પર ધારણ કર્યો. વારંવાર તેણે પ્રણામ કર્યા અને ઊઠ્યો; મસ્તક અને હાથથી ચરણકમળને સ્પર્શીને તે બેસી ગયો. સીતાએ પોતાના હૃદયમાંથી આશીર્વાદ આપ્યા; પ્રેમથી ભરાઈને તેને શરીરની જાગૃતિ રહી નહીં. બધું અનુકૂળ જોઈને સીતા ચિંતામુક્ત થઈ; તેના હૃદયમાંથી સર્વ ભય દૂર થયું. કોઈએ કંઈ કહ્યું નહીં, કોઈએ કંઈ પૂછ્યું નહીં; પ્રેમથી ભરેલું હૃદય અન્ય વિચારોથી મુક્ત થયું. તે સમયે કેવટે હિંમત એકઠી કરી, હાથ જોડીને પ્રાર્થના કરી, પ્રણામ કર્યા.

Verse 495 (दोहा/सोरठा)

नाथ साथ मुनिनाथ के मातु सकल पुर लोग। सेवक सेनप सचिव सब आए बिकल बियोग।।242।।

હે નાથ, મુનિઓના સ્વામી સાથે, અને મારી માતા, અને નગરના સર્વ લોકો; સેવકો, સેનાપતિઓ, મંત્રીઓ, સૌ આવ્યા છે, વિયોગથી વ્યાકુળ થયેલા.

Verse 496 (चौपाई)

सीलसिंधु सुनि गुर आगवनू। सिय समीप राखे रिपुदवनू।। चले सबेग रामु तेहि काला। धीर धरम धुर दीनदयाला।। गुरहि देखि सानुज अनुरागे। दंड प्रनाम करन प्रभु लागे।। मुनिबर धाइ लिए उर लाई। प्रेम उमगि भेंटे दोउ भाई।। प्रेम पुलकि केवट कहि नामू। कीन्ह दूरि तें दंड प्रनामू।। रामसखा रिषि बरबस भेंटा। जनु महि लुठत सनेह समेटा।। रघुपति भगति सुमंगल मूला। नभ सराहि सुर बरिसहिं फूला।। एहि सम निपट नीच कोउ नाहीं। बड़ बसिष्ठ सम को जग माहीं।।

ગુરુના આગમનની વાત સાંભળીને, ગુણોના સાગર, શત્રુનાશકે સીતાને પોતાની નજીક રાખી. તે સમયે રામ આગળ વધ્યા, ધીર, ધર્મમાં સ્થિર, દીનદયાળુના આશ્રય. ગુરુને જોઈને, તે અને તેના ભાઈ પ્રેમથી ભરાઈ ગયા; પ્રભુએ હાથ જોડીને પ્રણામ કરવાનો આરંભ કર્યો. શ્રેષ્ઠ મુનિએ ઉતાવળ કરીને તેમને હૃદયથી લાગ્યા; બંને ભાઈઓએ પ્રેમથી ઉમળકો પામીને તેમને મળ્યા. પ્રેમ અને પુલકથી, કેવટે પોતાનું નામ જણાવ્યું અને દૂરથી પ્રણામ કર્યા. રામના મિત્ર મુનિએ તેમને મળ્યા, જાણે પૃથ્વી પર વિખરાયેલા પ્રેમને એકઠો કરતા હોય. દેવોએ આકાશમાં તેમની સ્તુતિ કરી અને ફૂલોનો વરસાદ કર્યો; રઘુપતિની ભક્તિ સર્વ મંગળનું મૂળ છે. આટલા નિમ્ન બીજું કોઈ નથી; સમગ્ર જગતમાં મહાન વસિષ્ઠ જેવું કોઈ નથી.

Verse 497 (दोहा/सोरठा)

जेहि लखि लखनहु तें अधिक मिले मुदित मुनिराउ। सो सीतापति भजन को प्रगट प्रताप प्रभाउ।।243।।

જેમને જોઈને મુનિરાજ લક્ષ્મણને મળવા કરતાં પણ વધુ આનંદિત થયા, તે સીતાપતિ છે, જેમની ભક્તિમાં તેમનો પ્રતાપ અને પ્રભાવ પ્રગટ છે.

