Adhyaya 99: The Greatness and Rite of the Sesame-Cow (Tiladhenu) Gift
Tiladhenumāhātmya
Ritual-Manual (Dāna and Dīkṣā) with Embedded Ethical-Discourse (Food-giving and Social Welfare)
পৃথিৱীৰ সৈতে সংলাপত বৰাহ ভগৱানে এক মুক্তিদায়ক বৈষ্ণৱ আচাৰ-কাৰ্যসূচী বৰ্ণনা কৰে, যিয়ে মহাপাপ নাশ কৰি সমৃদ্ধি পুনৰ স্থাপন কৰে। কাৰ্ত্তিক মাহৰ শুক্ল দ্বাদশী, লগতে সংক্রান্তি আৰু গ্ৰহণসমূহত মণ্ডলাৰ ভিতৰত নাৰায়ণৰ দৰ্শন-উপাসনাক কেন্দ্ৰ কৰি বিধান দিয়া হৈছে। এক বছৰৰ গুৰুঃ-শিষ্য পৰীক্ষা, দীক্ষাৰ পূৰ্বপ্ৰস্তুতি, মণ্ডলা নিৰ্মাণ, দিকপাল আৰু ব্যূহ-দেৱতা (বাসুদেৱ, সংকর্ষণ/বল, প্ৰদ্যুম্ন, অনিরুদ্ধ) স্থাপন-পূজা, মন্ত্র-হোম, আৰু ন’টা কুম্ভেৰে লক্ষ্যভেদে স্নান (শান্তি, পাপনাশ, জ্ঞান, ধন) উল্লেখ আছে। দৃষ্টান্তত অন্নদান অৱহেলা কৰাৰ ফলত ৰজা শ্বেত মৃত্যুৰ পিছত ক্ষুধাত কষ্ট পায়; তেতিয়া তিলধেনু গঢ়ি দান কৰাৰ বিধি শিকোৱা হয়। অধ্যায়ে আচাৰজনিত পুণ্যক সামাজিক নীতিশাস্ত্ৰৰ সৈতে জোৰে—অন্ন আৰু সম্পদ বণ্টনেই পৃথিৱীৰ শৃঙ্খলা আৰু মানৱকল্যাণ ধৰি ৰাখে।
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 99
Verse 1
अथ तिलधेनुमाहात्म्यम् ॥ धरन्युवाच ॥ या सा माया शरीरात्तु ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः ॥ गायत्र्यष्टभुजा भूत्वा चैव त्रासुरमयोदधयत्
এতিয়া তিলধেনুৰ মাহাত্ম্য বৰ্ণনা। ধৰণীয়ে ক’লে: ব্ৰহ্মাৰ দেহৰ পৰা উদ্ভূত সেই মায়া—যাৰ জন্ম অব্যক্ত—আঠ বাহুযুক্ত গায়ত্ৰী হৈ অসুৰ ত্ৰাসুৰৰ সৈতে যুদ্ধত প্ৰবৃত্ত হ’ল।
Verse 2
सैव नन्दा भवेद्देवी देवकार्यचिकीर्षया ॥ महिषाख्यासुरवधं कुर्वती ब्रह्मणेरिता
সেই একেই শক্তি দেৱকাৰ্য সম্পাদনৰ ইচ্ছাৰে দেৱী নন্দা হ’ল। ব্ৰহ্মাৰ প্ৰেৰণা অনুসাৰে, তেওঁ মহিষাখ্য অসুৰক বধ কৰিলে।
Verse 3
वैष्णव्याख्या ततो देव कथमेतद्धि शंस मे ॥ श्रीवराह उवाच ॥ द्वयं जगद्धिता देवी गङ्गा शङ्कर सुप्रिया ॥
তেতিয়া (দেৱীয়ে ক’লে): “হে প্ৰভু, বৈষ্ণৱীৰ এই বৃত্তান্ত কেনেকৈ বুজিব লাগে, সম্পূৰ্ণকৈ মোক কওক।” শ্ৰী বৰাহ ক’লে: “হে দেৱী, জগতৰ হিতৰ বাবে দুটা তত্ত্ব আছে—গঙ্গা দেৱী, যি শংকৰৰ অতি প্ৰিয়া।”
Verse 4
क्वचित्किंचिद्भवेद्दत्तं स्वपदं वेद सर्ववित् ॥ स्वायम्भुवे हतो दैत्यो वैष्णव्या मन्दरे गिरौ ॥
কেতিয়াবা কিছুমান দানস্বৰূপে প্ৰদান হয়; সৰ্ববিত্ (সৰ্বজ্ঞ) জনাই নিজৰেই পদ। স্বায়ম্ভুৱ মন্বন্তৰত মন্দৰ পৰ্ব্বতত বৈষ্ণৱীয়ে এটা দৈত্য বধ কৰিছিল।
Verse 5
महिषाख्यः परः पश्चात्स वै चैत्रासुरो हतः ॥ नन्दया निहतो विन्ध्ये महाबलपराक्रमः ॥
তাৰ পাছত ‘মহিষ’ নামৰ আন এজন বধ হ’ল; সেই চৈত্ৰাসুৰেই নিহত হৈছিল। মহাবল আৰু পৰাক্ৰমশালী সেইজন বিন্ধ্য অঞ্চলত নন্দাৰ দ্বাৰা বধ প্ৰাপ্ত হ’ল।
Verse 6
अथवा ज्ञानशक्तिः सा महिषोऽज्ञानमूर्त्तिमान् ॥ अज्ञानं ज्ञानसाध्यं तु भवतीति न संशयः ॥
অথবা তাই জ্ঞানশক্তি, আৰু ‘মহিষ’ অজ্ঞানৰ মূৰ্তিমান ৰূপ। অজ্ঞান জ্ঞান দ্বাৰাই নাশ কৰিব লাগে—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।
Verse 7
मूर्त्तिपक्षे चेतिहासममूर्ते चैवगद्धृदि ॥ ख्याप्यते वेदवाक्यैश्च इह सा वेदवादिभिः ॥
মূৰ্তিৰ দিশত ই ‘ইতিহাস’ বুলি কোৱা হয়; আৰু অমূৰ্ত দিশত ই হৃদয়ত ধাৰিত থাকে। ইয়াত বেদবাক্যৰ দ্বাৰা, বেদানুসাৰী বক্তাসকলে ইয়াক প্ৰকাশ কৰিছে।
Verse 8
इदानीं शृणु मे देवि पञ्चपातकनाशनम् ॥ यजनं देवदेवस्य विष्णोः पुत्रवसुप्रदम् ॥
এতিয়া, হে দেবী, মোৰ কথা শুনা—পাঁচ মহাপাতক নাশ কৰা উপায়: দেৱদেৱ বিষ্ণুৰ বিধিপূৰ্বক যজন/পূজা, যি পুত্ৰ আৰু ধন-সম্পদ প্ৰদান কৰে।
Verse 9
इह जन्मनि दारिद्र्यव्याधिकुष्ठादिपीडितः ॥ अलक्ष्मीवानपुत्रस्तु यो भवेत्पुरुषो भुवि ॥
