Adhyaya 99: The Greatness and Rite of the Sesame-Cow (Tiladhenu) Gift

Verse 1

अथ तिलधेनुमाहात्म्यम् ॥ धरन्युवाच ॥ या सा माया शरीरात्तु ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः ॥ गायत्र्यष्टभुजा भूत्वा चैव त्रासुरमयोदधयत्

ଏବେ ତିଳଧେନୁର ମାହାତ୍ମ୍ୟ। ଧରଣୀ କହିଲେ—ଅବ୍ୟକ୍ତଜନ୍ମା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶରୀରରୁ ଯେ ମାୟା ଉଦ୍ଭବିତ ହେଲା, ସେ ଅଷ୍ଟଭୁଜା ଗାୟତ୍ରୀ ହୋଇ ତ୍ରାସୁର ନାମକ ଅସୁର ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲା।

Verse 2

सैव नन्दा भवेद्देवी देवकार्यचिकीर्षया ॥ महिषाख्यासुरवधं कुर्वती ब्रह्मणेरिता

ସେଇ ଶକ୍ତି ଦେବକାର୍ଯ୍ୟ ସାଧିବା ଇଚ୍ଛାରେ ଦେବୀ ନନ୍ଦା ହେଲେ; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ସେ ମହିଷ ନାମକ ଅସୁରଙ୍କୁ ବଧ କଲେ।

Verse 3

वैष्णव्याख्या ततो देव कथमेतद्धि शंस मे ॥ श्रीवराह उवाच ॥ द्वयं जगद्धिता देवी गङ्गा शङ्कर सुप्रिया ॥

ତାପରେ (ଦେବୀ) କହିଲେ—“ହେ ଦେବ, ବୈଷ୍ଣବୀର ଏହି ଆଖ୍ୟାନ କିପରି ବୁଝିବି? ମୋତେ ବିସ୍ତାରରେ କହନ୍ତୁ।” ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ—“ହେ ଦେବୀ, ଜଗତ୍‌ହିତ ପାଇଁ ଦୁଇଟି ଅଛି—ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ ଦେବୀ ଗଙ୍ଗା।”

Verse 4

क्वचित्किंचिद्भवेद्दत्तं स्वपदं वेद सर्ववित् ॥ स्वायम्भुवे हतो दैत्यो वैष्णव्या मन्दरे गिरौ ॥

କେବେ କେବେ କିଛି ଦାନ/ବର ମିଳେ; ସର୍ବଜ୍ଞ ନିଜ ପଦକୁ ଜାଣେ। ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ୱନ୍ତରେ ମନ୍ଦର ପର୍ବତରେ ବୈଷ୍ଣବୀ ଏକ ଦୈତ୍ୟକୁ ବଧ କଲେ।

Verse 5

महिषाख्यः परः पश्चात्स वै चैत्रासुरो हतः ॥ नन्दया निहतो विन्ध्ये महाबलपराक्रमः ॥

ପରେ ‘ମହିଷ’ ନାମକ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ମଧ୍ୟ ହତ ହେଲା; ସେଇ ଚୈତ୍ରାସୁର ନିହତ ହେଲା। ମହାବଳ-ପରାକ୍ରମୀ ସେ ବିନ୍ଧ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ନନ୍ଦା ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଲା।

Verse 6

अथवा ज्ञानशक्तिः सा महिषोऽज्ञानमूर्त्तिमान् ॥ अज्ञानं ज्ञानसाध्यं तु भवतीति न संशयः ॥

ଅଥବା ସେ ଜ୍ଞାନଶକ୍ତି; ‘ମହିଷ’ ଅଜ୍ଞାନର ମୂର୍ତ୍ତି। ଅଜ୍ଞାନ ଜ୍ଞାନଦ୍ୱାରା ନିବାରିତ ହୁଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 7

मूर्त्तिपक्षे चेतिहासममूर्ते चैवगद्धृदि ॥ ख्याप्यते वेदवाक्यैश्च इह सा वेदवादिभिः ॥

ମୂର୍ତ୍ତି ପକ୍ଷରେ ଏହାକୁ ‘ଇତିହାସ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଅମୂର୍ତ୍ତ ପକ୍ଷରେ ଏହା ହୃଦୟରେ ଧାରିତ ହୁଏ। ଏଠାରେ ବେଦବାକ୍ୟଦ୍ୱାରା ବେଦବାଦୀମାନେ ଏହାକୁ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି।

Verse 8

इदानीं शृणु मे देवि पञ्चपातकनाशनम् ॥ यजनं देवदेवस्य विष्णोः पुत्रवसुप्रदम् ॥

ଏବେ, ହେ ଦେବୀ, ମୋ ପାଖରୁ ପଞ୍ଚ ମହାପାତକ ନାଶକ ବିଷୟ ଶୁଣ—ଦେବଦେବ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଯଜନ/ପୂଜା, ଯାହା ପୁତ୍ର ଓ ଧନ-ସମ୍ପଦ ଦେଇଥାଏ।

Verse 9

इह जन्मनि दारिद्र्यव्याधिकुष्ठादिपीडितः ॥ अलक्ष्मीवानपुत्रस्तु यो भवेत्पुरुषो भुवि ॥

ଏହି ଜନ୍ମରେ ହିଁ ପୃଥିବୀରେ କେହି ପୁରୁଷ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ରୋଗ, କୁଷ୍ଠ ଆଦିରେ ପୀଡିତ ହୋଇପାରେ—ଲକ୍ଷ୍ମୀହୀନ ଓ ପୁତ୍ରହୀନ।

Verse 10

नारायणं परं देवं यः पश्यति विधानतः ॥ आचार्यदर्शितं देवि मन्त्रमूर्तिमयोनिजम् ॥

ହେ ଦେବୀ, ଯେ ନିୟମାନୁସାରେ ନାରାୟଣ ପରମଦେବଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରେ—ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖାଇଥିବା ମନ୍ତ୍ରମୂର୍ତ୍ତି, ଅୟୋନିଜ (ଅଜନ୍ମ) ରୂପରେ—

Verse 11

कार्तिके मासि शुक्लायां द्वादश्यां तु विशेषतः ॥ सर्वासु वा यजेद्देवं द्वादशीषु विधानतः ॥

କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ, ବିଶେଷକରି ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଦ୍ୱାଦଶୀରେ; କିମ୍ବା ସମସ୍ତ ଦ୍ୱାଦଶୀ ତିଥିରେ—ବିଧିମତେ ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 12

ब्राह्मणक्षत्रियविशां भक्तानां तु परीक्षनम् ॥ संवत्सरं गुरुः कुर्याज्जातिशौचक्रियादिभिः ॥

ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବୈଶ୍ୟ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ଗୁରୁ ଏକ ବର୍ଷ ଧରି ଜାତି/ଜନ୍ମସ୍ଥିତି, ଶୌଚକ୍ରିୟା ଆଦି ମାନଦଣ୍ଡରେ ପରୀକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 13

संक्रान्त्यां वा महाभागं चन्द्रसूर्यग्रहे तथा ॥ यः पश्यति हरिं देवि पूजितं गुरुणा शुभे ॥

ହେ ଶୁଭେ ଦେବୀ, ସଂକ୍ରାନ୍ତି ଦିନ କିମ୍ବା ଚନ୍ଦ୍ର-ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ ସମୟରେ ଗୁରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହରିଙ୍କୁ ଯେ ଦର୍ଶନ କରେ, ସେ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ।

Verse 14

तस्य सद्यो भवेत् तुष्टिः पापध्वंसश्च जायते ॥ सामान्यदेवतानां च भवतीति न संशयः ॥

ସେ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ସତ୍ୱର ସନ୍ତୋଷ ହୁଏ ଏବଂ ପାପନାଶ ଘଟେ; ସାଧାରଣ ଦେବତାମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଫଳ ମିଳେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 15

उपासन्नं ततो ज्ञात्वा हृदयेनावधारयेत् ॥ तेऽपि भक्तिमतो ज्ञात्वा त्वात्मानं परमेश्वरम् ॥

ତାପରେ (ଦେବତା) ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ଉପାସିତ ହୋଇଛି ବୋଲି ଜାଣି, ହୃଦୟରେ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତକୁ ଚିହ୍ନି, ତୁମକୁ—ନିଜ ଆତ୍ମସ୍ୱରୂପକୁ—ପରମେଶ୍ୱର ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି।

Verse 16

संवत्सरं गुरोर्भक्तिं कुर्युर् विष्णोरिवाचलाम् ॥ संवत्सरे ततः पूर्णे गुरुं चैव प्रसादयेत् ॥

ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି କରିବା ଉଚିତ—ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରତି ଯେପରି ଅଚଳ ଭକ୍ତି। ପରେ ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବିଧିପୂର୍ବକ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 17

भगवंस्त्वत्प्रसादेन संसारार्णवतारणम् ॥ इच्छामस्त्वैहिकीं लक्ष्मीं विशेषेण तपोधन ॥

ହେ ଭଗବନ୍, ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ଆମେ ସଂସାର-ସମୁଦ୍ରକୁ ତରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛୁ; ଏବଂ ହେ ତପୋଧନ, ବିଶେଷଭାବେ ଆମେ ଐହିକ ଲକ୍ଷ୍ମୀକୁ ମଧ୍ୟ ଚାହୁଁଛୁ।

Verse 18

एवमभ्यर्च्य मेधावी गुरुं विष्णुमिवाग्रतः ॥ अभ्यर्चितस्तैः सोऽप्याशु दशम्यां कार्त्तिकस्य तु ॥

ଏଭଳି ମେଧାବୀ ବ୍ୟକ୍ତି ଗୁରୁଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରି ଭାବି, ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପୂଜା କରେ। ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୋଇ ସେ (ଗୁରୁ) ମଧ୍ୟ ଶୀଘ୍ର—କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ଦଶମୀ ଦିନ—…

Verse 19

स्वप्नान्दृष्ट्वा गुरोरग्रे श्रावयेत विचक्षणः ॥ ततः शुभाशुभे तत्र लक्षयेत्परमो गुरुः ॥

ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖି ସୁବିଚାରୀ ଶିଷ୍ୟ ଗୁରୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ତାହା ନିବେଦନ କରିବ। ପରେ ସେଥିରେ ଶୁଭ-ଅଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ପରମ ଗୁରୁ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବେ।

Verse 20

एकादश्यामुपोष्यैवं स्नात्वा देवालयं व्रजेत् ॥ गुरुश्च मण्डलं भूमौ कल्पितायां तु वर्त्तयेत् ॥

ଏଭଳି ଏକାଦଶୀରେ ଉପବାସ କରି ସ୍ନାନ କରି ଦେବାଳୟକୁ ଯିବ। ଏବଂ ଗୁରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଭୂମିରେ ମଣ୍ଡଳ ବିନ୍ୟାସ କରିବେ।

Verse 21

लक्षणैर्विविधैर्भूमिं लक्षयित्वा विधानतः ॥ षोडशारं लिखेच्चक्रं सर्वतोभद्रमेव च ॥

ବିଧିଅନୁସାରେ ବିଭିନ୍ନ ଲକ୍ଷଣଦ୍ୱାରା ଭୂମିକୁ ଚିହ୍ନିତ କରି ଷୋଡଶ-ଅର ଚକ୍ର ଅଙ୍କନ କରିବ, ଏବଂ ସର୍ବତୋଭଦ୍ର ରଚନା ମଧ୍ୟ କରିବ।

Verse 22

अथवा अष्टपत्रं च लिखित्वा दर्शयेद्बुधः ॥ नेत्रबन्धं तु कुर्वीत सितवस्त्रेण यत्नतः ॥

କିମ୍ବା ଅଷ୍ଟପତ୍ର ଆକୃତି ଅଙ୍କନ କରି ବୁଦ୍ଧିମାନ ତାହା ଦେଖାଇବ। ପରେ ଧଳା ବସ୍ତ୍ରରେ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ନେତ୍ରବନ୍ଧ କରିବ।

Verse 23

वर्णानुक्रमतः शिष्यान्पुष्पहस्तान्प्रवेशयेत्॥ नवनाभं यदा कुर्यान्मण्डलं वर्णकैर्बुधः॥

ବର୍ଣ୍ଣକ୍ରମ ଅନୁସାରେ ହାତରେ ପୁଷ୍ପ ଧରିଥିବା ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପ୍ରବେଶ କରାଇବ। ଯେତେବେଳେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ରଙ୍ଗ ଚୂର୍ଣ୍ଣରେ ନବ-ନାଭ ମଣ୍ଡଳ ତିଆରି କରେ, ସେତେବେଳେ ବିଧି ଅଗ୍ରସର ହୁଏ।

Verse 24

तदानिं पूर्वतो देवमिन्द्रपूर्वं तु पूजयेत्॥ लोकपालैः समं पूज्य अग्निं सम्पूजयेत्छुभे॥

ତେବେ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଦେବତାଙ୍କୁ—ପ୍ରଥମେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ—ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଲୋକପାଳମାନଙ୍କ ସହିତ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରି, ହେ ଶୁଭେ, ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 25