Verse 498 (चौपाई)

आरत लोग राम सबु जाना। करुनाकर सुजान भगवाना।। जो जेहि भायँ रहा अभिलाषी। तेहि तेहि कै तसि तसि रुख राखी।। सानुज मिलि पल महु सब काहू। कीन्ह दूरि दुखु दारुन दाहू।। यह बड़ि बातँ राम कै नाहीं। जिमि घट कोटि एक रबि छाहीं।। मिलि केवटिहि उमगि अनुरागा। पुरजन सकल सराहहिं भागा।। देखीं राम दुखित महतारीं। जनु सुबेलि अवलीं हिम मारीं।। प्रथम राम भेंटी कैकेई। सरल सुभायँ भगति मति भेई।। पग परि कीन्ह प्रबोधु बहोरी। काल करम बिधि सिर धरि खोरी।।

સર્વ પીડિત લોકોએ રામને કરુણાના સાગર, જ્ઞાની પ્રભુ તરીકે ઓળખ્યા. દરેકની ઇચ્છા મુજબ, તેમણે દરેકને તેવો મુખ દેખાડ્યો જેવો દરેકે ઇચ્છ્યો હોય. પોતાના ભાઈ સાથે એક ક્ષણ માટે દરેકને મળીને, તેમણે તેમના ભયંકર દહનરૂપ દુઃખને દૂર કર્યું. રામ વિશે આ નાની વાત નથી; જેમ એક સૂર્ય કોટિઓ ઘટોને પ્રકાશિત કરે છે. કેવટને પ્રેમથી ઉમળકો પામીને મળી, સર્વ નગરવાસીઓએ પોતાના ભાગ્યની સ્તુતિ કરી. રામે પોતાની માતાઓને દુઃખમાં જોઈ, જાણે નાજુક વેલો પાલાથી પીડાતા હોય. પ્રથમ રામે કૈકેયીને મળ્યા; તેમના સરળ સ્વભાવમાં તેઓ ભક્તિમાં પરિણત થયા. તેમણે તેમના ચરણોમાં પડીને ફરી તેમને સાંત્વન આપ્યું; તેમણે કાળ અને કર્મના ફરમાનને મસ્તક પર ધારણ કર્યા.

Verse 499 (दोहा/सोरठा)

भेटीं रघुबर मातु सब करि प्रबोधु परितोषु।। अंब ईस आधीन जगु काहु न देइअ दोषु।।244।।

રામે સર્વ માતાઓને મળ્યા, તેમને સાંત્વન અને સંતોષ આપ્યો. હે માતા, જગત ઈશ્વરને વશ છે; કોઈને દોષ ન દેવો.

Verse 500 (चौपाई)

गुरतिय पद बंदे दुहु भाई। सहित बिप्रतिय जे सँग आई।। गंग गौरि सम सब सनमानीं।।देहिं असीस मुदित मृदु बानी।। गहि पद लगे सुमित्रा अंका। जनु भेटीं संपति अति रंका।। पुनि जननि चरननि दोउ भ्राता। परे पेम ब्याकुल सब गाता।। अति अनुराग अंब उर लाए। नयन सनेह सलिल अन्हवाए।। तेहि अवसर कर हरष बिषादू। किमि कबि कहै मूक जिमि स्वादू।। मिलि जननहि सानुज रघुराऊ। गुर सन कहेउ कि धारिअ पाऊ।। पुरजन पाइ मुनीस नियोगू। जल थल तकि तकि उतरेउ लोगू।।