এই জন্মতেই পৃথিৱীত কোনো পুৰুষ দাৰিদ্ৰ্য, ৰোগ, কুষ্ঠ আদি দুখে পীড়িত হ’ব পাৰে—সৌভাগ্যহীন আৰু অপুত্ৰ।
Verse 10
नारायणं परं देवं यः पश्यति विधानतः ॥ आचार्यदर्शितं देवि मन्त्रमूर्तिमयोनिजम् ॥
হে দেবী, যি কোনো ব্যক্তি বিধিপূৰ্বক নাৰায়ণ পৰম দেৱক দর্শন কৰে—আচার্যই দেখুওৱা মন্ত্রমূৰ্তি, অযোনিজ (অজন্মা) ৰূপে—
Verse 11
कार्तिके मासि शुक्लायां द्वादश्यां तु विशेषतः ॥ सर्वासु वा यजेद्देवं द्वादशीषु विधानतः ॥
কাৰ্তিক মাহত, বিশেষকৈ শুক্ল পক্ষৰ দ্বাদশীত; অথবা সকলো দ্বাদশীতেই—বিধি অনুসাৰে দেৱক পূজা কৰা উচিত।
Verse 12
ब्राह्मणक्षत्रियविशां भक्तानां तु परीक्षनम् ॥ संवत्सरं गुरुः कुर्याज्जातिशौचक्रियादिभिः ॥
ব্ৰাহ্মণ, ক্ষত্ৰিয় আৰু বৈশ্য ভক্তসকলৰ পৰীক্ষা বিষয়ে—গুৰুৱে এক বছৰ ধৰি জন্ম-জাতি, শৌচ-শুদ্ধিৰ আচাৰ আৰু আন আন ক্ৰিয়াদি মানদণ্ডে (তেওঁলোকক) পৰীক্ষা কৰিব লাগে।
Verse 13
संक्रान्त्यां वा महाभागं चन्द्रसूर्यग्रहे तथा ॥ यः पश्यति हरिं देवि पूजितं गुरुणा शुभे ॥
হে শুভে দেবি! যি কোনো ব্যক্তি সংক্রান্তিত বা চন্দ্ৰ-সূৰ্য গ্ৰহণৰ সময়ত, গুৰুৱে বিধিপূৰ্বক পূজিত হৰিৰ দৰ্শন কৰে, সি বিশেষ ফল লাভ কৰে।
Verse 14
तस्य सद्यो भवेत् तुष्टिः पापध्वंसश्च जायते ॥ सामान्यदेवतानां च भवतीति न संशयः ॥
তেনে ব্যক্তিৰ তৎক্ষণাৎ তৃপ্তি হয় আৰু পাপধ্বংস জন্মে; আৰু সাধাৰণ দেবতাসকলৰ ক্ষেত্ৰতো ফল লাভ হয়—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।
Verse 15
उपासन्नं ततो ज्ञात्वा हृदयेनावधारयेत् ॥ तेऽपि भक्तिमतो ज्ञात्वा त्वात्मानं परमेश्वरम् ॥
তাৰ পাছত (দেৱতা) যথাযথভাৱে উপাসিত বুলি জানি, হৃদয়ে দৃঢ়ভাৱে ধাৰণ কৰিব লাগে। তেওঁলোকেও ভক্তক চিনাক্ত কৰি, তোমাক—নিজ আত্মাস্বৰূপক—পৰমেশ্বৰ বুলি জানে।
Verse 16
संवत्सरं गुरोर्भक्तिं कुर्युर् विष्णोरिवाचलाम् ॥ संवत्सरे ततः पूर्णे गुरुं चैव प्रसादयेत् ॥
এটা বছৰৰ বাবে তেওঁলোকে গুৰুৰ প্ৰতি ভক্তি কৰিব—বিষ্ণুৰ প্ৰতি ভক্তিৰ দৰে অচল। তাৰ পাছত বছৰ পূৰ্ণ হ’লে গুৰুকো যথাযথভাৱে প্ৰসন্ন কৰিব।
Verse 17
भगवंस्त्वत्प्रसादेन संसारार्णवतारणम् ॥ इच्छामस्त्वैहिकीं लक्ष्मीं विशेषेण तपोधन ॥
হে ভগৱন! তোমাৰ প্ৰসাদে আমি সংসাৰ-অৰ্ণৱ পাৰ হ’ব বিচাৰোঁ; আৰু আমি এইহিকী লক্ষ্মীও কামনা কৰোঁ, বিশেষকৈ, হে তপোধন।
Verse 18
एवमभ्यर्च्य मेधावी गुरुं विष्णुमिवाग्रतः ॥ अभ्यर्चितस्तैः सोऽप्याशु दशम्यां कार्त्तिकस्य तु ॥
এইদৰে মেধাৱী জনে সন্মুখত গুৰুক বিষ্ণুৰ দৰে আৰাধনা কৰে। তেওঁলোকৰ দ্বাৰা পূজিত হ’লে গুৰুও কাৰ্ত্তিক মাহৰ দশমীত শীঘ্ৰে…
Verse 19
स्वप्नान्दृष्ट्वा गुरोरग्रे श्रावयेत विचक्षणः ॥ ततः शुभाशुभे तत्र लक्षयेत्परमो गुरुः ॥
স্বপ্ন দেখাৰ পিছত, বিচক্ষণ জনে সেয়া গুৰুৰ আগত বৰ্ণনা কৰি শুনাব। তাৰ পাছত তাত থকা শুভ-অশুভৰ লক্ষণ উৎকৃষ্ট গুৰুৱে নিৰ্ণয় কৰিব।
Verse 20
एकादश्यामुपोष्यैवं स्नात्वा देवालयं व्रजेत् ॥ गुरुश्च मण्डलं भूमौ कल्पितायां तु वर्त्तयेत् ॥
এইদৰে একাদশীত উপবাস কৰি স্নান কৰি, মানুহে দেৱালয়লৈ যাব। আৰু গুৰুৱে প্ৰস্তুত কৰা ভূমিত মণ্ডল স্থাপন/বিন্যাস কৰিব।
Verse 21
लक्षणैर्विविधैर्भूमिं लक्षयित्वा विधानतः ॥ षोडशारं लिखेच्चक्रं सर्वतोभद्रमेव च ॥
বিধি অনুসাৰে নানাবিধ লক্ষণেৰে ভূমি চিহ্নিত কৰি, ষোড়শ-আৰযুক্ত চক্র আৰু ‘সৰ্বতোভদ্ৰ’ নামৰ সৰ্বমঙ্গল নকশাও আঁকিব।
Verse 22
अथवा अष्टपत्रं च लिखित्वा दर्शयेद्बुधः ॥ नेत्रबन्धं तु कुर्वीत सितवस्त्रेण यत्नतः ॥
অথবা অষ্টপত্ৰযুক্ত নকশা আঁকি, বিদ্বানজনে সেয়া দেখুৱাব। তাৰ পাছত সাদা বস্ত্ৰেৰে যত্ন কৰি নেত্ৰবন্ধ (চোখ ঢাকনি) বান্ধিব।
Verse 23
वर्णानुक्रमतः शिष्यान्पुष्पहस्तान्प्रवेशयेत्॥ नवनाभं यदा कुर्यान्मण्डलं वर्णकैर्बुधः॥
