Adhyaya 16

Verse 1

/ अपन बछ। है २ >> - यहाँ श्रीकृष्णके माँगे हुए आठ वरोंको एवं 'भविष्यति' इस वाक्यके द्वारा देनेके पश्चात्‌ पार्वतीजी अपनी ओरसे आठ वर और देती हैं। इनमें 'अमरप्रभाव” इस सम्बोधनके द्वारा देवोपम प्रभावका दान ही पहला वरदान सूचित किया गया है। “मैं कभी झूठ नहीं बोलती” इस कथनके द्वारा “तुम भी कभी झूठ नहीं बोलोगे” यह दूसरा वर सूचित होता है। सोलह हजार रानियोंके प्राप्त होनेका वर तीसरा है। उनका प्रिय होना चौथा वर है। अक्षय धनधान्यकी प्राप्ति पाँचवाँ वर है। बान्धवोंकी प्रीति छठा, शरीरकी कमनीयता सातवाँ और सात हजार अतिथियोंका भोजन आठवाँ वर है। इससे पहले जो सोलह और आठ वरके प्राप्त होनेकी बात कही गयी थी, उसकी संगति लग जाती है। घोडशो< ध्याय: उपमन्यु-श्रीकृष्ण-संवाद--महात्मा तण्डिद्वारा की गयी महादेवजीकी स्तुति, प्रार्थना और उसका फल उपमन्युरुवाच ऋषिरासीत्‌ कृते तात तण्डिरित्येव विश्रुत: । दशवर्षसहस्राणि तेन देव: समाधिना,उपमन्यु कहते हैं--तात! सत्ययुगमें तण्डि नामसे विख्यात एक ऋषि थे जिन्होंने भक्तिभावसे ध्यानके द्वारा दस हजार वर्षोतक महादेवजीकी आराधना की थी। उन्हें जो फल प्राप्त हुआ था, उसे बता रहा हूँ, सुनिये। उन्होंने महादेवजीका दर्शन किया और स्तोत्रोंद्वारा उन प्रभुकी स्तुति की

Sinabi ni Upamanyu: “Mahal kong anak, noong Panahong Kṛta ay may isang rishí na tanyag sa pangalang Taṇḍi. Sa puspos na debosyon at sa pagkalubog sa samādhi, sinamba niya ang Panginoon (Mahādeva) sa loob ng sampung libong taon. Isasalaysay ko ang bungang natamo niya—makinig ka.”

Verse 2

आराधितो<भूद्‌ भक्तेन तस्योदर्क निशामय । स दृष्टवान्‌ महादेवमस्तौषीच्च स्तवैर्विभुम्‌,उपमन्यु कहते हैं--तात! सत्ययुगमें तण्डि नामसे विख्यात एक ऋषि थे जिन्होंने भक्तिभावसे ध्यानके द्वारा दस हजार वर्षोतक महादेवजीकी आराधना की थी। उन्हें जो फल प्राप्त हुआ था, उसे बता रहा हूँ, सुनिये। उन्होंने महादेवजीका दर्शन किया और स्तोत्रोंद्वारा उन प्रभुकी स्तुति की

Wika ni Vāyu: “Pakinggan ninyo ang bunga ng gayong debosyon. Nang sambahin Siya nang may pananampalataya ng Kanyang deboto, ipinagkaloob ng Panginoon ang gantimpala: nasilayan niya si Mahādeva at pinuri ang Soberanong sumasaklaw sa lahat sa pamamagitan ng mga himno.”

Verse 3

इति तण्डिस्तपोयोगात्‌ परमात्मानमव्ययम्‌ | चिन्तयित्वा महात्मानमिदमाह सुविस्मित:,इस तरह तण्डिने तपस्यामें संलग्न होकर अविनाशी परमात्मा महामना शिवका चिन्तन करके अत्यन्त विस्मित हो इस प्रकार कहा था--

Kaya nga si Taṇḍi—nakalubog sa pag-aayuno at sa pagtuon ng yoga—ay nagmuni-muni sa di-nasisirang Kataas-taasang Sarili, sa dakilang-loob na Panginoong Śiva. Puno ng pagkamangha, saka niya sinabi ang mga salitang ito.

Verse 4

यं पठन्ति सदा सांख्याश्षिन्तयन्ति च योगिन: । परं प्रधानं पुरुषमधिष्ठातारमी श्वरम्‌,'सांख्यशास्त्रके विद्वान्‌ पर, प्रधान, पुरुष, अधिष्ठाता और ईश्वर कहकर सदा जिनका गुणगान करते हैं, योगीजन जिनके चिन्तनमें लगे रहते हैं, विद्वान्‌ पुरुष जिन्हें जगत्‌की उत्पत्ति और विनाशका कारण समझते हैं, देवताओं, असुरों और मुनियोंमें भी जिनसे श्रेष्ठ दूसरा कोई नहीं है, उन अजन्मा, अनादि, अनन्त, अनघ और अत्यन्त सुखी, प्रभावशाली ईश्वर महादेवजीकी मैं शरण लेता हूँ

Wika ni Vāyu: “Siya na laging binibigkas at pinupuri ng mga pantas ng Sāṅkhya, at siyang walang patid na pinagninilayan ng mga yogin—tinatawag nila Siyang Kataas-taasan, Pradhāna, Puruṣa, Tagapangasiwa, at Īśvara. Sa gayong makapangyarihang katotohanan, ang pinakahuling saligan ng daigdig at layon ng disiplinadong pagninilay, ako’y dumudulog at kumakanlong.”

Verse 5

उत्पत्तौ च विनाशे च कारण य॑ विदुर्बुधा: । देवासुरमुनीनां च परं यस्मान्न विद्यते,'सांख्यशास्त्रके विद्वान्‌ पर, प्रधान, पुरुष, अधिष्ठाता और ईश्वर कहकर सदा जिनका गुणगान करते हैं, योगीजन जिनके चिन्तनमें लगे रहते हैं, विद्वान्‌ पुरुष जिन्हें जगत्‌की उत्पत्ति और विनाशका कारण समझते हैं, देवताओं, असुरों और मुनियोंमें भी जिनसे श्रेष्ठ दूसरा कोई नहीं है, उन अजन्मा, अनादि, अनन्त, अनघ और अत्यन्त सुखी, प्रभावशाली ईश्वर महादेवजीकी मैं शरण लेता हूँ

Wika ni Vāyu: “Siya na kinikilala ng mga pantas na sanhi ng paglitaw at pagkalusaw ng sanlibutan; at na wala nang hihigit pa kahit sa hanay ng mga deva, asura, at mga rishi—sa Kataas-taasang Panginoong iyon (Mahādeva) ako’y kumakanlong.”

Verse 6

अजं तमहमीशानमनादिनिधन प्रभुम्‌ अत्यन्तसुखिनं देवमनघं शरणं व्रजे,'सांख्यशास्त्रके विद्वान्‌ पर, प्रधान, पुरुष, अधिष्ठाता और ईश्वर कहकर सदा जिनका गुणगान करते हैं, योगीजन जिनके चिन्तनमें लगे रहते हैं, विद्वान्‌ पुरुष जिन्हें जगत्‌की उत्पत्ति और विनाशका कारण समझते हैं, देवताओं, असुरों और मुनियोंमें भी जिनसे श्रेष्ठ दूसरा कोई नहीं है, उन अजन्मा, अनादि, अनन्त, अनघ और अत्यन्त सुखी, प्रभावशाली ईश्वर महादेवजीकी मैं शरण लेता हूँ

Wika ni Vāyu-deva: “Ako’y kumakanlong sa Panginoong di-isinilang—walang pasimula at walang wakas, ang Soberanong Guro—na lubos na mapagpala, banal, at walang dungis. Siya ang pinupuri ng mga dalubhasa sa Sāṅkhya bilang Kataas-taasan, Pradhāna, Puruṣa, Tagapangasiwa, at Īśvara; siyang walang patid na pinagninilayan ng mga yogin; siyang kinikilala ng mga pantas na sanhi ng paglitaw at pagkalusaw ng daigdig; at na wala nang hihigit pa sa hanay ng mga deva, asura, o mga rishi. Sa makapangyarihang Mahādeva na iyon ako dumudulog upang magkanlong.”

Verse 7

एवं ब्रुवन्नेव तदा ददर्श तपसां निधिम्‌ । तमव्ययमनौपम्यमचिन्त्यं शाश्वतं ध्रुवम्‌,इतना कहते ही तण्डिने उन तपोनिधि, अविकारी, अनुपम, अचिन्त्य, शाश्वत, ध्रुव, निष्कल, सकल, निर्गुण एवं सगुण ब्रह्मका दर्शन प्राप्त किया, जो योगियोंके परमानन्द, अविनाशी एवं मोक्षस्वरूप हैं

Habang nagsasalita pa siya, nasilayan niya ang mismong kayamanan ng tapas. Nakita niya ang Brahman—di-nasisira, walang kapantay, di-maarok ng isip, walang hanggan at matatag—na siyang sukdulang ligaya ng mga yogin, ang realidad na di-madudurog, at ang mismong anyo ng moksha. Ipinahihiwatig ng talatang ito na ang disiplinadong tapas at tapat na pananalita ay humahantong hindi lamang sa gantimpala ng kabutihan, kundi sa tuwirang pagtanaw sa Kataas-taasan—na lampas sa lahat, ngunit maaari pa ring lapitan sa pamamagitan ng kaganapan ng yoga.

Verse 8

निष्कलं सकल ब्रह्म निर्गुणं गुणणोचरम्‌ । योगिनां परमानन्दमक्षरं मोक्षसंज्ञितम्‌,इतना कहते ही तण्डिने उन तपोनिधि, अविकारी, अनुपम, अचिन्त्य, शाश्वत, ध्रुव, निष्कल, सकल, निर्गुण एवं सगुण ब्रह्मका दर्शन प्राप्त किया, जो योगियोंके परमानन्द, अविनाशी एवं मोक्षस्वरूप हैं

Wika ni Vāyu-deva: “Ang Brahman na yaon ay kapwa walang bahagi at sumasaklaw sa lahat; lampas sa mga guṇa ngunit nalalapitan sa pamamagitan ng mga guṇa. Para sa mga yogin, siya ang sukdulang ligaya—di-nasisira, at tinatawag na mismong kalayaan (moksha).” Pagkasambit ng mga salitang ito, ang ermitanyong si Taṇḍin—kayamanan ng tapas—ay tumanggap ng pangitain sa di-nagbabagong Realidad: walang kapantay, di-maarok, walang hanggan at matatag—ang iisang Brahman na inilarawang kapwa nirguṇa at saguṇa, ang pinakamataas na kagalakan ng mga yogin, ang Akṣara, at ang anyo ng moksha.

