Adhyaya 99: The Greatness and Rite of the Sesame-Cow (Tiladhenu) Gift

Verse 1

अथ तिलधेनुमाहात्म्यम् ॥ धरन्युवाच ॥ या सा माया शरीरात्तु ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः ॥ गायत्र्यष्टभुजा भूत्वा चैव त्रासुरमयोदधयत्

ఇప్పుడు తిలధేనువు మహాత్మ్యం. భూమి పలికెను—అవ్యక్తజన్ముడైన బ్రహ్మదేవుని శరీరమునుండి ఉద్భవించిన ఆ మాయ, అష్టభుజ గాయత్రీగా మారి త్రాసుర అనే అసురునితో యుద్ధం చేసింది।

Verse 2

सैव नन्दा भवेद्देवी देवकार्यचिकीर्षया ॥ महिषाख्यासुरवधं कुर्वती ब्रह्मणेरिता

అదే శక్తి దేవకార్యాన్ని సాధించాలనే సంకల్పంతో దేవి నందాగా మారింది; బ్రహ్ముని ప్రేరణతో మహిష అనే అసురుని వధించింది।

Verse 3

वैष्णव्याख्या ततो देव कथमेतद्धि शंस मे ॥ श्रीवराह उवाच ॥ द्वयं जगद्धिता देवी गङ्गा शङ्कर सुप्रिया ॥

అప్పుడు (దేవి) చెప్పింది—“హే దేవా, వైష్ణవీ యొక్క ఈ వృత్తాంతాన్ని ఎలా గ్రహించాలి? నాకు వివరంగా చెప్పండి.” శ్రీవరాహుడు పలికెను—“హే దేవీ, జగద్ధితార్థం రెండు ఉన్నాయి—శంకరునికి అత్యంత ప్రియమైన దేవి గంగా.”

Verse 4

क्वचित्किंचिद्भवेद्दत्तं स्वपदं वेद सर्ववित् ॥ स्वायम्भुवे हतो दैत्यो वैष्णव्या मन्दरे गिरौ ॥

కొన్నిసార్లు ఏదో వరం దక్కుతుంది; సర్వజ్ఞుడు తన స్థితిని తానే తెలుసుకొనును. స్వాయంభువ మన్వంతరంలో మందర పర్వతంపై వైష్ణవీ ఒక దైత్యుని సంహరించింది.

Verse 5

महिषाख्यः परः पश्चात्स वै चैत्रासुरो हतः ॥ नन्दया निहतो विन्ध्ये महाबलपराक्रमः ॥

తర్వాత ‘మహిష’ అనే మరొకడూ హతుడయ్యాడు; అదే చైత్రాసురుడు సంహరింపబడెను. మహాబల పరాక్రముడైన అతడు వింధ్య ప్రాంతంలో నందా చేత హతుడయ్యాడు.

Verse 6

अथवा ज्ञानशक्तिः सा महिषोऽज्ञानमूर्त्तिमान् ॥ अज्ञानं ज्ञानसाध्यं तु भवतीति न संशयः ॥

లేదా ఆమె జ్ఞానశక్తి; ‘మహిష’ అజ్ఞానమూర్తి. అజ్ఞానం జ్ఞానంతోనే జయించబడుతుంది—ఇందులో సందేహం లేదు.

Verse 7

मूर्त्तिपक्षे चेतिहासममूर्ते चैवगद्धृदि ॥ ख्याप्यते वेदवाक्यैश्च इह सा वेदवादिभिः ॥

మూర్తి దృష్టిలో ఇది ‘ఇతిహాసం’గా చెప్పబడుతుంది; అమూర్తి దృష్టిలో ఇది హృదయంలో ధారింపబడుతుంది. ఇక్కడ వేదవాక్యాల ద్వారా వేదమార్గవక్తలు దీనిని ప్రకటిస్తారు.

Verse 8

इदानीं शृणु मे देवि पञ्चपातकनाशनम् ॥ यजनं देवदेवस्य विष्णोः पुत्रवसुप्रदम् ॥

ఇప్పుడు, ఓ దేవీ, ఐదు మహాపాతకాలను నశింపజేసేదాన్ని నా నుండి వినుము—దేవదేవుడైన విష్ణువుకు చేసే యజనం/ఆరాధన, అది పుత్రసంపదలను ప్రసాదిస్తుంది.

Verse 9

इह जन्मनि दारिद्र्यव्याधिकुष्ठादिपीडितः ॥ अलक्ष्मीवानपुत्रस्तु यो भवेत्पुरुषो भुवि ॥

ఈ జన్మలోనే భూమిపై ఒక పురుషుడు దారిద్ర్యం, వ్యాధి, కుష్ఠు మొదలైన వాటితో బాధపడవచ్చు—అలక్ష్మీవంతుడై, సంతానహీనుడై।

Verse 10

नारायणं परं देवं यः पश्यति विधानतः ॥ आचार्यदर्शितं देवि मन्त्रमूर्तिमयोनिजम् ॥

హే దేవీ, యోగ్య విధానంతో నారాయణ పరమదేవుని దర్శించువాడు—ఆచార్యుడు చూపిన మంత్రమూర్తి, అయోనిజ (అజన్మ) రూపంగా—

Verse 11

कार्तिके मासि शुक्लायां द्वादश्यां तु विशेषतः ॥ सर्वासु वा यजेद्देवं द्वादशीषु विधानतः ॥

కార్తిక మాసంలో, ముఖ్యంగా శుక్ల పక్ష ద్వాదశీనాడు; లేక అన్ని ద్వాదశీ తిథులలోనూ—విధానప్రకారం దేవుని ఆరాధించాలి।

Verse 12

ब्राह्मणक्षत्रियविशां भक्तानां तु परीक्षनम् ॥ संवत्सरं गुरुः कुर्याज्जातिशौचक्रियादिभिः ॥

బ్రాహ్మణ, క్షత్రియ, వైశ్య భక్తుల పరిశీలనార్థం గురువు ఒక సంవత్సరం పాటు జన్మస్థితి, శౌచాచారాలు, క్రియలు మొదలైన ప్రమాణాలతో పరీక్ష చేయాలి।