বৰ্ণানুক্ৰম অনুসাৰে, হাতে পুষ্প ধৰি শিষ্যসকলক প্ৰৱেশ কৰাব লাগে। যেতিয়া বিদ্বানজনে ৰঙীন গুড়ি/ৰঞ্জকেৰে নৱ-নাভ মণ্ডল ৰচনা কৰে, তেতিয়া বিধি অনুসাৰে ক্ৰিয়া আগবাঢ়ে।
Verse 24
तदानिं पूर्वतो देवमिन्द्रपूर्वं तु पूजयेत्॥ लोकपालैः समं पूज्य अग्निं सम्पूजयेत्छुभे॥
তাৰ পাছত পূৰ্ব দিশত দেবতাক পূজা কৰিব লাগে—প্ৰথমে ইন্দ্ৰক। লোকপালসকলৰ সৈতে একেলগে পূজা কৰি, হে শুভে, অগ্নিকো যথাবিধি সম্পূজিত কৰিব লাগে।
Verse 25
स्वदिक्षु तद्वद्याम्यायां नैर्ऋत्यां निरृतिं न्यसेत्॥ वरुणं वारुणायां च वायुम् वायव्यतो न्यसेत्॥
নিজ নিজ দিশত সেইদৰে স্থাপন কৰিব লাগে: দক্ষিণ দিশত, আৰু দক্ষিণ-পশ্চিমত নিৰৃতি দেবীক ন্যাস কৰিব। পশ্চিম দিশত বৰুণক, আৰু উত্তৰ-পশ্চিম দিশত বায়ুক ন্যাস কৰিব।
Verse 26
धनदं चोत्तरे न्यस्य रुद्रमीशानगोचरे। पूज्यैवं तु विधानॆन दिक्षेत्रेषु व्यवस्थिताम्॥
উত্তৰ দিশত ধনদ (কুবেৰ)ক ন্যাস কৰি, আৰু ঈশান-গোচৰত (উত্তৰ-পূৰ্ব) ৰুদ্ৰক স্থাপন কৰিব। এইদৰে বিধান অনুসাৰে পূজা কৰি, দিশা-ক্ষেত্ৰসমূহত অৱস্থিত দেবতাসকলক সুস্থিৰভাৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰিব।
Verse 27
पद्ममध्ये तथा विष्णुमर्च्चयेत्परमेश्वरम्॥ पूर्वपत्रे बलं पूज्य प्रद्युम्नं दक्षिणे तथा॥
তাৰ পাছত পদ্মৰ মধ্যভাগত পৰমেশ্বৰ বিষ্ণুক অৰ্চনা কৰিব লাগে। পূৰ্ব পাঁপৰিত বলক পূজা কৰিব, আৰু সেইদৰে দক্ষিণ পাঁপৰিত প্ৰদ্যুম্নক পূজা কৰিব।
Verse 28
ऐशान्यां विन्यसेच्छङ्खमाग्नेय्यां चक्रमेव तु॥ याम्यायां तु गदां पूज्य वायव्यां पद्ममेव च॥
ঈশান কোণত শঙ্খ স্থাপন কৰিব; আগ্নেয় কোণত নিশ্চয়েই চক্ৰ। যাম্য দিশত গদাৰ পূজা কৰিব আৰু বায়ব্য দিশত পদ্মো স্থাপন কৰিব।
Verse 29
ऐशान्यां मुसलं पूज्य दक्षिणे गरुडं न्यसेत्॥ वामतो विन्यसेल्लक्ष्मीं देवदेवस्य बुद्धिमान्॥
ঈশান কোণত মুসল (মোচনি/দণ্ড) পূজা কৰিব; দক্ষিণ দিশত গৰুড়ক স্থাপন কৰিব। বুদ্ধিমান জনে দেবদেৱৰ লক্ষ্মীক বাওঁফালে স্থাপন কৰিব।
Verse 30
वैष्णवं कलशं चैव नवमं तत्र कल्पयेत्॥ स्नापयेन्मुक्तिकामं तु वैष्णवेन घटेन ह॥
তাত নবম বস্তু ৰূপে বৈষ্ণৱ কলশো প্ৰস্তুত কৰিব। মুক্তি কামনা কৰা জনক সেই বৈষ্ণৱ ঘটৰে স্নান কৰাব, নিশ্চয়।
Verse 31
धनुश्चैव तु खड्गं तु देवस्य पुरतो न्यसेत्। श्रीवत्सं कौस्तुभं चैव नवमं तत्र कल्पयेत्॥
দেৱতাৰ সন্মুখত ধনু আৰু খড্গ স্থাপন কৰিব। তাত শ্ৰীবৎস আৰু কৌস্তুভ চিহ্নো নবম বস্তু ৰূপে সজাব।
Verse 32
एवं पूज्य यथान्यायं देवदेवं जनार्द्दनम्॥ दलॆषु दिक्षु विन्यस्य अष्टौ कुम्भान्विधानतः॥
এইদৰে বিধি অনুসাৰে দেবদেৱ জনাৰ্দনক পূজা কৰি, পাঁপৰি আৰু দিশসমূহত বিন্যাস কৰি, নিৰ্দিষ্ট বিধান মতে আঠটা কুম্ভ স্থাপন কৰিব।
Verse 33
श्रीकामं स्नापयेत् तद्वद् ऐन्द्रेण तु घटेन ह ॥ प्राज्यप्रतापकामं च आग्नेयेन तु स्नापयेत् ॥
যি শ্ৰী-সমৃদ্ধি কামনা কৰে, তাক সেই একে বিধিৰে ইন্দ্ৰ-সংস্কৃত ঘটৰ জলে স্নান কৰাব লাগে; আৰু যি প্ৰচুৰ তেজ আৰু পৰাক্ৰম কামনা কৰে, তাক অগ্নি-সংস্কৃত ঘটৰ জলে স্নান কৰাব লাগে।
Verse 34
मृत्युञ्जयविधानाय याम्येन स्नपनं तथा ॥ दुष्टप्रध्वंसनायालं नैऋतेन विधीयते ॥
‘মৃত্যুঞ্জয়’ বিধান সম্পাদনৰ বাবে যম-সম্পৰ্কীয় ঘটৰ জলে একেদৰে স্নান কৰাব লাগে; আৰু দুষ্ট তথা হানিকাৰক শক্তিৰ যথেষ্ট ধ্বংসৰ বাবে নিৰৃতি-সম্পৰ্কীয় ঘটৰ দ্বাৰা এই বিধি নিৰ্ধাৰিত।
Verse 35
शान्तये वारुणेनाशु पापनाशाय वायवे ॥ द्रव्यसम्पत्तिकामस्य कौबेरेण विधीयते ॥
শান্তিৰ বাবে শীঘ্ৰে বৰুণ-সম্পৰ্কীয় ঘটৰ জলে (স্নান) কৰিব লাগে; পাপনাশৰ বাবে বায়ু-সম্পৰ্কীয়; আৰু ধন-সম্পত্তি কামনা কৰা লোকৰ বাবে কুবেৰ-সম্পৰ্কীয় ঘটৰ দ্বাৰা বিধি নিৰ্ধাৰিত।
Verse 36
रौद्रेण ज्ञानहेतोश्च लोकपालपदाप्तये ॥ एकैकेन नरः स्नातः सर्वपापविवर्जितः ॥