Verse 9

मनोरिन्द्राग्निमरुतां विश्वस्य ब्रह्मणो गतिम्‌ । अग्राह्ममचलं शुद्ध बुद्धिग्राह्मा मनोमयम्‌,वे ही मनु, इन्द्र, अग्नि, मरुद्गण, सम्पूर्ण विश्व तथा ब्रह्माजीकी भी गति हैं। मन और इन्द्रियोंके द्वारा उनका ग्रहण नहीं हो सकता। वे अग्राह्यु, अचल, शुद्ध, बुद्धिके द्वारा अनुभव करने योग्य तथा मनोमय हैं

Wika ni Vāyu: “Siya ang landas at abot ng Isip, ni Indra, ni Agni, at ng mga Marut—oo, ng buong sansinukob, at maging ni Brahmā. Ngunit hindi Siya mahahawakan ng isip at ng mga pandama. Di-madakip, di-nakikilos, dalisay—Siya’y natatanto ng nagising na talino, at nananahan bilang panloob na diwa ng isip.”

Verse 10

दुर्विज्ञेगमसंख्येयं दुष्प्रपमकृतात्मभि: । योनिं विश्वस्थ जगतस्तमस: परत: परम्‌,उनका ज्ञान होना अत्यन्त कठिन है। वे अप्रमेय हैं। जिन्होंने अपने अन्त:ः:करणको पवित्र एवं वशीभूत नहीं किया है, उनके लिये वे सर्वथा दुर्लभ हैं। वे ही सम्पूर्ण जगत्‌के कारण हैं। अज्ञानमय अन्धकारसे अत्यन्त परे हैं

Wika ni Vāyu: Siya’y lubhang mahirap makilala, lampas sa anumang bilang, at di-mararating ng mga hindi pa nakapaghari at nakapagpadalisay sa sarili. Siya ang yoni—pinagmulan—ng buong sansinukob, at Siya’y nakatindig na malayo sa dilim ng kamangmangan—lubhang transendente.

Verse 11

यः प्राणवन्तमात्मानं ज्योतिर्जीवस्थितं मन: । त॑ देवं दर्शनाकाड्क्षी बहून्‌ वर्षमणानूषि:

Wika ni Vāyu: “Sinumang kumikilala sa loob ng sarili sa Sariling may hininga ng buhay—ang isip na nakalagay sa buhay na liwanag—ay magnanasa na masilayan ang banal na Realidad na iyon; at sa loob ng maraming taon, mamumuhay siya na pinananatili ng gayong pananabik.”

Verse 12

तण्डिस्वाच पवित्राणां पवित्रस्त्वं गतिर्गतिमतां वर

Sinabi ni Taṇḍi: “O pinakamainam sa mga nilalang na may paggalaw, ikaw mismo ang nagpapadalisay sa lahat ng dalisay, at ikaw ang kataas-taasang kanlungan at landas para sa mga naghahanap ng tamang daan.”

Verse 13

अत्युग्रं तेजसां तेजस्तपसां परमं तप: । तण्डिने कहा--सर्वश्रेष्ठ परमेश्वर! आप पवित्रोंमें भी परम पवित्र तथा गतिशील प्राणियोंकी उत्तम गति हैं। तेजोंमें अत्यन्त उग्र तेज और तपस्याओंमें उत्कृष्ट तप हैं ।। १२ ई || विश्वावसुहिरण्याक्षपुरुहूतनमस्कृत

Pinuri ni Vāyu-deva ang Kataas-taasang Panginoon: “O Pinakamainam, Kataas-taasang Īśvara! Ikaw ang pinakadalisay kahit sa gitna ng mga dalisay, at ikaw ang pinakamataas na hantungan ng mga nilalang na gumagalaw at nabubuhay. Sa lahat ng ningning, ikaw ang pinakamasidhing ningning; sa lahat ng tapas (pagpapakasakit at disiplina), ikaw ang pinakadakilang tapas.”

Verse 14

जातीमरणभीरूणां यतीनां यततां विभो

O Panginoon, (ito’y sinasabi) tungkol sa mga yati—mga tumalikod sa daigdig—na nangangamba sa pag-ikot ng kapanganakan at kamatayan, yaong nagsisikap nang may mahigpit na disiplina (tungo sa paglaya).

Verse 15

ब्रह्मा शतक्रतुर्विष्णुर्विश्वेदेवा महर्षय:,ब्रह्मा, विष्णु, इन्द्र, विश्वेदेव तथा महर्षि भी आपको यथार्थरूपसे नहीं जानते हैं। फिर हम कैसे जान सकते हैं। आपसे ही सबकी उत्पत्ति होती है तथा आपमें ही यह सारा जगत्‌ प्रतिष्ठित है

Sinabi ni Vāyu: “Sina Brahmā, Śatakratu (Indra), Viṣṇu, ang mga Viśvedevas, at ang mga dakilang rishi ay hindi tunay na nakakakilala sa iyo ayon sa iyong tunay na anyo. Paano pa kami makaaalam? Mula sa iyo lamang nagmumula ang lahat ng nilalang, at sa iyo nakatatag ang buong daigdig na ito.”

Verse 16

न विदुस्त्वां तु तत्त्वेन कुतो वेत्स्यामहे वयम्‌ । त्वत्त: प्रवर्तते सर्व त्वयि सर्व प्रतिष्ठितम्‌,ब्रह्मा, विष्णु, इन्द्र, विश्वेदेव तथा महर्षि भी आपको यथार्थरूपसे नहीं जानते हैं। फिर हम कैसे जान सकते हैं। आपसे ही सबकी उत्पत्ति होती है तथा आपमें ही यह सारा जगत्‌ प्रतिष्ठित है इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि मेघवाहनपवख्याने षोडशो<ध्याय:

Sinabi ni Vāyu: “Hindi ka nila tunay na nakikilala ayon sa iyong pinakadiwa—paano pa kami makaaalam? Mula sa iyo nagmumula ang lahat, at sa iyo nakatindig at nakatatag ang buong sansinukob: gayundin sina Brahmā, Viṣṇu, Indra, ang mga Viśvedevas, at ang mga dakilang rishi.”

Verse 17

कालाख्य: पुरुषाख्यश्ष ब्रह्माख्यश्न त्वमेव हि । तनवस्ते स्मृतास्तिस््र: पुराणज्ञै: सुर्िभि:,काल, पुरुष और ब्रह्म--इन तीन नामोंद्वारा आप ही प्रतिपादित होते हैं। पुराणवेत्ता देवर्षियोंने आपके ये तीन रूप बताये हैं

Wika ni Vāyu: “Tunay na Ikaw lamang ang tinutukoy sa tatlong pangalan—Kāla (Panahon), Puruṣa (Ang Katauhan), at Brahman. Ipinahayag ng mga rishi ng mga diyos, na bihasa sa mga Purāṇa, na ang tatlong ito ang tatlong pagpapakita Mo.”

Verse 18

अधिपौरुषमध्यात्ममधि भूताधिदैवतम्‌ । अधिलोकाधिविज्ञानमधियज्ञस्त्वमेव हि,अधिपौरुष, अध्यात्म, अधिभूत, अधिदैवत, अधिलोक, अधिविज्ञान और अधियज्ञ आप ही हैं

Wika ni Vāyu: “Ikaw lamang ang Kataas-taasang Puruṣa, ang panloob na tagapaghari; Ikaw ang Sarili sa kalooban, ang daigdig ng mga nilalang at ang daigdig ng mga diyos. Ikaw lamang ang mga mundo at ang mataas na kaalamang nagbibigay-liwanag sa kanila; at Ikaw lamang ang yajña, ang handog na sakripisyo. Sa bawat larangan—espirituwal, kosmiko, dibino, makalupa, at pang-ritwal—ang presensya Mo ang sukdulang saligan.”

Verse 19

त्वां विदित्वात्मदेहस्थं दुर्विदं दैवतैरपि । विद्वांसो यान्ति निर्मुक्ता: परं भावमनामयम्‌,आप देवताओंके लिये भी दुर्ज्ेय हैं। विद्वान्‌ पुछण आपको अपने ही शरीरमें स्थित अन्तर्यामी आत्माके रूपमें जानकर संसार-बन्धनसे मुक्त हो रोग-शोकसे रहित परमभावको प्राप्त होते हैं

Maging ang mga diyos ay nahihirapang maunawaan Ka. Ngunit ang marurunong, kapag nakilala Ka bilang antaryāmin—ang Sariling nananahan sa loob ng sarili nilang katawan—ay napapalaya sa gapos ng daigdig at nakaaabot sa sukdulang kalagayang payapa, lampas sa sakit, dalamhati, at pagdurusa.

Verse 20

अनिच्छतस्तव विभो जन्ममृत्युरनेकत: । द्वारं तु स्वर्गमोक्षाणामाक्षेप्ता त्वं ददासि च,प्रभो! यदि आप स्वयं ही कृपा करके जीवका उद्धार करना न चाहें तो उसके बारंबार जन्म और मृत्यु होते रहते हैं। आप ही स्वर्ग और मोक्षके द्वार हैं। आप ही उनकी प्राप्तिमें बाधा डालनेवाले हैं तथा आप ही ये दोनों वस्तुएँ प्रदान करते हैं

Sabi ni Vāyu: “O Panginoong makapangyarihan sa lahat! Kapag hindi Mo niloob na magpakita ng biyaya, ang nilalang ay paulit-ulit na daraan sa kapanganakan at kamatayan sa iba’t ibang anyo. Ikaw mismo ang pintuan tungo sa langit at sa mokṣa; Ikaw ang makapipigil sa pag-abot nito, at Ikaw rin lamang ang nagkakaloob ng kapwa, O Guro.”