Verse 13

संक्रान्त्यां वा महाभागं चन्द्रसूर्यग्रहे तथा ॥ यः पश्यति हरिं देवि पूजितं गुरुणा शुभे ॥

హే శుభదేవీ, సంక్రాంతి రోజున గానీ, చంద్ర-సూర్య గ్రహణ సమయంలో గానీ, గురువు పూజించిన హరిని దర్శించువాడు మహాభాగ్యుడు।

Verse 14

तस्य सद्यो भवेत् तुष्टिः पापध्वंसश्च जायते ॥ सामान्यदेवतानां च भवतीति न संशयः ॥

ఆ వ్యక్తికి వెంటనే తృప్తి కలుగుతుంది, పాపనాశమూ జరుగుతుంది; సాధారణ దేవతల విషయంలోనూ ఫలప్రాప్తి కలుగుతుంది—సందేహం లేదు।

Verse 15

उपासन्नं ततो ज्ञात्वा हृदयेनावधारयेत् ॥ तेऽपि भक्तिमतो ज्ञात्वा त्वात्मानं परमेश्वरम् ॥

తర్వాత (దేవత) సమ్యకంగా ఉపాసించబడిందని తెలుసుకొని, దానిని హృదయంలో దృఢంగా నిలుపుకోవాలి. వారు కూడా భక్తుణ్ని గుర్తించి, నిన్నే—తన ఆత్మస్వరూపాన్నే—పరమేశ్వరుడిగా గ్రహిస్తారు।

Verse 16

संवत्सरं गुरोर्भक्तिं कुर्युर् विष्णोरिवाचलाम् ॥ संवत्सरे ततः पूर्णे गुरुं चैव प्रसादयेत् ॥

ఒక సంవత్సరం పాటు గురుపట్ల భక్తిని ఆచరించాలి—విష్ణుపట్ల ఉన్నట్లే అచలంగా. ఆ సంవత్సరం పూర్తైన తరువాత గురువును కూడా విధిగా ప్రసన్నం చేయాలి।

Verse 17

भगवंस्त्वत्प्रसादेन संसारार्णवतारणम् ॥ इच्छामस्त्वैहिकीं लक्ष्मीं विशेषेण तपोधन ॥

ఓ భగవన్, మీ ప్రసాదంతో మేము సంసారసముద్రాన్ని దాటాలని కోరుతున్నాము; అలాగే, ఓ తపోధన, ప్రత్యేకంగా మాకు ఐహిక లక్ష్మీ కూడా కావాలి।

Verse 18

एवमभ्यर्च्य मेधावी गुरुं विष्णुमिवाग्रतः ॥ अभ्यर्चितस्तैः सोऽप्याशु दशम्यां कार्त्तिकस्य तु ॥

ఇలా మేధావి గురువును విష్ణువులాగా, ఆయన సమక్షంలో పూజిస్తాడు. వారు పూజించిన తరువాత ఆయన (గురు) కూడా త్వరగా—కార్తిక మాసం దశమి నాడు—…

Verse 19

स्वप्नान्दृष्ट्वा गुरोरग्रे श्रावयेत विचक्षणः ॥ ततः शुभाशुभे तत्र लक्षयेत्परमो गुरुः ॥

స్వప్నాలు చూచిన తరువాత వివేకి శిష్యుడు వాటిని గురువు సమక్షంలో నివేదించాలి. ఆపై అందులోని శుభాశుభ లక్షణాలను పరమ గురువు నిర్ణయించాలి.

Verse 20

एकादश्यामुपोष्यैवं स्नात्वा देवालयं व्रजेत् ॥ गुरुश्च मण्डलं भूमौ कल्पितायां तु वर्त्तयेत् ॥

ఇలా ఏకాదశీనాడు ఉపవాసం చేసి స్నానం చేసి దేవాలయానికి వెళ్లాలి. అలాగే గురువు సిద్ధం చేసిన నేలపై మండలాన్ని ఏర్పాటు చేయాలి.

Verse 21

लक्षणैर्विविधैर्भूमिं लक्षयित्वा विधानतः ॥ षोडशारं लिखेच्चक्रं सर्वतोभद्रमेव च ॥

విధి ప్రకారం వివిధ లక్షణాలతో నేలను గుర్తించి, పదహారు అరల చక్రాన్ని గీయాలి; అలాగే సర్వతోభద్ర రూపకల్పనను కూడా ఏర్పాటు చేయాలి.

Verse 22

अथवा अष्टपत्रं च लिखित्वा दर्शयेद्बुधः ॥ नेत्रबन्धं तु कुर्वीत सितवस्त्रेण यत्नतः ॥

లేదా ఎనిమిది రేకుల రూపాన్ని గీసి పండితుడు చూపించాలి. తరువాత తెల్ల వస్త్రంతో జాగ్రత్తగా కళ్లకు కట్టు (నేత్రబంధం) కట్టాలి.

Verse 23

वर्णानुक्रमतः शिष्यान्पुष्पहस्तान्प्रवेशयेत्॥ नवनाभं यदा कुर्यान्मण्डलं वर्णकैर्बुधः॥

వర్ణాల క్రమానుసారం చేతిలో పుష్పాలు పట్టుకున్న శిష్యులను ప్రవేశింపజేయాలి. పండితుడు రంగు చూర్ణాలతో తొమ్మిది నాభులు గల మండలాన్ని రూపొందించినప్పుడు విధి కొనసాగుతుంది.

Verse 24

तदानिं पूर्वतो देवमिन्द्रपूर्वं तु पूजयेत्॥ लोकपालैः समं पूज्य अग्निं सम्पूजयेत्छुभे॥

అప్పుడు పూర్వదిక్కున దేవతను—ముందుగా ఇంద్రుని—పూజించాలి. లోకపాలులతో కలిసి విధివిధానంగా పూజించి, ఓ శుభే, అగ్నినీ సమ్యక్‌గా సంపూజించాలి.

