Previous Verse
Next Verse

Mahabharata — Anushasana Parva, Shloka 31

अध्याय १६ — शङ्कर-उमा-वरदानम् तथा तण्डि-स्तुतिः (Śaṅkara–Umā Boon-Granting and Taṇḍi’s Hymn)

देहकृद्‌ देहभद्‌ देही देहभुगदेहिनां गति: । प्राणकृत्‌ प्राणभृत्‌ प्राणी प्राणद: प्राणिनां गति:

dehakṛd dehabhṛd dehī dehabhug dehināṃ gatiḥ | prāṇakṛd prāṇabhṛt prāṇī prāṇadaḥ prāṇināṃ gatiḥ ||

Wika ni Vāyu-deva: “Ikaw ang lumilikha ng mga katawan at ang nagpapanatili sa mga katawan; kaya Ikaw ay tinatawag na Sariling may katawan. Ikaw ang tumatamasa sa katawan at ang sukdulang hantungan ng lahat ng may katawan. Ikaw ang pinagmumulan ng prāṇa (hininga ng buhay), ang tagapagdala ng buhay, ang mismong simulain ng pag-iral, ang nagbibigay-buhay, at ang huling kanlungan at layon ng lahat ng nilalang.”

देहकृत्maker of the body
देहकृत्:
Karta
TypeNoun
Rootदेह + कृत् (√कृ)
FormMasculine, Nominative, Singular
देहभृत्bearer/supporter of the body
देहभृत्:
Karta
TypeNoun
Rootदेह + भृत् (√भृ)
FormMasculine, Nominative, Singular
देहीembodied one; possessor of a body
देही:
Karta
TypeNoun
Rootदेहिन्
FormMasculine, Nominative, Singular
देहभुक्enjoyer/consumer of the body
देहभुक्:
Karta
TypeNoun
Rootदेह + भुज् (देहभुज्/देहभुक्)
FormMasculine, Nominative, Singular
देहिनाम्of embodied beings
देहिनाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootदेहिन्
FormMasculine, Genitive, Plural
गतिःgoal; refuge; final course
गतिः:
Karta
TypeNoun
Rootगति
FormFeminine, Nominative, Singular
प्राणकृत्maker/producer of life-breath
प्राणकृत्:
Karta
TypeNoun
Rootप्राण + कृत् (√कृ)
FormMasculine, Nominative, Singular
प्राणभृत्sustainer of life-breath
प्राणभृत्:
Karta
TypeNoun
Rootप्राण + भृत् (√भृ)
FormMasculine, Nominative, Singular
प्राणीliving being; one who has prāṇa
प्राणी:
Karta
TypeNoun
Rootप्राणिन्
FormMasculine, Nominative, Singular
प्राणदःgiver of life-breath
प्राणदः:
Karta
TypeNoun
Rootप्राण + द (√दा)
FormMasculine, Nominative, Singular
प्राणिनाम्of living beings
प्राणिनाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootप्राणिन्
FormMasculine, Genitive, Plural
गतिःgoal; refuge; final course
गतिः:
Karta
TypeNoun
Rootगति
FormFeminine, Nominative, Singular

वायुदेव उवाच

V
Vāyu (Vāyudeva)
D
Dehī (the embodied self / indwelling principle)
P
Prāṇa (vital breath)

Educational Q&A

The verse identifies the supreme principle as the source, sustainer, and goal of embodied existence: it fashions and upholds the body, animates it through prāṇa, enables experience, and ultimately serves as the highest refuge (gati) for all beings.

Vāyu-deva is offering a hymn of praise, describing the addressed deity/principle in comprehensive terms—body, life-breath, living beings, and their final destination—thereby affirming divine immanence (within life) and transcendence (as the ultimate goal).