Verse 21

आप ही स्वर्ग और मोक्ष हैं। आप ही काम और क्रोध हैं तथा आप ही सत्त्व, रज, तम, अधोलोक और ऊर्ध्वलोक हैं

Ipinahayag ni Vāyu-deva: “Ikaw lamang ang langit at ang mokṣa. Ikaw lamang ang lumilitaw bilang pagnanasa at galit; at Ikaw lamang ang tatlong guṇa—sattva, rajas, tamas—gayundin ang mababang mga daigdig at ang matataas na daigdig.”

Verse 22

ब्रह्मा भवश्व विष्णुश्न स्कन्देन्द्री सविता यम: । वरुणेन्दू मनुर्धाता विधाता त्वं धनेश्वर:,ब्रह्मा, विष्णु, शिव, स्कन्द, इन्द्र, सूर्य, यम, वरुण, चन्द्रमा, मनु, धाता, विधाता और धनाध्यक्ष कुबेर भी आप ही हैं

Wika ni Vāyu: “Ikaw si Brahmā, si Bhava (Śiva), at si Viṣṇu; ikaw si Skanda, si Indra, ang Araw (Savitṛ), at si Yama. Ikaw si Varuṇa, ang Buwan, si Manu, si Dhātā at si Vidhātā; at ikaw rin si Kubera, Panginoon ng kayamanan.”

Verse 23

त्वं वै स्वर्गश्न मोक्षक्ष॒ काम: क्रोधस्त्वमेव च । सत्त्वं रजस्तमश्नैव अधश्चोर्थ्व त्वमेव हि,भूर्वायु: सलिलान्निश्च खं बाग्बुद्धि: स्थितिर्मति: । कर्म सत्यानृते चोभे त्वमेवास्ति च नास्ति च पृथ्वी, वायु, जल, अग्नि, आकाश, वाणी, बुद्धि, स्थिति, मति, कर्म, सत्य, असत्य तथा अस्ति और नास्ति भी आप ही हैं

Wika ni Vāyu-deva: “Ikaw lamang ang langit at ikaw lamang ang kalayaan; ikaw ang pagnanasa at ikaw rin ang poot. Ikaw ang tatlong guṇa—sattva, rajas, at tamas—at ikaw ang kapwa mataas at mababang kalagayan ng pag-iral. Ikaw ang lupa, hangin, tubig, apoy, at kalawakan; ikaw ang pananalita at talino, ang katatagan at pag-unawa. Ikaw ang gawa (karma), at ikaw ang kapwa katotohanan at kasinungalingan; tunay, ikaw ang ‘mayroon’ at ikaw rin ang ‘wala’.”

Verse 24

इन्द्रियाणीन्द्रियार्थाश्व॒ प्रकृतिभ्य: परं ध्रुवम्‌ । विश्वाविश्वपरोभावद्चिन्त्याचिन्त्यस्त्वमेव हि,आप ही इन्द्रियाँ और इन्द्रियोंक विषय हैं। आप ही प्रकृतिसे परे निश्चल एवं अविनाशी तत्त्व हैं। आप ही विश्व और अविश्व--दोनोंसे परे विलक्षण भाव हैं तथा आप ही चिन्त्य और अचिन्त्य हैं

Wika ni Vāyu: “Ikaw mismo ang mga pandama at ang mga bagay na kanilang nasasaklaw. Ikaw ang matatag at di-nasisirang Katotohanan na lampas sa Prakṛti. Higit sa kapwa nahahayag na daigdig at sa lampas sa paghahayag, ikaw ang natatanging kalagayan ng pag-iral; at ikaw lamang ang kapwa maiisip at di-maiisip.”

Verse 25

यच्चैतत्‌ परमं ब्रह्म यच्च तत्‌ परमं पदम्‌ । या गति: सांख्ययोगानां स भवान्‌ नात्र संशय:,जो यह परम ब्रह्म है, जो वह परमपद है तथा जो सांख्यवेत्ताओं और योगियोंकी गति है, वह आप ही हैं--इसमें संशय नहीं है

Wika ni Vāyu-deva: “Yaong Kataas-taasang Brahman, yaong pinakamataas na kalagayan, at yaong hantungan na naaabot ng mga tagasunod ng Sāṅkhya at Yoga—ikaw lamang iyon. Walang pag-aalinlangan dito.”

Verse 26

नूनमद्य कृतार्था: सम नून॑ प्राप्ता: सतां गतिम्‌ । यां गतिं प्रार्थयन्तीह ज्ञाननिर्मलबुद्धयः,ज्ञानसे निर्मल बुद्धिवाले ज्ञानी पुरुष यहाँ जिस गतिको प्राप्त करना चाहते हैं, सत्पुरुषोंकी उसी गतिको निश्चित रूपसे हम प्राप्त हो गये हैं; अतः आज हम निश्चय ही कृतार्थ हो गये

Wika ni Vāyu: “Tunay na ngayong araw ay natupad ang aming layon; oo, naabot namin ang kalagayang naaabot ng mga mabubuti. Yaong hantungan na hinahangad dito sa daigdig ng mga pantas—na ang pag-unawa’y nalinis ng tunay na kaalaman—yaon mismong hantungan ang tiyak naming nakamtan. Kaya ngayong araw, kami’y tunay na ganap.”

Verse 27

अहो मूढा: सम सुचिरमिमं कालमचेतसा । यन्न विद्य: परं देवं शाश्व॒तं यं विदुर्बुधा:,अहो, हम अज्ञानवश इतने दीर्घकालतक मोहमें पड़े रहे हैं, क्योंकि जिन्हें विद्वान्‌ पुरुष जानते हैं, उन्हीं सनातन परमदेवको हम अबतक नहीं जान सके थे

Wika ni Vāyu: “Ay, gaano tayo nalinlang—matagal na panahong walang pag-iingat at pagkamalay! Sapagkat hindi natin nakilala ang walang hanggang Kataas-taasang Diyos na tunay na nalalaman ng mga pantas.”

Verse 28

सेयमासादिता साक्षात्‌ त्वद्धक्तिजन्मभिमया । भक्तानुग्रहकृद्‌ देवो य॑ ज्ञात्वामृतमश्लुते,अब अनेक जन्मोंके प्रयत्नसे मैंने यह साक्षात्‌ आपकी भक्ति प्राप्त की है। आप ही भक्तोंपर अनुग्रह करनेवाले महान्‌ देवता हैं, जिन्हें जानकर ज्ञानी पुरुष मोक्ष प्राप्त कर लेते हैं

“Sa pagsisikap sa maraming kapanganakan, ngayo’y natamo ko—nang tuwiran at walang alinlangan—ang debosyon sa Iyo. Ikaw ang dakilang Panginoong banal na nagkakaloob ng biyaya sa mga deboto; sa tunay na pagkakilala sa Iyo, nakakamtan ng mga pantas ang kawalang-kamatayan (paglaya).”

Verse 29

देवासुरमुनीनां तु यच्च गुहां सनातनम्‌ । गुहायां निहितं ब्रह्म दुर्विज्ञेयं मुनेरपि,जो सनातन ब्रह्म देवताओं, असुरों और मुनियोंके लिये भी गुह् है, जो हृदयगुहामें स्थित रहकर मननशील मुनिके लिये भी दुर्विज्ञेय बने हुए हैं, वही ये भगवान्‌ हैं। ये ही सबकी सृष्टि करनेवाले देवता हैं। इनके सब ओर मुख हैं। ये सर्वात्मा, सर्वदर्शी, सर्वव्यापी और सर्वज्ञ हैं

Wika ni Vāyu: “Yaong walang hanggang ‘yungib’ na hindi mapasok ng ganap na pagkaunawa maging ng mga deva, asura, at mga muni—ang Brahman na nakatago sa panloob na yungib (yungib ng puso), na mahirap makilala kahit ng mapagnilay na pantas—siya nga ang Panginoon. Siya ang banal na pinagmumulan ng lahat ng nilalang; ang Kanyang mukha’y nakaharap sa lahat ng dako, Siya ang Sarili ng lahat, ang nakakakita sa lahat, ang sumasaklaw sa lahat, at ang nakaaalam sa lahat.”

Verse 30

स एष भगवान्‌ देव: सर्वकृत्‌ सर्वतोमुख: । सर्वात्मा सर्वदर्शी च सर्वग: सर्ववेदिता,जो सनातन ब्रह्म देवताओं, असुरों और मुनियोंके लिये भी गुह् है, जो हृदयगुहामें स्थित रहकर मननशील मुनिके लिये भी दुर्विज्ञेय बने हुए हैं, वही ये भगवान्‌ हैं। ये ही सबकी सृष्टि करनेवाले देवता हैं। इनके सब ओर मुख हैं। ये सर्वात्मा, सर्वदर्शी, सर्वव्यापी और सर्वज्ञ हैं

Wika ni Vāyu: “Siya nga ang Mapalad na Panginoon, ang banal na Diyos—tagapaglikha ng lahat, nakaharap sa lahat ng dako. Siya ang Sarili ng lahat, ang nakakakita sa lahat, ang sumasaklaw sa lahat, at ang nakaaalam sa lahat. Siya ang walang hanggang Brahman, nakatago maging sa mga deva, asura, at mga muni; nananahan sa yungib ng puso, ngunit nananatiling mahirap makilala kahit ng mapagnilay na pantas. Siya lamang ang diyos na nagpapasibol ng buong sangnilikha; ang Kanyang mukha’y nasa lahat ng dako. Siya ang panloob na Sarili, ang saksi ng sansinukob, ang nasa lahat ng pook, ang ganap na nakaaalam.”

Verse 31

देहकृद्‌ देहभद्‌ देही देहभुगदेहिनां गति: । प्राणकृत्‌ प्राणभृत्‌ प्राणी प्राणद: प्राणिनां गति:,आप शरीरके निर्माता और शरीरधारी हैं, इसीलिये देही कहलाते हैं। देहके भोक्ता और देहधारियोंकी परम गति हैं। आप ही प्राणोंके उत्पादक, प्राणधारी, प्राणी, प्राणदाता तथा प्राणियोंकी गति हैं

Wika ni Vāyu-deva: “Ikaw ang lumilikha ng mga katawan at ang nagpapanatili sa mga katawan; kaya Ikaw ay tinatawag na Sariling may katawan. Ikaw ang tumatamasa sa katawan at ang sukdulang hantungan ng lahat ng may katawan. Ikaw ang pinagmumulan ng prāṇa (hininga ng buhay), ang tagapagdala ng buhay, ang mismong simulain ng pag-iral, ang nagbibigay-buhay, at ang huling kanlungan at layon ng lahat ng nilalang.”

