Adhyaya 137: The Tale of the Vulture and the She-Jackal: The Māhātmya of the Saukarava Sacred Field
Gṛdhra-Śṛgālī-ākhyānaṃ (Saukarava-kṣetra-māhātmyaṃ)
Tīrtha-māhātmya (Sacred Geography) with Ethical-Discourse and Ritual Timing
ఈ అధ్యాయంలో పృథివి వరాహుని వద్ద సౌకరవ క్షేత్రం యొక్క పరమ పవిత్రతను, అక్కడికి వెళ్లడం, స్నానం చేయడం, అక్కడ మరణించడం వల్ల కలిగే ఫలితాలను ప్రశ్నిస్తుంది. వరాహుడు క్షేత్రంలోని తీర్థాలను వివరించి, అక్కడ దేహత్యాగం చేసినవారు వైష్ణవ చిహ్నాలతో యుక్తమైన ఉత్తమ పరలోకస్థితిని పొంది శ్వేతద్వీపానికి చేరుతారని చెబుతాడు. చక్రతీర్థంలో ముఖ్యంగా వైశాఖ శుక్ల ద్వాదశి నాడు వ్రతాచరణ విధులు చెప్పబడతాయి; సోమతీర్థం సోముని తపస్సు, వరప్రాప్తి కథ ద్వారా పరిచయమవుతుంది. తరువాత కర్మకారణత్వం మరియు క్షేత్రపు పునరుద్ధారశక్తిని చూపేందుకు, గృధ్రం మరియు శృగాళి అనుకోకుండా అక్కడ మరణించి రాజదంపతులుగా పునర్జన్మించి, జ్ఞాపకం తిరిగి వచ్చి వైరాగ్యంతో ఆసక్తులను విడిచిన కథ చెప్పబడుతుంది. చివరలో పునర్జన్మకు కారణమైన కర్మవ్యవస్థ, తీర్థలాభ నియమాలు, సూర్యుని తపస్సుతో సంబంధమైన వైవస్వతతీర్థం, అలాగే ఉపదేశాన్ని అర్హులకే పరిమితం చేయాలని ఆజ్ఞ ఇవ్వబడుతుంది.
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 137
Verse 1
अथ गृध्रजम्बुकाख्यानम् । तत्रादित्यवरप्रदानम् ॥ सूत उवाच ॥ श्रुत्वा तु विपुलं ह्येतदपराधविशोधनम् ॥ कर्म भागवतं श्रेष्ठं सर्वभागवत प्रियम् ॥
ఇప్పుడు గృధ్ర-జంబుకాఖ్యానం; అందులో ఆదిత్యుడు వరప్రదానం చేయుట. సూతుడు పలికెను—ఈ విస్తారమైన అపరాధ-విశోధనను విని, సమస్త భక్తులకు ప్రియమైన ఈ శ్రేష్ఠ భాగవత కర్మ…
Verse 2
मम किं तात राज्येन कोशेन च बलेन च ॥ यस्त्वया रहितस्तात न शक्नोमि विचेष्टितुम्
హే తాతా! రాజ్యముతో, ధనభాండాగారముతో, బలముతో నాకు ఏమి ప్రయోజనం? నీవు లేనప్పుడు, హే తాతా, నేను ఏ కార్యమూ చేయలేను.
Verse 3
इति गृध्रजम्बूकोपाख्यानं समाप्तम्
ఇట్లు గృధ్రుడు మరియు నక్కకు సంబంధించిన ఉపాఖ్యానం సమాప్తమైంది।
Verse 4
अहो कर्म महाश्रेष्ठं भगवन्स्तव भाषितम् ॥ मम चैव प्रियार्थाय तव भक्तसुखावहम्
అహో! భగవన్, మీ వాక్యాలలో ప్రకటించిన కర్మ మహాశ్రేష్ఠమైనది; అది నా ప్రియార్థమై, మీ భక్తులకు సుఖ-మంగళాన్ని కలిగించేది।
Verse 5
संगृह्य चोभौ चरणौ भर्तारमिदमब्रवीत् ॥ न चैव रत्नानीच्छामि हस्त्यश्वथमेव च
ఆమె ఆయన రెండు పాదాలను పట్టుకొని భర్తతో ఇలా చెప్పింది—“నాకు రత్నాలు కావు; ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలు కూడా కావు.”
Verse 6
अभिषेकं राजशब्दं मम संज्ञापितं त्वया ॥ एतन्न बहुमन्येऽहं विना तात त्वया ह्यहम्
మీరు నాకు అభిషేకాన్ని, ‘రాజు’ అనే బిరుదును నియమించారు; కానీ తాతా, మీ లేకుండా దీనిని నేను ఎక్కువగా విలువ చేయను—ఎందుకంటే మీరులేక నేను ఏమీ కాదు।
Verse 7
श्रुतं ह्येव महाबाहो सर्वधर्मार्थ साधकम् ॥ तव भक्तसुखार्थाय तद्भवान्वक्तुमर्हति
హే మహాబాహో, ఇది సమస్త ధర్మార్థ లక్ష్యాలను సాధించేదని వినబడింది; కాబట్టి మీ భక్తుల సుఖార్థం కోసం మీరు దానిని ప్రకటించవలసినది।
Verse 8
पट्टबन्धेन कार्यं च यावद्ध्रियति मे गुरुः ॥ एका स्वपितुमिच्छामि मध्याह्ने तु तथाविधे
నా గురువు పట్టబంధం (తలపట్టీ కట్టడం) అనే అవసరమైన కార్యం చేస్తున్నంతవరకు, నేను మధ్యాహ్నం అదే విధంగా ఒంటరిగా నిద్రించదలచుకున్నాను।
Verse 9
क्रीडामेवात्र जानामि येन क्रीडन्ति बालकाः ॥ राज्यचिन्तां न जानामि राजानो यां तु कुर्वते
ఇక్కడ నేను పిల్లలు ఆడే ఆటలలాంటి క్రీడనే తెలుసు; రాజులు చేసే రాజ్యచింతను మాత్రం నేను ఎరుగను।
Verse 10
किमुच्यते व्रतं चैव शुभं कुब्जाम्रकं महत् ॥ कतरच्छापि तच्छ्रेष्ठं क्षेत्रं भक्तसुखावहम्
వ్రతం అని ఏమి చెప్పబడుతుంది? అలాగే శుభమైన మహత్తర కుబ్జామ్రకం ఏమిటి? వీటిలో ఏది శ్రేష్ఠమైన క్షేత్రం, భక్తులకు సుఖమంగళం కలిగించేది?
Verse 11
न चिरं वाल्पकालं तु यथा कश्चिन्न पश्यति ॥ श्वशुरो यदि वा श्वश्रूर्यथैवान्यो नराधिप
ఎక్కువ కాలం కాదు—కొద్దిసేపు మాత్రమే—ఎవరో (దీనిని) చూడలేకపోతారు, ఓ నరాధిపా; మామగారు గానీ అత్తగారు గానీ, అలాగే మరెవరో గానీ।
Verse 12
ततः पुत्रवचः श्रुत्वा कलिङ्गानां महीपतिः ।। उवाच मधुरं वाक्यं सामपूर्वं यशस्विनि ॥
ఆపై కుమారుని మాటలు విని కలింగుల రాజు, ఓ యశస్విని, ముందుగా సామ (సమన్వయ) ఉపదేశంతో కూడిన మధుర వాక్యాన్ని పలికాడు।
Verse 13
सुप्ता नैव च द्रष्टव्या व्रतमेतन्मुहूर्त्तकम् ।। आत्मनो वै गृृहजना ये केचित्स्वजने जनाः ॥
నిద్రలో ఉన్నప్పుడు ఎప్పుడూ కనిపించకూడదు—ఇది నిర్దిష్ట కాలానికి ఆచరించవలసిన వ్రతము. తన ఇంటివారు, ఏవైనా స్వజన బంధువులు ఉన్నా…
Verse 14
यच्चेदं भाषसे पुत्र नाहं जानामि तद्वचः ।। पुत्र शिक्षापयिष्यन्ति पौरजानपदास्तव ॥
కుమారా, నీవు ఇక్కడ చెప్పేది నేను అర్థం చేసుకోను/అంగీకరించను. కుమారా, నీ పట్టణవాసులు మరియు జనపదవాసులు నిన్ను బోధిస్తారు.
Verse 15
तं प्रयान्तं ततो दृष्ट्वा पौरजानपदास्तव ।
ఆపై అతడు వెళ్లిపోతుండగా చూసి, నీ పట్టణవాసులు మరియు జనపదవాసులు…
Verse 16
परं कोकामुखं स्थानं तथा कुब्जा म्रकं परम् ।। परं सौकरवं स्थानं सर्वसंसारमोक्षणम् ॥
కోకాముఖమనే పరమ పుణ్యక్షేత్రము ఉంది; అలాగే కుబ్జా, మ్రకమూ పరమ శ్రేష్ఠమైనవి. సౌకరవమనే క్షేత్రము పరమోత్తమం; అది సమస్త సంసారబంధనముల నుండి మోక్షం ప్రసాదించేది.
Verse 17
ते मां प्रसुप्तां पश्येयुः कदाचिदपि संस्थिताम् ।। ततो भार्यावचः श्रुत्वा कलिङ्गैश्वर्यवर्द्धनः ॥
వారు నన్ను ఎప్పుడైనా నిద్రలో పడి ఉన్నట్లు చూడకూడదు. ఆపై భార్య మాటలు విని, కలింగ ఐశ్వర్యాన్ని వృద్ధి చేసినవాడు (రాజు)…
Verse 18
एवं संदिश्य तं तत्र स राजा धर्मशास्त्रतः ।। गमनाय मतिं चक्रे क्षेत्रं सौकरवं प्रति ॥
ఇలా అక్కడ అతనికి ఉపదేశించి, ఆ రాజు ధర్మశాస్త్రానుసారంగా ప్రయాణ నిర్ణయం చేసి సౌకరవ క్షేత్రం వైపు బయలుదేరెను।
Verse 19
यत्र संस्थाः च मे देवि ह्युद्धृतासि रसातलात् ।। यत्र भागीरथी गङ्गा मम सौकरवे स्थिता ॥
ఎక్కడ, ఓ దేవీ, నీవు నాతో కలిసి నివసించుచున్నావో; ఎక్కడ నీవు రసాతలమునుండి उद्धరింపబడితివో; మరియు ఎక్కడ భాగీరథీ గంగా నా సౌకరవములో స్థాపితమైయున్నదో।
Verse 20
बाढमित्येव तां वाक्यं प्रत्युवाच वसुन्धरे ।। विस्रब्धा भव सुश्रोणि कल्याणेन यशस्विनि ॥
‘బాఢం’ అని చెప్పి, ఓ వసుంధరా, ఆమె వాక్యానికి ప్రత్యుత్తరం ఇచ్చెను—‘ఓ సుశ్రోణీ, నిశ్చింతగా ఉండు; ఓ యశస్వినీ, కల్యాణముతో ఉండు।’
Verse 21
सकलत्रसुताः सर्वेऽप्यनुयान्ति नराधिपम् ।
భార్యలు, కుమారులతో కూడిన వారందరూ ఆ నరాధిపుని అనుసరించి వెళ్లిరి।
Verse 22
धरोवाच ॥ केषु लोकेषु यान्तीश सौकरे ये मृताः प्रभो ॥ किं वा पुण्यं भवेत् तत्र स्नातस्य पिबतस्तथा ॥
ధర చెప్పెను—ఓ ప్రభూ, ఈశ్వరా! సౌకరమున మరణించినవారు ఏ లోకములకు వెళ్తారు? అలాగే అక్కడ స్నానం చేసినవాడికీ, ఆ జలాన్ని పానము చేసినవాడికీ ఏ పుణ్యం కలుగును?