स्वदिक्षु तद्वद्याम्यायां नैर्ऋत्यां निरृतिं न्यसेत्॥ वरुणं वारुणायां च वायुम् वायव्यतो न्यसेत्॥

ନିଜ-ନିଜ ଦିଗରେ ସେହିପରି—ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଏବଂ ନୈଋତ୍ୟ (ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ) ଦିଗରେ ନିରୃତିଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ। ପଶ୍ଚିମ (ବାରୁଣ) ଦିଗରେ ବରୁଣଙ୍କୁ ଏବଂ ବାୟବ୍ୟ (ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ) ଦିଗରେ ବାୟୁଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 26

धनदं चोत्तरे न्यस्य रुद्रमीशानगोचरे। पूज्यैवं तु विधानॆन दिक्षेत्रेषु व्यवस्थिताम्॥

ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଧନଦ (କୁବେର)ଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରି, ଏବଂ ଈଶାନ (ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ) ଅଞ୍ଚଳରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ। ଏଭଳି ବିଧାନ ଅନୁସାରେ ପୂଜା କରି, ଦିଗ୍‌କ୍ଷେତ୍ରରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ (ଦେବତାମାନଙ୍କୁ) ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 27

पद्ममध्ये तथा विष्णुमर्च्चयेत्परमेश्वरम्॥ पूर्वपत्रे बलं पूज्य प्रद्युम्नं दक्षिणे तथा॥

ତାପରେ ପଦ୍ମର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ପରମେଶ୍ୱର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନ କରିବା ଉଚିତ। ପୂର୍ବ ପତ୍ରରେ ବଳଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ପତ୍ରରେ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ।

Verse 28

ऐशान्यां विन्यसेच्छङ्खमाग्नेय्यां चक्रमेव तु॥ याम्यायां तु गदां पूज्य वायव्यां पद्ममेव च॥

ଈଶାନ (ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ) ଦିଗରେ ଶଙ୍ଖକୁ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ; ଆଗ୍ନେୟ (ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ) ଦିଗରେ ଚକ୍ରକୁ ନିଶ୍ଚୟ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ। ଯାମ୍ୟ (ଦକ୍ଷିଣ) ଦିଗରେ ଗଦାକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ବାୟବ୍ୟ (ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ) ଦିଗରେ ପଦ୍ମକୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 29

ऐशान्यां मुसलं पूज्य दक्षिणे गरुडं न्यसेत्॥ वामतो विन्यसेल्लक्ष्मीं देवदेवस्य बुद्धिमान्॥

ঈଶାନ କୋଣରେ ମୁସଳ (ମୁଷଳ) ପୂଜା କରିବ; ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଗରୁଡ଼ଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରିବ। ଦେବଦେବଙ୍କ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ସ୍ଥାପନ କରିବ।

Verse 30

वैष्णवं कलशं चैव नवमं तत्र कल्पयेत्॥ स्नापयेन्मुक्तिकामं तु वैष्णवेन घटेन ह॥

ସେଠାରେ ନବମ ଉପକରଣ ଭାବେ ବୈଷ୍ଣବ କଳଶ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବ। ବୈଷ୍ଣବ ଘଟ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତିକାମୀଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇବ।

Verse 31

धनुश्चैव तु खड्गं तु देवस्य पुरतो न्यसेत्। श्रीवत्सं कौस्तुभं चैव नवमं तत्र कल्पयेत्॥

ଦେବତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଧନୁ ଓ ଖଡ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କରିବ। ସେଠାରେ ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଓ କୌସ୍ତୁଭ ଚିହ୍ନମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନବମ ଭାବେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବ।

Verse 32

एवं पूज्य यथान्यायं देवदेवं जनार्द्दनम्॥ दलॆषु दिक्षु विन्यस्य अष्टौ कुम्भान्विधानतः॥

ଏହିପରି ଯଥାବିଧି ଦେବଦେବ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଦଳମାନେ ଓ ଦିଗମାନେରେ ବିନ୍ୟାସ କରି, ବିଧାନ ଅନୁସାରେ ଆଠଟି କୁମ୍ଭ ସ୍ଥାପନ କରିବ।

Verse 33

श्रीकामं स्नापयेत् तद्वद् ऐन्द्रेण तु घटेन ह ॥ प्राज्यप्रतापकामं च आग्नेयेन तु स्नापयेत् ॥

ଶ୍ରୀ (ସମୃଦ୍ଧି) କାମନା କରୁଥିବାଙ୍କୁ ସେହିପରି ଐନ୍ଦ୍ର ଘଟ ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରାଇବ; ଏବଂ ପ୍ରଚୁର ପ୍ରତାପ ଓ ବୀର୍ୟ କାମନା କରୁଥିବାଙ୍କୁ ଆଗ୍ନେୟ ଘଟ ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରାଇବ।

Verse 34

मृत्युञ्जयविधानाय याम्येन स्नपनं तथा ॥ दुष्टप्रध्वंसनायालं नैऋतेन विधीयते ॥

ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ ବିଧାନ ପାଇଁ ଯମ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସ୍ନାନ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ; ଦୁଷ୍ଟ ଓ ହାନିକାରକ ଶକ୍ତିଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ଧ୍ୱଂସ ପାଇଁ ନୈଋତି-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ବିଧି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।

Verse 35

शान्तये वारुणेनाशु पापनाशाय वायवे ॥ द्रव्यसम्पत्तिकामस्य कौबेरेण विधीयते ॥

ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଶୀଘ୍ର ବରୁଣ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ; ପାପନାଶ ପାଇଁ ବାୟୁ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ; ଦ୍ରବ୍ୟ-ସମ୍ପତ୍ତି ଇଚ୍ଛୁକଙ୍କ ପାଇଁ କୁବେର-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ବିଧି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।

Verse 36

रौद्रेण ज्ञानहेतोश्च लोकपालपदाप्तये ॥ एकैकेन नरः स्नातः सर्वपापविवर्जितः ॥

ରୁଦ୍ର-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ (ସ୍ନାନ) ଜ୍ଞାନ ପାଇଁ ଏବଂ ଲୋକପାଳ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ମଧ୍ୟ। ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 37

जायते विष्णुसदृशः सद्यो राजाथवा भवेत् ॥ अथवा दिक्षु सर्वासु यथासंख्येन लोकपान् ॥ पूजयीता स्वशास्त्रोक्तविधानेन विधानवित् ॥

ସେ ସତ୍ୱରେ ବିଷ୍ଣୁ-ସଦୃଶ ହୁଏ, କିମ୍ବା ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ରାଜା ହୋଇପାରେ। ନଚେତ୍ ବିଧିଜ୍ଞ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜ ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ପ୍ରଣାଳୀ ଅନୁସାରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ଲୋକପାଳମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁ।