Verse 32

अध्यात्मगतिरिष्टानां ध्यायिनामात्मवेदिनाम्‌ | अपुनर्भवकामानां या गति: सोडयमी श्वरः,ध्यान करनेवाले प्रियभक्तोंकी जो अध्यात्मगति हैं तथा पुनर्जन्मकी इच्छा न रखनेवाले आत्मज्ञानी पुरुषोंकी जो गति बतायी गयी है, वह ये ईश्वर ही हैं

Wika ni Vāyudeva: Ang hantungan ng landas na espirituwal na itinuro para sa minamahal na mga debotong nagmumuni-muni, at para sa mga pantas na nakakakilala sa Sarili at nagnanais makalaya sa muling pagsilang—ang Panginoong ito mismo ang layuning iyon. Sa ibang sabi, ang sukdulang wakas ng disiplinadong pagninilay at ng marangal na pagnanais sa paglaya ay hindi lamang isang pook o kalagayan, kundi ang tuwirang pag-abot sa Kataas-taasan.

Verse 33

अयं च सर्वभूतानां शुभाशुभगतिप्रद: । अयं च जन्ममरणे विदध्यात्‌ सर्वजन्तुषु,ये ही समस्त प्राणियोंको शुभ और अशुभ गति प्रदान करनेवाले हैं। ये ही समस्त प्राणियोंको जन्म और मृत्यु प्रदान करते हैं

Wika ni Vāyu: “Siya ang nagkakaloob sa lahat ng nilalang ng mabuti at masamang landas ng buhay. Siya rin ang nagtatakda, para sa bawat nilalang, ng pagdating ng kapanganakan at ng di-maiiwasang kamatayan.”

Verse 34

अयं संसिद्धिकामानां या गति: सो5यमीश्वर: । भूराद्यान्‌ सर्वभुवनानुत्पाद्य सदिवौकस: । दधाति देवस्तनुभिरष्टाभियों बिभर्ति च,संसिद्धि (मुक्ति)-की इच्छा रखनेवाले पुरुषोंकी जो परम गति है, वह ये ईश्वर ही हैं। देवताओंसहित भू आदि समस्त लोकोंको उत्पन्न करके ये महादेव ही (पृथ्वी, जल, वायु, अग्नि, आकाश, सूर्य, चन्द्र, यजमान--इन) अपनी आठ मूर्तियोंद्वारा उनका धारण और पोषण करते हैं

Wika ni Vāyu: “Siya lamang ang Panginoon—ang sukdulang layuning nararating ng mga naghahangad ng ganap na kasakdalan at paglaya. Matapos likhain ang lahat ng daigdig, mula sa lupa pataas, kasama ang mga nilalang sa langit, ang banal na Mahādeva na ito ang umaalalay at nag-iingat sa lahat sa pamamagitan ng kaniyang walong anyong nagkatawang-anyo.”

Verse 35

अतः: प्रवर्तते सर्वमस्मिन्‌ सर्व प्रतिष्ठितम्‌ । अम्मिंक्ष प्रलयं याति अयमेक: सनातन:,इन्हींसे सबकी उत्पत्ति होती है और इन्हींमें सारा जगत्‌ प्रतिष्ठित है और इन्हींमें सबका लय होता है। ये ही एक सनातन पुरुष हैं

Kaya nga, mula sa Kaniya nagmumula ang lahat; sa Kaniya nakatatag ang buong sansinukob; at sa Kaniya rin nalulusaw ang lahat sa oras ng pagkalusaw. Siya lamang ang iisang Walang-hanggang Persona—ang nananatiling saligan, pinagmulan, at hantungan ng lahat ng nilalang.

Verse 36

अयं स सत्यकामानां सत्यलोक: परं सताम्‌ | अपवर्गश्न मुक्तानां कैवल्यं चात्मवेदिनाम्‌,ये ही सत्यकी इच्छा रखनेवाले सत्पुरुषोंके लिये सर्वोत्तम सत्यलोक हैं। ये ही मुक्त पुरुषोंके अपवर्ग (मोक्ष) और आत्मज्ञानियोंके कैवल्य हैं

Wika ni Vāyu: “Ito nga ang Satyaloka—ang sukdulang daigdig ng Katotohanan para sa mga matuwid na umiibig sa katotohanan at naghahanap nito. Ito rin ang apavarga (huling paglaya) ng mga pinalaya, at ang kaivalya (ganap na pag-iisa ng Sarili) ng mga tunay na nakakakilala sa Ātman.”

Verse 37

अयं ब्रह्मादिभि: सिद्धैर्गुहायां गोपित: प्रभु: । देवासुरमनुष्याणामप्रकाशो भवेदिति,देवता, असुर और मनुष्योंको इनका पता न लगने पाये, मानो इसीलिये ब्रह्मा आदि सिद्ध पुरुषोंने इन परमेश्वरको अपनी हृदयगुफामें छिपा रखा है

Wika ni Vāyu: “Ang Kataas-taasang Panginoon na ito ay ikinubli nina Brahmā at ng mga ganap na pantas sa yungib ng puso, na wari’y upang hindi Siya mahayag sa mga diyos, mga asura, at mga tao.”

Verse 38

त॑ त्वां देवासुरनरास्तत्त्वेन न विदुर्भवम्‌ मोहिता: खल्वनेनैव हृदिस्थेनाप्रकाशिना,हृदयमन्दिरमें गूढ़भावसे रहकर प्रकाशित न होनेवाले इन परमात्मदेवने सबको अपनी मायासे मोहित कर रखा है। इसीलिये देवता, असुर और मनुष्य आप महादेवको यथार्थ रूपसे नहीं जान पाते हैं

Wika ni Vāyu: “Ang mga diyos, mga asura, at mga tao ay hindi tunay na nakakikilala sa iyo ayon sa iyong likas na anyo, O Bhava (Śiva). Sapagkat sila’y nalilinlang ng kapangyarihang ito mismo—na nakatago sa puso at hindi nahahayag—na siyang ginagamit ng Kataas-taasang Panginoon upang panatilihin ang mga nilalang sa ilalim ng māyā. Kaya hindi nila nakikilala si Mahādeva sa kanyang tunay na kalikasan.”

Verse 39

ये चैन॑ प्रतिपद्यन्ते भक्तियोगेन भाविता: । तेषामेवात्मना5>त्मानं दर्शयत्येष हृच्छय:,जो लोग भक्तियोगसे भावित होकर उन परमेश्वरकी शरण लेते हैं, उन्हींको यह हृदय- मन्दिरमें शयन करनेवाले भगवान्‌ स्वयं अपना दर्शन देते हैं

Yaong mga pinadalisay at hinubog ng pagsasanay ng bhakti-yoga at sumisilong sa Kataas-taasang Panginoon—sa kanila lamang Siya, na nakahimlay na lihim sa santuwaryo ng puso, nagpapakita ng Kanyang sarili sa pamamagitan ng Kanyang Sarili.

Verse 40

य॑ ज्ञात्वा न पुनर्जन्म मरणं चापि विद्यते । यं विदित्वा पर वेद्यं वेदितव्यं न विद्यते,जिन्हें जान लेनेपर फिर जन्म और मरणका बन्धन नहीं रह जाता तथा जिनका ज्ञान प्राप्त हो जानेपर फिर दूसरे किसी उत्कृष्ट ज्ञेय तत््वका जानना शेष नहीं रहता है, जिन्हें प्राप्त कर लेनेपर विद्वान्‌ पुरुष बड़े-से-बड़े लाभको भी उनसे अधिक नहीं मानता है, जिस सूक्ष्म परम पदार्थको पाकर ज्ञानी मनुष्य हास और नाशसे रहित परमपदको प्राप्त कर लेता है, सत्त्व आदि तीन गुणों तथा चौबीस तत्त्वोंको जाननेवाले सांख्यज्ञान-विशारद सांख्ययोगी विद्वान्‌ जिस सूक्ष्म तत्वको जानकर उस सूक्ष्मज्ञानरूपी नौकाके द्वारा संसारसमुद्रसे पार होते और सब प्रकारके बन्धनोंसे मुक्त हो जाते हैं, प्राणायाम-परायण पुरुष वेदवेत्ताओंके जानने योग्य तथा वेदान्तमें प्रतिष्ठित जिस नित्य तत्त्वका ध्यान और जप करते हैं और उसीमें प्रवेश कर जाते हैं; वही ये महेश्वर हैं। 3>काररूपी रथपर आरूढ़ होकर वे सिद्ध पुरुष इन्हींमें प्रवेश करते हैं। ये ही देवयानके द्वाररूप सूर्य कहलाते हैं

Wika ni Vāyu: “Sa pagkakilala sa Kanya, wala nang pagbabalik sa kapanganakan, at maging ang kamatayan ay hindi na isang gapos. Kapag Siya’y natanto, wala nang higit pang dapat malaman.”

Verse 41

यं लब्ध्वा परमं लाभ॑ नाधिकं मन्यते बुध: । यां सूक्ष्मां परमां प्राप्तिं गच्छन्नव्ययमक्षयम्‌,जिन्हें जान लेनेपर फिर जन्म और मरणका बन्धन नहीं रह जाता तथा जिनका ज्ञान प्राप्त हो जानेपर फिर दूसरे किसी उत्कृष्ट ज्ञेय तत््वका जानना शेष नहीं रहता है, जिन्हें प्राप्त कर लेनेपर विद्वान्‌ पुरुष बड़े-से-बड़े लाभको भी उनसे अधिक नहीं मानता है, जिस सूक्ष्म परम पदार्थको पाकर ज्ञानी मनुष्य हास और नाशसे रहित परमपदको प्राप्त कर लेता है, सत्त्व आदि तीन गुणों तथा चौबीस तत्त्वोंको जाननेवाले सांख्यज्ञान-विशारद सांख्ययोगी विद्वान्‌ जिस सूक्ष्म तत्वको जानकर उस सूक्ष्मज्ञानरूपी नौकाके द्वारा संसारसमुद्रसे पार होते और सब प्रकारके बन्धनोंसे मुक्त हो जाते हैं, प्राणायाम-परायण पुरुष वेदवेत्ताओंके जानने योग्य तथा वेदान्तमें प्रतिष्ठित जिस नित्य तत्त्वका ध्यान और जप करते हैं और उसीमें प्रवेश कर जाते हैं; वही ये महेश्वर हैं। 3>काररूपी रथपर आरूढ़ होकर वे सिद्ध पुरुष इन्हींमें प्रवेश करते हैं। ये ही देवयानके द्वाररूप सूर्य कहलाते हैं

Wika ni Vāyu: “Kapag natamo Yaon, ang marunong ay hindi na mag-aakalang may higit pang pakinabang. Sa pag-abot sa maselan at kataas-taasang pagkatamo, ang isa’y tumutungo sa kalagayang di-nasisira at di-naluluma.”