Verse 25

स्वदिक्षु तद्वद्याम्यायां नैर्ऋत्यां निरृतिं न्यसेत्॥ वरुणं वारुणायां च वायुम् वायव्यतो न्यसेत्॥

తమ తమ దిక్కుల్లో అదే విధంగా—దక్షిణ దిక్కున మరియు నైరృత (దక్షిణ-పడమర) దిక్కున నిరృతిని స్థాపించాలి. పడమర (వారుణ) దిక్కున వరుణుని, వాయవ్య (ఉత్తర-పడమర) దిక్కున వాయువును స్థాపించాలి.

Verse 26

धनदं चोत्तरे न्यस्य रुद्रमीशानगोचरे। पूज्यैवं तु विधानॆन दिक्षेत्रेषु व्यवस्थिताम्॥

ఉత్తర దిక్కున ధనదుడు (కుబేరుడు)ను స్థాపించి, ఈశాన (ఉత్తర-తూర్పు) ప్రాంతంలో రుద్రుని స్థాపించాలి. ఈ విధంగా నియమిత విధానానుసారం పూజించి, దిక్కుల క్షేత్రాలలో స్థితులైన (దేవతలను) ప్రతిష్ఠించాలి.

Verse 27

पद्ममध्ये तथा विष्णुमर्च्चयेत्परमेश्वरम्॥ पूर्वपत्रे बलं पूज्य प्रद्युम्नं दक्षिणे तथा॥

తర్వాత పద్మమధ్యంలో పరమేశ్వరుడైన విష్ణువును అర్చించాలి. తూర్పు రేకుపై బలుని పూజించాలి, దక్షిణ రేకుపై ప్రద్యుమ్నుని కూడా పూజించాలి.

Verse 28

ऐशान्यां विन्यसेच्छङ्खमाग्नेय्यां चक्रमेव तु॥ याम्यायां तु गदां पूज्य वायव्यां पद्ममेव च॥

ఈశాన (ఉత్తర-తూర్పు) దిక్కున శంఖాన్ని స్థాపించాలి; ఆగ్నేయ (దక్షిణ-తూర్పు) దిక్కున చక్రాన్నే స్థాపించాలి. దక్షిణ (యామ్య) దిక్కున గదను పూజించాలి; వాయవ్య (ఉత్తర-పడమర) దిక్కున పద్మాన్ని కూడా స్థాపించాలి.

Verse 29

ऐशान्यां मुसलं पूज्य दक्षिणे गरुडं न्यसेत्॥ वामतो विन्यसेल्लक्ष्मीं देवदेवस्य बुद्धिमान्॥

ఈశాన దిశలో ముసలాన్ని పూజించాలి; దక్షిణ దిశలో గరుడుని స్థాపించాలి. దేవదేవునికి చెందిన లక్ష్మీదేవిని ఎడమ వైపున జ్ఞాని స్థాపించాలి.

Verse 30

वैष्णवं कलशं चैव नवमं तत्र कल्पयेत्॥ स्नापयेन्मुक्तिकामं तु वैष्णवेन घटेन ह॥

అక్కడ తొమ్మిదవ అంశంగా వైష్ణవ కలశాన్ని కూడా సిద్ధం చేయాలి. వైష్ణవ ఘటంతో మోక్షకాంక్షి వ్యక్తికి స్నానం చేయించాలి.

Verse 31

धनुश्चैव तु खड्गं तु देवस्य पुरतो न्यसेत्। श्रीवत्सं कौस्तुभं चैव नवमं तत्र कल्पयेत्॥

దేవుని ముందర ధనుస్సు మరియు ఖడ్గాన్ని ఉంచాలి. అక్కడ శ్రీవత్సం, కౌస్తుభం అనే చిహ్నాలను కూడా తొమ్మిదవ అంశంగా ఏర్పాటు చేయాలి.

Verse 32

एवं पूज्य यथान्यायं देवदेवं जनार्द्दनम्॥ दलॆषु दिक्षु विन्यस्य अष्टौ कुम्भान्विधानतः॥

ఇలా నియమానుసారం దేవదేవుడు జనార్దనుని పూజించి, దళాలపై మరియు దిక్కులలో విన్యాసం చేసి, విధాన ప్రకారం ఎనిమిది కుంభాలను స్థాపించాలి.

Verse 33

श्रीकामं स्नापयेत् तद्वद् ऐन्द्रेण तु घटेन ह ॥ प्राज्यप्रतापकामं च आग्नेयेन तु स्नापयेत् ॥

సంపద కోరువారిని అదే విధంగా ఐంద్ర ఘటంతో స్నానం చేయించాలి; మరియు విస్తారమైన తేజస్సు, ప్రతాపం కోరువారిని ఆగ్నేయ ఘటంతో స్నానం చేయించాలి.

Verse 34

मृत्युञ्जयविधानाय याम्येन स्नपनं तथा ॥ दुष्टप्रध्वंसनायालं नैऋतेन विधीयते ॥

మృత్యుంజయ విధానార్థం యమసంబంధ స్నానం కూడా చేయవలెను; దుష్ట‑హానికర శక్తుల సమ్యక్ ధ్వంసార్థం నైరృతి సంబంధ విధానం విధించబడింది.

Verse 35

शान्तये वारुणेनाशु पापनाशाय वायवे ॥ द्रव्यसम्पत्तिकामस्य कौबेरेण विधीयते ॥

శాంతి కోసం త్వరగా వరుణసంబంధ స్నానం చేయవలెను; పాపనాశార్థం వాయుసంబంధం; ద్రవ్యసంపత్తి కోరువానికి కుబేరసంబంధ విధానం విధించబడింది.

Verse 36

रौद्रेण ज्ञानहेतोश्च लोकपालपदाप्तये ॥ एकैकेन नरः स्नातः सर्वपापविवर्जितः ॥

రుద్రసంబంధ స్నానం జ్ఞానార్థమును, అలాగే లోకపాల పదప్రాప్తికోసమును. ఒక్కొక్క విధానంతో స్నానం చేసిన నరుడు సమస్త పాపముల నుండి విముక్తుడగును.