બંને ભાઈઓએ પોતાના ગુરુની પત્નીના ચરણોમાં નમન કર્યું, અને જે બ્રાહ્મણ સ્ત્રીઓ તેમની સાથે આવી હતી તે સૌનો ગંગા અને ગૌરી જેવો સન્માન કર્યો; તેમણે આનંદિત, મૃદુ વાણીથી આશીર્વાદ આપ્યા. સુમિત્રાએ લક્ષ્મણ અને શત્રુઘ્નને પોતાની છાતી સાથે લગાવ્યા, જાણે તેઓ સંપત્તિથી શૂન્ય હોવા છતાં મહાન સંપત્તિ મળી હોય. પછી બંને ભાઈઓ પોતાની માતાના ચરણોમાં પડ્યા; તેમનું સમગ્ર શરીર પ્રેમથી વ્યાકુળ થયું. તેમની માતાએ તેમને હૃદયથી લગાવ્યા; તેમની આંખોમાંથી સ્નેહના આંસુઓ વરસ્યા. તે ક્ષણે, આનંદ અને શોક મળી ગયા; કવિ કેવી રીતે વર્ણન કરે? તે જાણે મૂંગો મીઠાશનો આસ્વાદ લેતો હોય. પોતાની માતાને મળીને, રઘુરાજે ગુરુને કહ્યું, ચાલો પગપાળા પ્રયાણ કરીએ. મુનિશ્રેષ્ઠની આજ્ઞાથી, નગરવાસીઓએ જળ અને થળને નિહાળ્યું, અને લોકો નદીકિનારે ઉતર્યા.

Verse 501 (दोहा/सोरठा)

महिसुर मंत्री मातु गुर गने लोग लिए साथ।। पावन आश्रम गवनु किय भरत लखन रघुनाथ।।245।।

રાજાના મંત્રીઓ, માતા, ગુરુ અને લોકોના સમૂહ સાથે, ભરત, લક્ષ્મણ અને રઘુનાથે પવિત્ર આશ્રમ તરફ પ્રયાણ કર્યું.

Verse 502 (चौपाई)

सीय आइ मुनिबर पग लागी। उचित असीस लही मन मागी।। गुरपतिनिहि मुनितियन्ह समेता। मिली पेमु कहि जाइ न जेता।। बंदि बंदि पग सिय सबही के। आसिरबचन लहे प्रिय जी के।। सासु सकल जब सीयँ निहारीं। मूदे नयन सहमि सुकुमारीं।। परीं बधिक बस मनहुँ मरालीं। काह कीन्ह करतार कुचालीं।। तिन्ह सिय निरखि निपट दुखु पावा। सो सबु सहिअ जो दैउ सहावा।। जनकसुता तब उर धरि धीरा। नील नलिन लोयन भरि नीरा।। मिली सकल सासुन्ह सिय जाई। तेहि अवसर करुना महि छाई।।

સીતા આવીને મુનિશ્રેષ્ઠના ચરણોમાં લાગી, મનથી માંગેલા યોગ્ય આશીર્વાદ મેળવ્યા. ગુરુપત્ની અને અન્ય મુનિસ્ત્રીઓને મળી; તેમનો પ્રેમ એવો હતો કે કહી ન શકાય. વારંવાર સીતાએ સૌના ચરણોમાં નમન કર્યું, પ્રિય પ્રભુના આશીર્વાદના વચનો મેળવ્યા. જ્યારે સર્વ સાસુઓએ સીતાને જોઈ, તે સુકુમાર સ્ત્રીઓએ ભયથી આંખો બંધ કરી દીધી. તેઓ જાણે વધુના વશમાં પડેલા હંસ જેવા હતા; સર્જનહારે કઠોર કૃત્ય કર્યું. તેમને જોઈને સીતાને અત્યંત દુઃખ થયું; તેમ છતાં તેણે નિર્માતાએ નક્કી કરેલું સર્વ સહન કરવાનો નિશ્ચય કર્યો. ત્યારે જનકપુત્રીએ હૃદયમાં ધૈર્ય ધારણ કરી, નીલકમળ જેવી આંખોમાં આંસુ ભર્યા. સીતા ગઈને સર્વ સાસુઓને મળી; તે ક્ષણે પૃથ્વી પર કરુણા છવાઈ ગઈ.

Verse 503 (दोहा/सोरठा)

लागि लागि पग सबनि सिय भेंटति अति अनुराग।। हृदयँ असीसहिं पेम बस रहिअहु भरी सोहाग।।246।।

બારંબાર સીતાજી સૌ કે ચરણોમાં નમન કરતાં, અત્યંત પ્રેમથી મળતાં; અને તેમના હૃદયમાં, તેમના આશીર્વાદ અને પોતાના ભક્તિના બળે, તેઓ સૌભાગ્યની પૂર્ણતાથી ભરેલા રહ્યાં.