Verse 42

यं सांख्या गुणतत्त्वज्ञा: सांख्यशास्त्रविशारदा: । सूक्ष्मज्ञानतरा: सूक्ष्मं ज्ञात्वा मुच्यन्ति बन्धनै:,जिन्हें जान लेनेपर फिर जन्म और मरणका बन्धन नहीं रह जाता तथा जिनका ज्ञान प्राप्त हो जानेपर फिर दूसरे किसी उत्कृष्ट ज्ञेय तत््वका जानना शेष नहीं रहता है, जिन्हें प्राप्त कर लेनेपर विद्वान्‌ पुरुष बड़े-से-बड़े लाभको भी उनसे अधिक नहीं मानता है, जिस सूक्ष्म परम पदार्थको पाकर ज्ञानी मनुष्य हास और नाशसे रहित परमपदको प्राप्त कर लेता है, सत्त्व आदि तीन गुणों तथा चौबीस तत्त्वोंको जाननेवाले सांख्यज्ञान-विशारद सांख्ययोगी विद्वान्‌ जिस सूक्ष्म तत्वको जानकर उस सूक्ष्मज्ञानरूपी नौकाके द्वारा संसारसमुद्रसे पार होते और सब प्रकारके बन्धनोंसे मुक्त हो जाते हैं, प्राणायाम-परायण पुरुष वेदवेत्ताओंके जानने योग्य तथा वेदान्तमें प्रतिष्ठित जिस नित्य तत्त्वका ध्यान और जप करते हैं और उसीमें प्रवेश कर जाते हैं; वही ये महेश्वर हैं। 3>काररूपी रथपर आरूढ़ होकर वे सिद्ध पुरुष इन्हींमें प्रवेश करते हैं। ये ही देवयानके द्वाररूप सूर्य कहलाते हैं

Wika ni Vāyu: “Yaong banayad na Katotohanan na natatanto ng mga Sāṅkhya—mga nakakakilala sa mga guṇa at sa mga prinsipyo (tattva), bihasa sa mga kasulatang Sāṅkhya, at may pinakapinong pagtanaw—kapag nakilala nila ang Yaong banayad, sila’y napapalaya sa lahat ng gapos.”

Verse 43

यं च वेदविदो वेद्यं वेदान्ते च प्रतिष्ठितम्‌ । प्राणायामपरा नित्यं यं विशन्ति जपन्ति च,जिन्हें जान लेनेपर फिर जन्म और मरणका बन्धन नहीं रह जाता तथा जिनका ज्ञान प्राप्त हो जानेपर फिर दूसरे किसी उत्कृष्ट ज्ञेय तत््वका जानना शेष नहीं रहता है, जिन्हें प्राप्त कर लेनेपर विद्वान्‌ पुरुष बड़े-से-बड़े लाभको भी उनसे अधिक नहीं मानता है, जिस सूक्ष्म परम पदार्थको पाकर ज्ञानी मनुष्य हास और नाशसे रहित परमपदको प्राप्त कर लेता है, सत्त्व आदि तीन गुणों तथा चौबीस तत्त्वोंको जाननेवाले सांख्यज्ञान-विशारद सांख्ययोगी विद्वान्‌ जिस सूक्ष्म तत्वको जानकर उस सूक्ष्मज्ञानरूपी नौकाके द्वारा संसारसमुद्रसे पार होते और सब प्रकारके बन्धनोंसे मुक्त हो जाते हैं, प्राणायाम-परायण पुरुष वेदवेत्ताओंके जानने योग्य तथा वेदान्तमें प्रतिष्ठित जिस नित्य तत्त्वका ध्यान और जप करते हैं और उसीमें प्रवेश कर जाते हैं; वही ये महेश्वर हैं। 3>काररूपी रथपर आरूढ़ होकर वे सिद्ध पुरुष इन्हींमें प्रवेश करते हैं। ये ही देवयानके द्वाररूप सूर्य कहलाते हैं

Wika ni Vāyu: “Yaong Katotohanang dapat malaman ng mga nakaaalam sa Veda, at matatag na nakasalig sa Vedānta—sa walang hanggang Prinsipyong iyon patuloy na pumapasok ang mga deboto ng prāṇāyāma; doon sila nagmumuni at nag-uulit ng banal na pagbigkas (japa).”

Verse 44

ओंकाररथमारुह्य ते विशन्ति महेश्वरम्‌ । अयं स देवयानानामादित्यो द्वारमुच्यते,जिन्हें जान लेनेपर फिर जन्म और मरणका बन्धन नहीं रह जाता तथा जिनका ज्ञान प्राप्त हो जानेपर फिर दूसरे किसी उत्कृष्ट ज्ञेय तत््वका जानना शेष नहीं रहता है, जिन्हें प्राप्त कर लेनेपर विद्वान्‌ पुरुष बड़े-से-बड़े लाभको भी उनसे अधिक नहीं मानता है, जिस सूक्ष्म परम पदार्थको पाकर ज्ञानी मनुष्य हास और नाशसे रहित परमपदको प्राप्त कर लेता है, सत्त्व आदि तीन गुणों तथा चौबीस तत्त्वोंको जाननेवाले सांख्यज्ञान-विशारद सांख्ययोगी विद्वान्‌ जिस सूक्ष्म तत्वको जानकर उस सूक्ष्मज्ञानरूपी नौकाके द्वारा संसारसमुद्रसे पार होते और सब प्रकारके बन्धनोंसे मुक्त हो जाते हैं, प्राणायाम-परायण पुरुष वेदवेत्ताओंके जानने योग्य तथा वेदान्तमें प्रतिष्ठित जिस नित्य तत्त्वका ध्यान और जप करते हैं और उसीमें प्रवेश कर जाते हैं; वही ये महेश्वर हैं। 3>काररूपी रथपर आरूढ़ होकर वे सिद्ध पुरुष इन्हींमें प्रवेश करते हैं। ये ही देवयानके द्वाररूप सूर्य कहलाते हैं

Wika ni Vāyu: “Sakay ng karuwahe ng banal na pantig na Oṃ, ang mga ganap na nilalang na iyon ay pumapasok kay Maheśvara. Ang Araw (Āditya) na ito ang tinatawag na ‘tarangkahan’ ng Devayāna—ang landas ng mga diyos—na dinaraanan ng mga nakapagtanto upang makalampas na walang pagbabalik.”

Verse 45

अयं च पितृयानानां चन्द्रमा द्वारमुच्यते । एष काष्ठा दिशश्वैव संवत्सरयुगादि च

Wika ni Vāyu: “Ang Buwan ang sinasabing tarangkahan para naglalakbay sa landas ng mga ninuno (pitṛyāna). Mula rin sa kanya itinatakda ang mga hati ng panahon at ng mga direksiyon—gaya ng mga panig, mga takdang tuldok (kāṣṭhā), at mga sukat na nagsisimula sa taon at sa yuga.”

Verse 46

एन॑ प्रजापति: पूर्वमाराध्य बहुभि: स्तवै:

“Noong una, pinalugod ni Prajāpati ang Kanya sa pamamagitan ng maraming himno ng papuri.”

Verse 47

ऋग्भिर्यमनुशासन्ति तत्त्वे कर्मणि बहवृचा:,ऋग्वेदके विद्वान तात्चिक यज्ञकर्ममें ऋग्वेदके मन्त्रोंद्वारा जिनकी महिमाका गान करते हैं, यजुर्वेदके ज्ञाता द्विज यज्ञमें यजुर्मन्त्रोंद्वारा दक्षिणाग्नि, गार्हपत्य और आहवनीय--इन त्रिविध रूपोंसे जाननेयोग्य जिन महादेवजीके उद्देश्यसे आहुति देते हैं तथा शुद्ध बुद्धिसे युक्त सामवेदके गानेवाले विद्वान्‌ साममन्त्रोंद्वारा जिनकी स्तुति गाते हैं, अथर्ववेदी ब्राह्मण ऋत, सत्य एवं परब्रह्मगामसे जिनकी स्तुति करते हैं, जो यज्ञके परम कारण हैं, वे ही ये परमेश्वर समस्त यज्ञोंके परमपति माने गये हैं

Wika ni Vāyu: Ang mga pantas sa Ṛgveda (ang Bahvṛca) ay nagtuturo at pumupuri sa Kanya sa pamamagitan ng mga himnong Ṛg, ayon sa tunay na mga simulain ng ritwal at gawa. Ang mga dvija na dalubhasa sa Yajurveda ay naghahandog ng mga alay sa Kanya sa yajña sa pamamagitan ng mga pormulang Yajus, kinikilala Siyang siyang tatlong banal na apoy—Dakṣiṇāgni, Gārhapatya, at Āhavanīya. Ang mga mang-aawit ng Sāmaveda na may dalisay na isip ay umaawit ng papuri sa Kanya sa mga himig na Sāman. Ang mga Brahmanang Atharvavedic ay dumadakila sa Kanya sa mga landas ng Ṛta (kaayusang kosmiko), Satya (katotohanan), at sa daang patungo sa Kataas-taasang Brahman. Yamang Siya ang pinakamataas na sanhi ng sakripisyo, kinikilala Siya bilang pinakadakilang Panginoon at panginoon ng lahat ng yajña.