ৰুদ্ৰ-সম্পৰ্কীয় (ঘট) দ্বাৰা জ্ঞানলাভৰ হেতু; আৰু লোকপাল-পদ লাভৰ বাবে (স্নান)। একে একে প্ৰতিটোৰে স্নান কৰিলে মানুহ সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।
Verse 37
जायते विष्णुसदृशः सद्यो राजाथवा भवेत् ॥ अथवा दिक्षु सर्वासु यथासंख्येन लोकपान् ॥ पूजयीता स्वशास्त्रोक्तविधानेन विधानवित् ॥
সেই ব্যক্তি তৎক্ষণাৎ বিষ্ণু-সদৃশ হয়, অথবা তৎক্ষণাৎ ৰজা হ’ব পাৰে। অথবা বিধান-বিদ্ ব্যক্তি নিজৰ শাস্ত্ৰত উক্ত পদ্ধতি অনুসাৰে, সকলো দিশত লোকপালসকলক যথাক্ৰমে পূজা কৰিব লাগে।
Verse 38
एवं सम्पूज्य देवान्श्च लोकपालान् प्रसन्नधीः ॥ पश्चात्प्रदक्षिणान् शिष्यान् बद्धनेत्रान् प्रवेशयेत् ॥ आग्नेयी वारुणी दग्धा वायुना विधिना ततः ॥
এইদৰে প্ৰসন্নচিত্তে দেৱতা আৰু লোকপালসকলক সম্পূৰ্ণ পূজা কৰি, তাৰ পাছত প্ৰদক্ষিণা কৰা শিষ্যসকলক চকু বাঁধি ভিতৰলৈ প্ৰৱেশ কৰাব। তাৰ পিছত বিধি অনুসাৰে অগ্নি আৰু বৰুণ-সম্বন্ধীয় কৰ্ম বায়ুৰ দ্বাৰা ‘দগ্ধ’ কৰি শুদ্ধ কৰা হয়।
Verse 39
सौमेनाप्यायिता पश्चाच्छ्रावयेत्समयान्बुधः ॥ अनिन्द्यान्ब्राह्मणान्वेदान्विष्णुं ब्रह्माणमेव च ॥
সোম-সম্বন্ধীয় তত্ত্বে আপ্যায়িত (সতেজ) হোৱাৰ পাছত, বুদ্ধিমান আচার্যই তাৰ পিছত সময় (অনুশাসনৰ নিয়ম) শুনাব—নিন্দাহীন ব্ৰাহ্মণ, বেদসমূহ, বিষ্ণু আৰু ব্ৰহ্মাৰ বিষয়েও।
Verse 40
रुद्रमादित्यमग्निं च लोकपालग्रहांस्ततः ॥ गुरूंश्च वैष्णवांश्चापि पुरुषः पूर्वदीक्षितः ॥
তাৰ পাছত ৰুদ্ৰ, আদিত্য আৰু অগ্নিক সন্মান কৰিব; তাৰ পিছত লোকপাল আৰু গ্ৰহ-শক্তিসকলক; আৰু গুৰুসকল আৰু বৈষ্ণৱসকলকো—এই সকলো পূৰ্বে দীক্ষিত পুৰুষে কৰিব।
Verse 41
एवं तु समयं ख्याप्य पश्चाद्धोमं तु कारयेत् ॥ ॐ नमो भगवते सर्वरूपिणे हुं फट् स्वाहा ॥
এইদৰে সময় (ব্ৰত-নিয়ম) ঘোষণা কৰি, তাৰ পাছত হোম কৰাব; (এই মন্ত্রে): “ওঁ নমো ভগৱতে সৰ্বৰূপিণে হুঁ ফট্ স্বাহা।”
Verse 42
षोडशाक्षरमन्त्रेण होमयेज्ज्वलिताग्नये ॥ गर्भाधानादिकाश्चैव क्रियाः समवघारयेत् ॥
ষোড়শাক্ষৰ মন্ত্রে জ্বলন্ত অগ্নিত হোম (আহুতি) দিব; আৰু গৰ্ভাধানৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা আদি-অন্ত অন্যান্য ক্ৰিয়াসমূহো বিধিমতে বুজি গ্ৰহণ কৰিব।
Verse 43
त्रिभिराहुतिभिश्चापि देवदेवस्य सन्निधौ ॥ होमान्ते दीक्षितः पश्चाद्दद्याच्च गुरुदक्षिणाम्
দেৱদেৱৰ সন্নিধিত তিনিটা আহুতি সহ; হোম সমাপ্ত হ’লে দীক্ষিত জনে তাৰ পিছত গুৰুদক্ষিণা অৰ্পণ কৰিব।
Verse 44
हस्त्यश्वकटाकादीनि हेमग्रामादिकं नृपः ॥ दद्याच्च गुरवे प्राज्ञो मध्यमे मध्यमं तथा
বিবেচক ৰজাই গুৰুলৈ হাতী, ঘোঁৰা, গাড়ী-ৰথ আদি, লগতে ‘গ্ৰাম’ মাপে সোণ আৰু তদ্ৰূপ মূল্যবান বস্তু দান কৰিব; আৰু মধ্যম অৱস্থাত মধ্যম দানেই দিব।
Verse 45
एवं कृते तु यत्पुण्यं माहात्म्यं जायते धरे ॥ तत्र शक्यं तु गदितुमपि वर्षशतैरपि
এইদৰে কৰা হ’লে পৃথিৱীত যি পুণ্য আৰু মাহাত্ম্য উদ্ভৱ হয়, সেয়া শত বছৰৰ ভিতৰতো সম্পূৰ্ণকৈ বৰ্ণনা কৰা সম্ভৱ নহয়।
Verse 46
जप्ताः स्युः पुष्करे तीर्थे प्रयागे सिन्धुसङ्गमे ॥ देवागारे कुरुक्षेत्रे वाराणस्यां विशेषतः
পুষ্কৰ তীৰ্থত, প্ৰয়াগত, সিন্ধুৰ সঙ্গমত, দেৱাগাৰত (মন্দিৰত), কুৰুক্ষেত্ৰত, আৰু বিশেষকৈ বাৰাণসীত—এইবোৰ জপৰূপে পাঠ কৰিব লাগে।
Verse 47
ग्रहणे विषुवे चैव यत्फलं जपतां भवेत् ॥ तत्फलं द्विगुणं तस्य दीक्षितो यः शृणोति च
গ্ৰহণত বা বিষুৱ/অয়নত জপ কৰোঁতাসকলৰ যি ফল হয়, সেই ফল পাঠ শুনিও থকা দীক্ষিত জনৰ বাবে দ্বিগুণ হয়।
Verse 48
देवा अपि तपः कृत्वा ध्यायंति च वदंति च ॥ कदा नो भारते वर्षे जन्म स्याद्भूतधारिणि
দেৱতাসকলেও তপস্যা কৰি ধ্যান কৰে আৰু কয়: ‘হে ভূতধাৰিণী, আমাৰ বাবে ভাৰত-বৰ্ষত জন্ম কেতিয়া হ’ব?’