Verse 37

जायते विष्णुसदृशः सद्यो राजाथवा भवेत् ॥ अथवा दिक्षु सर्वासु यथासंख्येन लोकपान् ॥ पूजयीता स्वशास्त्रोक्तविधानेन विधानवित् ॥

అతడు తక్షణమే విష్ణుసదృశుడగును, లేక వెంటనే రాజుగా మారవచ్చును. లేదా విధానజ్ఞుడు తన శాస్త్రోక్త పద్ధతిననుసరించి అన్ని దిక్కులలో క్రమంగా లోకపాలులను పూజించవలెను.

Verse 38

एवं सम्पूज्य देवान्श्च लोकपालान् प्रसन्नधीः ॥ पश्चात्प्रदक्षिणान् शिष्यान् बद्धनेत्रान् प्रवेशयेत् ॥ आग्नेयी वारुणी दग्धा वायुना विधिना ततः ॥

ఇలా దేవతలును లోకపాలులును సమ్యక్ పూజించి, ప్రసన్నబుద్ధితో, తరువాత ప్రదక్షిణలు చేసిన కళ్లకు కట్టు వేసిన శిష్యులను లోనికి ప్రవేశింపజేయవలెను. అనంతరం అగ్ని‑వరుణ సంబంధమైనదాన్ని వాయు విధానానుసారంగా ‘దగ్ధం’ (శుద్ధీకృతం) చేయవలెను.

Verse 39

सौमेनाप्यायिता पश्चाच्छ्रावयेत्समयान्बुधः ॥ अनिन्द्यान्ब्राह्मणान्वेदान्विष्णुं ब्रह्माणमेव च ॥

సోమసంబంధమైనదానితో తృప్తిపరచిన తరువాత జ్ఞానియైన ఋత్విక్ సమయాలను (నియమాలను) శ్రవింపజేయాలి—నిందారహిత బ్రాహ్మణులు, వేదాలు, విష్ణువు మరియు బ్రహ్మా విషయముగా।

Verse 40

रुद्रमादित्यमग्निं च लोकपालग्रहांस्ततः ॥ गुरूंश्च वैष्णवांश्चापि पुरुषः पूर्वदीक्षितः ॥

తర్వాత రుద్రుడు, ఆదిత్యుడు, అగ్ని; ఆపై లోకపాలకులు మరియు గ్రహశక్తులు; అలాగే గురువులు మరియు వైష్ణవులను కూడా—ముందుగా దీక్ష పొందినవాడు గౌరవించాలి।

Verse 41

एवं तु समयं ख्याप्य पश्चाद्धोमं तु कारयेत् ॥ ॐ नमो भगवते सर्वरूपिणे हुं फट् स्वाहा ॥

ఈ విధంగా సమయాలను (ఆచారనియమాలను) ప్రకటించి తరువాత హోమం చేయించాలి—“ఓం నమో భగవతే సర్వరూపిణే హుం ఫట్ స్వాహా”।

Verse 42

षोडशाक्षरमन्त्रेण होमयेज्ज्वलिताग्नये ॥ गर्भाधानादिकाश्चैव क्रियाः समवघारयेत् ॥

షోడశాక్షర మంత్రంతో జ్వలిత అగ్నిలో ఆహుతులు సమర్పించాలి; అలాగే గర్భాధానాది క్రియలు (సంస్కారాలు) కూడా సమ్యకంగా అవగాహన చేసుకొని (అనుష్ఠానంలో) అనుసంధానించాలి।

Verse 43

त्रिभिराहुतिभिश्चापि देवदेवस्य सन्निधौ ॥ होमान्ते दीक्षितः पश्चाद्दद्याच्च गुरुदक्षिणाम्

దేవదేవుని సన్నిధిలో మూడు ఆహుతులు కూడా సమర్పించాలి; హోమాంతంలో దీక్షితుడు తరువాత గురుదక్షిణను సమర్పించాలి।

Verse 44

हस्त्यश्वकटाकादीनि हेमग्रामादिकं नृपः ॥ दद्याच्च गुरवे प्राज्ञो मध्यमे मध्यमं तथा

వివేకవంతుడైన రాజు గురువుకు ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలు/బండ్లు మొదలైనవి, అలాగే గ్రామ-మాన ప్రకారం స్వర్ణం తదితర విలువైన ద్రవ్యాలు దానం చేయాలి; మధ్యమ స్థితిలో మధ్యమ దానమే ఇవ్వాలి।

Verse 45

एवं कृते तु यत्पुण्यं माहात्म्यं जायते धरे ॥ तत्र शक्यं तु गदितुमपि वर्षशतैरपि

ఇలా చేసినప్పుడు భూమిపై కలిగే పుణ్యమూ మహిమయూ—అవి వందల సంవత్సరాలు చెప్పినా పూర్తిగా వర్ణించలేనివి।

Verse 46

जप्ताः स्युः पुष्करे तीर्थे प्रयागे सिन्धुसङ्गमे ॥ देवागारे कुरुक्षेत्रे वाराणस्यां विशेषतः

వీటిని పుష్కర తీర్థంలో, ప్రయాగంలో, సింధు సంగమంలో, దేవాలయంలో, కురుక్షేత్రంలో, మరియు ప్రత్యేకంగా వారాణసీలో జపంగా పఠించాలి।

Verse 47

ग्रहणे विषुवे चैव यत्फलं जपतां भवेत् ॥ तत्फलं द्विगुणं तस्य दीक्षितो यः शृणोति च

గ్రహణ సమయంలో గానీ, విషువ/అయన సమయంలో గానీ జపం చేసేవారికి ఏ ఫలం కలుగుతుందో, అదే ఫలం శ్రవణం కూడా చేసే దీక్షితునికి రెండింతలు అవుతుంది।

Verse 48

देवा अपि तपः कृत्वा ध्यायंति च वदंति च ॥ कदा नो भारते वर्षे जन्म स्याद्भूतधारिणि

దేవతలు కూడా తపస్సు చేసి ధ్యానిస్తూ ఇలా అంటారు— ‘హే భూతధారిణీ! మాకు భారతవర్షంలో జన్మ ఎప్పుడు కలుగుతుంది?’