Verse 48

यजुर्भियत्र्तरिधा वेद्यं जुद्धत्यध्वर्यवो5ध्वरे । सामभिर्य॑ च गायन्ति सामगा: शुद्धबुद्धयः

Wika ni Vāyu: “Sa banal na ritong iyon, ang dambana ay nililinis sa tatlong paraan sa pamamagitan ng mga pormulang Yajus, habang isinasagawa ng mga paring Adhvaryu ang yajña. At doon, ang mga mang-aawit ng Sāma, na dalisay ang isip, ay umaawit ng mga himno ng Sāma.”

Verse 49

ऋतं सत्य परं ब्रह्म स्तुवन्त्याथर्वणा द्विजा: । यज्ञस्य परमा योनि: पतिश्नायं पर: स्मृत:

Wika ni Vāyu: “Ang mga dvija na paring Atharvan ay pumupuri sa Ṛta (kaayusang kosmiko), Satya (katotohanan), at sa kataas-taasang Brahman. Siya’y inaalala bilang pinakamataas na pinagmulan at sinapupunan ng sakripisyo, at bilang pinakadakilang Panginoon—karapat-dapat sa mapitagang papuri.”

Verse 50

रात्यहः:श्रोत्रनयन: पक्षमासशिरो भुज: । ऋतुवीर्यस्तपोधैर्यो हृब्दगुह्दोौरुपादवान्‌,रात और दिन इनके कान और नेत्र हैं, पक्ष और मास इनके मस्तक और भुजाएंँ हैं, ऋतु वीर्य है, तपस्या धैर्य है तथा वर्ष गुह्मु-इन्द्रिय, ऊरु और पैर हैं

Wika ni Vāyu: “Ang gabi at araw ay ang Kanyang mga tainga at mga mata; ang kalahating buwan at ang buwan ay ang Kanyang ulo at mga bisig. Ang mga panahon ay ang Kanyang lakas; ang pag-aayuno at pagninilay (tapas) ay ang Kanyang matatag na pagtitiis; at ang taon ang bumubuo sa Kanyang mga nakatagong bahagi, mga hita, at mga paa.”

Verse 51

मृत्युर्यमो हुताशश्व॒ काल: संहारवेगवान्‌ । कालस्य परमा योनि: कालक्षायं सनातन:,मृत्यु, यम, अग्नि, संहारके लिये वेगशशाली काल, कालके परम कारण तथा सनातन काल भी--ये महादेव ही हैं

Wika ni Vāyudeva: “Kamatayan, si Yama, at si Agni; ang makapangyarihang Panahon na dumadaluhong tungo sa pagkalipol; ang pinakamataas na pinagmulan ng Panahon; at ang walang-hanggang simulain na kinaroroonan ng wakas ng Panahon mismo—ang lahat ng ito ay si Mahādeva.”

Verse 52

चन्द्रादित्यौ सनक्षत्रौ ग्रहाश्न सह वायुना । ध्रुव: सप्तर्षयश्चैव भुवना: सप्त एव च

Wika ni Vāyu-deva: “Ang Buwan at ang Araw, kasama ang mga bituin at mga planeta, at kasama rin ang Hangin; si Dhruva (ang Bituing Polo) at ang Pitong Ṛṣi; at gayundin ang pitong daigdig—ang lahat ng ito ay mga saksi/nasasaklaw sa kaayusang kosmiko.”

Verse 53

प्रधानं महदव्यक्तं विशेषान्तं सवैकृतम्‌ । ब्रह्मादिस्तम्बपर्यन्तं भूतादि सदसच्च यत्‌

Wika ni Vāyu: “Yaong katotohanang nagsisimula sa Pradhāna (unang Kalikasan) at Mahat (dakilang simulain), kabilang ang Di-nahahayag, at umaabot sa mga bunga ng pagbabago hanggang sa mga tiyak na sangkap—mula kay Brahmā hanggang sa isang talim ng damo; ang buong kalipunan ng mga nilalang at ang mga unang sangkap; at ang anumang kapwa umiiral at di-umiiral (nahahayag at di-nahahayag)—lahat ng iyon ay nasasaklaw (sa inilalarawan).”

Verse 54

अष्टौ प्रकृतयश्चैव प्रकृतिभ्यश्न यः पर: । चन्द्रमा, सूर्य, नक्षत्र, ग्रह, वायु, ध्रुव, सप्तर्षि, सात भुवन, मूल प्रकृति, महत्तत्त्व, विकारोंके सहित विशेषपर्यन्त समस्त तत्त्व, ब्रह्माजीसे लेकर कीटपर्यन्त सम्पूर्ण जगत्‌, भूतादि, सत्‌ और असत्‌ आठ प्रकृतियाँ तथा प्रकृतिसे परे जो पुरुष है, इन सबके रूपमें ये महादेवजी ही विराजमान हैं || ५२-५३ ह || अस्य देवस्य यद्‌ भागं कृत्स्नं सम्परिवर्तते,इन महादेवजीका अंशभूत जो सम्पूर्ण जगत्‌ चक्रकी भाँति निरन्तर चलता रहता है, वह भी ये ही हैं। ये परमानन्दस्वरूप हैं। जो शाश्वत ब्रह्म है, वह भी ये ही हैं। ये ही विरक्तोंकी गति हैं और ये ही सत्पुरुषोंके परमभाव हैं

Wika ni Vāyu: “Ang walong pangunahing kalikasan, at yaong lampas sa kalikasan; ang buwan, ang araw, ang mga konstelasyon at mga planeta; ang hangin; si Dhruva; ang Pitong Ṛṣi; ang pitong daigdig; ang ugat na prakṛti at ang mahat; ang lahat ng mga pagbabagong-anyo at ang buong saklaw ng mga simulain hanggang sa mga tiyak na anyo; ang buong sansinukob mula kay Brahmā hanggang sa pinakamunting insekto; ang pinagmulan ng mga nilalang; ang totoo at ang di-totoo—ang walong prakṛti at ang Purusha na lampas sa prakṛti: sa lahat ng anyong ito, si Mahādeva lamang ang hayag na nananahan. At ang ganap na bahagi ng Diyos na ito na patuloy na umiikot—ang buong sansinukob na walang tigil na gumagalaw na parang gulong—iyon man ay Siya rin. Siya ang anyo ng sukdulang kaligayahan. Siya ang walang hanggang Brahman. Siya ang hantungan ng mga walang pagkapit, at ang pinakamataas na kalagayan ng mga tunay na mabubuti.”

Verse 55

एतत्‌ परममानन्दं यत्‌ तच्छाश्वतमेव च । एषा गतिर्विरेक्तानामेष भाव: पर: सताम्‌,इन महादेवजीका अंशभूत जो सम्पूर्ण जगत्‌ चक्रकी भाँति निरन्तर चलता रहता है, वह भी ये ही हैं। ये परमानन्दस्वरूप हैं। जो शाश्वत ब्रह्म है, वह भी ये ही हैं। ये ही विरक्तोंकी गति हैं और ये ही सत्पुरुषोंके परमभाव हैं

Wika ni Vāyu: “Ito ang sukdulang kaligayahan, at ito lamang ang walang hanggan. Siya ang huling kanlungan ng mga walang pagkapit, at Siya ang pinakamataas na kalagayang panloob na minimithi ng mga tunay na mabubuti.”

Verse 56

एतत्‌ पदमनुद्धिग्नमेतद्‌ ब्रह्म सनातनम्‌ । शास्त्रवेदाड़विदुषामेतद्‌ ध्यानं परं पदम्‌,ये ही उद्वेगरहित परमपद हैं। ये ही सनातन ब्रह्म हैं। शास्त्रों और वेदाड़ोंके ज्ञाता पुरुषोंके लिये ये ही ध्यान करनेके योग्य परमपद हैं

Wika ni Vāyu: “Ito ang kalagayang hindi nababagabag, hindi nayayanig; ito nga ang walang hanggang Brahman. Para sa mga tunay na nakaaalam ng mga śāstra at ng mga Veda kasama ang mga pantulong na disiplina, ito lamang ang sukdulang layon—dapat pagnilayan bilang pinakamataas na kanlungan.”

Verse 57

इयं सा परमा काष्ठा इयं सा परमा कला । इयं सा परमा सिद्धिरियं सा परमा गति:

Wika ni Vāyu: “Ito nga ang pinakamataas na sukdulan; ito ang pinakadakilang kahusayan. Ito ang pinakadakilang pagtatamo, at ito ang huling hantungan.”

Verse 58

इयं सा परमा शान्तिरियं सा निर्वति: परा । य॑ं प्राप्प कृतकृत्या: सम इत्यमन्यन्त योगिन:

Wika ni Vāyu: “Ito nga ang katahimikang sukdulan; ito ang pinakamataas na mapagpalang pamamahinga. Nang marating nila ito, ang mga yogin—yaong natapos na ang dapat tapusin—ay tumingin sa lahat ng bagay bilang magkakapantay.”

Verse 59

यही वह पराकाष्छठा, यही वह परम कला, यही वह परम सिद्धि और यही वह परम गति हैं एवं यही वह परम शान्ति और वह परम आनन्द भी हैं, जिसको पाकर योगीजन अपनेको कृतकृत्य मानते हैं ।। इयं तुष्टिरियं सिद्धिरियं श्रुतिरियं स्मृति: । अध्यात्मगतिरिष्टानां विदुषां प्राप्तिरव्यया

Ito ang sukdulang rurok; ito ang pinakadakilang kahusayan; ito ang pinakamataas na siddhi, at ito ang pinakadakilang hantungan. Ito rin ang katahimikang sukdulan at ang pinakamataas na kaligayahang espirituwal; pagkatamo nito, itinuturing ng mga yogin ang sarili na ganap na sa dapat gawin. Ito ang kasiyahan; ito ang tagumpay; ito ang Śruti (banal na pahayag na narinig); ito ang Smṛti (tradisyong inalaala). Ito ang landas na pang-espiritu ng mga deboto, at ito ang di-nasisirang pagtatamo ng mga pantas.

