Adhyaya 98
देवैर्विष्णोः शरणागमनम्—शिवलिङ्गस्थापनं, शिवसहस्रनामस्तवः, सुदर्शनचक्रप्रदानं च
ऋषयः सूतं पृच्छन्ति—विष्णोः सुदर्शनचक्रं कथं महेश्वरात् प्राप्तम् इति। सूतः कथयति—दैत्यैः सर्वभूतक्षयकरो महान् उपद्रवः कृतः; पराजिताः देवाः विष्णुं शरणं यान्ति, एकं रक्षकं स्तुवन्ति। विष्णुः वदति—जलन्धरवधाय त्रिपुरारिणा निर्मितं घोरं रथाङ्गं आवश्यकम्; तस्मात् स महादेवं गन्तुं निश्चिनोति। हिमालयस्य पुण्यशिखरे विश्वकर्मनिर्मितं दिव्यं शिवलिङ्गं स्थापयित्वा गन्धपुष्पादिभिरभिषेकं कृत्वा, भवादिनामभिः अग्निहोत्रं चकार, विस्तीर्णं शिवसहस्रनामस्तवं जजाप। शिवः परीक्षार्थं एकं पद्मं तिरोऽकरोत्; विष्णुः पूर्णार्पणव्रतभङ्गं न कर्तुम् इच्छन् स्वचक्षुः पद्मस्थाने न्यस्यति, तेन ‘पद्माक्ष’ इति नाम लभते। ततः शिवः ज्वलद्भीषणरूपेण प्रादुर्भूय देवकार्यं प्रशम्य, सूर्यप्रभं सुदर्शनचक्रं ददौ; युद्धे अशान्तिः च अयुक्ता क्षमा च धर्महानिकरी इति उपदिशति। वरान् दत्त्वा विष्णोः देवासुरेषु यशः, उमाहैमवत्याः प्रसादेन सम्बन्धसामञ्जस्यं च पूर्वं वदति। अन्ते फलश्रुतिः—एतत्सहस्रनामश्रवणपाठपूजाभिः महायज्ञसमं पुण्यं, परमा गतिश्च लभ्यते; जलन्धरवधाय देवशक्तिवर्धनकथा च प्रवर्तते।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे जलन्धरवधो नाम सप्तनवतितमो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः कथं देवेन वै सूत देवदेवान्महेश्वरात् सुदर्शनाख्यं वै लब्धं वक्तुमर्हसि विष्णुना
इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे जलन्धरवधो नाम सप्तनवतितमोऽध्यायः। ऋषय ऊचुः—कथं देवेन वै सूत देवदेवान्महेश्वरात् सुदर्शनाख्यं वै लब्धं वक्तुमर्हसि विष्णुना॥
Verse 2
सूत उवाच देवानाम् असुरेन्द्राणाम् अभवच्च सुदारुणः सर्वेषामेव भूतानां विनाशकरणो महान्
सूत उवाच—देवानामसुरेन्द्राणामभवच्च सुदारुणः, सर्वेषामेव भूतानां विनाशकरणो महान्॥
Verse 3
ते देवाः शक्तिमुशलैः सायकैर्नतपर्वभिः प्रभिद्यमानाः कुन्तैश् च दुद्रुवुर्भयविह्वलाः
ते देवाः शक्तिमुशलैः सायकैर्नतपर्वभिः प्रभिद्यमानाः कुन्तैश्च दुद्रुवुर्भयविह्वलाः॥
Verse 4
पराजितास्तदा देवा देवदेवेश्वरं हरिम् प्रणेमुस्तं सुरेशानं शोकसंविग्नमानसाः
पराजितास्तदा देवा देवदेवेश्वरं हरिम्। प्रणेमुस्तं सुरेशानं शोकसंविग्नमानसाः॥
Verse 5
तान् समीक्ष्याथ भगवान् देवदेवेश्वरो हरिः प्रणिपत्य स्थितान्देवान् इदं वचनमब्रवीत्
तान् समीक्ष्याथ भगवान् देवदेवेश्वरो हरिः । प्रणिपत्य स्थितान् देवान् इदं वचनमब्रवीत् ॥
Verse 6