Verse 23
न त्वां वै द्रक्ष्यते कश्चिच्छयनीये महाव्रताम् ॥ एवं गच्छति काले तु तयोस्तु तदनन्तरे ॥
హే మహావ్రతధారిణీ, శయనస్థానంలో ఉన్న నిన్ను నిజంగా ఎవ్వరూ చూడరు. ఈ విధంగా కాలం గడిచినప్పుడు, వెంటనే ఆ ఇద్దరికీ తదనంతర సంఘటన జరుగుతుంది.
Verse 24
हस्त्यश्व रथयानानि स्त्रियश्चान्तःपुरस्थिताः ॥ संहृष्टमनसः सर्वे अनुयान्ति नराधिपम् ॥
ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలు మరియు ఇతర వాహనాలు—అంతఃపురంలో ఉన్న స్త్రీలు కూడ—అందరూ హర్షితమనస్సుతో రాజును అనుసరిస్తారు.
Verse 25
श्रीवराह उवाच ॥ शृणु मे परमं गुह्यं यत्त्वया पृच्छितं मम ॥ मम क्षेत्रं परं चैव शुद्धं भागवतप्रियम् ॥
శ్రీ వరాహుడు పలికెను: నీవు నన్ను అడిగిన నా పరమ గుహ్యాన్ని విను. ఇది నా అత్యున్నత క్షేత్రం—శుద్ధమైనది, భగవద్భక్తులకు ప్రియమైనది.
Verse 26
कति तीर्थानि पद्माक्ष क्षेत्रे सौकरवे तव ॥ धर्मसंस्थापनार्थाय तद्विष्णो वक्तुमर्हसि ॥
హే పద్మాక్షా, నీ సౌకరవ క్షేత్రంలో ఎన్ని తీర్థాలు ఉన్నాయి? ధర్మస్థాపనార్థం, హే విష్ణూ, దానిని చెప్పవలసినది.
Verse 27
कलिङ्गो जरया युक्तो पुत्रं राज्येऽभ्यषेचयत् ॥ राज्यं दत्त्वा वरारोहे यथान्यायं कुलोद्भवम् ॥
కలింగుడు వృద్ధాప్యంతో బాధపడుతూ తన కుమారుని రాజ్యానికి అభిషేకించాడు. హే వరారోహే, రాజ్యాన్ని అప్పగించి, న్యాయానుసారం వంశజుడైన వారసుని స్థాపించాడు.
Verse 28
अथ दीर्घेण कालेन प्राप्य सौकरवं तदा ॥ धनधान्यसमृद्ध्यादि प्रददौ तत्र माधवि ॥
ఆపై దీర్ఘకాలానంతరం సౌకరవాన్ని చేరి, ఓ మాధవీ, అక్కడ ధన-ధాన్యాది సమృద్ధిని ప్రసాదించాడు।
Verse 29
यत्र स्नातस्य यत्पुण्यं गतस्य च मृतस्य च ॥ यत्र यानि च तीर्थानि मम संस्थानसंस्थिताः ॥
ఎక్కడ స్నానం చేసినవాడికి, అక్కడికి వెళ్లినవాడికి, అక్కడే మరణించినవాడికీ పుణ్యం లభిస్తుందో; అలాగే నా స్వాధీన ప్రాంతంలో స్థితమైన తీర్థాలు ఎక్కడ ఉన్నాయో—
Verse 30
एकाकी स्वपते तत्र यत्र कश्चिन्न पश्यति ॥ स तु दीर्घेण कालेन कलिङ्गकुलवर्ध्धनः ॥
అతడు అక్కడ ఒంటరిగా నిద్రిస్తాడు, ఎక్కడ ఎవ్వరూ అతన్ని చూడరు. అయితే దీర్ఘకాలానంతరం అతడు కలింగ వంశాన్ని వృద్ధి చేసినవాడయ్యాడు।
Verse 31
ततः स पद्मपत्राक्षः कलिङ्गानां जनाधिपः ॥ उवाच मधुरं वाक्यं काञ्चीराजसुतां तदा ॥
అప్పుడు పద్మపత్రాక్షుడైన కలింగుల జనాధిపతి, ఆ సమయంలో కాంచీ రాజకుమార్తెతో మధురమైన మాటలు పలికాడు।
Verse 32
शृणु पुण्यं महाभागे मम क्षेत्रेषु सुन्दरि ॥ प्राप्नुवन्ति महाभागे गता सौकरवं प्रति ॥
ఓ సుందరీ, ఓ మహాభాగే, నా క్షేత్రాలలోని పుణ్యవృత్తాంతాన్ని విను; సౌకరవం వైపు వెళ్లినవారు, ఓ మహాభాగే, దాని ఫలాన్ని పొందుతారు।
Verse 33
सुतानजनयत्पञ्च आदित्यसमतेजसः ॥ एवं तु मानुषं लोकं मम मायाप्रमोहितम् ॥
అతడు సూర్యసమాన తేజస్సు గల ఐదుగురు కుమారులను జనింపజేశాడు; ఈ విధంగా మానవలోకం నా మాయచేత మోహితమై భ్రమిస్తుంది.
Verse 34
पूर्णं वर्षसहस्रं वै जीवितं मम सुन्दरि ॥ ब्रूहि तत्परमं गुह्यं यन्मया पूर्वपृच्छितम् ॥
ఓ సుందరీ, నా ఆయుష్కాలం నిజంగా సంపూర్ణంగా వెయ్యి సంవత్సరాలు. నేను ముందుగా అడిగిన ఆ పరమ గూఢమైన విషయాన్ని చెప్పు.
Verse 35
दश पूर्वापराश्चापि अपरे सप्त पञ्च च ॥ स्वर्गं गच्छन्ति पुरुषास्तेषां ये तत्र वै मृताः ॥
పూర్వ-అపర సమూహాలలో పది, మరికొందరు ఏడు మరియు ఐదు కూడా; వారిలో అక్కడ మరణించిన పురుషులు నిశ్చయంగా స్వర్గానికి వెళ్తారు.
Verse 36
आत्मकर्मसु संयुक्तं चक्रवत्परिवर्तते ॥ जातो जन्तुर्भवेद्बालो बालस्तु तरुणो भवेत् ॥
తన కర్మలతో బంధింపబడిన జీవుడు చక్రంలా తిరుగుతాడు; జన్మించిన ప్రాణి బాలుడవుతాడు, బాలుడు కాలక్రమేణా యువకుడవుతాడు.
Verse 37
ततो भर्त्तुर्वचः श्रुत्वा प्रहस्य रुचिरेक्षणा ॥ उभौ तौ चरणौ गृह्य राजानं वाक्यमब्रवीत् ॥
అప్పుడు భర్త మాటలు విని అందమైన కన్నుల గల ఆమె నవ్వింది; అతని రెండు పాదాలను పట్టుకొని రాజునితో మాటలు పలికింది.
Verse 38
गमनादेव सुश्रोणि मुखस्य मम दर्शनात् ॥ सप्तजन्मान्तरे भद्रे जायते विपुले कुले ॥
హే సుశ్రోణి, కేవలం వచ్చి నా ముఖదర్శనం చేయుటవలన, హే భద్రే, ఏడు జన్మల తరువాత అతడు మహత్తర కులంలో జన్మిస్తాడు.
Verse 39
तरुणो मध्यमं याति पश्चाद्याति जरां ततः ॥ बालो वै यानि कर्माणि करोत्यक्ष्ञानतः स्वयम् ॥
యువుడు మధ్యవయస్సుకు చేరి, తరువాత వృద్ధాప్యానికి వెళ్తాడు. బాలుడు చేసే కర్మలు నిజంగా అతడు అజ్ఞానవశంగా తానే చేస్తాడు.
Verse 40
एवमेतन्महाभाग यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ उपोष्य तु त्रिरात्रं त्वं पश्चाच्छ्रोष्यसि मानद ॥
హే మహాభాగ, నీవు నన్ను అడిగినది ఇదే విధంగా సత్యం. అయితే హే మానద, నీవు మూడు రాత్రులు ఉపవాసం చేసి తరువాత అది వినగలవు.
Verse 41
धनधान्यसमृद्धेषु रूपवान्गुणवान्शुचिः ॥ मद्भक्तश्चैव जायेत मम कर्मपरायणः ॥
ధనధాన్యసమృద్ధమైన కులాలలో అతడు రూపవంతుడు, గుణవంతుడు, శుచిగా జన్మిస్తాడు; అలాగే నా భక్తుడై నా విధిత కర్మాలలో పరాయణుడవుతాడు.
Verse 42
न स लिप्यति पापेन एवमेतन्न संशयः ॥ ततः करिष्यतो राज्यं निष्कण्टकमनामयम्
అతడు పాపంతో లిప్తుడవడు—ఇందులో సందేహం లేదు. ఆ తరువాత అతడు కంటకరహితమైన (విఘ్నరహిత) మరియు నిరామయమైన రాజ్యాన్ని పాలిస్తాడు.
Verse 43
बाढमित्येव तां राजा प्रत्युवाच यशस्विनि ॥ पद्मपत्रविशालाक्षि पूर्णचन्द्रनिभानने
రాజు ఆమెకు ప్రత్యుత్తరం ఇచ్చెను—“తథాస్తు”, ఓ యశస్విని; పద్మపత్రవిశాలనేత్రా, పూర్ణచంద్రసమానముఖీ।
Verse 44
एवं वै मानुषो भूत्वा अपराधविवर्जितः ॥ गमनं तस्य क्षेत्रस्य मरणं तत्र कारणम्
ఇట్లు మానవుడై, అపరాధరహితుడై, ఆ పుణ్యక్షేత్రానికి అతడు వెళ్లడం—అక్కడే అతని మరణం—ఫలసిద్ధికి కారణమని చెప్పబడింది।
Verse 45
सप्तसप्ततिवर्षाणि ह्यतीतानि यशस्विनि ॥ अष्टसप्ततिके वर्षे एकान्ते तु नराधिपः
ఓ యశస్విని, నిజంగా డెబ్బైఏడు సంవత్సరాలు గడిచిపోయాయి. డెబ్బైఎనిమిదవ సంవత్సరంలో రాజు ఏకాంతంలో (ఉండెను/ఆలోచించెను).
Verse 46
यथा वदसि सुश्रोणि तथैव मम रोचते ॥ दन्तकाष्ठं समादाय द्वादशाङ्गुलमायतम्
“ఓ సుశ్రోణి, నీవు చెప్పినట్లే నాకు కూడా ఇష్టం.” పన్నెండు అంగుళాల పొడవైన దంతకాష్ఠాన్ని తీసుకొని (అతడు గ్రహించెను).
Verse 47
ये मृतास्तस्य क्षेत्रस्य सौकरस्य प्रभावतः ॥ शङ्खचक्रगदापद्मधनुर्हस्ताश्चतुर्भुजाः
సౌకరక్షేత్ర ప్రభావంతో అక్కడ మరణించినవారు చతుర్భుజులై, చేతుల్లో శంఖం, చక్రం, గద, పద్మం మరియు ధనుస్సు ధరించుదురు।
Verse 48
तमेव चिन्तयन्नर्थं मध्यसंस्थे दिवाकरे ॥ माधवस्य तु मासस्य शुक्लपक्षे तु द्वादशी
అదే విషయాన్ని ధ్యానిస్తూ, సూర్యుడు మధ్యాహ్నస్థితిలో ఉన్నప్పుడు, మాధవ మాస శుక్లపక్ష ద్వాదశిన (అతడు ముందుకు సాగెను—తదుపరి భావం సూచితం).