Verse 60

यह तुष्टि, यह सिद्धि, यह श्रुति, यह स्मृति, भक्तोंकी यह अध्यात्मगति तथा ज्ञानी पुरुषोंकी यह अक्षय प्राप्ति (पुनरावृत्तिरहित मोक्षलाभ) आप ही हैं ।। यजतां कामयानानां मर्खैर्विपुलदक्षिणै: । या गतिर्यज्ञशीलानां सा गतिस्त्वं न संशय:,प्रचुर दक्षिणावाले यज्ञोंद्वारा सकाम भावसे यजन करनेवाले यजमानोंकी जो गति होती है, वह गति आप ही हैं। इसमें संशय नहीं है

Sinabi ni Vāyu-deva: Ikaw lamang ang kasiyahang iyon at ang tagumpay na iyon; Ikaw ang kapangyarihan ng Śruti (banal na pahayag na narinig) at ang lakas ng Smṛti (tradisyong inalaala). Ikaw ang hantungang espirituwal ng mga deboto, at Ikaw ang di-nasisirang pagtatamo ng mga pantas—ang paglaya na hindi na bumabalik. Maging yaong sumasamba na may pagnanasa, nagsasagawa ng yajña na may saganang handog, anumang “layon” ang marating ng mga masigasig sa sakripisyo—ang layong iyon, walang pag-aalinlangan, ay Ikaw.

Verse 61

सम्यग्‌ योगजपै: शान्तिर्नियमैदेहतापनै: । तप्यतां या गतिर्देव परमा सा गतिर्भवान्‌,देव! उत्तम योग-जप तथा शरीरको सुखा देनेवाले नियमोंद्वारा जो शान्ति मिलती है और तपस्या करनेवाले पुरुषोंको जो दिव्य गति प्राप्त होती है, वह परम गति आप ही हैं

Wika ni Vāyu: “Ang tunay na kapayapaan ay natatamo sa wastong disiplina ng yoga at sa pag-uulit ng mga banal na mantra, at sa mga pagtalima (niyama) na nagsasanay at ‘nagpapainit’ sa katawan sa pamamagitan ng tapas. O Diyos, ang sukdulang hantungan na nararating ng mga nagsasagawa ng tapas ay walang iba kundi Ikaw mismo—Ikaw ang pinakamataas na layon.”

Verse 62

कर्मन्यासकृतानां च विरक्तानां ततस्तत: । या गतिर्ब्रह्मयसदने सा गतिस्त्वं सनातन,सनातन देव! कर्म-संन्यासियोंको और विरक्तोंको ब्रह्मलोकमें जो उत्तम गति प्राप्त होती है, वह आप ही हैं

Wika ni Vāyu: “Para sa mga nagsagawa ng pagtalikod sa gawa (karma-sannyāsa) at sa mga walang pagkakapit, anumang pinakamataas na hantungan na sinasabi sa tahanan ni Brahman—O Walang Hanggan, O Diyos na walang hanggan—ang hantungang iyon ay Ikaw mismo.”

Verse 63

अपुनर्भवकामानां वैराग्ये वर्ततां च या । प्रकृतीनां लयानां च सा गतिस्त्वं सनातन,सनातन परमेश्वर! जो मोक्षकी इच्छा रखकर वैराग्यके मार्गपर चलते हैं उन्हें, और जो प्रकृतिमें लयको प्राप्त होते हैं उन्हें, जो गति उपलब्ध होती है, वह आप ही हैं

Wika ni Vāyu: “O Walang Hanggan—O Kataas-taasang Panginoong walang hanggan—Ikaw mismo ang huling hantungan ng mga nagnanais ng paglaya sa muling pagsilang at lumalakad sa landas ng paglayo sa pagnanasa; at Ikaw rin ang layon ng mga nalulusaw pabalik sa Prakṛti, ang unang Kalikasan. Sa bawat anyo ng paglaya at pagkalusaw, Ikaw ang nararating.”

Verse 64

ज्ञानविज्ञानयुक्तानां निरुपाख्या निरज्जना | कैवल्या या गतिर्देव परमा सा गतिर्भवान्‌,देव! ज्ञान और विज्ञानसे युक्त पुरुषोंको जो सारूप्य आदि नामसे रहित, निरञ्जन एवं कैवल्यरूप परमगति प्राप्त होती है, वह आप ही हैं

Wika ni Vāyu: “O Deva, ang sukdulang hantungan na natatamo ng mga may jñāna at vijñāna—malaya sa lahat ng makitid na pangalan gaya ng ‘sārūpya’ at iba pa, walang dungis, at nag-iisa gaya ng kaivalya—ang pinakamataas na layong iyon ay walang iba kundi Ikaw.”

Verse 65

वेदशास्त्रपुराणोक्ता: पञ्चैता गतय: स्मृता: । त्वत्प्रसादाद्धि लभ्यन्ते न लभ्यन्तेडन्यूथा विभो,प्रभो! वेद-शास्त्र और पुराणोंमें जो ये पाँच गतियाँ बतायी गयी हैं, ये आपकी कृपासे ही प्राप्त होती हैं, अन्यथा नहीं

Ang limang hantungan na binanggit sa mga Veda, sa mga śāstra, at sa mga Purāṇa ay inaalala bilang may ganap na kapangyarihan. Ngunit natatamo lamang ang mga iyon sa pamamagitan ng Iyong biyaya, O Panginoong sumasaklaw sa lahat; hindi natatamo sa ibang paraan.

Verse 66

इति तण्डिस्तपोराशिस्तुष्टावेशानमात्मना । जगौ च परमं ब्रह्म यत्‌ पुरा लोककृज्जगौ,इस प्रकार तपस्याकी निधिरूप तण्डिने अपने मनसे महादेवजीकी स्तुति की और पूर्वकालमें ब्रह्माजीने जिस परम ब्रह्मस्वरूप स्तोत्रका गान किया था, उसीका स्वयं भी गान किया

Kaya nito, si Taṇḍi, na wari’y isang kayamanang binuo ng tapa, ay pumuri kay Īśāna (Śiva) nang buong pagtutuon ng isip. Pagkaraan, inawit niya ang sukdulang himno sa Kataas-taasang Brahman—ang mismong awit na noong unang panahon ay inawit ni Brahmā, ang lumikha ng daigdig—at siya man ay umawit ayon sa sinaunang huwaran ng pagsamba.

Verse 67

उपमन्युरुवाच एवं स्तुतो महादेवस्तण्डिना ब्रह्म॒वादिना । उवाच भगवान्‌ देव उमया सहित: प्रभु:,उपमन्यु कहते हैं--ब्रह्मगादी तण्डिके इस प्रकार स्तुति करनेपर पार्वतीसहित प्रभावशाली भगवान्‌ महादेव उनसे बोले--

Wika ni Upamanyu: Nang siya’y mapuri nang gayon ni Taṇḍi, ang Brahmanang bihasa sa banal na pananalita, ang makapangyarihang Panginoong Mahādeva—kasama si Umā—ay nagsalita sa kanya.

Verse 68

ब्रह्मा शतक्रतुर्विष्णुर्विश्वेदेवा महर्षय: । न विदुस्त्वामिति ततस्तुष्ट: प्रोवाच तं शिव:,तण्डिने स्तुति करते हुए यह बात कही थी कि “ब्रह्मा, विष्णु, इन्द्र, विश्वेदेव और महर्षि भी आपको यथार्थरूपसे नहीं जानते हैं', इससे भगवान्‌ शंकर बहुत संतुष्ट हुए और बोले --

Sapagkat sa pagpupuri ni Taṇḍi ay sinabi niya, “Maging si Brahmā, si Viṣṇu, si Śatakratu (Indra), ang mga Viśvedeva at ang mga dakilang rishi ay hindi Ka nalalaman ayon sa Iyong tunay na anyo,” labis na nasiyahan si Śiva at nagsalita sa kanya.

Verse 69

श्रीभगवानुवाच अक्षयश्चाव्ययश्वैव भविता दुःखवर्जित: । यशस्वी तेजसा युक्तो दिव्यज्ञानसमन्वित:,भगवान्‌ श्रीशिवने कहा--ब्रह्मन! तुम अक्षय, अविकारी, दुःखरहित, यशस्वी, तेजस्वी एवं दिव्यज्ञानसे सम्पन्न होओगे

Sinabi ng Mapalad na Panginoon: “O Brahmana, ikaw ay magiging di-nasisira at di-nagbabago, malaya sa dalamhati. Taglay ang dangal at ningning na espirituwal, ikaw ay magkakaroon ng banal na kaalaman.”

Verse 70

ऋषीणामभिगम्यश्न सूत्रकर्ता सुतस्तव । मत्प्रसादाद्‌ द्विजश्रेष्ठ भविष्यति न संशय:

“Ang iyong anak ay lalapit at maglilingkod sa mga rishi, at magiging tagapaglikha ng mga sūtra. Sa aking biyaya, siya’y tiyak na magiging pinakadakila sa mga dwija—walang pag-aalinlangan.”

Verse 71

कं वा काम॑ ददाम्यद्य ब्रूहि यद्‌ वत्स काड्क्षसे । द्विजश्रेष्ठ! मेरी कृपासे तुम्हें एक विद्वान पुत्र प्राप्त होगा, जिसके पास ऋषिलोग भी शिक्षा ग्रहण करनेके लिये जायँगे। वह कल्पसूत्रका निर्माण करेगा, इसमें संशय नहीं है। वत्स! बोलो, तुम क्‍या चाहते हो? अब मैं तुम्हें कौन-सा मनोवांछित वर प्रदान करूँ? || ७० कल | प्राउज्जलि: स उवाचेदं त्वयि भक्तिर्द॒ढास्तु मे,तब तण्डिने हाथ जोड़कर कहा--'प्रभो! आपके चरणारविन्दमें मेरी सुदृढ़ भक्ति हो”

“Sabihin mo, mahal kong anak—anong biyaya ang ipagkakaloob ko sa iyo ngayon? Iwika ang iyong ninanais. O pinakamainam sa mga Brahmana! Sa aking biyaya, magkakaroon ka ng isang anak na marunong, na pati mga rishi ay lalapit upang matuto sa kanya. Siya’y lilikha ng Kalpasūtra—walang pag-aalinlangan. Kaya, anak, sabihin mo ang iyong nais: alin sa minimithing biyaya ang ipagkakaloob ko sa iyo ngayon?”