Verse 49
दीक्षिताश्च भविष्यामो वराहं शृणुमः कथम् ॥ वराहं षोडशात्मानं त्यक्त्वा देहं कदा वयम्
‘আমি সকলোৱে দীক্ষিত হ’ম—বৰাহৰ কথা আমি কেনেকৈ শুনিম? দেহ ত্যাগ কৰি ষোড়শাত্মা বৰাহক আমি কেতিয়া লাভ কৰিম?’
Verse 50
यास्यामः परमं स्थानं यद्गत्वा न पुनर्भवेत् ॥ एवं जल्पन्ति विबुधा मनसा चिन्तयन्ति च
‘আমি পৰম স্থানলৈ যাম—য’ত গৈ পুনৰ জন্ম নহয়।’ এইদৰে বিবুধসকল কয় আৰু মনতে চিন্তা কৰে।
Verse 51
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ॥ वसिष्ठस्य च संवादं श्वेतस्य च महात्मनः
ইয়াতো তেওঁলোকে এক প্ৰাচীন ইতিহাস উদাহৰণ দিয়ে—বসিষ্ঠ আৰু মহাত্মা শ্বেতৰ সংবাদ।
Verse 52
स्वर्गवासे स्थितो ह्यासिच्छ्वेतो राजा महायशाः ॥ आसीदिलावृते वर्षे श्वेतो राजा बृहत्तपाः
কাৰণ মহাযশস্বী ৰজা শ্বেত স্বৰ্গবাসত অৱস্থিত আছিল। আৰু বৃহৎ তপস্যাসম্পন্ন ৰজা শ্বেত ইলাবৃত-বৰ্ষতো আছিল।
Verse 53
स महीṃ सकलां देवी सपल्लववनद्रुमाम् ॥ दातुमिच्छन्स चोवाच वसिष्ठं तपसां निधिम् ॥
হে দেবী! অঙ্কুৰ, বন আৰু বৃক্ষসহ সম্পূৰ্ণ পৃথিৱী দান কৰিবলৈ ইচ্ছা কৰি, তেওঁ তপস্যাৰ নিধি বশিষ্ঠক সম্বোধন কৰিলে।
Verse 54
भगवन् दातुमिच्छामि ब्राह्मणेभ्यो वसुन्धराम् ॥ देह्यनुज्ञां स चोवाच वसिष्ठो राजसत्तमम् ॥
তেওঁ ক’লে: “ভগৱন! মই ব্ৰাহ্মণসকলক পৃথিৱী দান কৰিব বিচাৰোঁ; অনুগ্ৰহ কৰি অনুমতি দিওক।” এইদৰে বশিষ্ঠে ৰাজশ্ৰেষ্ঠক ক’লে।
Verse 55
सर्वेषामेव दानानामन्नदानं विशिष्यते ॥ अन्नाद्भवन्ति भूतानि अन्नेनैव च वर्धते ॥
সকলো দানৰ ভিতৰত অন্নদান সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ বুলি গণ্য; অন্নৰ পৰা জীৱসমূহ জন্মে, আৰু অন্নৰ দ্বাৰাই সিহঁতে বৃদ্ধি পায়।
Verse 56
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन अन्नदानं ददस्व भोः ॥ वसिष्ठस्य वचः श्रुत्वा स राजा न तथाकरॊत् ॥
“সেয়ে, হে মহাশয়, সকলো প্ৰচেষ্টাৰে অন্নদান কৰা।” বশিষ্ঠৰ বাক্য শুনিও সেই ৰজাই তেনেদৰে নকৰিলে।
Verse 57
रत्नवस्त्रमलङ्कारान् श्रीमन्ति नगराणि च ॥ यत्किञ्चित्कोषजातं स द्विजानाहूय तद्ददौ ॥
তেওঁ দ্বিজসকলক আহ্বান কৰি ৰত্ন, বস্ত্ৰ, অলংকাৰ, সমৃদ্ধ নগৰসমূহ আৰু কোষত সঞ্চিত যি-কিছু ধন আছিল, সেই সকলো দান কৰিলে।
Verse 58
प्रदत्तं ब्राह्मणस्याथ कुञ्जरानजिनानि च ॥ स कदाचिन्नृपः पृथ्वीं जित्वा परमधर्मवित् ॥
তেওঁ ব্ৰাহ্মণক হাতী আৰু মৃগচৰ্মো দান কৰিলে। আন এক সময়ত সেই ৰজা—পৰম ধৰ্মবিত—পৃথিৱী জয় কৰি…
Verse 59
पुरोहितमुवाचेदं वसिष्ठं जपतां वरम् ॥ भगवन्नश्वमेधानां सहस्रं कर्तुमुत्सहे ॥
তেওঁ জপকাৰসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ গৃহপুৰোহিত বশিষ্ঠক এইদৰে ক’লে: “ভগৱন, মই সহস্ৰ অশ্বমেধ যজ্ঞ সম্পাদন কৰিবলৈ সক্ষম।”
Verse 60
सुवर्णरौप्यताम्राणि यागं कृत्वा द्विजातिषु ॥ दत्तानि तेन राज्ञा वै नान्नं दत्तं तथा जलम् ॥
দ্বিজসকলৰ উদ্দেশ্যে যজ্ঞ সম্পন্ন কৰি সেই ৰজাই নিশ্চয় সোণ, ৰূপ আৰু তাম্ৰ দান কৰিলে; কিন্তু অন্ন দান নকৰিলে, তেনেদৰে জলও নহয়।
Verse 61
वस्तु स्वल्पमिति ज्ञात्वा प्रभुः सोऽन्नं तु नाददत् ॥ एवं विभवयुक्तस्य तस्य राज्ञो महात्मनः ॥
“বস্তু অলপ” বুলি জানি সেই প্ৰভাৱশালী পুৰুষে অন্ন দান নকৰিলে। এইদৰে বিভৱসম্পন্ন সেই মহাত্মা ৰজাৰ অৱস্থা আছিল।
Verse 62
कालधर्मवशाद्देवि मृत्युḥ समभवत्तदा ॥ परलोके वर्तमानः स च राजा महामनाः ॥
হে দেবী, কালধৰ্মৰ বশত তেতিয়া মৃত্যু উপস্থিত হ’ল। আৰু সেই মহানমন ৰজা পৰলোকত গমন কৰি তাত অৱস্থিত হ’ল।
Verse 63
क्षुधया पीडितो ह्यासीत् तृषया च विशेषतः ॥ अनिनायाप्सरोभागं गत्वा श्वेताख्यपर्वतम्
সেইজন ভোকত কাতৰ হৈছিল, আৰু বিশেষকৈ তৃষ্ণাই অধিক পীড়া দিছিল। ‘শ্বেত’ নামৰ পৰ্বতলৈ গৈ তেওঁ অপ্সৰাসকলৰ ভাগৰ এক অংশ তাত আনিলে।
Verse 64
पुनर्विमानमारुह्य दिवमाचक्रमे नृपः ॥ अथ कालेन महता स राजा संशितव्रतः
তাৰ পাছত নৃপতিয়ে পুনৰ বিমানে আৰোহণ কৰি স্বৰ্গলৈ গমন কৰিলে। বহু কাল অতিবাহিত হোৱাৰ পিছত, সেই ৰজা—ব্ৰত-নিয়মত দৃঢ়—তেনে অৱস্থাতেই স্থিত থাকিল।
Verse 65
तान्यस्थीनि लिहन्दृष्टो वसिष्ठेन महात्मना ॥ उक्तश्च तेन किंच त्वं स्वास्थि भुङ्क्षे नराधिप
মহাত্মা বশিষ্ঠে তেওঁক সেই হাড়বোৰ চেলেকি থকা দেখি ক’লে: ‘হে নৰাধিপ, তুমি কিয় নিজৰেই হাড় ভক্ষণ কৰিছা?’