Verse 49
स्नात्वा सङ्कल्पयामास त्रिरात्रं नियमाविन्वितौ ॥ उपोष्य तौ त्रिरात्रं तु विधिना नियमाविन्वितौ
స్నానం చేసి వారు నియమసహిత త్రిరాత్ర వ్రతానికి సంకల్పం చేసుకున్నారు. ఆపై విధిపూర్వకంగా మూడు రాత్రులు ఉపవాసముండి, నియమాలతో సంయమితులయ్యారు.
Verse 50
त्यक्त्वा कलेवरं तूर्णं श्वेतद्वीपं प्रयान्ति ते ॥ अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे
దేహాన్ని విడిచి వారు త్వరగా శ్వేతద్వీపానికి వెళ్తారు. ఇంకా ఒకటి నేను చెప్పుదును; దానిని వినుము, ఓ వసుంధరా.
Verse 51
बुद्धिः सम्पद्यते तस्य प्रियादर्शनलालसा ॥ कोऽर्च्यस्तत्किं व्रतं चास्या एषा स्वपिति निर्जने
అతనికి బుద్ధి కలుగుతుంది, ప్రియదర్శన తపనతో కూడి—‘ఎవరు ఆరాధ్యుడు? అది ఏ సాధన, ఆమెకు ఏ వ్రతం?’ ఆమె ఇక్కడ ఏకాంతంలో నిద్రిస్తోంది.
Verse 52
ततः स्नातौ शुची क्षौमे परिधाय तु वाससी ॥ प्रणम्य भूषितौ विष्णुं दम्पती तदनन्तरम्
ఆపై స్నానం చేసి శుచులై, శుభ్రమైన క్షౌమవస్త్రాలు ధరించి, అలంకరించుకున్న దంపతులు వెంటనే విష్ణువుకు ప్రణామం చేశారు.
Verse 53
तीर्थेषु तेषु स्नातश्च यां प्राप्नोति परां गतिम् ॥ चक्रतीर्थं महाभागे यत्र चक्रं प्रतिष्ठितम्
ఆ తీర్థాలలో స్నానం చేసినవాడు పరమగతిని పొందుతాడు. ఓ మహాభాగ్యవతీ, యక్కడ చక్రం ప్రతిష్ఠితమై ఉందో అది చక్రతీర్థము.
Verse 54
न सुप्ताया व्रतं किञ्चिद्दृश्यते धर्मसंचयः ॥ न च विष्णुकृतं कर्म न चैवेश्वरचोदितम्
నిద్రలో ఉన్నవాడికి (అలక్ష్యుడికి) ఏ వ్రతమూ ధర్మసంచయంగా కనిపించదు; అది విష్ణువునకు అర్పించిన కర్మ కాదు, ప్రభువు ఆజ్ఞతో చేసినదీ కాదు.
Verse 55
ततः सा सुन्दरी भूषां समुत्तार्य शुभेक्षणा ॥ मह्यं निवेदयामास प्रोवाच च जनेश्वरम्
అప్పుడు శుభనేత్రాల సుందరి ఆ ఆభరణాన్ని పైకి తీసి నాకు సమర్పించింది; అలాగే జనేశ్వరుడైన రాజుతో కూడా పలికింది.
Verse 56
वैशाख द्वादशीं प्राप्य स्नायाद्यो विधिपूर्वकम् ॥ दशवर्षसहस्राणि दश वर्षशतानि च
వైశాఖ మాస ద్వాదశిని చేరి విధిపూర్వకంగా స్నానం చేసినవాడు పదివేల సంవత్సరాలు మరియు మరొక పది వందల సంవత్సరాల మేర పుణ్యాన్ని పొందుతాడు.
Verse 57
न तत्र एष विद्येत यश्चरेद्व्रतमीदृशम् ॥ बार्हस्पत्येषु धर्मेषु याम्येषु च न विद्यते
అక్కడ (ఇతరత్ర) ఇలాంటి వ్రతాన్ని ఆచరించేవాడు ఎవడూ కనిపించడు; ఇది బార్హస్పత్య ధర్మాలలోనూ, యామ్య ధర్మాలలోనూ లేదు.
Verse 58
उवाच मधुरं वाक्यं कलिङ्गाधिपतिं तथा ॥ सृगाली पूर्वमेवाहं तिर्यग्योनिव्यवस्थिताः
ఆమె కలింగాధిపతితో మధుర వాక్యాలు పలికింది— “పూర్వమే నేను శృగాలిని, తిర్యగ్యోనిలో నివసించితిని.”
Verse 59
धनधान्यसमृद्धो हि जायते विपुले कुले ॥ मद्भक्तश्चापि जायेत मम कर्मपरायणः
ధనధాన్యసమృద్ధితో మహత్తర కులంలో జన్మిస్తాడు; అలాగే నా భక్తుడుగాను జన్మించి, నా కర్మవిధానాలలో పరాయణుడవుతాడు.
Verse 60
न एष विद्यते तत्र सुप्ता चरति यद्व्रतम् ॥ भुक्त्वा तु कामभोगानि भुक्त्वा तु पिशितोदनम्
అక్కడ నిద్రలో ఉన్నవాడు వ్రతం ఆచరిస్తాడని లేదు; అలాగే కామభోగాలు అనుభవించి, మాంసాన్నంతో భుజించి వ్రతాచరణం సరిగా కుదరదు.
Verse 61
विद्धास्मि सोमदत्तेन बाणेन मृगलीप्सुना ॥ एतं शिरसि मे राजन्पश्य बाणं सुसंस्कृतम्
వేటపై ఆశగల సోమదత్తుని బాణంతో నేను గాయపడితిని; ఓ రాజా, చూడు— ఈ సుసంస్కృత బాణం నా తలలో ఉంది.
Verse 62
अपराधं वर्जयति दीक्षितश्चैव जायते ॥ भूत्वा वै मानुषस्तत्र तीर्थे संसारसागरम्
అతడు అపరాధాన్ని వదలి, విధివిధానంగా దీక్షితుడవుతాడు; అక్కడ ఆ తీర్థంలో మనుష్యుడై, సంసారసాగరాన్ని దాటుతాడు.
Verse 63
ताम्बूलं रक्तवस्त्रं तु सुसूक्ष्मे पट्टवाससी ॥ सुगन्धैर्भूषिता गात्रे सर्वरत्नसमायुता
ఆమె వద్ద తాంబూలం ఉండెను; ఆమె ఎర్రని వస్త్రాలు ధరించెను; అత్యంత సూక్ష్మమైన పట్టు వస్త్రాలు కట్టుకొనెను. సుగంధాలతో ఆమె దేహం అలంకృతమై, సమస్త రత్నాలతో సమాయుతమై ఉండెను.
Verse 64
यस्य दोषेण मेऽप्येषा रुजा शिरसि संस्थिता ॥ काञ्चीराजकुले जन्म पित्रा दत्ता तव प्रिया
ఎవరి దోషమువలన నాకును ఈ శిరోవేదన స్థిరపడినదో! ఆమె కాంచీ రాజకులమున జన్మించినది; తండ్రిచే దత్తమైనది, ఆమె నీ ప్రియురాలు.
Verse 65
तीर्त्वा चक्रगदाशङ्खपद्मपाणिश्चतुर्भुजः ॥ मम रूपधरः श्रीमान्मम लोके महीयते
అతడు దాటి వచ్చి, చతుర్భుజుడై—చేతులలో చక్రం, గద, శంఖం, పద్మం ధరించి—నా రూపాన్ని ధరించిన శ్రీమంతుడు నా లోకమున మహిమింపబడుచున్నాడు.
Verse 66
मम कान्ता विशालाक्षी किमत्र चरते व्रतम् ॥ कुप्येतापि तु सन्तुष्टा प्रिया मे कमलेक्षणा
నా కాంత, విశాలాక్షి—ఇక్కడ ఏ వ్రతం ఆచరిస్తున్నది? ఆమె కోపించినా గాని సంతుష్టస్వభావినే; నా ప్రియురాలు కమలనేత్రి.
Verse 67
क्षेत्रप्रभावान्मे सैषा जाता सिद्धिर्नमोऽस्तु ते ॥ स ततः पद्मपत्राक्षः कलिङ्गानां जनाधिपः
ఈ క్షేత్ర ప్రభావమువలన నాకు ఈ సిద్ధి కలిగినది—నీకు నమస్కారము. తదనంతరం పద్మపత్రాక్షుడైన అతడు కలింగుల జనాధిపతిగా అయ్యెను.
Verse 68
चक्रतीर्थे विशालाक्षि मरणे कृतकृत्यतः ॥ एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य श्रोतुकामा वसुन्धरा
చక్రతీర్థంలో, ఓ విశాలాక్షీ, మరణసమయంలో మనిషి కృతకృత్యుడవుతాడు. అతని మాటలు విని వసుంధర (భూమి) మరింత వినాలని ఆసక్తి చెందింది.
Verse 69
अवश्यमेव द्रष्टव्या कीदृशं चरति व्रतम् ॥ किन्नरैः सुप्रलक्ष्येत वशीकरणमुत्तमम्
ఆమెను తప్పక చూడాలి—ఆమె ఏ విధమైన వ్రతాన్ని ఆచరిస్తోంది? కిన్నరులు దీన్ని స్పష్టంగా గుర్తిస్తారు; ఇది వశీకరణానికి ఉత్తమమైన కర్మ అని.
Verse 70
श्रुत्वा राजा प्रियां वाक्यं प्रत्युवाच स्मृतिङ्गतः ॥ अहं गृध्रो महाभागे तेनैव वनचारिणा
ప్రియమైన మాటలు విని, స్మృతి ఉదయించగా రాజు ప్రత్యుత్తరం ఇచ్చాడు—“ఓ మహాభాగ్యవతీ, నేను గృధ్రుడను; ఆ అరణ్యచారియే ద్వారా…”
Verse 71
शिरस्यञ्जलिमाधाय श्लक्ष्णमेतदुवाच ह ॥ तत्र सौकरवे तीर्थे चन्द्रमास्त्वामतोषयत्
అతడు శిరస్సుపై అంజలి ఉంచి ఈ మృదువాక్యాలు పలికాడు—అక్కడ సౌకరవ తీర్థంలో చంద్రుడు నిన్ను సంతృప్తిపరచి/ప్రసన్నపరచాడు.
Verse 72
अथ योगीश्वरी भूत्वा यत्र गच्छति रोचते ॥ अथवा चान्यसंसृष्टा कामरोगेण चावृता
తర్వాత యోగీశ్వరీగా మారి ఆమె ఎక్కడికి వెళ్లినా అక్కడ ఆకర్షణీయంగా కనిపిస్తుంది; లేక మరొకరితో కలిసిపోతూ కామరోగంతో ఆవరించబడుతుంది.
Verse 73
सोमदत्तेन बाणेन एकेनैव निपातितः ॥ ततो जातोऽस्म्यहं भद्रे कलिङ्गानां जनाधिपः
సోమదత్తుడు విడిచిన ఒక్క బాణంతోనే నేను పడిపోయాను; ఆపై, ఓ భద్రే, నేను కలింగుల అధిపతినయ్యాను.
Verse 74
एतदाचक्ष्व तत्त्वेन परं कौतूहलं हि मे ॥ वसुधाया वचः श्रुत्वा विष्णुर्मायाकरण्डकः
ఇది తత్త్వానుసారంగా నాకు చెప్పుము; నా కుతూహలం అత్యంతం. వసుధా వచనాలు విని, ‘మాయా-కరండకుడు’ విష్ణువు…
Verse 75
एवं चिन्तयतस्तस्य अस्तं प्राप्तो दिवाकरः ॥ संवृत्ता रजनी सुभ्रूः सर्वसार्थसुखावहा
అతడు అలా ఆలోచించుచుండగా సూర్యుడు అస్తమించాడు. అప్పుడు, ఓ సుభ్రూ, రాత్రి వచ్చింది; అది సమస్త సమూహానికి సుఖాన్ని కలిగించింది.