Verse 72

उपमन्युरुवाच एतान्‌ दत्त्वा वरान्‌ देवो वन्द्यमान: सुरभि: | स्तूयमानश्व विबुधैस्तत्रैवान्तरधीयत,उपमन्युने कहा--देवर्षियोंद्वारा वन्दित और देवताओंद्वारा प्रशंसित होते हुए महादेवजी इन वरोंको देकर वहीं अन्तर्धान हो गये

Sinabi ni Upamanyu: Pagkaloob Niya ng mga biyayang ito, ang banal na Panginoon—na iginagalang ni Surabhi at pinupuri ng mga diyos—ay naglaho mula sa mismong pook na iyon. Ipinahihiwatig ng pangyayaring ito na ang taos-pusong debosyon at wastong pagpupuri ay humahantong sa biyaya ng Diyos; subalit ang presensiya ng banal ay nananatiling di-masaklaw, lumilitaw at naglalaho ayon sa sarili Niyang kalooban.

Verse 73

अन्तरहिते भगवति सानुगे यादवेश्वर । ऋषिराश्रममागम्य ममैतत्‌ प्रोक्ततानिह,यादवेश्वर! जब पार्षदोंसहित भगवान्‌ अन्तर्धान हो गये, तब ऋषिने मेरे आश्रमपर आकर यहाँ मुझसे ये सब बातें बतायीं

O Panginoon ng mga Yādava, nang maglaho sa paningin ang Pinagpalang Panginoon kasama ang Kaniyang mga kasama, dumating ang pantas sa aking ermitanyo at dito niya isinalaysay sa akin ang lahat ng bagay na ito. Ipinahihiwatig ng talatang ito ang tapat na pagpapasa ng mga banal na pangyayari: kapag ang banal ay di na nakikita, ang pananagutang ingatan at ipahayag ang katotohanan ay nasa mapagkakatiwalaang mga tagakita at sa disiplinadong pakikinig.

Verse 74

यानि च प्रथितान्यादौ तण्डिराख्यातवान्‌ मम । नामानि मानवश्रेष्ठ तानि त्वं शृणु सिद्धये,मानवश्रेष्ठ! तण्डिमुनिने जिन आदिकालके प्रसिद्ध नामोंका मेरे सामने वर्णन किया, उन्हें आप भी सुनिये। वे सिद्धि प्रदान करनेवाले हैं

Sinabi ni Vāyu: “O pinakamainam sa mga tao, makinig ka para sa iyong pagtatamo sa mga pangalang bantog mula pa noong pasimula—mga pangalang minsang isinalaysay sa akin ng pantas na si Taṇḍi. Sinasabing ang pakikinig sa mga ito ay nagkakaloob ng espirituwal na tagumpay.”

Verse 75

दशनामसहस््राणि देवेष्वाह पितामह: । शर्वस्य शास्त्रेषु तथा दशनामशतानि च,पितामह ब्रह्माने पूर्वकालमें देवताओंके निकट महादेवजीके दस हजार नाम बताये थे और शास्‍्त्रोंमें भी उनके सहस्र नाम वर्णित हैं

Sinabi ni Vāyu: “Noong unang panahon, ipinahayag ng Matandang Ama (Brahmā) sa mga diyos ang sampung libong pangalan ni Śarva (Śiva). Gayundin, itinatala rin ng mga kasulatan ang daan-daang pangalan Niya.” Ipinahihiwatig nito na nilalapitan ang banal sa pamamagitan ng maraming pamagat, at ang mapitagang pag-alaala sa pangalan (nāma) ay isang landas ng debosyon na pinagtitibay ng tradisyon.

Verse 76

गुह्वानीमानि नामानि तण्डिर्भगवतो<च्युत । देवप्रसादाद्‌ देवेश: पुरा प्राह महात्मने,अच्युत! पहले देवेश्वर ब्रह्माजीने महादेवजीकी कृपासे महात्मा तण्डिके निकट जिन नामोंका वर्णन किया था, महर्षि तण्डिने भगवान्‌ महादेवके उन्हीं समस्त गोपनीय नामोंका मेरे समक्ष प्रतिपादन किया था

Sinabi ni Vāyu: “O Acyuta, minsang inilahad sa akin ng pantas na si Taṇḍi ang mismong mga lihim na pangalang iyon ng Pinagpalang Panginoon—mga pangalang noong unang panahon ay ibinunyag ni Brahmā, ang Panginoon ng mga diyos, sa dakilang-loob na si Taṇḍi sa pamamagitan ng biyaya ng Deva (Mahādeva).”

Verse 113

तपस्युग्रे स्थितो भूत्वा दृष्टवा तुष्टाव चेश्वरम्‌ ।। जो देवता अपनेको प्राणवान--जीवस्वरूप बनाकर उसमें मनोमय ज्योति बनकर स्थित हुए थे, उन्हींके दर्शनकी अभिलाषासे तण्डि मुनि बहुत वर्षोतक उग्र तपस्यामें लगे रहे। जब उनका दर्शन प्राप्त कर लिया तब उन मुनीश्वरने जगदीश्वर शिवकी इस प्रकार स्तुति की

Vāyu said: Having taken his stand in severe austerity, and upon beholding the Lord, he then praised Him. Seeking the vision of that deity who, becoming the very life-breath and living principle, abides within as a mind-formed radiance, the sage Taṇḍi practiced intense penance for many years. When he attained that divine sight, the great seer offered praise to Śiva, the Lord of the universe, in this manner.

Verse 133

भूरिकल्याणद विभो परं सत्यं नमोस्तु ते गन्धर्वराज विश्वावसु, दैत्यराज हिरण्याक्ष और देवराज इन्द्र भी आपकी वन्दना करते हैं। सबको महान्‌ कल्याण प्रदान करनेवाले प्रभो! आप परम सत्य हैं। आपको नमस्कार है

Vāyu-deva said: “O all-pervading Lord, bestower of abundant welfare—salutations to you. Gandharva-king Viśvāvasu, the Daitya-king Hiraṇyākṣa, and even Indra, king of the gods, offer you their reverence. O Lord who grants great good to all, you are the Supreme Truth. I bow to you.”

Verse 146

निर्वाणद सहस्रांशो नमस्ते<5स्तु सुखाश्रय । विभो! जो जन्म-मरणसे भयभीत हो संसार-बन्धनसे मुक्त होनेके लिये प्रयत्न करते हैं, उन यतियोंको निर्वाण (मोक्ष) प्रदान करनेवाले आप ही हैं। आप ही सहस्रों किरणोंवाले सूर्य होकर तप रहे हैं। सुखके आश्रयरूप महेश्वर! आपको नमस्कार है

Vāyu-deva offers reverent praise: “O bestower of liberation, O thousand-rayed one, salutations to you, the refuge of true happiness. O all-pervading Lord—those ascetics who, frightened by the cycle of birth and death, strive to be freed from the bondage of worldly existence: it is you alone who grants them nirvāṇa, liberation. You alone blaze as the sun with a thousand rays. O Maheśvara, the very ground and shelter of bliss, I bow to you.” The verse frames liberation not as mere escape, but as the fruit of disciplined striving supported by divine grace, and it presents the Lord as both transcendent giver of mokṣa and immanent cosmic power (the sun’s heat).

Verse 453

दिव्यादिव्य: परो लाभ अयने दक्षिणोत्तरे । ये ही पितृयान-मार्गके द्वार चन्द्रमा कहलाते हैं। काष्ठा, दिशा, संवत्सर और युग आदि भी ये ही हैं। दिव्य लाभ (देवलोकका सुख), अदिव्य लाभ (इस लोकका सुख), परम लाभ (मोक्ष), उत्तरायण और दक्षिणायन भी ये ही हैं

Vāyu said: “There are gains that are divine, gains that are non-divine, and the highest gain of all. Likewise there are the two courses of time—Uttarāyaṇa and Dakṣiṇāyana. The Moon is spoken of as the gate on the path called Pitṛyāna. Measures of time and direction—such as kāṣṭhā, the quarters, the year, and the yugas—are also encompassed by this same cosmic order. Thus the pleasures of the gods, the pleasures of this world, and the supreme gain of liberation, as well as the northern and southern courses, are all to be understood within that single governing principle.”

Verse 459

ऋग्वेदके विद्वान तात्चिक यज्ञकर्ममें ऋग्वेदके मन्त्रोंद्वारा जिनकी महिमाका गान करते हैं, यजुर्वेदके ज्ञाता द्विज यज्ञमें यजुर्मन्त्रोंद्वारा दक्षिणाग्नि, गार्हपत्य और आहवनीय--इन त्रिविध रूपोंसे जाननेयोग्य जिन महादेवजीके उद्देश्यसे आहुति देते हैं तथा शुद्ध बुद्धिसे युक्त सामवेदके गानेवाले विद्वान्‌ साममन्त्रोंद्वारा जिनकी स्तुति गाते हैं, अथर्ववेदी ब्राह्मण ऋत, सत्य एवं परब्रह्मगामसे जिनकी स्तुति करते हैं, जो यज्ञके परम कारण हैं, वे ही ये परमेश्वर समस्त यज्ञोंके परमपति माने गये हैं

Vāyu said: The learned who are grounded in the Ṛgveda sing the greatness of that Lord through Ṛgvedic hymns in the true performance of sacrifice. The twice-born experts in the Yajurveda, using Yajurvedic formulas, pour oblations for the sake of Mahādeva as the One to be known in the threefold form of the sacred fires—Dakṣiṇāgni, Gārhapatya, and Āhavanīya. The pure-minded singers of the Sāmaveda chant His praise through Sāman verses. The Atharvavedic Brahmins extol Him by the path of Ṛta and Satya, leading to the Supreme Brahman. He is the highest cause of sacrifice; He alone is acknowledged as the Supreme Lord, the ultimate master of all sacrifices.

Verse 4636

प्रजार्थ वरयामास नीललोहितसंज्ञितम्‌ | पूर्वकालमें प्रजापतिने नाना प्रकारके स्तोत्रोंद्वारा इन्हीं नीललोहित नामवाले भगवान्‌की आराधना करके प्रजाकी सृष्टिके लिये वर प्राप्त किया था

Wika ni Vāyu: “Alang-alang sa paglikha ng mga nilalang, minsang humingi si Prajāpati ng biyaya sa Panginoong tinatawag na Nīlalohita. Noong unang panahon, matapos Siyang sambahin sa sari-saring himno, natamo ni Prajāpati mula sa mismong Nīlalohita ang biyayang kailangan upang malikha ang lahi at supling.”