Verse 38

एवं सम्पूज्य देवान्श्च लोकपालान् प्रसन्नधीः ॥ पश्चात्प्रदक्षिणान् शिष्यान् बद्धनेत्रान् प्रवेशयेत् ॥ आग्नेयी वारुणी दग्धा वायुना विधिना ततः ॥

ଏଭଳି ଦେବମାନଙ୍କୁ ଓ ଲୋକପାଳମାନଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୂଜା କରି, ପ୍ରସନ୍ନଚିତ୍ତ ହୋଇ, ପରେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରିଥିବା ଓ ନେତ୍ରବନ୍ଧନ କରାଯାଇଥିବା ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରାଉ। ତାପରେ ଅଗ୍ନି ଓ ବରୁଣ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ବିଷୟକୁ ବାୟୁ-ବିଧି ଅନୁସାରେ ‘ଦଗ୍ଧ’ (ଶୁଦ୍ଧ/ସଂସ୍କୃତ) କରୁ।

Verse 39

सौमेनाप्यायिता पश्चाच्छ्रावयेत्समयान्बुधः ॥ अनिन्द्यान्ब्राह्मणान्वेदान्विष्णुं ब्रह्माणमेव च ॥

ସୋମସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ତୃପ୍ତ କରି ସାରିଲେ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଋତ୍ୱିଜ ପରେ ସମୟ (ନିୟମ) ଶ୍ରବଣ କରାଉ—ନିର୍ଦୋଷ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବେଦ, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ବ୍ରହ୍ମା ବିଷୟରେ।

Verse 40

रुद्रमादित्यमग्निं च लोकपालग्रहांस्ततः ॥ गुरूंश्च वैष्णवांश्चापि पुरुषः पूर्वदीक्षितः ॥

ତାପରେ ରୁଦ୍ର, ଆଦିତ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ; ପରେ ଲୋକପାଳ ଓ ଗ୍ରହଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ; ଏବଂ ଗୁରୁ ଓ ବୈଷ୍ଣବମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ—ପୂର୍ବଦୀକ୍ଷିତ ପୁରୁଷ ସମ୍ମାନ କରିବ।

Verse 41

एवं तु समयं ख्याप्य पश्चाद्धोमं तु कारयेत् ॥ ॐ नमो भगवते सर्वरूपिणे हुं फट् स्वाहा ॥

ଏହିପରି ସମୟ (ଆଚାର-ନିୟମ) ଘୋଷଣା କରି ପରେ ହୋମ କରାଇବ—“ଓଂ ନମୋ ଭଗବତେ ସର୍ବରୂପିଣେ ହୁଂ ଫଟ୍ ସ୍ୱାହା”।

Verse 42

षोडशाक्षरमन्त्रेण होमयेज्ज्वलिताग्नये ॥ गर्भाधानादिकाश्चैव क्रियाः समवघारयेत् ॥

ଷୋଡଶାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଜ୍ୱଳିତ ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦେବ; ଏବଂ ଗର୍ଭାଧାନ ଆଦି କ୍ରିୟା (ସଂସ୍କାର) ମଧ୍ୟ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ଅବଗତ ହୋଇ (ଅନୁଷ୍ଠାନରେ) ସମନ୍ୱୟ କରିବ।

Verse 43

त्रिभिराहुतिभिश्चापि देवदेवस्य सन्निधौ ॥ होमान्ते दीक्षितः पश्चाद्दद्याच्च गुरुदक्षिणाम्

ଦେବଦେବଙ୍କ ସନ୍ନିଧିରେ ତିନି ଆହୁତି ମଧ୍ୟ ଦେବ; ହୋମ ଶେଷରେ ଦୀକ୍ଷିତ ପୁରୁଷ ପରେ ଗୁରୁଦକ୍ଷିଣା ଅର୍ପଣ କରିବ।

Verse 44

हस्त्यश्वकटाकादीनि हेमग्रामादिकं नृपः ॥ दद्याच्च गुरवे प्राज्ञो मध्यमे मध्यमं तथा

ବିବେକୀ ରାଜା ଗୁରୁଙ୍କୁ ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ/ଗାଡ଼ି ଆଦି ଏବଂ ‘ଗ୍ରାମ’ ମାପ ଅନୁସାରେ ସୁନା ଓ ଅନ୍ୟ ମୂଲ୍ୟବାନ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦାନ କରିବେ; ମଧ୍ୟମ ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟମ ଦାନ ହିଁ କରିବେ।

Verse 45

एवं कृते तु यत्पुण्यं माहात्म्यं जायते धरे ॥ तत्र शक्यं तु गदितुमपि वर्षशतैरपि

ଏଭଳି କଲେ ଧରାପୃଷ୍ଠରେ ଯେ ପୁଣ୍ୟ ଓ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଜନ୍ମେ, ତାହାକୁ ଶତବର୍ଷ ଧରି କହିଲେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିହେବ ନାହିଁ।

Verse 46

जप्ताः स्युः पुष्करे तीर्थे प्रयागे सिन्धुसङ्गमे ॥ देवागारे कुरुक्षेत्रे वाराणस्यां विशेषतः

ଏଗୁଡ଼ିକୁ ପୁଷ୍କର ତୀର୍ଥରେ, ପ୍ରୟାଗରେ, ସିନ୍ଧୁ-ସଙ୍ଗମରେ, ଦେବାଳୟରେ, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ଏବଂ ବିଶେଷତଃ ବାରାଣସୀରେ ଜପ ଭାବେ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ।

Verse 47

ग्रहणे विषुवे चैव यत्फलं जपतां भवेत् ॥ तत्फलं द्विगुणं तस्य दीक्षितो यः शृणोति च

ଗ୍ରହଣ କିମ୍ବା ବିଷୁବ/ଅୟନ ସମୟରେ ଜପ କରୁଥିବାମାନଙ୍କୁ ଯେ ଫଳ ମିଳେ, ଶ୍ରବଣ ମଧ୍ୟ କରୁଥିବା ଦୀକ୍ଷିତଙ୍କ ପାଇଁ ସେହି ଫଳ ଦ୍ୱିଗୁଣ ହୁଏ।

Verse 48

देवा अपि तपः कृत्वा ध्यायंति च वदंति च ॥ कदा नो भारते वर्षे जन्म स्याद्भूतधारिणि

ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ତପ କରି ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି ଏବଂ କହନ୍ତି— ‘ହେ ଭୂତଧାରିଣୀ! ଆମ ପାଇଁ ଭାରତବର୍ଷରେ ଜନ୍ମ କେବେ ହେବ?’