Verse 76
जातोऽस्मि परमा व्युष्टिः प्राप्तं राज्यं मया महत् ॥ सिद्धिर्लब्धा वरारोहे मया सर्वाङ्गसुन्दरी
నేను పరమ ఉదయంలాంటి మహా పునరుత్థానాన్ని పొందాను; మహత్తర రాజ్యాన్ని నేను పొందాను. ఓ వరారోహే, సర్వాంగసుందరీ, నాకు సిద్ధి కూడా లభించింది.
Verse 77
उवाच वाक्यं मेदिन्याः मेषदुन्दुभिनिःस्वनः ॥ शृणु भूमे प्रयत्नेन कथ्यमानं मयानघे
మేషదుందుభినిఃస్వనుడు మేదినితో ఇలా అన్నాడు—ఓ భూమీ, ఓ అనఘే, నేను చెప్పుచున్నదాన్ని శ్రద్ధగా వినుము.
Verse 78
ततो रात्र्यां व्यतीतायां प्रभातसमये शुभे ॥ पठन्ति मागधा बन्दिसूता वैतालिकास्तथा
అనంతరం రాత్రి గడిచిన తరువాత, శుభప్రభాత సమయంలో, మాగధులు, బంది-సూతులు మరియు వైతాలికులు స్తుతిపాఠం చేయసాగారు।
Verse 79
अकामपतितेनापि पश्य क्षेत्रस्य वै फलम् ॥ ये च भागवतश्रेष्ठा ये च नारायणप्रियाः
అనుకోకుండా కూడా అందులో పడినవాడికైనా, ఈ పుణ్యక్షేత్ర ఫలితాన్ని చూడు. ఇది భాగవతుల్లో శ్రేష్ఠులకూ, నారాయణప్రియులకూ ఉపకరిస్తుంది।
Verse 80
तस्य वै कारणं येन तेन चाराधितोऽस्म्यहम् ॥ तस्य प्रीतोऽस्म्यहं देवि विशुद्धेनान्तरात्मना
ఏ కారణంతో, ఏ విధంగా అతడు నన్ను ఆరాధించాడో, ఆ విధంగానే నేను ఆరాధింపబడ్డాను. ఓ దేవీ, అతని విశుద్ధ అంతరాత్మచేత నేను ప్రసన్నుడను।
Verse 81
शङ्खदुन्दुभिनादैश्च बोधितो वसुधाधिपः ॥ सर्वलोकहितार्थाय उदिते च दिवाकरे
శంఖ-దుందుభి నాదాలతో వసుధాధిపుడు (రాజు) మేల్కొన్నాడు; సూర్యుడు ఉదయించినప్పుడు, సమస్త లోకహితార్థం కార్యం చేశాడు।
Verse 82
पौरजानपदाः सर्वे श्रुत्वा तु तदनन्तरम्॥ लाभालाभौ परित्यज्य सर्वकर्माण्यकारयन्॥
అనంతరం అది విని పట్టణవాసులు, గ్రామజనులు అందరూ లాభనష్టాలను విడిచి, సమస్త విధికర్మలను నిర్వహింపజేశారు।
Verse 83
मां स द्रष्टुं न शक्नोति मम तेजःप्रमोहितः॥ ततो निमीलिताक्षेण कृत्वा शिरसि चाञ्जलिम्॥
అతడు నా తేజస్సుతో మోహితుడై నన్ను చూడలేడు; అందుచేత కళ్లను మూసుకొని శిరస్సుపై అంజలి పెట్టి భక్తితో నమస్కరించాడు।
Verse 84
स्नातस्तु विधिना सोऽथ क्षौमाभ्यामुपसंवृतः॥ भूत्वा चोत्सारयामास आज्ञां दत्त्वा यथोचितम्॥
తర్వాత అతడు విధి ప్రకారం స్నానం చేసి క్షౌమ (నార) వస్త్రాలు ధరించి, యథోచిత ఆజ్ఞలు ఇచ్చి వ్యవహారాలను సక్రమంగా ఏర్పాటు చేయించాడు।
Verse 85
सर्वे शङ्खधराश्चैव सर्वे चायुधसंयुताः। ताः स्त्रियश्च वरारोहे स्तुतिमन्या महौजसः॥
అందరూ శంఖధారులే, అందరూ ఆయుధాలతో సన్నద్ధులే. ఓ వరారోహే, ఆ స్త్రీలు స్తుతిలో నిమగ్నులై మహా ఓజస్సుతో ఉన్నారు।
Verse 86
न शक्नोति तथा वक्तुं भीरुः सन्त्रस्तलोचनः॥ एवमेतद्विचेष्टन्तं ब्राह्मणानामपीश्वरम्॥
అతడు భయపడినవాడు, భయంతో కళ్లులు కంపుతున్నాయి; అలా మాట్లాడలేడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణులకూ అధిపతిగా ఉన్నవాడు కూడా అలా ప్రవర్తిస్తున్నాడు।
Verse 87
व्रतस्थं यः स्पृशेन्मां तु नारी पुरुष एव च॥ धर्मयुक्तेन दण्डेन मम वध्यो भवेत् तु सः॥
నేను వ్రతస్థగా ఉన్నప్పుడు నన్ను ఎవడు/ఎవరు స్పర్శించినా—స్త్రీ అయినా పురుషుడైనా—ధర్మానుగుణమైన దండంతో నా నిర్ణయప్రకారం శిక్షార్హుడు అవుతాడు।
Verse 88
श्वेतद्वीपे प्रमोदन्ते सर्वभोगसमन्विताः॥ एवं ते कथितं भूमे व्युष्टिः सौकरवे महत्॥
శ్వేతద్వీపంలో వారు సమస్త భోగసంపదలతో యుక్తులై ఆనందిస్తారు. ఓ భూమీ, ఈ విధంగా సౌకరవ సంబంధమైన మహత్తర వృత్తాంతం నీకు చెప్పబడింది।
Verse 89
वाणीं सूक्ष्मां समादाय स सोमो चोदितो मया॥ किं वा फलं समुद्धिश्य तप्यसे सुमहत्तपः॥
సూక్ష్మమైన వాణిని ధరించి, నా ప్రేరణతో ఆ సోముడు పలికెను—‘ఏ ఫలాన్ని ఉద్దేశించి, ఏ ఫలప్రాప్తిని లక్ష్యంగా చేసుకొని, నీవు ఇంత మహత్తర తపస్సు చేస్తున్నావు?’
Verse 90
एवमाज्ञापयित्वा तु कालिङ्गो नृपतिः किल॥ गतश्च त्वरया धीमान् प्रविष्टस्तत्र सुव्रते॥
ఇలా ఆజ్ఞాపించి, కలింగ నృపతి అని చెప్పబడినవాడు తొందరగా బయలుదేరెను; ఆ ధీమంతుడు అక్కడ ప్రవేశించెను—ఓ సువ్రతే।
Verse 91
अकामपतिताश्चैव श्वेतद्वीपमुपागताः॥ य एतेन विधानेन वासं तीर्थे तु कारयेत्॥
వారూ అనుకోకుండా అక్కడ పడిపోయి శ్వేతద్వీపాన్ని చేరారు. ఎవడు ఈ విధానముచే తీర్థంలో నివాసాన్ని ఏర్పాటు చేయునో…
Verse 92
ब्रूहि तत्त्वेन मे सोम यत्ते मनति वर्तते ॥ सर्वं सम्पादयिष्यामि त्वत्प्रसादान्न संशयः ॥
ఓ సోమా, నీ మనస్సులో ఉన్నదాన్ని నాకు తత్త్వంగా చెప్పుము. నీ ప్రసాదంతో నేను అన్నిటినీ సాధించెదను—సందేహం లేదు।
Verse 93
मरणं च विशालाक्षि श्वेतद्वीपं च गच्छति ॥ अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥
హే విశాలాక్షీ! మరణమూ శ్వేతద్వీపానికి వెళ్తుంది. హే వసుంధరా! ఇంకొకటి చెప్పుదును—వినుము.
Verse 94
मम वाक्यं ततः श्रुत्वा ग्रहाणां प्रवरेश्वरः ॥ उवाच मधुरं वाक्यं सोमतीर्थमवस्थितः ॥
నా మాటలు విని, గ్రహదేవతలలో శ్రేష్ఠాధిపతి సోమతీర్థంలో నిలిచి మధుర వాక్యమును పలికెను.
Verse 95
पर्यङ्कस्य तले तत्र राजा दर्शनलालसः ॥ विलोक्य तां वरारोहां ततश्चिन्तापरायणाम् ॥ ततः कमलपत्राक्षी वेदनायासपीडिता ॥ रुजार्ता रुरुदे तत्र शिरोवेदनताडिता ॥
అక్కడ మంచం క్రింద, దర్శనాభిలాషతో రాజు ఆ వరారోహిణిని చూచెను; ఆమె చింతలో లీనమై యుండెను. ఆపై కమలపత్రాక్షి స్త్రీ వేదనతోను అలసటతోను నలిగి, దుఃఖార్తురాలై, తీవ్రమైన శిరోవేదనతో బాధపడుతూ అక్కడే విలపించెను.
Verse 96
स्नानादाखोटके तीर्थे यत्फलं समुपाश्नुते ॥ दशवर्षसहस्राणि दशवर्षशतानि च ॥
ఆఖోటక తీర్థంలో స్నానం చేయుటవలన లభించే పుణ్యఫలం దశసహస్ర సంవత్సరములు మరియు మరియూ శతశత సంవత్సరములు నిలిచియుంటుంది అని చెప్పబడింది.
Verse 97
भगवन् यदि तुष्टोऽसि मम चात्र गतः प्रभो ॥ योगनाथो जगच्छ्रेष्ठः सर्वयोगीश्वरेश्वरः ॥
హే భగవన్! మీరు ప్రసన్నులై నా కొరకు ఇక్కడికి వచ్చి ఉంటే, హే ప్రభో—మీరు యోగనాథుడు, జగత్తులో శ్రేష్ఠుడు, సమస్త యోగీశ్వరులకూ పరమేశ్వరుడు.
Verse 98
किं मया तु कृतं कर्म पूर्वमेव सुदुष्करम् ॥ येनाहमीदृशीं प्राप्ता दशां पुण्यपरिक्षयात् ॥
నేను ముందుగా ఏ అత్యంత దుష్కరమైన కర్మ చేశాను, దాని వల్ల పుణ్యక్షయంతో నేను ఇలాంటి స్థితికి చేరాను?
Verse 99
नन्दनं समवाश्रित्य मोदन्ते चैव सर्वदा ॥ ततः स्वर्गात्परिभ्रष्टो जायते विपुले कुले ॥
నందనవనాన్ని ఆశ్రయించి వారు ఎల్లప్పుడూ ఆనందిస్తారు; ఆపై స్వర్గం నుండి పతనమై అతడు గొప్ప కులంలో జన్మిస్తాడు.
Verse 100
यावल्लोका धरिष्यन्ति तावत्त्वयि जनार्दन ॥ अतुला त्वयि मे भक्तिर्भवेन्नित्यं सुनिश्चला ॥
హే జనార్దన! లోకాలు నిలిచినంతకాలం నీపై నా భక్తి అతులమైనదిగా, నిత్యంగా, దృఢంగా అచలంగా ఉండుగాక.