Verse 49

दीक्षिताश्च भविष्यामो वराहं शृणुमः कथम् ॥ वराहं षोडशात्मानं त्यक्त्वा देहं कदा वयम्

మేము దీక్షితులమవుదుము—వరాహుని కథను ఎలా వినగలము? దేహాన్ని విడిచి ఎప్పుడు షోడశాత్మక వరాహుని పొందుదుము?

Verse 50

यास्यामः परमं स्थानं यद्गत्वा न पुनर्भवेत् ॥ एवं जल्पन्ति विबुधा मनसा चिन्तयन्ति च

మేము పరమ స్థానానికి వెళ్తాము; అక్కడికి చేరితే మరల జన్మ ఉండదు. ఇలా విబుధులు పలుకుతూ మనసులో ధ్యానిస్తారు.

Verse 51

अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ॥ वसिष्ठस्य च संवादं श्वेतस्य च महात्मनः

ఇక్కడ కూడా వారు ఈ ప్రాచీన ఇతిహాసాన్ని ఉదాహరిస్తారు—వసిష్ఠుడు మరియు మహాత్ముడు శ్వేతుని సంభాషణను.

Verse 52

स्वर्गवासे स्थितो ह्यासिच्छ्वेतो राजा महायशाः ॥ आसीदिलावृते वर्षे श्वेतो राजा बृहत्तपाः

మహాయశస్సు గల రాజు శ్వేతుడు స్వర్గవాసంలో ఉన్నాడు. మహాతపస్సు గల రాజు శ్వేతుడు ఇలావృత-వర్షంలోనూ ఉన్నాడు.

Verse 53

स महीṃ सकलां देवी सपल्लववनद्रुमाम् ॥ दातुमिच्छन्स चोवाच वसिष्ठं तपसां निधिम् ॥

ఓ దేవీ! మొగ్గలు, వనాలు, వృక్షాలతో కూడిన సమస్త భూమిని దానం చేయదలచి, తపోనిధి వసిష్ఠునితో అతడు పలికెను.

Verse 54

भगवन् दातुमिच्छामि ब्राह्मणेभ्यो वसुन्धराम् ॥ देह्यनुज्ञां स चोवाच वसिष्ठो राजसत्तमम् ॥

అతడు అన్నాడు— “భగవన్, నేను బ్రాహ్మణులకు వసుంధరను దానమిచ్చదలచుకున్నాను; దయచేసి అనుమతి ఇవ్వండి.” అని వశిష్ఠుడు రాజశ్రేష్ఠునితో పలికెను.

Verse 55

सर्वेषामेव दानानामन्नदानं विशिष्यते ॥ अन्नाद्भवन्ति भूतानि अन्नेनैव च वर्धते ॥

అన్ని దానాలలో అన్నదానమే విశిష్టమైనది; అన్నమువలననే భూతములు పుట్టును, అన్నమువలననే అవి వృద్ధి పొందును.

Verse 56

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन अन्नदानं ददस्व भोः ॥ वसिष्ठस्य वचः श्रुत्वा स राजा न तथाकरॊत् ॥

కాబట్టి, ఓ మహాశయా, సమస్త ప్రయత్నంతో అన్నదానం చేయుము. వశిష్ఠుని వచనము విని కూడా ఆ రాజు అలా చేయలేదు.

Verse 57

रत्नवस्त्रमलङ्कारान् श्रीमन्ति नगराणि च ॥ यत्किञ्चित्कोषजातं स द्विजानाहूय तद्ददौ ॥

అతడు ద్విజులను పిలిపించి రత్నాలు, వస్త్రాలు, అలంకారాలు, శ్రీమంతమైన నగరాలు మరియు ఖజానాలో కూడిన యావత్తు ధనమును వారికి దానమిచ్చెను.

Verse 58

प्रदत्तं ब्राह्मणस्याथ कुञ्जरानजिनानि च ॥ स कदाचिन्नृपः पृथ्वीं जित्वा परमधर्मवित् ॥

అతడు బ్రాహ్మణునికి ఏనుగులు మరియు అజినములు (మృగచర్మాలు) కూడా దానమిచ్చెను. మరొక సమయంలో ఆ రాజు—పరమధర్మవేత్త—పృథివిని జయించి…

Verse 59

पुरोहितमुवाचेदं वसिष्ठं जपतां वरम् ॥ भगवन्नश्वमेधानां सहस्रं कर्तुमुत्सहे ॥

అతడు జపకులలో శ్రేష్ఠుడైన తన పురోహితుడు వశిష్ఠునితో ఇలా అన్నాడు— “భగవన్, నేను సహస్ర అశ్వమేధ యజ్ఞాలు చేయగలను.”

Verse 60

सुवर्णरौप्यताम्राणि यागं कृत्वा द्विजातिषु ॥ दत्तानि तेन राज्ञा वै नान्नं दत्तं तथा जलम् ॥

ద్విజుల కోసం యాగం నిర్వహించి ఆ రాజు బంగారం, వెండి, తామ్రం దానమిచ్చాడు; కానీ అన్నం ఇవ్వలేదు, అలాగే నీళ్లు కూడా ఇవ్వలేదు.

Verse 61

वस्तु स्वल्पमिति ज्ञात्वा प्रभुः सोऽन्नं तु नाददत् ॥ एवं विभवयुक्तस्य तस्य राज्ञो महात्मनः ॥

“వస్తువు స్వల్పం” అని భావించి ఆ ప్రభావశాలి అన్నం ఇవ్వలేదు; సంపదగల ఆ మహాత్మ రాజునకు ఇదే స్థితి అయింది.

Verse 62

कालधर्मवशाद्देवि मृत्युḥ समभवत्तदा ॥ परलोके वर्तमानः स च राजा महामनाः ॥

దేవీ, కాలధర్మ బలంతో అప్పుడు మరణం సంభవించింది; ఆ మహామనస్క రాజు పరలోకంలో నివసించెను.