वत्साः किमिति वै देवाश् च्युतालङ्कारविक्रमाः समागताः ससंतापा वक्तुमर्हथ सुव्रताः
वत्साः किमिति वै देवाश् च्युतालङ्कारविक्रमाः । समागताः ससंतापा वक्तुमर्हथ सुव्रताः ॥
Verse 7
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा तथाभूताः सुरोत्तमाः प्रणम्याहुर्यथावृत्तं देवदेवाय विष्णवे
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा तथाभूताः सुरोत्तमाः । प्रणम्याहुर्यथावृत्तं देवदेवाय विष्णवे ॥
Verse 8
भगवन्देवदेवेश विष्णो जिष्णो जनार्दन दानवैः पीडिताः सर्वे वयं शरणमागताः
भगवन् देवदेवेश विष्णो जिष्णो जनार्दन । दानवैः पीडिताः सर्वे वयं शरणमागताः ॥
Verse 9
त्वमेव देवदेवेश गतिर्नः पुरुषोत्तम त्वमेव परमात्मा हि त्वं पिता जगतामपि
त्वमेव देवदेवेश गतिर्नः पुरुषोत्तम । त्वमेव परमात्मा हि त्वं पिता जगतामपि ॥
Verse 10
त्वमेव भर्ता हर्ता च भोक्ता दाता जनार्दन हन्तुमर्हसि तस्मात्त्वं दानवान्दानवार्दन
त्वमेव भर्ता हर्ता च भोक्ता दाता जनार्दन। तस्मात् त्वं दानवान् दानवार्दन हन्तुमर्हसि॥
Verse 11
दैत्याश् च वैष्णवैर्ब्राह्मै रौद्रैर्याम्यैः सुदारुणैः कौबेरैश्चैव सौम्यैश् च नैरृत्यैर्वारुणैर्दृढैः
दैत्याश्च वैष्णवैर्ब्राह्मै रौद्रैर्याम्यैः सुदारुणैः। कौबेरैश्चैव सौम्यैश्च नैरृत्यैर्वारुणैर्दृढैः॥
Verse 12
वायव्यैश् च तथाग्नेयैर् ऐशानैर् वार्षिकैः शुभैः सौरै रौद्रैस् तथा भीमैः कम्पनैर् जृम्भणैर् दृढैः
वायव्यैश्च तथाग्नेयैरैशानैर् वार्षिकैः शुभैः। सौरै रौद्रैस्तथा भीमैः कम्पनैर् जृम्भणैर् दृढैः॥
Verse 13
अवध्या वरलाभात्ते सर्वे वारिजलोचन सूर्यमण्डलसम्भूतं त्वदीयं चक्रम् उद्यतम्
अवध्या वरलाभात्ते सर्वे वारिजलोचन। सूर्यमण्डलसम्भूतं त्वदीयं चक्रमुद्यतम्॥
Verse 14
कुण्ठितं हि दधीचेन च्यावनेन जगद्गुरो दण्डं शार्ङ्गं तवास्त्रं च लब्धं दैत्यैः प्रसादतः
कुण्ठितं हि दधीचेन च्यावनेन जगद्गुरो। दण्डं शार्ङ्गं तवास्त्रं च लब्धं दैत्यैः प्रसादतः॥
Verse 15
पुरा जलन्धरं हन्तुं निर्मितं त्रिपुरारिणा रथाङ्गं सुशितं घोरं तेन तान् हन्तुम् अर्हसि
पुरा जलन्धरवधार्थं त्रिपुरारिणा घोरं सुतीक्ष्णं रथाङ्गं निर्मितम्। तेनैव शस्त्रेण तान् शत्रून् हन्तुमर्हसि॥
Verse 16
तस्मात्तेन निहन्तव्या नान्यैः शस्त्रशतैरपि ततो निशम्य तेषां वै वचनं वारिजेक्षणः
तस्मात्तेनैव निहन्तव्यो नान्यैः शस्त्रशतैरपि। इति तेषां वचः श्रुत्वा वारिजेक्षणो मनसि न्यधात्॥
Verse 17
वाचस्पतिमुखानाह स हरिश्चक्रभृत् स्वयम् श्रीविष्णुर् उवाच भोभो देवा महादेवं सर्वैर् देवैः सनातनैः
