Rig Veda 3.2.11: Mandala 3, Sukta 2, Mantra 11

Sukta 3.2

Rishi: Viśvāmitra Gāthina

Devata: Agni Vaiśvānara

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

स जिन्वते जठरेषु प्रजज्ञिवान्वृषा चित्रेषु नानदन्न सिंहः । वैश्वानरः पृथुपाजा अमर्त्यो वसु रत्ना दयमानो वि दाशुषे ॥

Transliteration

sá jínvate jaṭháreṣu prajajñi-vā́n vṛ́ṣā citréṣu nā́nadann ná síṃhaḥ | vaiśvānarás pṛthu-pā́jā amártyo vásu rátnā dā́yamāno ví dā́śuṣe ||

Translation

ఆయన జఠరాలలో పునఃపునః జన్మిస్తాడు; వృషభంలా, చిత్ర (దీప్త) రూపాలలో సింహంలా గర్జిస్తాడు. వైశ్వానరుడు, పృథుపాజా (విస్తృత-శక్తి) అమర్త్యుడు—వసువులు, రత్నాలు పంచుతూ—దాతకు విస్తారంగా ప్రసాదిస్తాడు.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• सः: he
• सः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• जिन्वते: is impelled / bestirs himself
• जिन्वते: कर्तृ-क्रिया
• Type: Verb
• Root: जिव्/जिन्व् (धातु) ‘to quicken, set in motion, impel’

• जठरेषु: in the bellies/wombs
• जठरेषु: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: जठर (प्रातिपदिक)

• प्र: forth, forward
• प्र: —
• Type: Indeclinable
• Root: प्र (उपसर्ग/अव्यय)

• जज्ञिवान्: having been born; born
• जज्ञिवान्: कर्तृ (सः इति विशेषणम्)
• Type: Verbal adjective (perfect participle)
• Root: जन् (धातु) → जज्ञि- (परिपूर्ण/भूत) + वस् (कृत्-प्रत्यय)

• वृषा: the bull (mighty one)
• वृषा: कर्तृ (सः इति विशेषणम्)
• Type: Noun (epithet)
• Root: वृषन्/वृष (प्रातिपदिक)

• चित्रेषु: among the bright/variegated (forms/places)
• चित्रेषु: अधिकरण
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: चित्र (प्रातिपदिक)

• नानदन्: roared, resounded
• नानदन्: कर्तृ-क्रिया
• Type: Verb
• Root: नद् (धातु) ‘to roar, resound’

• सिंहः: lion
• सिंहः: कर्तृ (सः इति विशेषणम्)
• Type: Noun
• Root: सिंह (प्रातिपदिक)

• वैश्वानरः: Vaiśvānara (Agni, ‘belonging to all men’)
• वैश्वानरः: कर्तृ
• Type: Noun (deity-name/epithet of Agni)
• Root: वैश्वानर (प्रातिपदिक)

• पृथुपाजाः: broad-strong / wide-mighty
• पृथुपाजाः: कर्तृ (वैश्वानरस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective (epithet)
• Root: पृथु-पाजस् (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/कर्मधारय-समास)

• अमर्त्यः: immortal
• अमर्त्यः: कर्तृ (वैश्वानरस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: अ-मर्त्य (प्रातिपदिक)

• वसु: wealth, good
• वसु: कर्म
• Type: Noun
• Root: वसु (प्रातिपदिक)

• रत्ना: treasures
• रत्ना: कर्म
• Type: Noun
• Root: रत्न (प्रातिपदिक)

• दयमानः: giving, bestowing
• दयमानः: कर्तृ (वैश्वानरस्य विशेषणम्)
• Type: Participle
• Root: दा (धातु) ‘to give’ → दयमान (वर्तमान कृदन्त/शतृ-आत्मनेपद)

• वि: apart, forth, widely
• वि: —
• Type: Indeclinable
• Root: वि (उपसर्ग/अव्यय)

• दाशुषे: to the worshipper/giver (patron)
• दाशुषे: सम्प्रदान
• Type: Noun (agent noun)
• Root: दाश्वस्/दाशुष् (प्रातिपदिक; ‘giver, worshipper’)