Verse 63

क्षुधया पीडितो ह्यासीत् तृषया च विशेषतः ॥ अनिनायाप्सरोभागं गत्वा श्वेताख्यपर्वतम्

అతడు ఆకలితో బాధపడెను, ముఖ్యంగా దాహంతో; శ్వేతనామక పర్వతానికి వెళ్లి అప్సరసల భాగాన్ని అక్కడికి తీసుకువచ్చెను.

Verse 64

पुनर्विमानमारुह्य दिवमाचक्रमे नृपः ॥ अथ कालेन महता स राजा संशितव्रतः

అప్పుడు రాజు మళ్లీ విమానమెక్కి స్వర్గానికి ప్రయాణించాడు. ఎంతో కాలానంతరం ఆ రాజు దృఢవ్రతుడై అలాగే నిలిచియున్నాడు.

Verse 65

तान्यस्थीनि लिहन्दृष्टो वसिष्ठेन महात्मना ॥ उक्तश्च तेन किंच त्वं स्वास्थि भुङ्क्षे नराधिप

మహాత్ముడు వసిష్ఠుడు అతడు ఆ ఎముకలను నాకుతూ ఉండటం చూసి అన్నాడు—‘ఓ నరాధిపా, నీవు నీ స్వంత ఎముకలను ఎందుకు భుజిస్తున్నావు?’

Verse 66

एवमुक्तस्तदा राजा वसिष्ठेन महात्मना ॥ उवाच वचनं चेदं श्वेतो राजा मुनिं तदा

మహాత్ముడు వసిష్ఠుడు ఇలా పలికినప్పుడు, శ్వేత రాజు ఆ మునితో ఈ మాటలు చెప్పాడు.

Verse 67

भगन् क्षुधितश्चास्मि अन्नपानं पुरा मया ॥ न दत्तं मुनिशार्दूल तेन मां बाधते क्षुधा

‘భగవన్, నేను ఆకలితో ఉన్నాను. ఓ మునిశార్దూలా, పూర్వం నేను అన్నపాన దానం చేయలేదు; అందువల్ల ఆకలి నన్ను బాధిస్తోంది.’

Verse 68

किं ते करोमि राजेन्द्र क्षुधितस्य विशेषतः ॥ अदत्तं नोपतिष्ठेत कस्यचित्किंचिदुत्तमम्

వసిష్ఠుడు అన్నాడు—‘ఓ రాజేంద్రా, ముఖ్యంగా నీవు ఆకలితో ఉన్నప్పుడు నేను నీకు ఏమి చేయగలను? దానం చేయని ఉత్తమమైనది ఎవరికీ పుణ్యఫలంగా లభించదు.’

Verse 69

रत्नहेमप्रदानेन भोगवान् जायते नरः ॥ अन्नपानप्रदानेन सर्वकामैस्तु तर्पितः

రత్నాలు మరియు స్వర్ణం దానం చేయుటవలన మనిషి భోగసుఖాలను అనుభవించువాడవుతాడు; కానీ అన్నము మరియు పానము దానం చేయుటవలన అతడు సమస్త కోరికలతో తృప్తి పొందుతాడు।

Verse 70

तन्न दत्तं त्वया राजन् स्तोकं मत्वा नराधिप ॥ श्वेत उवाच ॥ अदत्तस्य च सम्प्राप्तिस्तन्ममाचक्ष्व पृच्छतः

ఓ రాజా, ఓ నరాధిపా! నీవు దానిని చిన్నదిగా భావించి దానం చేయలేదు. శ్వేతుడు అన్నాడు—దానం చేయని వానికి కలిగే ఫలితము ఏమిటో, నేను అడుగుతున్నాను, దయచేసి చెప్పండి।

Verse 71

एवमुक्तस्ततो राज्ञा वसिष्ठो मुनिपुङ्गवः ॥ उवाच च मुनिर्भूयः श्वेतं वाक्यं महानृपम्

రాజు ఇలా పలికినప్పుడు, మునులలో శ్రేష్ఠుడైన వసిష్ఠుడు మళ్లీ మహారాజు శ్వేతునికి మాటలు పలికాడు।

Verse 72

शिरसा भक्तियुक्तेन याचितोऽसि महामुने ॥ वसिष्ठ उवाच ॥ अस्त्येकं कारणं येन जायते तन्न संशयः

ఓ మహామునీ! భక్తితో శిరస్సు వంచి మిమ్మల్ని ప్రార్థించాము. వసిష్ఠుడు అన్నాడు—అది కలుగుటకు కారణము ఒక్కటే; ఇందులో సందేహం లేదు।

Verse 73

स सर्वमेधमारॆभे स्वयं क्रतुवरं नृपः ॥ यजतानेन विप्रेभ्यो दत्ता गावो द्विपा वसु ॥

ఆ రాజు స్వయంగా శ్రేష్ఠమైన ‘సర్వమేధ’ యజ్ఞాన్ని ప్రారంభించాడు; యజ్ఞం నిర్వహిస్తూ బ్రాహ్మణులకు గోవులు, ఏనుగులు మరియు ధనాన్ని దానమిచ్చాడు।

Verse 74

नान्नं तेन तदा दत्तं स्वल्पं मत्वा यथा त्वया ॥ ततः कालेन महता मृतोऽसौ जाह्नवीजले ॥

అతడు ఆ సమయంలో అన్నం దానం చేయలేదు; దానిని ‘చిన్నది’ అని భావించాడు—నీవు (ఒకప్పుడు) చేసినట్లే. తరువాత చాలా కాలానికి అతడు జాహ్నవీ (గంగా) జలంలో మరణించాడు.