Verse 66
एवमुक्तस्तदा राजा वसिष्ठेन महात्मना ॥ उवाच वचनं चेदं श्वेतो राजा मुनिं तदा
এইদৰে মহাত্মা বশিষ্ঠে কোৱা কথাত সম্বোধিত হৈ, শ্বেত ৰজাই তেতিয়া মুনিক এই বাক্য ক’লে।
Verse 67
भगन् क्षुधितश्चास्मि अन्नपानं पुरा मया ॥ न दत्तं मुनिशार्दूल तेन मां बाधते क्षुधा
‘ভগৱন, মই ক্ষুধিত। পূৰ্বে মই অন্ন-পান দান কৰা নাছিলোঁ, হে মুনিশাৰ্দূল; সেইবাবে ক্ষুধাই মোক পীড়া দিয়ে।’
Verse 68
किं ते करोमि राजेन्द्र क्षुधितस्य विशेषतः ॥ अदत्तं नोपतिष्ठेत कस्यचित्किंचिदुत्तमम्
বসিষ্ঠে ক’লে: হে ৰাজেন্দ্ৰ, বিশেষকৈ তুমি ক্ষুধিত হলে মই তোমাৰ বাবে কি কৰিব পাৰোঁ? যি উত্তম বস্তু দান কৰা নহয়, সি কাকো পুণ্যফলৰূপে লাভ নহয়।
Verse 69
रत्नहेमप्रदानेन भोगवान् जायते नरः ॥ अन्नपानप्रदानेन सर्वकामैस्तु तर्पितः
ৰত্ন আৰু সোণ দান কৰিলে মানুহ ভোগ-সুখভোগী হয়; কিন্তু অন্ন আৰু পানীয় দান কৰিলে সি সকলো কামনাৰে তৃপ্ত হয়।
Verse 70
तन्न दत्तं त्वया राजन् स्तोकं मत्वा नराधिप ॥ श्वेत उवाच ॥ अदत्तस्य च सम्प्राप्तिस्तन्ममाचक्ष्व पृच्छतः
বসিষ্ঠে ক’লে: হে ৰাজন, হে নৰাধিপ, তুচ্ছ বুলি ভাবি তুমি সেয়া দান কৰা নাছিলা। শ্বেত ক’লে: মই সুধিছোঁ—যি দান নকৰে, তাৰ ওপৰত কি ফল বা পৰিণাম আহে, মোক কোৱা।
Verse 71
एवमुक्तस्ततो राज्ञा वसिष्ठो मुनिपुङ्गवः ॥ उवाच च मुनिर्भूयः श्वेतं वाक्यं महानृपम्
ৰাজাই এইদৰে কোৱাত, মুনিসকলৰ অগ্ৰগণ্য বসিষ্ঠে পুনৰ মহাৰাজ শ্বেতক উপদেশময় বাক্য ক’লে।
Verse 72
शिरसा भक्तियुक्तेन याचितोऽसि महामुने ॥ वसिष्ठ उवाच ॥ अस्त्येकं कारणं येन जायते तन्न संशयः
ভক্তিসহ শিৰ নত কৰি, হে মহামুনি, তোমাক প্ৰাৰ্থনা কৰা হৈছে। বসিষ্ঠে ক’লে: যাৰ দ্বাৰা ই জন্মে তেনে এটা মাত্র কাৰণ আছে—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।
Verse 73
स सर्वमेधमारॆभे स्वयं क्रतुवरं नृपः ॥ यजतानेन विप्रेभ्यो दत्ता गावो द्विपा वसु ॥
সেই নৃপতিয়ে নিজেই সৰ্বমেধ যজ্ঞ—উত্তম ৰাজকীয় ক্ৰতু—আৰম্ভ কৰিলে। যজ্ঞ সম্পাদন কৰোঁতে তেওঁ ব্ৰাহ্মণসকলক গাই, হাতী আৰু ধন-সম্পদ দান কৰিলে।
Verse 74
नान्नं तेन तदा दत्तं स्वल्पं मत्वा यथा त्वया ॥ ततः कालेन महता मृतोऽसौ जाह्नवीजले ॥
কিন্তু সেই সময় তেওঁ অন্ন দান নকৰিলে, তাক ‘সৰু বস্তু’ বুলি গণি—যেনেকৈ তুমি (এবাৰ) কৰিছিলা। তাৰ পাছত বহু কাল গ’লত তেওঁ জাহ্নৱী (গঙ্গা)ৰ জলে মৃত্যুবৰণ কৰিলে।
Verse 75
कृत्वा पुण्यं विनीताś्वः सार्वभौमो नृपोत्तमः ॥ स्वर्गं च गतवान्सोऽपि यथा राजन् भवान् प्रभो ॥
পুণ্যকৰ্ম সম্পাদন কৰি, বিনীতাশ্ব—সাৰ্বভৌম, নৃপোত্তম—সেও স্বৰ্গলৈ গ’ল; হে ৰাজন, হে প্ৰভু, যেনেকৈ আপুনিও (যাব)।
Verse 76
असावपि क्षुधाविष्ट एवमेव गतो नृपः ॥ मर्त्यलोके नदीतीरे गङ्गायां नीलपवर्तम् ॥
সেই নৃপতিও, ক্ষুধাতুৰ হৈ, একেই প্ৰকাৰেএ মর্ত্যলোকলৈ গ’ল—গঙ্গাৰ তীৰলৈ, নীলপৱৰ্ত নামৰ স্থানলৈ।
Verse 77
विमानेनार्कवर्णेन भास्वता देववन्नृपः ॥ ददर्श च तदा राजा क्षुधितः स्वं कलेवरम् ॥
সূৰ্যবৰ্ণ দীপ্তিমান বিমানে, দেৱতাৰ দৰে সেই নৃপতিয়ে; তেতিয়া ক্ষুধাতুৰ হৈ থকা ৰজাই নিজৰেই কলেৱৰ দেখিলে।
Verse 78
पुरोहितं ददर्शाथ होतारं जाह्नवीतटे ॥ तद्दृष्ट्वाऽसावपि नृपः पप्रच्छ मुनिसत्तमम् ॥
তাৰ পাছত তেওঁ জাহ্নৱী নদীৰ তীৰত হোতৃ—ৰাজপুৰোহিতক দেখিলে। তাক দেখি সেই ৰজাইও মুনিসত্তমক প্ৰশ্ন কৰিলে।
Verse 79
क्षुधायाः कारणं किं मे स होता तमुवाच ह ॥ तिलधेनुं भवान्राजञ् जलधेनुं च सत्तम ॥
ৰজাই সুধিলে, “মোৰ ক্ষুধাৰ কাৰণ কি?” হোতৃয়ে ক’লে, “হে ৰাজন, হে সত্তম, তিলধেনু আৰু জলধেনু দান কৰা উচিত।”
Verse 80
घृतधेनुं च धेनुं च रसधेनुं च पार्थिव ॥ देहि शीघ्रं येन भवान्क्षुधया वर्ज्जितो भवेत् ॥
“হে পাৰ্থিৱ ৰজা, ঘৃতধেনু, এক ধেনু (সাধাৰণ গাই) আৰু ৰসধেনুও দান কৰা। শীঘ্ৰে দিয়া, যাতে তুমি ক্ষুধাৰ পৰা মুক্ত হওঁৱা।”
Verse 81
तपते यावदादित्यस्तपते वापि चन्द्रमाः ॥ एवमुक्तस्ततो राजा तं पुनः पृष्टवानिदम् ॥