Verse 101
भर्त्ता च मां न जानाति क्लिश्यमानामनाथवत् ॥ अथ मां किं कथं भर्त्ता मन्यते स्वजनोऽपि वा ॥
నా భర్త కూడా నన్ను గుర్తించడు; నేను అనాథలా బాధపడుతున్నాను. అప్పుడు నా భర్త నన్ను ఏమని, ఎలా భావిస్తున్నాడు? నా స్వజనులూ ఏమనుకుంటున్నారు?
Verse 102
मद्भक्तश्चैव जायेत एवमेतन्न संशयः॥ पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि स्नातो गृध्रवटे नरः
“అతడు నిశ్చయంగా నా భక్తుడవుతాడు—ఇందులో సందేహం లేదు. మరల ఇంకొకటి చెబుతున్నాను: గృధ్రవటంలో స్నానం చేసిన మనిషి …”
Verse 103
यच्चापि मम तद्रूपं त्वया संस्थापितं प्रभो॥ सप्तद्वीपेषु दृश्येत तत्र तत्रैव संस्थितम्
ప్రభో! నీవు స్థాపించిన నా అదే స్వరూపము, ఏడు ద్వీపములలో అక్కడక్కడ నిలిచి దర్శనమగునుగాక.
Verse 104
कथये किं शयानाऽऽतु सखीनां शयने स्थिता॥ एवमत्र न युज्येत यन्मया परिचिन्तितम्
నేను ఏమి చెప్పగలను? సఖుల శయనంపై శయనించి ఉన్న నేను—నేను మనసులో ఆలోచించినది ఇక్కడ ఈ విధంగా సరిపోదు.
Verse 105
यत्फलं समवाप्नोति स्नानमात्रकृतोदकः॥ नववर्षसहस्राणि नववर्षशतानि च
కేవలం స్నానం (లేదా స్నానసంబంధ జలార్పణ) చేసినవాడు పొందే ఫలం తొమ్మిది వేల సంవత్సరాలు, ఇంకా తొమ్మిది వందల సంవత్సరాల పరిమాణముగా ఉంటుంది.
Verse 106
सोम इत्येव यज्ञेषु पिबन्तु मम ब्राह्मणाः॥ गतिः पारमिका तेषां दिव्या विष्णो भवेद्यथा
యజ్ఞములలో నా బ్రాహ్మణులు ‘సోమ’ అని మాత్రమే పలికి పానము చేయుదురు; వారి పరమగతి విష్ణువలె దివ్యమగునుగాక.
Verse 107
किंच वात्मनि दुःखस्य सर्वमेतच्च युज्यते॥ किंच मां वक्ष्यते भर्त्ता किं च मामितरे जनाः
ఇంకా, నా స్వంత దుఃఖం ఉన్నప్పుడు ఇవన్నీ ఎలా సముచితమవుతాయి? నా భర్త నన్ను ఏమని చెప్పును, ఇతరులు నన్ను ఏమని చెప్పుదురు?
Verse 108
इन्द्रलोकं समासाद्य मोदते निर्जरैः सह॥ इन्द्रलोकात्परिभ्रष्टो मम तीर्थप्रभावतः
ఇంద్రలోకాన్ని చేరి అతడు అమర దేవులతో కలిసి ఆనందిస్తాడు; అయితే నా తీర్థప్రభావం వల్ల ఇంద్రలోకమునుండి కూడా పతనమవుతాడు.
Verse 109
अधर्मे च न मे बुद्धिर्भवेद्विष्णो कदाचन। पतित्वं चाथ गच्छेयमोषधीनां तथा कुरु
హే విష్ణూ, ఎప్పటికీ నా బుద్ధి అధర్మం వైపు వంగకూడదు. అలాగే నేను పతితస్థితికి చేరకుండునట్లు—ఔషధుల విషయంలో కూడా అట్లే ఏర్పాటు చేయుము.
Verse 110
ततो ब्रूयामिदं वाक्यं यन्मे हृद्यवतिṣ्ठते॥ ततः प्रियावचः श्रुत्वा समुत्थाय ततो नृपः
అప్పుడు నా హృదయంలో స్థిరంగా ఉన్న మాటను నేను పలుకుతాను. ఆపై ఆ ప్రియవచనాన్ని విని రాజు వెంటనే లేచి నిలిచాడు.
Verse 111
यत्त्वया पृच्छितं पूर्वं सर्वसंसारमोक्षणम्॥ ततो नारायणाच्छ्रुत्वा पृथिवी संहितव्रता
నీవు ముందుగా అడిగినది—సంసారమునుండి సంపూర్ణ మోక్షం—అది నారాయణుని నుండి విని పృథివి తన వ్రతంలో దృఢమైంది.
Verse 112
यदि तुष्टो महादेव आदिमध्यान्तवर्जितः ॥ मम चैव प्रियार्थाय एतन्मे दीयतां वरः ॥
ఆది, మధ్య, అంతములేని మహాదేవుడు సంతుష్టుడైతే, నా ప్రియార్థమునకై ఈ వరం నాకు దయచేయబడుగాక.
Verse 113
दोरभ्यामालिङ्ग्य वै भार्यां वाक्यमेतदुवाच ह ॥ किमिदं भाषसे भद्रे आत्मानं न प्रशंससि ॥
అతడు రెండు భుజాలతో భార్యను ఆలింగనం చేసి ఇలా అన్నాడు— “భద్రే, ఇది ఏమి మాట్లాడుతున్నావు? నీ గురించి శుభవాక్యాలు ఎందుకు చెప్పడం లేదు?”
Verse 114
उवाच मधुरं वाक्यं लोकनाथं जनार्दनम् ॥ केन कर्मविपाकेन तीर्थं पुनरवाप्यते ॥
ఆమె లోకనాథుడు జనార్దనునితో మధురంగా పలికింది— “ఏ కర్మవిపాక ఫలితంగా తీర్థం మళ్లీ లభిస్తుంది?”
Verse 115
ततः सोमवचः श्रुत्वा तत्रैवान्तरहितोऽभवम् ॥ एवं तप्तं महाभागे तपः सोमेन निश्चयात् ॥
అనంతరం సోముని మాటలు విని నేను అక్కడికక్కడే అంతర్ధానమయ్యాను. ఓ మహాభాగే, ఈ విధంగా సోముడు దృఢనిశ్చయంతో తపస్సు చేశాడు.
Verse 116
अशोच्या शोचिता या तु यच्च निन्दसि चात्मनि ॥ भिषजः किं न विद्यन्ते अष्टकर्मसमाहिताः ॥
నీవు శోకించదగినది కాదు, అయినా నీ కోసం శోకిస్తున్నారు; పైగా నీవు నిన్నే నిందిస్తున్నావు. అష్టకర్మలో నిపుణులైన వైద్యులు లేరా?
Verse 117
स्नानं वा मरणं देव यथावद्वक्तुमर्हसि ॥ श्रीवराह उवाच ॥ शृणु देवि महाभागे पूर्वधर्मकृतो नराः ॥
“స్నానం గానీ మరణం గానీ, ఓ దేవా, యథావిధిగా చెప్పవలసినది మీరు.” శ్రీవరాహుడు పలికెను— “ఓ దేవీ, ఓ మహాభాగే, విను— పూర్వధర్మకృతులైన నరుల విషయాన్ని చెబుతాను.”
Verse 118
प्राप्ता च परमा सिद्धिः सोमतीर्थेऽन्यदुर्लभा ॥ स्नायाद्यः सोमतीर्थे तु मम कर्मपरायणः ॥
సోమతీర్థంలో పరమసిద్ధి లభిస్తుంది; అది ఇతరత్ర దుర్లభం. నా విధించిన కర్మవిధానంలో నిష్ఠతో సోమతీర్థంలో స్నానం చేసే వాడు దాని ఫలాన్ని పొందుతాడు.
Verse 119
ये तु संस्थापयेयुस्ते शिरसो वेदनां पराम् ॥ त्वया पूर्वं व्रतमिषाद्वेदना यदि गोपिता ॥
ఆ వ్రతాన్ని స్థాపించేవారు తలలో తీవ్రమైన వేదనను అనుభవిస్తారు. నీవు ముందుగా వ్రతం అనే నెపంతో ఆ వేదనను దాచివుంటే…
Verse 120
केनचित्कर्मदोषेण तिर्यग्योनिमवाप्य हि ॥ जन्मान्तरार्जितैः पुण्यैस्तीर्थस्नानजपादिभिः ॥
ఏదో కర్మదోషం వల్ల తిర్యగ్యోని (పశుజన్మం) పొందినప్పటికీ, ఇతర జన్మల్లో సంపాదించిన పుణ్యాలచే—తీర్థస్నానం, జపం మొదలైన వాటి ద్వారా—పునరుద్ధారం కలుగుతుంది.
Verse 121
अष्टमेन तु भक्तेन मम कर्मविधौ स्थितः ॥ फलं तस्य प्रवक्ष्यामि सोमतीर्थे नरस्य यत ॥
అష్టమ (వ్రత/అనుష్ఠానం)తో యుక్తుడై నా బోధించిన కర్మవిధానంలో స్థిరంగా ఉన్న భక్తునికి, సోమతీర్థంలో మనుష్యునికి కలిగే ఫలాన్ని నేను ప్రకటిస్తాను.
Verse 122
येन वै क्लिश्यसे भद्रे शिरस्य सुखपीडिता ॥ वायुनाऽ कफपित्तेन शोणितेन कफेन वा
ఓ భద్రే, నీవెందుకు బాధపడుతున్నావు—తలలో అసౌకర్యంగా ఒత్తిడి కలుగుతోందా—వాయువు వల్లనా, కఫ-పిత్తం వల్లనా, శోణితం (రక్తం) వల్లనా, లేక కేవలం కఫం వల్లనా?
Verse 123
महादानैश्च लभ्येत तीर्थे पञ्चत्वमर्च्छकैः ॥ जन्मान्तरकृतं कर्म यत्स्वल्पमपि वा बहु
మహాదానాల వలన దాని ఫలం లభిస్తుంది; తీర్థంలో ఆరాధకులు ‘పంచత్వం’ను పొందుతారు. పూర్వజన్మలో చేసిన కర్మ—అల్పమైనా ఎక్కువైనా—తప్పక ఫలరూపంగా ఎదురవుతుంది.
Verse 124
यत्र तप्तं तपस्तेन सोमेन सुमहात्मना ॥ पञ्चवर्षसहस्राणि एकपादेन तिष्ठता
అక్కడ మహాత్ముడు సోముడు ఒక్క కాళ్లపై నిలబడి ఐదు వేల సంవత్సరాలు తపస్సు చేశాడు.
Verse 125
सन्निपातस्य दोषेण येनेदं पीड्यते शिरः ॥ काले विकाले कृत्वा वै पित्तोद्रेकं यशस्विति
సన్నిపాత దోషం వల్ల ఈ శిరస్సు బాధపడుతోంది; కాలంలో అకాలంలో పిత్తోద్గారం కలిగించి—ఓ యశస్వీ.
Verse 126
तत्कदाचित्फलत्येव न तस्य परिसङ्क्षयः ॥ कदाचिद्वासहायो वै पुण्यतीर्थादिदर्शनात्
ఆ కర్మ ఎప్పుడో ఒకప్పుడు తప్పక ఫలిస్తుంది; దానికి సంపూర్ణ నాశనం లేదు. అలాగే పుణ్యతీర్థాది దర్శనంతో కొన్నిసార్లు సహాయమూ కలుగుతుంది.
