Sukta 57
Sukta 3.57
Viśvāmitra Gāthina (attributed for RV 3.57)
Indra-Agni (dual), with the Cow/Manīṣā motif central
Triṣṭubh (probable; verify metrically)
हे सूक्त युग्मदेवता इंद्र–अग्नी यांची स्तुती करते; ते प्रेरणेची “गाय” (मनीषा) शोधणारे आणि सुरक्षितपणे धारण करणारे आहेत—ती पोषण, अंतर्दृष्टी व विजय देणारा प्रवाही स्रोत आहे. काव्य-प्रकाशाला यज्ञकर्माशी, विशेषतः सोम-पीडनाशी, जोडले आहे, जेणेकरून लपलेली समृद्धी वर देवांकडे उन्नत होऊन तिथून मार्गदर्शन, समृद्धी आणि सार्वत्रिक “सुमती” (कल्याणकारी मन) म्हणून परत येईल.
Mantras
Mantra 1
प्र मे विविक्वाँ अविदन्मनीषां धेनुं चरन्तीं प्रयुतामगोपाम् । सद्यश्चिद्या दुदुहे भूरि धासेरिन्द्रस्तदग्निः पनितारो अस्याः ॥
माझ्यासाठी विवेकी जनाने प्रेरित मनीषा शोधली—ती चालणारी धेनू, दूरवर हाकली गेलेली, अगोपा (रक्षणाविना). तत्क्षणी तिने आपल्या सारातून विपुल पोषण दुहून दिले; इंद्र आणि अग्नी तिचे शोधक व अधिग्राही होते.
Mantra 2
इन्द्रः सु पूषा वृषणा सुहस्ता दिवो न प्रीताः शशयं दुदुह्रे । विश्वे यदस्यां रणयन्त देवाः प्र वोऽत्र वसवः सुम्नमश्याम् ॥
इंद्र आणि पूषन्—बलवान वृषभ, सुहस्त—आनंदित स्वर्गासारखा, विसावलेला मधुर रस दुहून काढतात. जेव्हा सर्व देव त्यात रमतात, तेव्हा हे वसूंनो, येथे आम्ही तुमचे सुम्न (अनुग्रह) प्राप्त करू.
Mantra 3
या जामयो वृष्ण इच्छन्ति शक्तिं नमस्यन्तीर्जानते गर्भमस्मिन् । अच्छा पुत्रं धेनवो वावशाना महश्चरन्ति बिभ्रतं वपूंषि ॥
ज्या भगिनी (जामयः) त्या बलवान् वृष्णीची शक्ती इच्छितात, नमस्कार करीत, यामध्ये असलेला गर्भ जाणतात. पुत्राकडे हाक मारत धेनू रंभतात; त्या महत् (विस्तार) मध्ये संचार करतात, आपापली रूपे धारण करून.
Mantra 4
अच्छा विवक्मि रोदसी सुमेके ग्राव्णो युजानो अध्वरे मनीषा । इमा उ ते मनवे भूरिवारा ऊर्ध्वा भवन्ति दर्शता यजत्राः ॥
सुमेक (सुदृढ) अशा दोन रोधसी—द्यावा-पृथिवी—यांच्याकडे मी वाणी उच्चारतो; अध्वर (यज्ञ) मध्ये मनीषा (प्रेरित बुद्धी) ने ग्राव्ण (सोम-पेषण-शिला) युक्त करतो. हे मनु (विचारक), तुझ्यासाठी हे भूरिवारा (बहु-वरदान) युक्त, दर्शनीय आणि यजत्र (यज्ञार्ह) असे ऊर्ध्व उगवतात.
Mantra 5
या ते जिह्वा मधुमती सुमेधा अग्ने देवेषूच्यत उरूची । तयेह विश्वाँ अवसे यजत्राना सादय पायया चा मधूनि ॥
हे अग्ने, तुझी जी जिह्वा मधुमती आणि सुमेधा आहे, ती देवांमध्ये उरूची (विस्तृत-दीप्त) म्हणून वर्णिली जाते. तिच्याच द्वारा येथे आमच्या अवस (सहाय्य) साठी सर्व यजत्र (पूज्य) शक्तींना बसव, आणि त्यांना मधू (मधुर रस) पाज.
Mantra 6
या ते अग्ने पर्वतस्येव धारासश्चन्ती पीपयद्देव चित्रा । तामस्मभ्यं प्रमतिं जातवेदो वसो रास्व सुमतिं विश्वजन्याम् ॥
हे अग्ने! पर्वताच्या धारेसारखी अखंड वाहणारी तुझी जी धारा—देवा, चित्र (बहुरूपी) आणि सर्वांना पोसणारी—ती स्पष्ट प्रेरणा-प्रज्ञा आम्हांस दे, हे जातवेदो. हे वसो, सर्वजनांस हितकारी अशी सुमती, उत्तम मनोवृत्ती आम्हांस प्रदान कर।
Frequently Asked Questions
In Vedic poetry the Cow often symbolizes a hidden source of wealth and insight. Here it especially represents manīṣā—an inspired, fruitful thought that, once found, “yields” nourishment and success through Indra–Agni.
Manīṣā is inspired intelligence or poetic insight—clear understanding that guides right action. The hymn presents it as something discoverable and productive, like a cow or a flowing stream.
One verse explicitly mentions yoking the pressing-stones (grāvan) in the adhvara (rite). The hymn links correct pressing and offering to the rising of gifts to the gods and the return of guidance, prosperity, and good-mindedness.
Ask anything about Sukta 57 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.