वाचस्पतिमुखान् देवान् सम्बोध्य हरिश्चक्रभृत् स्वयम्। श्रीविष्णुरुवाच—भो भो देवा, सर्वैः सनातनैर्देवैर्महादेवं समुपागमाम॥
Verse 18
सम्प्राप्य सांप्रतं सर्वं करिष्यामि दिवौकसाम् देवा जलन्धरं हन्तुं निर्मितं हि पुरारिणा
सम्प्राप्य सांप्रतम् सर्वविज्ञानं करिष्यामि दिवौकसाम्। देवा जलन्धरं हन्तुं—स हि पुरारिणा निर्मितः॥
Verse 19
लब्ध्वा रथाङ्गं तेनैव निहत्य च महासुरान् सर्वान्धुन्धुमुखान्दैत्यान् अष्टषष्टिशतान् सुरान्
लब्ध्वा रथाङ्गं तेनैव निहत्य महासुरान्। सर्वान् धुन्धुमुखान् दैत्यान् अष्टषष्टिशतान् सुरान्॥
Verse 20
सबान्धवान्क्षणादेव युष्मान् संतारयाम्यहम् सूत उवाच एवम् उक्त्वा सुरश्रेष्ठान् सुरश्रेष्ठमनुस्मरन्
सूत उवाच— “सबान्धवान् क्षणादेव युष्मान् संतारयाम्यहम्।” इत्युक्त्वा स सुरश्रेष्ठान्, सुरश्रेष्ठं महादेवं शङ्करं हृदि समनुस्मरन्।
Verse 21
सुरश्रेष्ठस्तदा श्रेष्ठं पूजयामास शङ्करम् लिङ्गं स्थाप्य यथान्यायं हिमवच्छिखरे शुभे
तदा सुरश्रेष्ठः श्रेष्ठं शङ्करं विधिवत् पूजयामास; शुभे हिमवच्छिखरे यथान्यायं लिङ्गं स्थापयित्वा।
Verse 22
मेरुपर्वतसंकाशं निर्मितं विश्वकर्मणा त्वरिताख्येन रुद्रेण रौद्रेण च जनार्दनः
मेरुपर्वतसंकाशं तद् विश्वकर्मणा निर्मितम्; जनार्दनः त्वरिताख्येन रुद्रेण रौद्रेण च सह त्वरया प्रादुर्भावयामास।
Verse 23
स्नाप्य सम्पूज्य गन्धाद्यैर् ज्वालाकारं मनोरमम् तुष्टाव च तदा रुद्रं सम्पूज्याग्नौ प्रणम्य च
स्नाप्य सम्पूज्य गन्धाद्यैः ज्वालाकारं मनोरमम्; तदा रुद्रं तुष्टाव, सम्पूज्याग्नौ प्रणम्य च।
Verse 24
देवं नाम्नां सहस्रेण भवाद्येन यथाक्रमम् पूजयामास च शिवं प्रणवाद्यं नमो ऽन्तकम्
भवाद्येन सहस्रनाम्ना देवं यथाक्रमं पूजयामास; प्रणवाद्यं “नमोऽन्तक” इति शिवं नमस्कृतवान्।
Verse 25
देवं नाम्नां सहस्रेण भवाद्येन महेश्वरम् प्रतिनाम स पद्मेन पूजयामास शङ्करम्
भवाद्यैर्दिव्यनामसहस्रेण महेश्वरं देवं प्रतिनाम पद्मेन शङ्करं सम्यक् पूजयामास।
Verse 26
अग्नौ च नामभिर् देवं भवाद्यैः समिदादिभिः स्वाहान्तैर्विधिवद्धुत्वा प्रत्येकमयुतं प्रभुम्
अथाग्नौ भवाद्यैर्नामभिर्देवं समिदादिभिः स्वाहान्तैर्विधिवद्धुत्वा प्रतिनाम प्रभवेऽयुतं जुहोति।
Verse 27
तुष्टाव च पुनः शंभुं भवाद्यैर्भवमीश्वरम् श्रीविष्णुरुवाच भवः शिवो हरो रुद्रः पुरुषः पद्मलोचनः
ततः श्रीविष्णुः पुनर्भवाद्यैर्नामभिः शम्भुं भवमीश्वरं तुष्टाव—भवः शिवो हरो रुद्रः पुरुषः पद्मलोचनः।
Verse 28
अर्थितव्यः सदाचारः सर्वशंभुर्महेश्वरः ईश्वरः स्थाणुरीशानः सहस्राक्षः सहस्रपात्