Verse 127
पञ्चवर्षसहस्राणि तथैवोर्ध्वमुखः स्थितः ॥ एवमुग्रं तपः कृत्वा कान्तिमानभवच्च सः
ఐదు వేల సంవత్సరాలు అలాగే ఊర్ధ్వముఖంగా నిలిచాడు; ఈ విధంగా ఘోర తపస్సు చేసి అతడు కాంతిమంతుడయ్యాడు.
Verse 128
अश्नासि पिशितं चान्नं तेनिदं दूष्यते शिरः ॥ क्रियतेऽत्र शिरावेधो रुधिरस्राव एव च
నీవు మాంసమును మరియు అన్నమును భుజిస్తావు; దానివల్ల ఈ శిరస్సు దూషితమగును. ఇక్కడ శిరోప్రదేశంలో శిరావేధం చేయబడును, రక్తస్రావమును కూడా చేయుదురు.
Verse 129
दुर्बलं प्रबलं भूत्वा प्रबलं दुर्बलं भवेत् ॥ पापान्तरं समासाद्य गहना कर्मणो गतिः
దుర్బలుడు బలవంతుడగును; బలవంతుడూ దుర్బలుడగవచ్చును. మరింత పాపాన్ని ఎదుర్కొనగా కర్మగతి గహనమై గ్రహించుటకు కఠినమగును.
Verse 130
ममापराधान्मुक्तश्च ब्राह्मणानां पतिस्तथा ॥ एवमेव महाभागे सोमतीर्थे कृतोदकः
అతడు నాపై చేసిన అపరాధమునుండి విముక్తుడయ్యెను; అలాగే బ్రాహ్మణులలో అధిపతియయ్యెను. ఓ మహాభాగే, సోమతీర్థమున జలకర్మ/స్నానం చేసినవాడికీ ఇదే విధంగా ఫలము కలుగును.
Verse 131
दीयते चेच्छिरोऽभ्यङ्गः कथं तिष्ठति वेदना ॥ किमेतद्गोपितं भद्रे मयि तन्न निवेदितम्
శిరస్సుకు అభ్యంగం చేస్తున్నట్లయితే, వేదన ఎలా నిలిచియుంటుంది? ఓ భద్రే, ఇది ఎందుకు దాచబడింది—నాకు ఎందుకు నివేదించలేదు?
Verse 132
यदल्पमिव दृश्येत तन्महत्त्वाय कल्पते ॥ अत एव मनुष्यत्वं प्राप्तं राजत्वमेव च ॥
చిన్నదిగా కనిపించేది కూడా మహత్తుకు ఆధారమగును. అందువల్లనే మనుష్యజన్మ లభించింది, రాజత్వమూ లభించింది.
Verse 133
त्रिंशद्वर्षसहस्राणि त्रिंशद्वर्षशतानि च ॥ जायते ब्राह्मणः सुभ्रु वेदवेदाङ्गपारगः ॥
ముప్పై వేల సంవత్సరాలు, అదనంగా మూడు వందల సంవత్సరాలు గడిచిన తరువాత—ఓ సుభ్రూ—వ్యక్తి బ్రాహ్మణుడిగా జన్మించి, వేదాలు మరియు వేదాంగాలలో పారంగతుడవుతాడు.
Verse 134
त्वया व्रतमिषेणायमात्मा संक्लिश्यते वृथा ॥ या त्वं वै भाषसे वाक्यं सौकरे गमनं प्रति ॥
నీ వల్ల వ్రతం అనే ముసుగుతో ఈ ఆత్మ వ్యర్థంగా బాధపడుతోంది; అలాగే సౌకరానికి వెళ్లుట గురించి నీవు పలికే మాటలూ అదే రీతిగా భావించవలెను.
Verse 135
सृगाली चैव गृध्रश्च तीर्थस्यैव प्रभावतः ॥ मरणादेव सम्प्राप्य क्षीणपापौ स्मृतिं पुनः ॥
తీర్థ ప్రభావం వల్లనే ఒక నక్క (ఆడ) మరియు ఒక గద్ద—మరణమాత్రంతో—పాపాలు క్షీణించి మళ్లీ స్మృతిని పొందాయి.
Verse 136
स एष ब्राह्मणो भूत्वा संसाराद्विप्रमुच्यते ॥ तस्य चिह्नं प्रवक्ष्यामि सोम तीर्थस्य सुन्दरी ॥
అతడు బ్రాహ్మణుడై సంసారబంధం నుండి పూర్తిగా విముక్తుడవుతాడు. ఓ సుందరీ, సోమతీర్థం యొక్క లక్షణాన్ని నేను చెప్పుదును.
Verse 137
भर्तुर्गृहीत्वा चरणौ सा पतिं प्रत्यभाषत ॥ प्रसीद मे महाराज नेदं प्रष्टुं त्वमर्हसि ॥
భర్త పాదాలను పట్టుకొని ఆమె తన పతిని ఇలా పలికింది—“మహారాజా, నాపై ప్రసన్నుడవండి; ఇది అడగడం మీకు తగదు.”
Verse 138
तीर्थं वैवस्वतं नाम यत्रार्कस्तप्तवांस्तपः ॥ कदाचित्पुत्रकामेन मार्त्तण्डेन महत्तपः ॥
వైవస్వతమనే తీర్థం ఉంది; అక్కడ అర్కుడు (సూర్యుడు) తపస్సు చేశాడు. ఒకసారి పుత్రకామనతో మార్తాండుడు మహత్తపస్సు ఆచరించాడు.
Verse 139
तत्तीर्थं येन विज्ञेयं मम मार्गानुसारिणा ॥ वैशाखस्य तु मासस्य शुक्लपक्षस्य द्वादशी ॥
నా మార్గాన్ని అనుసరించేవాడు ఆ తీర్థాన్ని గుర్తించాలి; అది వైశాఖ మాస శుక్లపక్ష ద్వాదశి తిథితో సూచించబడుతుంది.
Verse 140
मम पूर्वकथां वीर दुष्टकर्मानुसारिणीम् ॥ ततो भार्यावचः श्रुत्वा कलिङ्गानां जनाधिपः ॥
వీరా! దుష్టకర్మానుసారిని గురించిన నా పూర్వకథను విని, తరువాత భార్య మాటలు విని, కలింగుల జనాధిపతి కార్యానికి ప్రవృత్తుడయ్యాడు.
Verse 141
कृतं चान्द्रायणं तत्र दशवर्षसहस्रकम् ॥ ततः सप्तसहस्राणि वायुभक्षस्तु संस्थितः ॥
అక్కడ అతడు పది వేల సంవత్సరాలు చాంద్రాయణ వ్రతం ఆచరించాడు. తరువాత ఏడు వేల సంవత్సరాలు వాయువే ఆహారంగా ఉండి నిలిచాడు.
Verse 142
प्रवृत्ते चान्धकारे तु यत्र कश्चिन्न दृश्यते॥ सोमेन च विना भूमिर्दृश्यते चन्द्रसप्रभा॥
అంధకారం వ్యాపించినప్పుడు, ఏదీ కనిపించని చోట కూడా, సోముడు (చంద్రుడు) లేకపోయినా భూమి చంద్రసమ ప్రకాశంతో కనిపిస్తుంది.
Verse 143
उवाच मधुरं वाक्यं सुहितेनान्तरात्मना॥ किमिदं गोप्यते देवि ममाग्रे वरवर्णिनि॥
అతడు అంతరాత్మ సంతోషంతో మధుర వాక్యములు పలికెను— “దేవి, హే వరవర్ణినీ, నా ముందే ఇది ఎందుకు గోప్యముగా ఉంచబడుచున్నది?”
Verse 144
आलोकश्चैव दृश्येत सोमस्तत्र न दृश्यते॥ एवं त्वां वच्मि हे भद्रे एष विस्मयः परः॥
అక్కడ వెలుగు కనబడుచున్నది, కాని చంద్రుడు కనబడుటలేదు. అందువల్ల, హే భద్రే, నీతో నేను చెప్పుచున్నాను— ఇది పరమ ఆశ్చర్యము.
Verse 145
तथ्यमेव महाभागे पृच्छ्यमाना यशस्विनि॥ ततो भर्तृवचः श्रुत्वा विस्मयोत्फुल्ललोचना॥
హే మహాభాగే, హే యశస్వినీ, అడుగబడినప్పుడు ఇది నిజమే. ఆపై భర్త మాటలు విని ఆమె కళ్ళు ఆశ్చర్యంతో విస్తరించెను.
Verse 146
विवस्वन्तं महाभागं मम कर्मपरायणम्॥ वरं वरय भद्रं ते यस्ते मनसि वर्त्तते॥
నా కార్యమునకు పరాయణుడైన మహాభాగుడు వివస్వంతుని (ఎంచుకొనుము). హే భద్రే, నీకు మంగళము కలుగుగాక— నీ మనసులో ఉన్నదేదైనా వరముగా కోరుకొనుము.
Verse 147
एतच्चिह्नं महाभागे पुण्ये सौकरवे मम॥ सौमतीर्थे विशालाक्षि येन मुच्यन्ति जन्तवः॥
హే మహాభాగే, ఇది నా పుణ్యమైన సౌకరవ ప్రాంతపు చిహ్నము. హే విశాలాక్షి, సౌమతీర్థమున దీనివలన జీవులు (బంధన/క్లేశముల నుండి) విముక్తి పొందుదురు.
Verse 148
उवाच मधुरं वाक्यं कलिङ्गानां महाधिपम्॥ भर्त्ता धर्मो यशो भर्त्ता भर्त्तैव प्रियमान्त्मनः॥
ఆమె కలింగుల మహాధిపతితో మధుర వాక్యాలు పలికింది— “భర్తే ధర్మము, భర్తే యశస్సు; నిజముగా భర్తే స్వాత్మకు ప్రియమైనవాడు।”
Verse 149
ततो ममवचः श्रुत्वा कश्यपस्य सुतो बली॥ मधुरं स्वरमादाय प्रत्युवाच महद्वचः॥
అప్పుడు నా మాటలు విని, కశ్యపుని కుమారుడైన బలి, మృదువైన స్వరం తీసుకొని, గంభీరమైన వాక్యంతో ప్రత్యుత్తరం పలికాడు।
Verse 150
अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे॥ प्रभावमस्य क्षेत्रस्य विस्मयं परमं महत्॥
ఇంకొక విషయమును నీకు చెప్పుదును; వినుము, ఓ వసుంధరా. ఇది ఈ క్షేత్ర మహిమ—అత్యంత మహత్తరమైన ఆశ్చర్యము।
Verse 151
तस्य पूर्वेण पार्श्वेन तीर्थं गृध्रवटं स्मृतम्॥ यत्राकामो मृतो गृध्रो मानुषत्वमुपागतः॥
దాని తూర్పు వైపున ‘గృధ్రవట’ అనే తీర్థము ప్రసిద్ధము; అక్కడ ఇష్టంలేక మరణించిన గద్ద మనుష్యత్వమును పొందింది।
Verse 152
अवश्यमेव तद्वाच्यं यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ तथापि नोत्सहे वक्तुं हृदि यत्परिवर्तते
నీవు నన్ను అడుగుతున్నది తప్పక చెప్పవలసినదే; అయినా నా హృదయంలో కలవరపడుతున్నదాన్ని చెప్పుటకు నాకు ధైర్యం లేదు।
Verse 153
यदि देव प्रसन्नोऽसि अयं मे दीयतां वरः ॥ पुत्रमिच्छाम्यहं देव प्रसादात्ते सुरेश्वर
హే దేవా, మీరు ప్రసన్నులైతే నాకు ఈ వరం దయచేయండి—హే సురేశ్వరా, మీ ప్రసాదంతో నాకు కుమారుడు కావాలి.