Verse 49

दीक्षिताश्च भविष्यामो वराहं शृणुमः कथम् ॥ वराहं षोडशात्मानं त्यक्त्वा देहं कदा वयम्

ଆମେ ଦୀକ୍ଷିତ ହେବୁ—ବରାହଙ୍କ କଥା କିପରି ଶୁଣିବୁ? ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି କେବେ ଷୋଡଶାତ୍ମା ବରାହଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବୁ?

Verse 50

यास्यामः परमं स्थानं यद्गत्वा न पुनर्भवेत् ॥ एवं जल्पन्ति विबुधा मनसा चिन्तयन्ति च

ଆମେ ପରମ ସ୍ଥାନକୁ ଯିବୁ; ସେଠାକୁ ଗଲେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନାହିଁ। ଏଭଳି ବିବୁଧମାନେ କହନ୍ତି ଓ ମନେ ଚିନ୍ତନ କରନ୍ତି।

Verse 51

अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ॥ वसिष्ठस्य च संवादं श्वेतस्य च महात्मनः

ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ଏହି ପୁରାତନ ଇତିହାସକୁ ଉଦାହରଣ ଦେଉଛନ୍ତି—ବସିଷ୍ଠ ଓ ମହାତ୍ମା ଶ୍ୱେତଙ୍କ ସଂବାଦ।

Verse 52

स्वर्गवासे स्थितो ह्यासिच्छ्वेतो राजा महायशाः ॥ आसीदिलावृते वर्षे श्वेतो राजा बृहत्तपाः

ମହାଯଶସ୍ବୀ ରାଜା ଶ୍ୱେତ ସ୍ୱର୍ଗବାସରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ବୃହତ୍ତପା ରାଜା ଶ୍ୱେତ ଇଲାବୃତ-ବର୍ଷରେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

Verse 53

स महीṃ सकलां देवी सपल्लववनद्रुमाम् ॥ दातुमिच्छन्स चोवाच वसिष्ठं तपसां निधिम् ॥

ହେ ଦେବୀ! ପଲ୍ଲବ, ବନ ଓ ବୃକ୍ଷସହିତ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ଦାନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ସେ ତପୋନିଧି ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 54

भगवन् दातुमिच्छामि ब्राह्मणेभ्यो वसुन्धराम् ॥ देह्यनुज्ञां स चोवाच वसिष्ठो राजसत्तमम् ॥

ସେ କହିଲା— “ଭଗବନ୍, ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ବସୁନ୍ଧରା ଦାନ ଦେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି; କୃପାକରି ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ।” ଏଭଳି ବଶିଷ୍ଠ ରାଜଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 55

सर्वेषामेव दानानामन्नदानं विशिष्यते ॥ अन्नाद्भवन्ति भूतानि अन्नेनैव च वर्धते ॥

ସମସ୍ତ ଦାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ନଦାନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଅନ୍ନରୁ ଭୂତମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଅନ୍ନରେଇ ସେମାନେ ବୃଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି।

Verse 56

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन अन्नदानं ददस्व भोः ॥ वसिष्ठस्य वचः श्रुत्वा स राजा न तथाकरॊत् ॥

ଏହେତୁ, ହେ ମହାଶୟ, ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ଅନ୍ନଦାନ କର। ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ମଧ୍ୟ ସେ ରାଜା ସେପରି କଲେ ନାହିଁ।

Verse 57

रत्नवस्त्रमलङ्कारान् श्रीमन्ति नगराणि च ॥ यत्किञ्चित्कोषजातं स द्विजानाहूय तद्ददौ ॥

ସେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଡାକି ରତ୍ନ, ବସ୍ତ୍ର, ଅଳଙ୍କାର, ସମୃଦ୍ଧ ନଗରମାନ ଏବଂ କୋଷରେ ସଞ୍ଚିତ ଯେତେ ଧନ ଥିଲା—ସବୁ ଦାନ କଲେ।

Verse 58

प्रदत्तं ब्राह्मणस्याथ कुञ्जरानजिनानि च ॥ स कदाचिन्नृपः पृथ्वीं जित्वा परमधर्मवित् ॥

ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ହାତୀ ଓ ଅଜିନ (ମୃଗଚର୍ମ) ମଧ୍ୟ ଦାନ କଲେ। ପରେ କେତେବେଳେ ସେ ରାଜା—ପରମଧର୍ମବିଦ୍—ପୃଥିବୀକୁ ଜୟ କରି…

Verse 59

पुरोहितमुवाचेदं वसिष्ठं जपतां वरम् ॥ भगवन्नश्वमेधानां सहस्रं कर्तुमुत्सहे ॥

ସେ ଜପକର୍ତ୍ତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୋହିତ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ— “ଭଗବନ୍, ମୁଁ ସହସ୍ର ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ସମର୍ଥ।”

Verse 60

सुवर्णरौप्यताम्राणि यागं कृत्वा द्विजातिषु ॥ दत्तानि तेन राज्ञा वै नान्नं दत्तं तथा जलम् ॥

ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯାଗ କରି ସେ ରାଜା ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ରୌପ୍ୟ ଓ ତାମ୍ର ଦାନ କଲେ; କିନ୍ତୁ ଅନ୍ନ ଦେଲେ ନାହିଁ, ଜଳ ମଧ୍ୟ ଦେଲେ ନାହିଁ।

Verse 61

वस्तु स्वल्पमिति ज्ञात्वा प्रभुः सोऽन्नं तु नाददत् ॥ एवं विभवयुक्तस्य तस्य राज्ञो महात्मनः ॥

“ବସ୍ତୁ ଅଳ୍ପ” ବୋଲି ଜାଣି ସେ ପ୍ରଭୁ ଅନ୍ନ ଦେଲେ ନାହିଁ; ଏଭଳି ଥିଲା ବିଭବଯୁକ୍ତ ସେ ମହାତ୍ମା ରାଜାଙ୍କ ଅବସ୍ଥା।

Verse 62

कालधर्मवशाद्देवि मृत्युḥ समभवत्तदा ॥ परलोके वर्तमानः स च राजा महामनाः ॥

ହେ ଦେବୀ, କାଳଧର୍ମର ବଶରେ ସେତେବେଳେ ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଲା; ଏବଂ ସେ ମହାମନା ରାଜା ପରଲୋକକୁ ଗଲେ।

Verse 63

क्षुधया पीडितो ह्यासीत् तृषया च विशेषतः ॥ अनिनायाप्सरोभागं गत्वा श्वेताख्यपर्वतम्