Verse 75

कृत्वा पुण्यं विनीताś्वः सार्वभौमो नृपोत्तमः ॥ स्वर्गं च गतवान्सोऽपि यथा राजन् भवान् प्रभो ॥

పుణ్యకార్యాలు చేసి వినీతాశ్వుడు—సార్వభౌముడు, రాజుల్లో శ్రేష్ఠుడు—అతడూ స్వర్గానికి వెళ్లాడు; అలాగే, ఓ రాజా, ఓ ప్రభూ, నీవు (వెళ్లబోతున్నావు).

Verse 76

असावपि क्षुधाविष्ट एवमेव गतो नृपः ॥ मर्त्यलोके नदीतीरे गङ्गायां नीलपवर्तम् ॥

ఆ రాజు కూడా ఆకలితో బాధపడుతూ అదే విధంగా వెళ్లాడు—మర్త్యలోకంలో గంగా నది తీరానికి, నీలపవర్త అనే స్థలానికి.

Verse 77

विमानेनार्कवर्णेन भास्वता देववन्नृपः ॥ ददर्श च तदा राजा क्षुधितः स्वं कलेवरम् ॥

సూర్యవర్ణమైన ప్రకాశవంతమైన విమానంలో దేవునివలె ఉన్న ఆ రాజు, అప్పుడు—ఆకలితో తపిస్తూ—తన స్వంత శరీరాన్ని చూశాడు.

Verse 78

पुरोहितं ददर्शाथ होतारं जाह्नवीतटे ॥ तद्दृष्ट्वाऽसावपि नृपः पप्रच्छ मुनिसत्तमम् ॥

తరువాత అతడు జాహ్నవీ తీరంలో పురోహితుడు—హోతృ—ను చూశాడు. అతనిని చూసి ఆ రాజు కూడా మునిశ్రేష్ఠుని ప్రశ్నించాడు.

Verse 79

क्षुधायाः कारणं किं मे स होता तमुवाच ह ॥ तिलधेनुं भवान्राजञ् जलधेनुं च सत्तम ॥

రాజు అడిగాడు—“నా ఆకలికి కారణం ఏమిటి?” హోతృ సమాధానమిచ్చాడు—“ఓ రాజా, సత్తమా! తిలధేనువును, జలధేనువును దానం చేయుము.”

Verse 80

घृतधेनुं च धेनुं च रसधेनुं च पार्थिव ॥ देहि शीघ्रं येन भवान्क्षुधया वर्ज्जितो भवेत् ॥

“ఓ పార్థివా! ఘృతధేనువును, ధేనువును (సాధారణ గోవును), రసధేనువును కూడా దానం చేయుము. త్వరగా ఇవ్వుము, అప్పుడు నీవు ఆకలిరహితుడవగుదువు.”

Verse 81

तपते यावदादित्यस्तपते वापि चन्द्रमाः ॥ एवमुक्तस्ततो राजा तं पुनः पृष्टवानिदम् ॥

“సూర్యుడు తపించునంతకాలం, చంద్రుడు ప్రకాశించునంతకాలం (ఫలం నిలిచియుంటుంది).” ఇలా చెప్పబడిన తరువాత రాజు అతనిని మళ్లీ ఇలా ప్రశ్నించాడు.

Verse 82

होतोवाच ॥ विधानं तिलधेनोश्च त्वं शृणुष्व नराधिप ॥ चतुर्भिः कुडवैश्चैव प्रस्थ एकः प्रकीर्तितः ॥

హోతృ అన్నాడు—“ఓ నరాధిపా! తిలధేనువు విధానాన్ని వినుము. నాలుగు కుడవలు కలిసినదే ఒక ప్రస్థమని ప్రకటించబడింది.”

Verse 83

पुच्छे प्रकल्पनीया सा घण्टाभरणाभूषिता ॥ ईदृशीं कल्पयित्वा तु स्वर्णशृङ्गीं तु कारयेत् ॥

దాని పుచ్ఛభాగంలో తగిన విధంగా అమర్చి గంటల ఆభరణాలతో అలంకరించాలి. ఇలాగా రూపొందించిన తరువాత దానికి స్వర్ణశృంగాలు చేయించాలి.

Verse 84

कांस्यदोहां रौप्यखुरां पूर्वधेनुविधानतः ॥ कृत्वा तां ब्राह्मणायाशु दद्याच्चैव नराधिप ॥

పూర్వధేనువిధానము ప్రకారం కాంస్య దోహనపాత్రముతో, రజత ఖురములతో ఆ ధేనువును నిర్మించి, ఓ నరాధిపా, వెంటనే బ్రాహ్మణునికి దానం చేయవలెను।

Verse 85

सा तु षोडशभिः कार्या चतुर्भिर् वत्सको भवेत् ॥ नासा गन्धमयी तस्या जिह्वा गुडमयी शुभा ॥

ఆ (ధేను-ప్రతిమ) పదహారు భాగాలతో చేయవలెను; వత్సకము నాలుగు భాగాలతో చేయబడును. దాని ముక్కు సుగంధ ద్రవ్యములతో, శుభమైన నాలుక బెల్లముతో చేయవలెను।

Verse 86

सर्वौषधिसमायुक्तां मन्त्रपूतां तु दापयेत् ॥ अन्नं मे जायतामन्यत् पानं सर्वरसास्तथा ॥

సర్వ ఔషధులతో సమాయుక్తముగా, మంత్రపూతముగా దానమిచ్చించవలెను— ‘నాకు మరియొక అన్నము పుట్టుగాక; అలాగే సర్వరసములు గల పానమూ కలుగుగాక’ అని।

Verse 87

सर्वं सम्पादयास्माकं तिलधेनो द्विजार्पिता ॥ गृह्णामि देवि त्वां भक्त्या कुटुम्बार्थं विशेषतः ॥

‘ఓ తిలధేనూ, ద్విజునికి అర్పితమై మా కొరకు సమస్తమును సంపాదించు. ఓ దేవీ, నేను నిన్ను భక్తితో స్వీకరిస్తున్నాను—ప్రత్యేకంగా కుటుంబహితార్థం’ అని।

Verse 88

भजस्व कामान्मां देवि तिलधेनो नमोऽस्तु ते ॥ एवंविधां ततो दद्यात्तिलधेनुं नृपोत्तम ॥