Verse 154
अकामा तु मृता तीर्थे आत्मनः कर्मनिश्चयात् ॥ मम क्षेत्रप्रभावेण सृगाली मानुषी भवेत्
ఆమె అనిచ్ఛతో తీర్థంలో మరణించింది—తన కర్మ యొక్క నిశ్చిత ఫలితంగా; అయితే నా క్షేత్ర ప్రభావంతో ఆ సృగాలీ (ఆడ నక్క) మానవిగా అవుతుంది.
Verse 155
तव पीडाकरमिति तन्मां न प्रष्टुमर्हसि ॥ एतद्दुःखं महाभाग हृदि मे परिवर्तते
ఇది నీకు బాధ కలిగిస్తుంది కాబట్టి నన్ను అది అడగవలసినది కాదు; హే మహాభాగ, ఈ దుఃఖం నా హృదయంలో తిరుగుతూనే ఉంది.
Verse 156
विवस्वद्वचनं श्रुत्वा तुष्टोऽहं तस्य सुन्दरी ॥ तस्य शुद्धेन मनसा प्रोक्तवानस्मि सुन्दरी
వివస్వత్ వచనాన్ని విని నేను అతనిపై సంతోషించాను, హే సుందరీ; శుద్ధమైన మనసుతో నేను అతనితో పలికాను, హే సుందరీ.
Verse 157
राजपुत्री विशालाक्षी श्यामा सर्वाङ्गसुन्दरी ॥ गुणवद्रूपसम्पन्ना चतुःषष्टिकलान्विता
ఆ రాజకుమార్తె విశాలాక్షి, శ్యామవర్ణ, సర్వాంగసుందరి; గుణరూపసంపన్న, చతుష్షష్టి కళలలో నిపుణురాలు.
Verse 158
सुखे हि वर्तसे नित्यं महाराजोऽसि सुन्दरः ॥ बह्व्यो मत्सदृशा भार्या स्तिष्ठन्त्यन्तःपुरे तव
నీవు నిత్యం సుఖంగా నివసిస్తున్నావు; నీవు మహారాజువు, సుందరుడవు. నాతో సమానమైన అనేక భార్యలు నీ అంతఃపురంలో ఉంటున్నారు.
Verse 159
यमश्च यमुना चैव मिथुनं जनयिष्यतः ॥ एवं तस्य वरं दत्त्वा आदित्यस्य वसुन्धरे
యముడు మరియు యమునా నిజంగా జంటగా జన్మిస్తారు. ఓ వసుంధరా, ఈ విధంగా ఆదిత్యునికి ఆ వరం ఇచ్చి…
Verse 160
प्राश्नासि पिशितान्नं च प्रावारान्भूषणानि च ॥ आच्छादयसि यानैश्च हस्त्यश्व-रथपृष्ठगः
నీవు మాంసాహారంతో కూడిన అన్నాన్ని భుజిస్తావు; వస్త్రాలు, ఆభరణాలు కూడా స్వీకరిస్తావు. ఇంకా ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలపై ఎక్కి వాహనాలతో ప్రయాణిస్తావు.
Verse 161
आत्मयोगप्रभावेण तत्रैवान्तरहितोऽभवम् ॥ आदित्योऽपि गतो भद्रे वेश्म स्वं च महाधनम्
నా స్వయోగశక్తి ప్రభావంతో నేను అక్కడే అంతర్ధానమయ్యాను. ఓ భద్రే, ఆదిత్యుడు కూడా తన గృహానికి, మహాధనానికి వెళ్లిపోయాడు.
Verse 162
अहो तीर्थप्रभावो वै त्वया प्रोक्तो महान्मम ॥ यस्य देव प्रभावेण तिर्यग्योनित्वमागतौ ॥ गृध्रश्चैव सृगाली च प्राप्तौ वै मानुषीं तनुम् ॥
అహో! నీవు నాకు తీర్థ మహిమను గొప్పగా వివరించావు. ఈ దైవప్రభావంతో త్రియక్-యోనిలో పడిన గద్ద మరియు నక్క (ఆడ) కూడా మానవ దేహాన్ని పొందాయి.
Verse 163
बिभर्षि स्वेच्छया राजन्न मां सम्प्रष्टुमर्हसि ॥ त्वं मे देवो गुरुः साक्षाद्भर्त्ता यज्ञः सनातनः ॥
ఓ రాజా, నీవు స్వేచ్ఛతోనే నన్ను పోషిస్తున్నావు; అందువల్ల నిన్ను నేను ప్రశ్నించుటకు అర్హుడను. నీవే నాకు దేవుడు, ప్రత్యక్ష గురువు, రక్షకుడు, మరియు సనాతన యజ్ఞతత్త్వము.
Verse 164
दशवर्षसहस्राणि सूर्यलोके महीयते ॥ अथवा तत्र सुष्रोणि म्रियते पुण्यवान्नरः ॥
పది వేల సంవత్సరాలు సూర్యలోకంలో అతడు గౌరవింపబడతాడు; లేదా ఓ సుశ్రోణీ, అక్కడ పుణ్యవంతుడైన మనిషి మరణిస్తాడు.
Verse 165
स्नानेन तत्र तीर्थे च मरणाद्वा जनार्दन ॥ कां गतिं वै प्रपद्यन्ते तन्ममाचक्ष्व केशव ॥
ఓ జనార్దనా, అక్కడ ఆ తీర్థంలో స్నానం చేయుటవలన గానీ, అక్కడ మరణించుటవలన గానీ వారు ఏ గతిని పొందుతారు? ఓ కేశవా, అది నాకు చెప్పుము.
Verse 166
यमलोकं न गच्छेत्तु तीर्थस्यास्य प्रभावतः ॥ एतत्ते कथितं भद्रे स्नानस्य मरणस्य च ॥
ఈ తీర్థ ప్రభావమువలన యమలోకానికి వెళ్లడు. ఓ భద్రే, స్నానం మరియు అక్కడి మరణం విషయమై ఇది నీకు చెప్పబడింది.
Verse 167
चिह्नं च कीदृशं तेषां जायन्ते येन ते तथा ॥ अकामावपि तौ क्षेत्रे प्राप्तौ नु परमां गतिम् ॥
వారిలో ఏ విధమైన లక్షణాలు ఉద్భవిస్తాయి, వాటివలన వారు అట్లుగా గుర్తింపబడతారు? అలాగే ఆ ఇద్దరు—ఇచ్ఛ లేకున్నా—ఆ క్షేత్రంలో పరమగతిని పొందారా?
Verse 168
पतिव्रतानां सर्वासामेष धर्मः सनातनः ॥ न संशये नियोक्तव्यः सुखस्थो हि पतिः स्त्रिया ॥
సర్వ పతివ్రత స్త్రీలకు ఇదే సనాతన ధర్మం—సందేహంతో భర్తను నియంత్రించకూడదు; స్త్రీ భర్తను సుఖస్థితిలో ఉంచాలి.
Verse 169
फलं चैव यथावृत्तं तीर्थे सौकरवे मम ॥ आख्यानानां महाख्यानं क्रियाणां च महाक्रिया ॥
మరియు ఫలమూ, జరిగినట్లే, నా సౌకరవ తీర్థంలో—ఇది కథలలో మహాకథ, కర్మలలో మహాకర్మ.
Verse 170
ततो महीवचः श्रुत्वा विष्णुर्धर्मविदां वरः ॥ उवाच मधुरं वाक्यं धर्मकामो वसुन्धराम् ॥
అప్పుడు భూమి మాటలు విని, ధర్మవిదులలో శ్రేష్ఠుడైన విష్ణువు, ధర్మాన్ని కోరుతూ, వసుంధరతో మధుర వచనాలు పలికెను.
Verse 171
एतन्निश्चित्य मे पीडां न प्रष्टुं त्वमिहार्हसि ॥ ततो भार्यावचः श्रुत्वा कलिङ्गानां जनाधिपः ॥
నా ఈ బాధను నిశ్చయంగా గ్రహించి, ఇక్కడ నన్ను ప్రశ్నించుట నీకు తగదు. ఆపై భార్య మాటలు విని, కలింగుల జనాధిపతి (రాజు) (చర్యకు) దిగెను.
Verse 172
एष जप्यः प्रमाणं च सन्ध्योपासनमेव च ॥ एष तेजश्च मन्त्रश्च सर्वभागवतप्रियम्
“ఇదే జపించవలసినది; ఇదే ప్రమాణం, ఇదే సంధ్యోపాసన ఆచారం. ఇదే తేజస్సు, ఇదే మంత్రం—సర్వ భాగవత భక్తులకు ప్రియమైనది.”
Verse 173
शृणु तत्त्वेन मे भूमे यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ उभौ तौ कारणाद्यस्मात्प्राप्तौ वै मानुषीं गतिम्
ఓ భూమీ! నీవు నన్ను అడిగినదాన్ని తత్త్వముగా వినుము. ఒక ప్రత్యేక కారణమునుండి ఆ ఇద్దరూ నిజముగా మానవగతిని పొందిరి.
Verse 174
धर्मश्चार्थश्च कामश्च यशः स्वर्गश्च मानद ॥ पृष्टया मे सदा वाच्यं सर्वं सत्यं प्रियं तव
ఓ మానదా! ధర్మం, అర్థం, కామం, యశస్సు, స్వర్గం—ఈ విషయములలో నన్ను అడిగినప్పుడు నేను ఎల్లప్పుడూ అన్నిటినీ చెప్పవలెను: సత్యమును, నీకు ప్రియమైనదానిని కూడా.
Verse 175
उवाच मधुरं वाक्यं भार्यापीडाभिपीडितः ॥ शृणु तत्त्वेन मे भद्रे शुभं वा यदि वाशुभम्
భార్య వల్ల కలిగిన బాధతో బాధపడుతూ అతడు మధురమైన మాటలు పలికెను: “ఓ భద్రే! తత్త్వముగా వినుము—శుభమైయినా అశుభమైయినా.”
Verse 176
अवश्यमेव वक्तव्यं पृष्टया पतिना ध्रुवम् ॥ यानि गुह्यान्यगुह्यानि स्त्रियो धर्मपथे स्थिताः
భర్త అడిగినప్పుడు నిశ్చయంగా తప్పక చెప్పవలెను—గూఢమైనదైనా గూఢంకానిదైనా; ధర్మపథమున నిలిచిన స్త్రీలు అట్లే ప్రవర్తిస్తారు.
Verse 177
पिशुनाय न दातव्यं मूर्खे भागवते न तु ॥ न च वैश्याय शूद्राय येन जानन्ति मां परम्
ఇది పిశునునికి ఇవ్వకూడదు; మూర్ఖునికీ కాదు—అతడు ‘భాగవతుడు’ అని పిలువబడినా. అలాగే వైశ్యునికీ శూద్రునికీ కాదు; దానివల్ల వారు నన్ను పరముడిగా తెలిసికొందురు.