Verse 504 (चौपाई)

बिकल सनेहँ सीय सब रानीं। बैठन सबहि कहेउ गुर ग्यानीं।। कहि जग गति मायिक मुनिनाथा। कहे कछुक परमारथ गाथा।। नृप कर सुरपुर गवनु सुनावा। सुनि रघुनाथ दुसह दुखु पावा।। मरन हेतु निज नेहु बिचारी। भे अति बिकल धीर धुर धारी।। कुलिस कठोर सुनत कटु बानी। बिलपत लखन सीय सब रानी।। सोक बिकल अति सकल समाजू। मानहुँ राजु अकाजेउ आजू।। मुनिबर बहुरि राम समुझाए। सहित समाज सुसरित नहाए।। ब्रतु निरंबु तेहि दिन प्रभु कीन्हा। मुनिहु कहें जलु काहुँ न लीन्हा।।

પ્રેમથી વ્યાપાયેલા સીતાજી અને સઘળી રાણીઓ બેસી પડ્યાં; જ્ઞાની ગુરુએ તે સૌને સંબોધ્યાં. મુનિનાથે જગતના માયિક સ્વભાવનું વર્ણન કર્યું અને પરમાર્થની થોડી વાતો કહી. તેમણે રાજાના દેવપુરી પ્રયાણની વાત કહી; તે સાંભળીને રઘુનાથને અસહ્ય દુઃખ થયું. પોતાના પ્રેમને પિતાના મૃત્યુનું કારણ સમજી, ધીર ધનુર્ધર પણ અત્યંત વ્યાકુળ થયા. વજ્ર સમાન કઠોર વચનો સાંભળીને લક્ષ્મણ, સીતા અને સઘળી રાણીઓ વિલાપ કરવા લાગ્યાં. સમગ્ર સભા શોકથી વ્યાકુળ થઈ; જાણે આજે જ રાજાનું અકાળે મૃત્યુ થયું હોય. મુનિવરે ફરી રામને સાંત્વના આપી અને સમગ્ર સભા આંસુઓથી સની ગઈ. તે દિવસે પ્રભુએ નિર્જળ વ્રત રાખ્યું; મુનિના વચને તેમણે જળ પણ ગ્રહણ કર્યું નહિ.

Verse 505 (दोहा/सोरठा)

भोरु भएँ रघुनंदनहि जो मुनि आयसु दीन्ह।। श्रद्धा भगति समेत प्रभु सो सबु सादरु कीन्ह।।247।।

જ્યારે પ્રભાત થયું, મુનિએ રઘુનંદનને વિદાગ આપી; અને પ્રભુએ શ્રદ્ધા અને ભક્તિથી સર્વ યથાયોગ્ય રીતે સંપન્ન કર્યું.

Verse 506 (चौपाई)

करि पितु क्रिया बेद जसि बरनी। भे पुनीत पातक तम तरनी।। जासु नाम पावक अघ तूला। सुमिरत सकल सुमंगल मूला।। सुद्ध सो भयउ साधु संमत अस। तीरथ आवाहन सुरसरि जस।। सुद्ध भएँ दुइ बासर बीते। बोले गुर सन राम पिरीते।। नाथ लोग सब निपट दुखारी। कंद मूल फल अंबु अहारी।। सानुज भरतु सचिव सब माता। देखि मोहि पल जिमि जुग जाता।। सब समेत पुर धारिअ पाऊ। आपु इहाँ अमरावति राऊ।। बहुत कहेउँ सब कियउँ ढिठाई। उचित होइ तस करिअ गोसाँई।।