ସେ ଭୁଖରେ ପୀଡିତ ଥିଲେ, ଏବଂ ବିଶେଷତଃ ତୃଷ୍ଣାରେ; ‘ଶ୍ୱେତ’ ନାମକ ପର୍ବତକୁ ଯାଇ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ଭାଗ ସେଠାକୁ ନେଇଗଲେ।

Verse 64

पुनर्विमानमारुह्य दिवमाचक्रमे नृपः ॥ अथ कालेन महता स राजा संशितव्रतः

ତାପରେ ନୃପ ଆଉଥରେ ବିମାନରେ ଆରୋହଣ କରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ। ବହୁ କାଳ ପରେ ସେ ରାଜା ଦୃଢ଼ବ୍ରତ ହୋଇ ତଥାବତ୍ ରହିଲେ।

Verse 65

तान्यस्थीनि लिहन्दृष्टो वसिष्ठेन महात्मना ॥ उक्तश्च तेन किंच त्वं स्वास्थि भुङ्क्षे नराधिप

ମହାତ୍ମା ବସିଷ୍ଠ ତାଙ୍କୁ ସେଇ ଅସ୍ଥିଗୁଡ଼ିକୁ ଚାଟୁଥିବା ଦେଖି କହିଲେ—‘ହେ ନରାଧିପ, ତୁମେ ନିଜ ଅସ୍ଥି କାହିଁକି ଭୁଞ୍ଜୁଛ?’

Verse 66

एवमुक्तस्तदा राजा वसिष्ठेन महात्मना ॥ उवाच वचनं चेदं श्वेतो राजा मुनिं तदा

ମହାତ୍ମା ବସିଷ୍ଠ ଏପରି କହିବା ପରେ, ଶ୍ୱେତ ରାଜା ସେ ମୁନିଙ୍କୁ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 67

भगन् क्षुधितश्चास्मि अन्नपानं पुरा मया ॥ न दत्तं मुनिशार्दूल तेन मां बाधते क्षुधा

‘ଭଗବନ୍, ମୁଁ କ୍ଷୁଧିତ। ହେ ମୁନିଶାର୍ଦୂଳ, ପୂର୍ବେ ମୁଁ ଅନ୍ନପାନ ଦାନ କରିନଥିଲି; ତେଣୁ କ୍ଷୁଧା ମୋତେ ପୀଡ଼ା ଦେଉଛି।’

Verse 68

किं ते करोमि राजेन्द्र क्षुधितस्य विशेषतः ॥ अदत्तं नोपतिष्ठेत कस्यचित्किंचिदुत्तमम्

ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—‘ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ବିଶେଷକରି ତୁମେ କ୍ଷୁଧିତ ଥିବାବେଳେ ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ କ’ଣ କରିପାରିବି? ଯାହା ଉତ୍ତମ ଦାନ ହୋଇନାହିଁ, ସେ କାହାକୁ ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟଫଳ ଭାବେ ମିଳେନାହିଁ।’

Verse 69

रत्नहेमप्रदानेन भोगवान् जायते नरः ॥ अन्नपानप्रदानेन सर्वकामैस्तु तर्पितः

ରତ୍ନ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦାନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଭୋଗବାନ୍ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ଅନ୍ନ ଓ ପାନ ଦାନ କଲେ ସେ ସମସ୍ତ କାମନାରେ ତୃପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 70

तन्न दत्तं त्वया राजन् स्तोकं मत्वा नराधिप ॥ श्वेत उवाच ॥ अदत्तस्य च सम्प्राप्तिस्तन्ममाचक्ष्व पृच्छतः

ହେ ରାଜନ୍, ହେ ନରାଧିପ! ତୁମେ ତାହାକୁ ଅଳ୍ପ ଭାବି ଦାନ କଲ ନାହିଁ। ଶ୍ୱେତ କହିଲେ—ଦାନ ନ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ କେଉଁ ଫଳ/ପରିଣାମ ମିଳେ, ମୁଁ ପଚାରୁଛି; କହନ୍ତୁ।

Verse 71

एवमुक्तस्ततो राज्ञा वसिष्ठो मुनिपुङ्गवः ॥ उवाच च मुनिर्भूयः श्वेतं वाक्यं महानृपम्

ରାଜା ଏପରି କହିବା ପରେ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ବସିଷ୍ଠ ପୁନର୍ବାର ମହାନୃପ ଶ୍ୱେତଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି କଥା କହିଲେ।

Verse 72

शिरसा भक्तियुक्तेन याचितोऽसि महामुने ॥ वसिष्ठ उवाच ॥ अस्त्येकं कारणं येन जायते तन्न संशयः

ହେ ମହାମୁନି! ଭକ୍ତିସହ ଶିର ନମାଇ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି। ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ଯେ କାରଣରୁ ତାହା ଜନ୍ମେ, ସେ କାରଣ ଗୋଟିଏ ମାତ୍ର; ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 73

स सर्वमेधमारॆभे स्वयं क्रतुवरं नृपः ॥ यजतानेन विप्रेभ्यो दत्ता गावो द्विपा वसु ॥

ସେ ରାଜା ସ୍ୱୟଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ‘ସର୍ବମେଧ’ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କଲେ; ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବାବେଳେ ସେ ବିପ୍ରମାନଙ୍କୁ ଗାଈ, ହାତୀ ଓ ଧନ ଦାନ କଲେ।

Verse 74

नान्नं तेन तदा दत्तं स्वल्पं मत्वा यथा त्वया ॥ ततः कालेन महता मृतोऽसौ जाह्नवीजले ॥

ସେ ସମୟରେ ସେ ଅନ୍ନ ଦାନ କଲା ନାହିଁ, ତାହାକୁ ‘ଅଳ୍ପ’ ବୋଲି ଭାବି—ତୁମେ (ଏକଦା) କରିଥିବା ପରି। ପରେ ଦୀର୍ଘ କାଳ ପରେ ସେ ଜାହ୍ନବୀ (ଗଙ୍ଗା) ଜଳରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲା।

Verse 75

कृत्वा पुण्यं विनीताś्वः सार्वभौमो नृपोत्तमः ॥ स्वर्गं च गतवान्सोऽपि यथा राजन् भवान् प्रभो ॥

ପୁଣ୍ୟକର୍ମ କରି ବିନୀତାଶ୍ୱ—ସାର୍ବଭୌମ, ନୃପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ—ସେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲା; ଯେପରି, ହେ ରାଜନ୍, ହେ ପ୍ରଭୋ, ଆପଣ (ଯିବେ)।