सदाचारः स एवेष्टः सर्वशम्भुर्महेश्वरः; ईश्वरः स्थाणुरीशानः सहस्राक्षः सहस्रपात्।
Verse 29
वरीयान् वरदो वन्द्यः शङ्करः परमेश्वरः गङ्गाधरः शूलधरः परार्थैकप्रयोजनः
वरीयान् वरदो वन्द्यः शङ्करः परमेश्वरः; गङ्गाधरः शूलधरः परार्थैकप्रयोजनः।
Verse 30
सर्वज्ञः सर्वदेवादिगिरिधन्वा जटाधरः चन्द्रापीडश्चन्द्रमौलिर् विद्वान्विश्वामरेश्वरः
स सर्वज्ञः सर्वदेवादिगिरिधन्वा जटाधरः। चन्द्रापीडश्चन्द्रमौलिर्विद्वान् विश्वामरेश्वरः॥
Verse 31
वेदान्तसारसंदोहः कपाली नीललोहितः ध्यानाधारोपरिच्छेद्यो गौरीभर्ता गणेश्वरः
स वेदान्तसारसंदोहः कपाली नीललोहितः। ध्यानाधारोऽपरिच्छेद्यो गौरीभर्ता गणेश्वरः॥
Verse 32
अष्टमूर्तिर्विश्वमूर्तिस् त्रिवर्गः स्वर्गसाधनः ज्ञानगम्यो दृढप्रज्ञो देवदेवस्त्रिलोचनः
स अष्टमूर्तिर्विश्वमूर्तिस्त्रिवर्गः स्वर्गसाधनः। ज्ञानगम्यो दृढप्रज्ञो देवदेवस्त्रिलोचनः॥
Verse 33
वामदेवो महादेवः पाण्डुः परिदृढो दृढः विश्वरूपो विरूपाक्षो वागीशः शुचिरन्तरः
स वामदेवो महादेवः पाण्डुः परिदृढो दृढः। विश्वरूपो विरूपाक्षो वागीशः शुचिरन्तरः॥
Verse 34
सर्वप्रणयसंवादी वृषाङ्को वृषवाहनः ईशः पिनाकी खट्वाङ्गी चित्रवेषश्चिरन्तनः
स सर्वप्रणयसंवादी वृषाङ्को वृषवाहनः। ईशः पिनाकी खट्वाङ्गी चित्रवेषश्चिरन्तनः॥
Verse 35
तमोहरो महायोगी गोप्ता ब्रह्माङ्गहृज्जटी कालकालः कृत्तिवासाः सुभगः प्रणवात्मकः
तमोहरो महायोगी गोप्ता ब्रह्माङ्गहृज्जटी । कालकालः कृत्तिवासाः सुभगः प्रणवात्मकः ॥
Verse 36
उन्मत्तवेषश् चक्षुष्यो दुर्वासाः स्मरशासनः दृढायुधः स्कन्दगुरुः परमेष्ठी परायणः
उन्मत्तवेषश्चक्षुष्यो दुर्वासाः स्मरशासनः । दृढायुधः स्कन्दगुरुः परमेष्ठी परायणः ॥
Verse 37
अनादिमध्यनिधनो गिरिशो गिरिबान्धवः कुबेरबन्धुः श्रीकण्ठो लोकवर्णोत्तमोत्तमः
अनादिमध्यनिधनो गिरिशो गिरिबान्धवः । कुबेरबन्धुः श्रीकण्ठो लोकवर्णोत्तमोत्तमः ॥
Verse 38
सामान्यदेवः कोदण्डी नीलकण्ठः परश्वधी विशालाक्षो मृगव्याधः सुरेशः सूर्यतापनः
सामान्यदेवः कोदण्डी नीलकण्ठः परश्वधी । विशालाक्षो मृगव्याधः सुरेशः सूर्यतापनः ॥
Verse 39
धर्मकर्माक्षमः क्षेत्रं भगवान् भगनेत्रभित् उग्रः पशुपतिस् तार्क्ष्यः प्रियभक्तः प्रियंवदः
धर्मकर्माक्षमः क्षेत्रं भगवान् भगनेत्रभित् । उग्रः पशुपतिस्तार्क्ष्यः प्रियभक्तः प्रियंवदः ॥
Verse 40
दाता दयाकरो दक्षः कपर्दी कामशासनः श्मशाननिलयः सूक्ष्मः श्मशानस्थो महेश्वरः
दाता दयाकरो दक्षः कपर्दी कामशासनः। श्मशाननिलयः सूक्ष्मः श्मशानस्थो महेश्वरः॥
Verse 41
लोककर्ता भूतपतिर् महाकर्ता महौषधी उत्तरो गोपतिर्गोप्ता ज्ञानगम्यः पुरातनः