“যিমান দিন সূৰ্য তপে আৰু যিমান দিন চন্দ্ৰমা দীপ্তি দিয়ে (সিমান দিন ফল স্থায়ী হয়)।” এইদৰে কোৱা হ’লে ৰজাই পুনৰ তেওঁক এইদৰে সুধিলে।
Verse 82
होतोवाच ॥ विधानं तिलधेनोश्च त्वं शृणुष्व नराधिप ॥ चतुर्भिः कुडवैश्चैव प्रस्थ एकः प्रकीर्तितः ॥
হোতৃয়ে ক’লে: “হে নৰাধিপ, তিলধেনুৰ বিধান তুমি শুনা। চাৰি কুডৱ মিলি এক প্ৰস্থ বুলি কোৱা হৈছে।”
Verse 83
पुच्छे प्रकल्पनीया सा घण्टाभरणाभूषिता ॥ ईदृशीं कल्पयित्वा तु स्वर्णशृङ्गीं तु कारयेत् ॥
পুচ্ছত তাক সুসজ্জিত কৰি ঘণ্টা-অলংকাৰৰে ভূষিত কৰিব লাগে। এইদৰে কল্পনা কৰি তাৰ শিঙ সোণৰ কৰাব লাগে।
Verse 84
कांस्यदोहां रौप्यखुरां पूर्वधेनुविधानतः ॥ कृत्वा तां ब्राह्मणायाशु दद्याच्चैव नराधिप ॥
পূৰ্বে কোৱা ‘ধেনু-দান’ বিধান অনুসাৰে, কাঁসৰ দোহন-পাত্ৰ আৰু ৰূপৰ খুৰ কৰি, হে নৰাধিপ, তাক শীঘ্ৰে এজন ব্ৰাহ্মণক দান কৰিব লাগে।
Verse 85
सा तु षोडशभिः कार्या चतुर्भिर् वत्सको भवेत् ॥ नासा गन्धमयी तस्या जिह्वा गुडमयी शुभा ॥
সেই (ধেনুৰূপ) ষোলোটা অংগেৰে গঢ়িব লাগে আৰু বাছুৰটো চাৰিটা অংগেৰে হ’ব। তাৰ নাক সুগন্ধি দ্ৰব্যৰে, আৰু তাৰ শুভ জিভ গুড়ৰে গঢ়া হ’ব।
Verse 86
सर्वौषधिसमायुक्तां मन्त्रपूतां तु दापयेत् ॥ अन्नं मे जायतामन्यत् पानं सर्वरसास्तथा ॥
সকলো ঔষধিৰে সংযুক্ত আৰু মন্ত্ৰেৰে পবিত্ৰ কৰা অৱস্থাত তাক দান কৰাব লাগে। (মন্ত্ৰ:) ‘মোৰ বাবে আন অন্ন উৎপন্ন হওক, আৰু তেনেদৰে সকলো ৰসযুক্ত পানীয়ো হওক।’
Verse 87
सर्वं सम्पादयास्माकं तिलधेनो द्विजार्पिता ॥ गृह्णामि देवि त्वां भक्त्या कुटुम्बार्थं विशेषतः ॥
‘হে তিল-ধেনু, দ্বিজক অৰ্পিত হৈ আমাৰ বাবে সকলো সম্পাদন কৰা। হে দেবী, ভক্তিৰে মই তোমাক গ্ৰহণ কৰোঁ—বিশেষকৈ পৰিয়ালৰ মঙ্গলাৰ্থে।’
Verse 88
भजस्व कामान्मां देवि तिलधेनो नमोऽस्तु ते ॥ एवंविधां ततो दद्यात्तिलधेनुं नृपोत्तम ॥
হে দেবী তিলধেনু, মোৰ কামনা পূৰ্ণ কৰা; তোমাক নমস্কাৰ। তাৰ পাছত, হে নৃপোত্তম, এইধৰণৰ তিলধেনু দান কৰিব লাগে।
Verse 89
कृष्णाजिनं धेनुवासो नन्दितां कल्पितां शुभाम् ॥ सूत्रेण सूत्रितां कृत्वा सर्वरत्नसमन्विताम् ॥
ধেনুৰ আৱৰণৰূপে কৃষ্ণাজিন (ক’লা হৰিণৰ ছাল) দি, তাক শুভ আৰু মনোৰমভাৱে সাজি, সূতাৰে বান্ধি, সকলো প্ৰকাৰ ৰত্নেৰে সমন্বিত কৰিব লাগে।
Verse 90
सर्वकामसमावाप्तिं कुरुते नात्र संशयः ॥ यश्चेदं शृणुयाद्भक्त्या कुर्यात्कारयतेऽपि वा ॥
ই ইচ্ছিত সকলো কামনা লাভ কৰায়—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই। যিয়ে ভক্তিভাৱে এই কথা শুনে, সেয়া নিজে কৰে বা কৰোৱায়, সিও উক্ত ফল লাভ কৰে।
Verse 91
तस्य सद्यो भवेल्लक्ष्मीरायुर् वित्तं सुतः सुखम् ॥ दृष्ट्वा तु मण्डलगतं देवं देव्याः समन्वितम् ॥
তাৰ বাবে তৎক্ষণাৎ লক্ষ্মী উদয় হয়—দীৰ্ঘায়ু, ধন, পুত্ৰ আৰু সুখ। আৰু মণ্ডলৰ ভিতৰত অৱস্থিত দেৱক, দেৱীৰ সৈতে, দর্শন কৰিলে (অধিক পুণ্য লাভ হয়)।
Verse 92
सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोकं च गच्छति ॥ गोमये मण्डले कृत्वा गोचर्म्म तदनन्तरम् ॥
সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হৈ সি বিষ্ণুলোকলৈ যায়। গোবৰেৰে মণ্ডল কৰি, তাৰ পাছত গ’চৰ্ম (গৰুৰ ছাল) স্থাপন কৰা হয়।
Verse 93
क्षीरवृक्षसमुद्भूतं दन्तकाष्ठं समन्त्रकम् ॥ भक्षयित्वा स्वपे्युर्हि देवदेवस्य सन्निधौ
ক্ষীৰযুক্ত গছৰ পৰা উৎপন্ন দন্তকাষ্ঠ মন্ত্রজপসহ চিবাই লৈ, তাৰ পাছত দেবদেৱৰ সান্নিধ্যত নিদ্ৰা কৰিব লাগে।
Verse 94
अनिरुद्धं तथा पूज्य पश्चिमे चोत्तरे तथा ॥ पूजयेद्वासुदेवं तु सर्वपातकशान्तिदम्
তদ্ৰূপে পশ্চিমত অনিরুদ্ধক আৰু উত্তৰতও পূজা কৰিব লাগে; আৰু সকলো পাপ শান্ত কৰা বুলি কীৰ্তিত বাসুদেৱক পূজা কৰিব লাগে।
Verse 95
भवेदव्याहतं ज्ञानं श्रीमान्विप्रो विचक्षणः ॥ किं पुनर्नवभिः स्नातो नरः पातकवर्जितः
জ্ঞান অব্যাহত (অবাধ) হ’ব; শ্ৰীমান ব্ৰাহ্মণ বিচক্ষণ হ’ব—তেনে হ’লে নৱ (স্নান-কৰ্ম) অনুসাৰে স্নান কৰা মানুহ কিমান অধিক পাপদোষবর্জিত হ’ব।
Verse 96
दीक्षितात्मा पुनर्भूत्वा वराहं शृणुयाद्यदि ॥ तेन वेदपुराणानि सर्वे मन्त्राः ससंग्रहाः