Verse 76

असावपि क्षुधाविष्ट एवमेव गतो नृपः ॥ मर्त्यलोके नदीतीरे गङ्गायां नीलपवर्तम् ॥

ସେ ରାଜା ମଧ୍ୟ ଭୁଖରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ସେହିପରି ଗଲା—ମର୍ତ୍ୟଲୋକରେ ଗଙ୍ଗା ନଦୀତୀରକୁ, ନୀଳପବର୍ତ୍ତ ନାମକ ସ୍ଥାନକୁ।

Verse 77

विमानेनार्कवर्णेन भास्वता देववन्नृपः ॥ ददर्श च तदा राजा क्षुधितः स्वं कलेवरम् ॥

ସୂର୍ଯ୍ୟବର୍ଣ୍ଣ ଦୀପ୍ତିମାନ ବିମାନରେ ଦେବସଦୃଶ ସେ ରାଜା, ସେତେବେଳେ—ଭୁଖରେ କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇ—ନିଜ ଦେହକୁ ଦେଖିଲା।

Verse 78

पुरोहितं ददर्शाथ होतारं जाह्नवीतटे ॥ तद्दृष्ट्वाऽसावपि नृपः पप्रच्छ मुनिसत्तमम् ॥

ତାପରେ ସେ ଜାହ୍ନବୀ ତଟରେ ପୁରୋହିତ—ହୋତା—ଙ୍କୁ ଦେଖିଲା। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ରାଜା ମଧ୍ୟ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲା।

Verse 79

क्षुधायाः कारणं किं मे स होता तमुवाच ह ॥ तिलधेनुं भवान्राजञ् जलधेनुं च सत्तम ॥

ରାଜା ପଚାରିଲେ—“ମୋ ଭୁଖର କାରଣ କ’ଣ?” ତେବେ ହୋତୃ କହିଲେ—“ହେ ରାଜନ୍, ହେ ସତ୍ତମ! ତିଳଧେନୁ ଓ ଜଳଧେନୁ ଦାନ କର।”

Verse 80

घृतधेनुं च धेनुं च रसधेनुं च पार्थिव ॥ देहि शीघ्रं येन भवान्क्षुधया वर्ज्जितो भवेत् ॥

“ହେ ପାର୍ଥିବ! ଘୃତଧେନୁ, ଧେନୁ (ସାଧାରଣ ଗାଈ) ଏବଂ ରସଧେନୁ ମଧ୍ୟ ଦାନ କର। ଶୀଘ୍ର ଦେ, ଯେଣୁ ତୁମେ ଭୁଖରୁ ମୁକ୍ତ ହେବ।”

Verse 81

तपते यावदादित्यस्तपते वापि चन्द्रमाः ॥ एवमुक्तस्ततो राजा तं पुनः पृष्टवानिदम् ॥

“ଯେତେଦିନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତପେ, ଯେତେଦିନ ଚନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ (ସେତେଦିନ ଫଳ ରହେ)।” ଏହିପରି କୁହାଯାଇ, ରାଜା ପୁଣି ତାଙ୍କୁ ଏଭଳି ପଚାରିଲେ।

Verse 82

होतोवाच ॥ विधानं तिलधेनोश्च त्वं शृणुष्व नराधिप ॥ चतुर्भिः कुडवैश्चैव प्रस्थ एकः प्रकीर्तितः ॥

ହୋତୃ କହିଲେ—“ହେ ନରାଧିପ! ତିଳଧେନୁର ବିଧାନ ଶୁଣ। ଚାରି କୁଡ଼ବ ମିଶି ଗୋଟିଏ ପ୍ରସ୍ଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।”

Verse 83

पुच्छे प्रकल्पनीया सा घण्टाभरणाभूषिता ॥ ईदृशीं कल्पयित्वा तु स्वर्णशृङ्गीं तु कारयेत् ॥

ତାହାର ପୁଛ ଭାଗରେ ଯଥାବିଧି ବିନ୍ୟାସ କରି ଘଣ୍ଟା-ଆଭରଣରେ ଭୂଷିତ କରିବା ଉଚିତ। ଏଭଳି ତିଆରି କରି ପରେ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣଶୃଙ୍ଗ ଯୁକ୍ତ କରାଯିବ।

Verse 84

कांस्यदोहां रौप्यखुरां पूर्वधेनुविधानतः ॥ कृत्वा तां ब्राह्मणायाशु दद्याच्चैव नराधिप ॥

ପୂର୍ବୋକ୍ତ ଗୋଦାନ-ବିଧାନ ଅନୁସାରେ କାଂସ୍ୟର ଦୋହନପାତ୍ର ଓ ରୌପ୍ୟ ଖୁର ଯୁକ୍ତ କରି ତାହାକୁ ତିଆରି କରି, ହେ ନରାଧିପ, ଶୀଘ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 85

सा तु षोडशभिः कार्या चतुर्भिर् वत्सको भवेत् ॥ नासा गन्धमयी तस्या जिह्वा गुडमयी शुभा ॥

ସେ (ଧେନୁ-ପ୍ରତିମା) ଷୋଳଟି ଅଂଶ/ଉପାଦାନରେ କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ବଛଡ଼ାଟି ଚାରିଟି ଅଂଶରେ ହେବ। ତାହାର ନାସା ସୁଗନ୍ଧିତ ଦ୍ରବ୍ୟର, ଏବଂ ଶୁଭ ଜିଭ ଗୁଡ଼ର କରିବା ଉଚିତ।

Verse 86

सर्वौषधिसमायुक्तां मन्त्रपूतां तु दापयेत् ॥ अन्नं मे जायतामन्यत् पानं सर्वरसास्तथा ॥

ସମସ୍ତ ଔଷଧିରେ ଯୁକ୍ତ ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର କରି ତାହାକୁ ଦାନ କରାଇବା ଉଚିତ— ‘ମୋ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉ, ଏବଂ ସର୍ବରସଯୁକ୍ତ ପାନ ମଧ୍ୟ ହେଉ’ ବୋଲି।

Verse 87

सर्वं सम्पादयास्माकं तिलधेनो द्विजार्पिता ॥ गृह्णामि देवि त्वां भक्त्या कुटुम्बार्थं विशेषतः ॥

‘ହେ ତିଳଧେନୁ, ଦ୍ୱିଜ (ବ୍ରାହ୍ମଣ)ଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ ହୋଇ ଆମ ପାଇଁ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କର। ହେ ଦେବୀ, ମୁଁ ଭକ୍ତିରେ ତୁମକୁ ଗ୍ରହଣ କରୁଛି—ବିଶେଷତଃ କୁଟୁମ୍ବହିତ ପାଇଁ।’

Verse 88

भजस्व कामान्मां देवि तिलधेनो नमोऽस्तु ते ॥ एवंविधां ततो दद्यात्तिलधेनुं नृपोत्तम ॥