તેમણે વેદોક્ત વિધિથી પિતાના અંતિમ સંસ્કાર કર્યા; તેઓ પવિત્ર થયા, પાપના અંધકારના નાશક અને સંસાર સાગરના તારણહાર. જેમનું નામ પાપના કૂપને બાળી નાખતી અગ્નિ છે, અને જેમનું સ્મરણ સઘળા મંગલનું મૂળ છે. તેઓ સંતોના અનુમોદન પ્રમાણે પવિત્ર થયા, જેમ સુરસરી નદીનું આવાહન પવિત્ર છે. જ્યારે બે દિવસ પવિત્રતામાં વીત્યા, ગુરુપ્રિય રામે પોતાના ગુરુને કહ્યું: "નાથ, સઘળા પ્રજાજન અત્યંત દુઃખી છે, કંદ, મૂળ અને ફળ પર જીવે છે. ભરત સહિત ભાઈઓ, સઘળા મંત્રીઓ અને માતાઓ, મને જોઈને પળને યુગ સમાન ગણે છે. સઘળા નગરવાસીઓને પાછા મોકલો; રાજા પોતે અહીં પોતાના અમરાવતી સમાન રહે." ઘણું કહ્યું અને સર્વ સ્થિરતાથી કર્યું; હે નાથ, યોગ્ય છે તે તમે કરો.

Verse 507 (दोहा/सोरठा)

धर्म सेतु करुनायतन कस न कहहु अस राम। लोग दुखित दिन दुइ दरस देखि लहहुँ बिश्राम।।248।।

હે રામ, તમે ધર્મના સેતુ અને કરુણાના ધામ છો, તો તમે આવું કેમ નહિ કહો? પ્રજાજન દુઃખી છે; તમારા દર્શન બે દિવસ કરીને તેઓ વિશ્રામ પામે.

Verse 508 (चौपाई)

राम बचन सुनि सभय समाजू। जनु जलनिधि महुँ बिकल जहाजू।। सुनि गुर गिरा सुमंगल मूला। भयउ मनहुँ मारुत अनुकुला।। पावन पयँ तिहुँ काल नहाहीं। जो बिलोकि अंघ ओघ नसाहीं।। मंगलमूरति लोचन भरि भरि। निरखहिं हरषि दंडवत करि करि।। राम सैल बन देखन जाहीं। जहँ सुख सकल सकल दुख नाहीं।। झरना झरिहिं सुधासम बारी। त्रिबिध तापहर त्रिबिध बयारी।। बिटप बेलि तृन अगनित जाती। फल प्रसून पल्लव बहु भाँती।। सुंदर सिला सुखद तरु छाहीं। जाइ बरनि बन छबि केहि पाहीं।।

રામના વચનો સાંભળીને સભા ભયથી ભરાઈ, જાણે સમુદ્રમાં હલતું જહાજ. ગુરુની વાણી સાંભળી, જે સઘળા મંગલનું મૂળ છે, તેમના મન અનુકૂળ પવન સમાન થયાં. તેઓ ત્રણેય કાળે પવિત્ર જળમાં સ્નાન કરે છે, જે એક નજરે પાપના પ્રવાહને નાશ કરે છે. મંગલમૂર્તિ, આંખો ભરતાં ભરતાં, આનંદથી નિહાળે છે, વારંવાર દંડવત કરે છે. તેઓ રામના પર્વત અને વનને જોવા જાય છે, જ્યાં સઘળો સુખ છે અને કોઈ દુઃખ નથી. ઝરણાં અમૃત સમાન ધારાઓ વહાવે છે, ત્રિવિધ તાપ દૂર કરતાં, ત્રિવિધ મંદ પવન. વૃક્ષો, વેલીઓ અને ઘાસના અગણિત પ્રકાર, ફળ, ફૂલ અને પત્રો અનેક પ્રકારના. સુંદર શિલાઓ અને સુખદ છાયા આપતા વૃક્ષો; તે વનના સૌંદર્યનું વર્ણન કોણ કરી શકે? સરોવરો કમળો સાથે, જળ, પક્ષીઓ ગાય છે, મધુમક્ષીઓ ગુંજે છે. વૈર રહિત, હરણ અને અનેક રંગના પક્ષીઓ વનમાં વિહરે છે.

Verse 509 (दोहा/सोरठा)

सरनि सरोरुह जल बिहग कूजत गुंजत भृंग। बैर बिगत बिहरत बिपिन मृग बिहंग बहुरंग।।249।।

સરોવરો તેમના કમળો સાથે, જળ, પક્ષીઓનું ગાન, મધુમક્ષીઓનું ગુંજન. વૈર રહિત, હરણ અને અનેક રંગના પક્ષીઓ વનમાં વિહરે છે.