लोककर्ता भूतपतिर् महाकर्ता महौषधी। उत्तरो गोपतिर्गोप्ता ज्ञानगम्यः पुरातनः॥
Verse 42
नीतिः सुनीतिः शुद्धात्मा सोमः सोमरतः सुखी सोमपो ऽमृतपः सोमो महानीतिर्महामतिः
नीतिः सुनीतिः शुद्धात्मा सोमः सोमरतः सुखी। सोमपोऽमृतपः सोमो महानीतिर्महामतिः॥
Verse 43
अजातशत्रुरालोकः संभाव्यो हव्यवाहनः लोककारो वेदकारः सूत्रकारः सनातनः
अजातशत्रुरालोकः संभाव्यो हव्यवाहनः। लोककारो वेदकारः सूत्रकारः सनातनः॥
Verse 44
महर्षिः कपिलाचार्यो विश्वदीप्तिस्त्रिलोचनः पिनाकपाणिर् भूदेवः स्वस्तिदः स्वस्तिकृत्सदा
महर्षिः कपिलाचार्यो विश्वदीप्तिस्त्रिलोचनः। पिनाकपाणिर् भूदेवः स्वस्तिदः स्वस्तिकृत्सदा॥
Verse 45
त्रिधामा सौभगः शर्वः सर्वज्ञः सर्वगोचरः ब्रह्मधृग् विश्वसृक् स्वर्गः कर्णिकारः प्रियः कविः
त्रिधामा सौभगः शर्वः सर्वज्ञः सर्वगोचरः। ब्रह्मधृग् विश्वसृक् स्वर्गः कर्णिकारः प्रियः कविः॥
Verse 46
शाखो विशाखो गोशाखः शिवो नैकः क्रतुः समः गङ्गाप्लवोदको भावः सकलः स्थपतिः स्थिरः
शाखो विशाखो गोशाखः शिवो नैकः क्रतुः समः। गङ्गाप्लवोदको भावः सकलः स्थपतिः स्थिरः॥
Verse 47
विजितात्मा विधेयात्मा भूतवाहनसारथिः सगणो गणकार्यश् च सुकीर्तिश् छिन्नसंशयः
विजितात्मा विधेयात्मा भूतवाहनसारथिः। सगणो गणकार्यश् च सुकीर्तिश् छिन्नसंशयः॥
Verse 48
कामदेवः कामपालो भस्मोद्धूलितविग्रहः भस्मप्रियो भस्मशायी कामी कान्तः कृतागमः
कामदेवः कामपालो भस्मोद्धूलितविग्रहः। भस्मप्रियो भस्मशायी कामी कान्तः कृतागमः॥
Verse 49
समायुक्तो निवृत्तात्मा धर्मयुक्तः सदाशिवः चतुर्मुखश्चतुर्बाहुर् दुरावासो दुरासदः
समायुक्तो निवृत्तात्मा धर्मयुक्तः सदाशिवः। चतुर्मुखश्चतुर्बाहुर् दुरावासो दुरासदः॥
Verse 50
दुर्गमो दुर्लभो दुर्गः सर्वायुधविशारदः अध्यात्मयोगनिलयः सुतन्तुस्तन्तुवर्धनः
दुर्गमो दुर्लभो दुर्गः सर्वायुधविशारदः। अध्यात्मयोगनिलयः सुतन्तुस्तन्तुवर्धनः॥
Verse 51
शुभाङ्गो लोकसारङ्गो जगदीशो ऽमृताशनः भस्मशुद्धिकरो मेरुर् ओजस्वी शुद्धविग्रहः
शुभाङ्गो लोकसारङ्गो जगदीशोऽमृताशनः। भस्मशुद्धिकरो मेरुरोजस्वी शुद्धविग्रहः॥
Verse 52
हिरण्यरेतास् तरणिर् मरीचिर् महिमालयः महाह्रदो महागर्भः सिद्धवृन्दारवन्दितः
हिरण्यरेतास्तरणिर्मरीचिर्महिमालयः। महाह्रदो महागर्भः सिद्धवृन्दारवन्दितः॥
Verse 53
व्याघ्रचर्मधरो व्याली महाभूतो महानिधिः अमृताङ्गो ऽमृतवपुः पञ्चयज्ञः प्रभञ्जनः
व्याघ्रचर्मधरो व्याली महाभूतो महानिधिः। अमृताङ्गोऽमृतवपुः पञ्चयज्ञः प्रभञ्जनः॥
Verse 54
पञ्चविंशतितत्त्वज्ञः पारिजातः परावरः सुलभः सुव्रतः शूरो वाङ्मयैकनिधिर्निधिः