যদি আত্মাত দীক্ষিত হৈ কোনোবাই বৰাহৰ উপদেশ শ্ৰৱণ কৰে, তেন্তে তাতেই বেদ-পুৰাণ আৰু সকলো মন্ত্র সঙ্গ্ৰহসহ যেন অন্তর্ভুক্ত হয়।
Verse 97
अन्नं देहि सदा राजन् सर्वकालसुखावहम् ॥ अन्नेन चैव दत्तेन किं न दत्तं महीतले
হে ৰাজন, সদায় অন্ন দান কৰা; ই সকলো সময়তে সুখ আনে। অন্ন দান কৰা হ’লে পৃথিৱীত এনে কি আছে যি দান নোহোৱা থাকে?
Verse 98
तत्र प्राग्जन्ममूर्त्तिश्च पुरा दग्धा महात्मनः ॥ तत्रास्थीनि स सङ्गृह्य लिहन्नास्ते स पार्थिवः
তাত সেই মহাত্মাৰ পূৰ্বজন্মৰ দেহ-মূৰ্তি আগতেই দগ্ধ হৈছিল। তাত থকা অস্থিসমূহ সংগ্ৰহ কৰি সেই ৰজা সিহঁত চেলেকি তাতেই অৱস্থান কৰিলে।
Verse 99
तच्छृणुष्व नरव्याघ्र कथ्यमानं मयाऽनघ ॥ आसीद्राजा पुराकल्पे विनीताश्वातिविश्रुतः
শুনা, হে নৰব্যাঘ্ৰ, হে অনঘ! মই কোৱা এই বৃত্তান্ত শুনা। পূৰ্ব যুগত বিনীতাশ্ব নামে এক ৰজা আছিল, যি অতিশয় প্ৰখ্যাত আৰু বিনীত আছিল।
Verse 100
विनीताश्व उवाच ॥ कथं सा दीयते ब्रह्मंस्तिलधेनुर्जिगीषुभिः ॥ भुङ्क्ते स्वर्गं च विप्रेन्द्र तन्ममाचक्ष्व पृच्छतः
বিনীতাশ্ব ক’লে: হে ব্ৰাহ্মণ! জয় কামনা কৰা লোকসকলে তিলধেনু (তিলৰ গাই) কেনেকৈ দান কৰে? আৰু হে বিপ্ৰেন্দ্ৰ, ইয়াৰ দ্বাৰা স্বৰ্গভোগ কেনেকৈ লাভ হয়? মই সুধিছোঁ, মোক কোৱা।
Frequently Asked Questions
The chapter’s central ethical claim is that anna-dāna (the giving of food) is foundational to social welfare and the maintenance of life on Earth: beings arise and thrive through food, so withholding basic sustenance creates harm that persists beyond death. This ethic is reinforced through an itihāsa in which royal generosity focused on valuables and sacrifices is portrayed as incomplete when food and water are neglected. The ritual instructions are thus framed as not only expiatory technique but also as a discipline aligning prosperity with responsible distribution of essential resources.
The text highlights Kārttika-māsa, especially Śukla Dvādaśī, as a prime occasion for worship and darśana of Nārāyaṇa according to procedure. It also mentions performing or attending the rite on saṅkrānti (solar ingress) and during candrasūrya-grahaṇa (lunar and solar eclipses), and more generally on Dvādaśī days. A specific sequencing includes fasting on Ekādaśī, bathing, and entering the temple/ritual space for maṇḍala worship, followed by homa and concluding gifts.
Through the Pṛthivī–Varāha instructional frame, the chapter treats terrestrial well-being as dependent on orderly human conduct: correct ritualized offerings, regulated initiation ethics, and especially the circulation of food and resources. By elevating anna-dāna as the most vital gift—because it enables the flourishing of living beings—the narrative implicitly links human economic choices to Earth’s stability (Pṛthivī as the sustaining ground for life). The maṇḍala and dikpāla arrangements further symbolize spatial order and stewardship across directions and regions.
The chapter references Vasiṣṭha as the authoritative sage interlocutor within the embedded exemplum, and presents two royal figures—King Śveta and the earlier King Vinītāśva—as didactic models for evaluating kingship, charity, and ritual priorities. It also invokes standard cosmological-administrative figures such as the dikpālas (Indra, Agni, Yama, Nirṛti, Varuṇa, Vāyu, Kubera/Dhanada, Rudra/Īśāna) and Vaiṣṇava Vyūha deities (Vāsudeva, Saṅkarṣaṇa/Bala, Pradyumna, Aniruddha) as part of the ritual hierarchy.