Verse 178
तस्मिन्काले ह्यतिक्रान्ते मम कर्मविनिश्चयात् ॥ त्रेतायुगे ह्युपक्रान्ते ज्ञाते च युगसंस्थितौ
ఆ కాలము గడిచిన తరువాత, నా కర్మనిర్ణయమునుబట్టి; త్రేతాయుగము ప్రారంభమై, యుగవ్యవస్థ తెలిసినప్పుడు…
Verse 179
पण्डितानां सभामध्ये ये च भागवता भुवि ॥ मठे ब्राह्मणमध्ये तु ये च वेदविदां वराः
పండితుల సభమధ్యలో, భూమిపై ఉన్న భాగవత భక్తులలో; అలాగే మఠాలలో, బ్రాహ్మణుల మధ్య—వేదవిదులలో శ్రేష్ఠులైన వారు…
Verse 180
तत्र राजा महाभागः स्वधर्मकृतनिश्चयः ॥ ब्रह्मदत्तेति विख्यातः पुरं काम्पिल्लमास्थितः
అక్కడ మహాభాగ్యశాలి రాజు—స్వధర్మాచరణలో దృఢనిశ్చయుడై—బ్రహ్మదత్తుడని ప్రసిద్ధి పొందినవాడు, కాంపిల్ల నగరంలో నివసించెను।
Verse 181
भर्त्तारं च समासाद्य रहस्तां गोपयन्ति न ॥ कृत्वा सुदुष्करं कर्म रागलोभप्रमोहिता
మరియు భర్తను సమీపించి, ఆ రహస్యాన్ని దాచలేదు. అత్యంత దుష్కరమైన కార్యం చేసి, రాగలోభములచే మోహితురాలైంది.
Verse 182
दीक्षिताय च दातव्यं ये च शास्त्राणि जानते ॥ एतत्ते कथितं भद्रे पुण्यं सौकरवे महत्
ఇది దీక్ష పొందినవారికి ఇవ్వవలెను; అలాగే శాస్త్రాలను తెలిసినవారికీ. ఓ భద్రే, సౌకరవ (వరాహ-పరంపర) సంబంధమైన ఈ మహాపుణ్యాన్ని నీకు నేను తెలిపితిని.
Verse 183
तस्य पुत्रो महाभागः सर्वधर्मेषु निष्ठितः ॥ सोमदत्तेति विख्यातः कुमारः शुभलक्षणः
అతని కుమారుడు మహాభాగ్యశాలి, సమస్త ధర్మాలలో నిష్ఠగలవాడు. ‘సోమదత్త’ అని ప్రసిద్ధుడైన ఆ యువకుడు శుభలక్షణాలతో యుక్తుడు.
Verse 184
या सुगोपायते गुह्यं सती सा नोच्यते बुधैः ॥ एवं चिन्त्य महाभागे ब्रूहि सत्यं यशस्विनि
గోప్యమైన విషయాన్ని జాగ్రత్తగా కాపాడే సతీస్త్రీని పండితులు నిందించరు. కాబట్టి, హే మహాభాగ్యవతీ, హే యశస్వినీ, సత్యం చెప్పు.
Verse 185
य एतत्पठते सुभ्रु कल्य उत्थाय मानवः ॥ तेन द्वादशवर्षाणि चिन्तितोऽहं न संशयः
హే సుభ్రూ, ఏ మనిషి ఉదయం లేచి దీనిని పఠిస్తాడో, అతనిని నేను పన్నెండు సంవత్సరాలు స్మరిస్తాను—సందేహం లేదు.
Verse 186
पित्रर्थे मृगयां यातो मृगलिप्सुर्वने तदा ॥ अरण्ये स तदा गत्वा व्याघ्रसिंहनिषेविते
తండ్రి కోసం అతడు అప్పుడు వేటకు వెళ్లాడు, అడవిలో మృగాన్ని కోరుతూ. ఆ సమయంలో పులులు, సింహాలు సంచరించే అరణ్యంలోకి అతడు ప్రవేశించాడు.
Verse 187
अधर्मस्ते न भविता गुह्यार्थकथने मम ॥ ततो भर्तृवचः श्रुत्वा सा देवी परमप्रिया
నాకు గోప్యమైన విషయాన్ని చెప్పడంలో నీకు అధర్మం కలగదు. అప్పుడు భర్త మాటలు విని, అత్యంత ప్రియమైన ఆ దేవి (మాట్లాడింది).
Verse 188
न स जायेत गर्भेषु मुक्तिमाप्नोति शाश्वतीम् ॥ यः पठेदेकमध्यायं तारयेत्स कुलान्दश
అతడు మళ్లీ గర్భాలలో జన్మించడు; శాశ్వత మోక్షాన్ని పొందుతాడు. ఎవడు ఒక్క అధ్యాయాన్ని పఠిస్తాడో, అతడు తన వంశంలోని పది తరాలను తరింపజేస్తాడు.
Verse 189
अङ्गमध्ये तु विद्धा सा स्फुरन्ती सर्वमङ्गला ॥ तथा सा बाणसन्तप्ता व्यथया च परिप्लुता
శరీర మధ్యభాగంలో గాయపడిన ఆమె, సర్వమంగళ స్వరూపిణి అయినప్పటికీ వణికింది. బాణదాహంతో దగ్ధమై, బాధతో పూర్తిగా ముంచెత్తబడింది.
Verse 190
अवश्यमेव वक्तव्यमेष धर्मः सनातनः ॥ यदि गुह्यं न मे कार्यं श्रूयतां राजसत्तम
ఇది తప్పక చెప్పవలసిందే—ఇదే సనాతన ధర్మనియమం. నాకు రహస్యంగా ఉంచవలసిన పని లేకపోతే, వినండి, ఓ రాజశ్రేష్ఠా.
Verse 191
पीत्वा सा सलिलं तत्र वृक्षं शाकोटकङ्गता ॥ आतपेन परिक्लान्ता बाणविद्धातुरा भृशम्
అక్కడ నీరు త్రాగి ఆమె శాకోటక వృక్షం వద్దకు వెళ్లింది. ఎండకు అలసిపోయి, బాణవిద్ధమై తీవ్రంగా బాధపడుతూ ఎంతో కష్టపడింది.
Verse 192
अभिषिञ्चस्व राज्ये स्वे ज्येष्ठं पुत्रं कुलोचितम्॥ एहि नाथ मया सार्द्धं क्षेत्रं सौकरवं प्रति॥
మీ రాజ్యంలో వంశానికి తగిన జ్యేష్ఠ కుమారునికి అభిషేకం చేయండి. ఓ నాథా, నాతో కలిసి సౌకరవ అనే పుణ్యక్షేత్రం వైపు రండి.
Verse 193
अकामाऽ मुञ्चती प्राणान् तीर्थं सोमात्मकं प्रति॥ एतस्मिन्नन्तरे भद्रे राजपुत्रः क्षुधार्दितः॥
ఆమె అనిచ్ఛతో ప్రాణాలను విడిచిపెడుతూ, సోమస్వరూపమైన తీర్థం వైపు ముఖం పెట్టి నిలిచింది. ఈలోగా, ఓ భద్రే, రాజపుత్రుడు ఆకలితో బాధపడ్డాడు.
Verse 194
ततो भार्यावचः श्रुत्वा कलिङ्गानां जनाधिपः॥ बाढमित्येव वाक्येन छन्दयामास तां प्रियाम्॥
అప్పుడు భార్య మాటలు విని, కలింగుల అధిపతి ‘బాఢమ్’ అని మాత్రమే చెప్పి తన ప్రియకు సమ్మతి ఇచ్చాడు.
Verse 195
प्राप्तो गृध्रवटं तीर्थं विश्रामं तत्र चाकरोट्॥ अथ पश्यति गृध्रं स वटशाखां समाश्रितम्॥
అతడు గృధ్రవట అనే తీర్థానికి చేరి అక్కడ విశ్రాంతి తీసుకున్నాడు. తరువాత వటవృక్ష శాఖపై కూర్చున్న గృధ్రాన్ని చూశాడు.
Verse 196
दास्यामि राज्यं पुत्राय वचनात्तव सुन्दरि॥ यथा पूर्वं मया लब्धं स्वपितुर्यद्यथाक्रमम्॥
ఓ సుందరీ, నీ వాక్యానుసారం నేను రాజ్యాన్ని కుమారునికి ఇస్తాను—మునుపు నేను నా తండ్రి నుండి క్రమంగా పొందినట్లే.
Verse 197
एकेन स तु बाणेन तया गृध्रो निपातितः॥ स तत्र पतितो गृध्रो वटमूले यशस्विनि॥
ఆమె ఒక్క బాణంతోనే ఆ గృధ్రాన్ని కూల్చింది. ఓ యశస్వినీ, ఆ గృధ్రం అక్కడ వటవృక్ష మూలంలో పడిపోయింది.
Verse 198
इत्युक्त्वा तौ महाभागौ युक्तं चैव परस्परम्॥ राजा च राजपुत्री च निष्क्रान्तौ तद्गृहात्ततः॥
ఇట్లు పలికి ఆ ఇద్దరు మహాభాగులు పరస్పరం సమ్మతులై—రాజు మరియు రాజకుమారి—ఆ గృహమునుండి బయలుదేరిరి।
Verse 199
गतासुर्नष्टसंज्ञो वै बाणभिन्नस्तथा हृदि॥ तं दृष्ट्वा पतितं गृध्रं राजपुत्रस्तुतोष ह॥
అతని ప్రాణము పోయి, స్మృతి-చేతన నశించి, హృదయం బాణముచే విద్ధమైయుండగా; పడిపోయిన ఆ గద్దను చూచి రాజకుమారుడు సంతోషించెను।
Verse 200
ततः कञ्चुकिनं दृष्ट्वा प्रोवाचोच्चस्वरेण च॥ अपसारय सर्वं वै जनमावृत्य तिष्ठति॥
అనంతరం కంచుకిని చూచి అతడు గొంతెత్తి పలికెను—“అందరినీ తొలగించు; దారిని ఆవరించి ఇక్కడే నిలుచు।”
Frequently Asked Questions
The text frames sacred geography as a moral-ecological pedagogy: Varāha teaches that actions (karma), intention (kāmya/akāma), and place-based disciplines (tīrtha-snānā, vrata, controlled conduct) shape outcomes across lifetimes. The narrative uses the gṛdhra–śṛgālī case to argue that even unintended death at a ritually charged landscape can catalyze karmic reconfiguration, while later human agency (renunciation, dharma-aligned choices) completes the transformation. A secondary ethical layer appears as rājadharma counsel—non-violence toward protected groups, restraint regarding others’ spouses and property, and governance through prudent advisors—presented as social stabilizers within a dharma ecology.
The chapter repeatedly marks observances on Vaiśākha (Vaiśākha-māsa), specifically śukla-pakṣa dvādaśī, for practices at Cakratīrtha and for identifying Somatīrtha’s sign (a described nocturnal/low-visibility condition where lunar radiance is perceived without the moon’s disc). It also references amāvasyā in connection with Soma’s condition (kṣīṇa) and the performance of piṇḍa/pitṛ-kriyā. A trirātra upavāsa (three-night fast) is described as preparatory discipline before disclosure of a personal ‘secret’ and subsequent action.
By staging the instruction as Varāha–Pṛthivī dialogue, the chapter treats Earth (Pṛthivī) as an interlocutor whose questions authorize a landscape-centered ethics. The kṣetra is portrayed as a restorative terrestrial system where pollution (aparādha/pāpa) can be attenuated through regulated interaction—travel, bathing, fasting, and disciplined death/renunciation—suggesting an early model of ‘place-based moral ecology.’ The repeated mapping of tīrthas (groves/trees like vaṭa, waters, and named sites) implicitly elevates conservation of sacred micro-ecologies as part of dharma practice, since the salvific mechanism depends on the integrity and continued accessibility of these terrestrial features.
The narrative names royal figures and polities to situate the exemplum historically: King Brahmadatta of Kāmpilla; his son Somadatta (who shoots the animals); later rebirths as a Kaliṅga king (linked to the gṛdhra) and a Kāñcī princess (linked to the śṛgālī). Celestial/administrative figures include Soma (Candra) as a graha-lord and Vivasvat (Sūrya/Āditya, son of Kaśyapa) in the Vaivasvata-tīrtha account. The chapter also references institutional actors—brāhmaṇas, dīkṣitas, paṇḍitas, and sabhā settings—as authorized transmitters/recipients of the teaching.