Sukta 57
Sukta 3.57
Viśvāmitra Gāthina (attributed for RV 3.57)
Indra-Agni (dual), with the Cow/Manīṣā motif central
Triṣṭubh (probable; verify metrically)
ਇਹ ਸੂਕਤ ਜੋੜੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਇੰਦਰ–ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦੀ “ਗਾਂ” (ਮਨੀਸ਼ਾ) ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਤੌਰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਹਨ—ਇਹ ਪੋਸ਼ਣ, ਅੰਤਰਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਦਾ ਵਹਿੰਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਵਿ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਯਜ્ઞ-ਕਰਮ ਨਾਲ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸੋਮ-ਪੇਸ਼ਣ ਨਾਲ, ਜੋੜਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਪ੍ਰਚੁਰਤਾ ਉੱਪਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹੇ ਅਤੇ ਉਥੋਂ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ, ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਸਰਬਵਿਆਪੀ “ਚੰਗੀ ਬੁੱਧ/ਸੁਮਨ” ਵਜੋਂ ਵਾਪਸ ਆਵੇ।
Mantras
Mantra 1
प्र मे विविक्वाँ अविदन्मनीषां धेनुं चरन्तीं प्रयुतामगोपाम् । सद्यश्चिद्या दुदुहे भूरि धासेरिन्द्रस्तदग्निः पनितारो अस्याः ॥
ਮੇਰੇ ਲਈ ਵਿਵੇਕੀ ਨੇ ਮਨೀਸ਼ਾ—ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਵਿਚਾਰ—ਲੱਭੀ: ਚਲਦੀ ਗਾਂ, ਦੂਰ ਹੰਕਾਈ ਹੋਈ ਅਤੇ ਅਗੋਪਾ (ਅਰੱਖਿਅਤ)। ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪੋਸ਼ਣ ਦੋਹ ਦਿੱਤਾ; ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਉਸ ਦੇ ਪਨਿਤਾਰ (ਖੋਜੀ ਤੇ ਧਾਰਕ) ਬਣੇ।
Mantra 2
इन्द्रः सु पूषा वृषणा सुहस्ता दिवो न प्रीताः शशयं दुदुह्रे । विश्वे यदस्यां रणयन्त देवाः प्र वोऽत्र वसवः सुम्नमश्याम् ॥
ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਪੂਸ਼ਨ—ਵ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਸੁਹਸਤ—ਸਵਰਗ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ ਵਾਂਗ ਠਹਿਰੀ ਹੋਈ ਮਿਠਾਸ ਦੋਹ ਲਏ। ਜਦੋਂ ਸਭ ਦੇਵ ਉਸ ਵਿੱਚ ਰਮਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਵਸੂਓ, ਇੱਥੇ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡਾ ਸੁਮਨ (ਕਿਰਪਾ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੀਏ।
Mantra 3
या जामयो वृष्ण इच्छन्ति शक्तिं नमस्यन्तीर्जानते गर्भमस्मिन् । अच्छा पुत्रं धेनवो वावशाना महश्चरन्ति बिभ्रतं वपूंषि ॥
ਜੋ ਭੈਣਾਂ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ (ਵ੍ਰਿਸ਼ਣ) ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਗਰਭ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੁੱਤਰ ਵੱਲ ਪੁਕਾਰਦੀਆਂ ਧੇਨੂਆਂ ਰੰਭਦੀਆਂ ਹਨ; ਉਹ ਮਹੱਤ ਵਿੱਚ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ।
Mantra 4
अच्छा विवक्मि रोदसी सुमेके ग्राव्णो युजानो अध्वरे मनीषा । इमा उ ते मनवे भूरिवारा ऊर्ध्वा भवन्ति दर्शता यजत्राः ॥
ਸੁਸਥਿਰ ਦਿਆਵਾ-ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ—ਉਹ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਬਾਣੀ ਅਰਪਦਾ ਹਾਂ; ਮਨੀਂਸ਼ਾ ਨਾਲ ਅਧਵਰ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਾਵਣ (ਪੇਸ਼ਣ-ਪੱਥਰ) ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਮਨੁ (ਚਿੰਤਕ), ਤੇਰੇ ਲਈ ਇਹ ਬਹੁਤ ਇੱਛਿਤ ਦਾਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਿਗੋਚਰ ਅਤੇ ਯਜ੍ਯੋਗ੍ਯ ਹੋ ਕੇ, ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਉਠਦੀਆਂ ਹਨ।
Mantra 5
या ते जिह्वा मधुमती सुमेधा अग्ने देवेषूच्यत उरूची । तयेह विश्वाँ अवसे यजत्राना सादय पायया चा मधूनि ॥
ਹੇ ਅਗਨੀ, ਤੇਰੀ ਜੋ ਜੀਭ ਮਧੁ-ਭਰੀ ਅਤੇ ਸੁਮੇਧਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੇਵਾਂ ਵਿਚ ਉਰੂਚੀ—ਵਿਸ਼ਾਲ ਚਮਕ ਵਾਲੀ—ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸੇ ਜੀਭ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਸਾਡੇ ਅਵਸ ਲਈ ਯਜ੍ਯੋਗ੍ਯ ਸਭ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਬਿਠਾ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਠਾਸਾਂ ਪਾਨ ਕਰਾ।
Mantra 6
या ते अग्ने पर्वतस्येव धारासश्चन्ती पीपयद्देव चित्रा । तामस्मभ्यं प्रमतिं जातवेदो वसो रास्व सुमतिं विश्वजन्याम् ॥
ਹੇ ਅਗਨੀ, ਤੇਰੀ ਉਹ ਧਾਰਾ ਪਹਾੜ ਦੇ ਤੇਜ਼ ਵਹਾਅ ਵਾਂਗ ਅਟੁੱਟ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ—ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨਾਲ ਚਿਤ੍ਰਮਈ, ਸਭ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਵਾਲੀ। ਉਹੀ ਸਾਫ਼ ਪ੍ਰਮਤੀ ਸਾਨੂੰ ਬਖ਼ਸ਼, ਹੇ ਜਾਤਵੇਦਸ, ਹੇ ਵਸੁ; ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਸੁਮਤੀ ਸਾਨੂੰ ਦੇਹ।
Frequently Asked Questions
In Vedic poetry the Cow often symbolizes a hidden source of wealth and insight. Here it especially represents manīṣā—an inspired, fruitful thought that, once found, “yields” nourishment and success through Indra–Agni.
Manīṣā is inspired intelligence or poetic insight—clear understanding that guides right action. The hymn presents it as something discoverable and productive, like a cow or a flowing stream.
One verse explicitly mentions yoking the pressing-stones (grāvan) in the adhvara (rite). The hymn links correct pressing and offering to the rising of gifts to the gods and the return of guidance, prosperity, and good-mindedness.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.