‘ହେ ଦେବୀ ତିଳଧେନୁ, ମୋର କାମନା ପୂରଣ କର; ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।’ ତାପରେ, ହେ ନୃପୋତ୍ତମ, ଏପରି ତିଳଧେନୁ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 89

कृष्णाजिनं धेनुवासो नन्दितां कल्पितां शुभाम् ॥ सूत्रेण सूत्रितां कृत्वा सर्वरत्नसमन्विताम् ॥

ଗୋର ଆବରଣରୂପେ କୃଷ୍ଣାଜିନ ଦେଇ, ତାହାକୁ ଶୁଭ ଓ ଶୋଭନ ଭାବେ ଗଢ଼ି, ସୂତ୍ରରେ ବାନ୍ଧି, ସର୍ବ ରତ୍ନରେ ସମନ୍ୱିତ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 90

सर्वकामसमावाप्तिं कुरुते नात्र संशयः ॥ यश्चेदं शृणुयाद्भक्त्या कुर्यात्कारयतेऽपि वा ॥

ଏହା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛିତ କାମନାର ସିଦ୍ଧି କରାଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଯେ ଭକ୍ତିରେ ଏହା ଶୁଣେ, ସେ ନିଜେ କରୁ କି କରାଉ, (ଫଳ ପାଏ)।

Verse 91

तस्य सद्यो भवेल्लक्ष्मीरायुर् वित्तं सुतः सुखम् ॥ दृष्ट्वा तु मण्डलगतं देवं देव्याः समन्वितम् ॥

ତାହା ପାଇଁ ସତ୍ୱର ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଉଦୟ ହୁଏ—ଆୟୁ, ଧନ, ପୁତ୍ର ଓ ସୁଖ ମିଳେ। ଏବଂ ମଣ୍ଡଳସ୍ଥ ଦେବଙ୍କୁ ଦେବୀସହ ଦର୍ଶନ କଲେ (ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟ ହୁଏ)।

Verse 92

सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोकं च गच्छति ॥ गोमये मण्डले कृत्वा गोचर्म्म तदनन्तरम् ॥

ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁଲୋକକୁ ଯାଏ। ଗୋମୟରେ ମଣ୍ଡଳ କରି, ତାହା ପରେ (ତା’ଉପରେ) ଗୋଚର୍ମ ରଖିବା ଉଚିତ।

Verse 93

क्षीरवृक्षसमुद्भूतं दन्तकाष्ठं समन्त्रकम् ॥ भक्षयित्वा स्वपे्युर्हि देवदेवस्य सन्निधौ

କ୍ଷୀରବୃକ୍ଷରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦନ୍ତକାଷ୍ଠକୁ ମନ୍ତ୍ରସହିତ ଚବାଇ/ବ୍ୟବହାର କରି, ପରେ ଦେବଦେବଙ୍କ ସନ୍ନିଧିରେ ଶୟନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 94

अनिरुद्धं तथा पूज्य पश्चिमे चोत्तरे तथा ॥ पूजयेद्वासुदेवं तु सर्वपातकशान्तिदम्

ସେହିପରି ପଶ୍ଚିମେ ଓ ଉତ୍ତରେ ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବ; ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାପ ଶାନ୍ତିକର ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆରାଧନା କରିବ।

Verse 95

भवेदव्याहतं ज्ञानं श्रीमान्विप्रो विचक्षणः ॥ किं पुनर्नवभिः स्नातो नरः पातकवर्जितः

ଜ୍ଞାନ ଅବ୍ୟାହତ ହୁଏ; ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଓ ବିଚକ୍ଷଣ ହୁଏ—ତେବେ ନବବିଧ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ନର କେତେ ଅଧିକ ପାପବର୍ଜିତ ହେବ!

Verse 96

दीक्षितात्मा पुनर्भूत्वा वराहं शृणुयाद्यदि ॥ तेन वेदपुराणानि सर्वे मन्त्राः ससंग्रहाः

ଦୀକ୍ଷିତାତ୍ମା ହୋଇ ଯଦି କେହି ବରାହଙ୍କ (ଉପଦେଶ) ଶୁଣେ, ତେବେ ତାହାରେ ବେଦ-ପୁରାଣ ଓ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ସଂଗ୍ରହ ସହିତ ଯେନ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇଯାଏ।

Verse 97

अन्नं देहि सदा राजन् सर्वकालसुखावहम् ॥ अन्नेन चैव दत्तेन किं न दत्तं महीतले

ହେ ରାଜନ୍, ସଦା ଅନ୍ନଦାନ କର; ଏହା ସର୍ବକାଳ ସୁଖଦାୟକ। ଅନ୍ନ ଦାନ ହେଲେ ପୃଥିବୀରେ ଦାନ ହୋଇନଥିବା କ’ଣ ରହିଯାଏ?

Verse 98

तत्र प्राग्जन्ममूर्त्तिश्च पुरा दग्धा महात्मनः ॥ तत्रास्थीनि स सङ्गृह्य लिहन्नास्ते स पार्थिवः

ସେଠାରେ ସେହି ମହାତ୍ମାଙ୍କର ପୂର୍ବଜନ୍ମର ଦେହମୂର୍ତ୍ତି ପୂର୍ବରୁ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିଲା; ସେଠାର ଅସ୍ଥିଗୁଡ଼ିକୁ ସଂଗ୍ରହ କରି ସେ ରାଜା ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଚାଟୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଲେ।

Verse 99

तच्छृणुष्व नरव्याघ्र कथ्यमानं मयाऽनघ ॥ आसीद्राजा पुराकल्पे विनीताश्वातिविश्रुतः

ହେ ନରବ୍ୟାଘ୍ର, ହେ ଅନଘ! ମୋ ଦ୍ୱାରା କଥିତ ଏହି କଥା ଶୁଣ। ପୁରାକଳ୍ପରେ ବିନୀତାଶ୍ୱ ନାମକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜା ଥିଲେ।

Verse 100

विनीताश्व उवाच ॥ कथं सा दीयते ब्रह्मंस्तिलधेनुर्जिगीषुभिः ॥ भुङ्क्ते स्वर्गं च विप्रेन्द्र तन्ममाचक्ष्व पृच्छतः

ବିନୀତାଶ୍ୱ କହିଲେ: ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ବିଜୟ ଇଚ୍ଛୁକମାନେ ତିଳଧେନୁ କିପରି ଦାନ କରନ୍ତି? ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର! ତାହାଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗଭୋଗ କିପରି ହୁଏ? ମୁଁ ପଚାରୁଛି, ମୋତେ କହ।