‘ఓ దేవీ తిలధేనూ, నా కోరికలను అనుగ్రహించు; నీకు నమస్కారం.’ ఆపై, ఓ నృపోత్తమా, ఇలాంటి తిలధేనువును దానం చేయవలెను।

Verse 89

कृष्णाजिनं धेनुवासो नन्दितां कल्पितां शुभाम् ॥ सूत्रेण सूत्रितां कृत्वा सर्वरत्नसमन्विताम् ॥

గోవుకు ఆవరణంగా కృష్ణాజినాన్ని సమర్పించి, దానిని శుభంగా శోభాయమానంగా నిర్మించి, సూత్రంతో బంధించి, అన్ని రత్నాలతో సమన్వితం చేయవలెను।

Verse 90

सर्वकामसमावाप्तिं कुरुते नात्र संशयः ॥ यश्चेदं शृणुयाद्भक्त्या कुर्यात्कारयतेऽपि वा ॥

ఇది సమస్త కావలసిన ఫలాల సాధనను కలిగిస్తుంది—ఇందులో సందేహం లేదు। భక్తితో దీనిని వినేవాడు, తానే చేసినా లేదా చేయింపజేసినా (ఫలాన్ని పొందును)।

Verse 91

तस्य सद्यो भवेल्लक्ष्मीरायुर् वित्तं सुतः सुखम् ॥ दृष्ट्वा तु मण्डलगतं देवं देव्याः समन्वितम् ॥

అతనికి తక్షణమే లక్ష్మీ ప్రసన్నమగును—ఆయుష్షు, ధనం, పుత్రుడు, సుఖం లభించును। మండలంలో దేవిని తోడుగా కలిగిన దేవుని దర్శించుటవలన (మరింత పుణ్యం కలుగును)।

Verse 92

सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोकं च गच्छति ॥ गोमये मण्डले कृत्वा गोचर्म्म तदनन्तरम् ॥

అతడు సమస్త పాపాల నుండి విముక్తుడై విష్ణులోకానికి వెళ్తాడు। గోమయంతో మండలాన్ని చేసి, ఆ తరువాత (దానిపై) గోచర్మాన్ని ఉంచవలెను।

Verse 93

क्षीरवृक्षसमुद्भूतं दन्तकाष्ठं समन्त्रकम् ॥ भक्षयित्वा स्वपे्युर्हि देवदेवस्य सन्निधौ

క్షీరవృక్షమునుండి పొందిన దంతకాష్ఠాన్ని మంత్రోచ్చారణతో చవిచూసి/ఉపయోగించి, అనంతరం దేవదేవుని సన్నిధిలో శయనించవలెను।

Verse 94

अनिरुद्धं तथा पूज्य पश्चिमे चोत्तरे तथा ॥ पूजयेद्वासुदेवं तु सर्वपातकशान्तिदम्

అలాగే పశ్చిమంలోను ఉత్తరంలోను అనిరుద్ధుని పూజించాలి; సమస్త పాపాలను శమింపజేసే వాసుదేవుని కూడా ఆరాధించాలి।

Verse 95

भवेदव्याहतं ज्ञानं श्रीमान्विप्रो विचक्षणः ॥ किं पुनर्नवभिः स्नातो नरः पातकवर्जितः

జ్ఞానం అవరోధరహితమవుతుంది; బ్రాహ్మణుడు శ్రీమంతుడై వివేకవంతుడవుతాడు—అయితే తొమ్మిది విధి-స్నానాలతో స్నానించిన మనిషి ఎంతగా పాపరహితుడవుతాడో!

Verse 96

दीक्षितात्मा पुनर्भूत्वा वराहं शृणुयाद्यदि ॥ तेन वेदपुराणानि सर्वे मन्त्राः ससंग्रहाः

దీక్షితాత్ముడై వరాహుని (ఉపదేశాన్ని) శ్రవణం చేస్తే, దానిలో వేదపురాణాలు మరియు సమస్త మంత్రాలు వాటి సంగ్రహాలతో సహా నిగూఢంగా సమావిష్టమవుతాయి।

Verse 97

अन्नं देहि सदा राजन् सर्वकालसुखावहम् ॥ अन्नेन चैव दत्तेन किं न दत्तं महीतले

ఓ రాజా, ఎల్లప్పుడూ అన్నదానం చేయుము; అది సర్వకాల సుఖప్రదం. అన్నం దానమిచ్చినప్పుడు భూమిపై దానం చేయనిది ఏముంటుంది?

Verse 98

तत्र प्राग्जन्ममूर्त्तिश्च पुरा दग्धा महात्मनः ॥ तत्रास्थीनि स सङ्गृह्य लिहन्नास्ते स पार्थिवः

అక్కడ ఆ మహాత్ముని పూర్వజన్మ శరీరరూపం ముందే దహించబడింది; అక్కడి ఎముకలను సేకరించి ఆ రాజు వాటిని నాకుతూ అక్కడే కూర్చున్నాడు।

Verse 99

तच्छृणुष्व नरव्याघ्र कथ्यमानं मयाऽनघ ॥ आसीद्राजा पुराकल्पे विनीताश्वातिविश्रुतः

హే నరవ్యాఘ్రా, హే అనఘా! నేను చెప్పుచున్న ఈ కథను వినుము. పూర్వకల్పంలో వినీతాశ్వ అనే అత్యంత ప్రసిద్ధ రాజు ఉండెను.

Verse 100

विनीताश्व उवाच ॥ कथं सा दीयते ब्रह्मंस्तिलधेनुर्जिगीषुभिः ॥ भुङ्क्ते स्वर्गं च विप्रेन्द्र तन्ममाचक्ष्व पृच्छतः

వినీతాశ్వుడు పలికెను: హే బ్రహ్మన్! విజయాన్ని కోరువారు తిలధేనువును ఎలా దానం చేయాలి? హే విప్రేంద్ర! దానివల్ల స్వర్గభోగం ఎలా లభిస్తుంది? నేను అడుగుచున్నాను, చెప్పుము.