पञ्चविंशतितत्त्वज्ञः पारिजातः परावरः। सुलभः सुव्रतः शूरो वाङ्मयैकनिधिर्निधिः॥
Verse 55
वर्णाश्रमगुरुर्वर्णी शत्रुजिच्छत्रुतापनः आश्रमः क्षपणः क्षामो ज्ञानवानचलाचलः
स वर्णाश्रमगुरुर्वर्णी शत्रुजिच्छत्रुतापनः। आश्रमः क्षपणः क्षामो ज्ञानवानचलाचलः॥
Verse 56
प्रमाणभूतो दुर्ज्ञेयः सुपर्णो वायुवाहनः धनुर्धरो धनुर्वेदो गुणराशिर्गुणाकरः
प्रमाणभूतो दुर्ज्ञेयः सुपर्णो वायुवाहनः। धनुर्धरो धनुर्वेदो गुणराशिर्गुणाकरः॥
Verse 57
अनन्तदृष्टिरानन्दो दण्डो दमयिता दमः अभिवाद्यो महाचार्यो विश्वकर्मा विशारदः
अनन्तदृष्टिरानन्दो दण्डो दमयिता दमः। अभिवाद्यो महाचार्यो विश्वकर्मा विशारदः॥
Verse 58
वीतरागो विनीतात्मा तपस्वी भूतभावनः उन्मत्तवेषः प्रच्छन्नो जितकामो जितप्रियः
वीतरागो विनीतात्मा तपस्वी भूतभावनः। उन्मत्तवेषः प्रच्छन्नो जितकामो जितप्रियः॥
Verse 59
कल्याणप्रकृतिः कल्पः सर्वलोकप्रजापतिः तपस्वी तारको धीमान् प्रधानप्रभुर् अव्ययः
कल्याणप्रकृतिः कल्पः सर्वलोकप्रजापतिः। तपस्वी तारको धीमान् प्रधानप्रभुरव्ययः॥
Verse 60
लोकपालो ऽन्तर्हितात्मा कल्पादिः कमलेक्षणः वेदशास्त्रार्थतत्त्वज्ञो नियमो नियमाश्रयः
स लोकपालोऽन्तर्हितात्मा कल्पादिः कमलेक्षणः। वेदशास्त्रार्थतत्त्वज्ञो नियमो नियमाश्रयः॥
Verse 61
चन्द्रः सूर्यः शनिः केतुर् विरामो विद्रुमच्छविः भक्तिगम्यः परं ब्रह्म मृगबाणार्पणो ऽनघः
चन्द्रः सूर्यः शनिः केतुर् विरामो विद्रुमच्छविः। भक्तिगम्यः परं ब्रह्म मृगबाणार्पणोऽनघः॥
Verse 62
अद्रिराजालयः कान्तः परमात्मा जगद्गुरुः सर्वकर्माचलस्त्वष्टा मङ्गल्यो मङ्गलावृतः
अद्रिराजालयः कान्तः परमात्मा जगद्गुरुः। सर्वकर्माचलस्त्वष्टा मङ्गल्यो मङ्गलावृतः॥
Verse 63
महातपा दीर्घतपाः स्थविष्ठः स्थविरो ध्रुवः अहः संवत्सरो व्याप्तिः प्रमाणं परमं तपः
महातपा दीर्घतपाः स्थविष्ठः स्थविरो ध्रुवः। अहः संवत्सरो व्याप्तिः प्रमाणं परमं तपः॥
Verse 64
संवत्सरकरो मन्त्रः प्रत्ययः सर्वदर्शनः अजः सर्वेश्वरः स्निग्धो महारेता महाबलः
संवत्सरकरो मन्त्रः प्रत्ययः सर्वदर्शनः। अजः सर्वेश्वरः स्निग्धो महारेता महाबलः॥
Verse 65
योगी योग्यो महारेताः सिद्धः सर्वादिर् अग्निदः वसुर्वसुमनाः सत्यः सर्वपापहरो हरः
स योगी योग्यो महारेताः सिद्धः सर्वादिरग्निदः। वसुर्वसुमनाः सत्यः सर्वपापहरो हरः॥
Verse 66
अमृतः शाश्वतः शान्तो बाणहस्तः प्रतापवान् कमण्डलुधरो धन्वी वेदाङ्गो वेदविन्मुनिः
अमृतः शाश्वतः शान्तो बाणहस्तः प्रतापवान्। कमण्डलुधरो धन्वी वेदाङ्गो वेदविन्मुनिः॥
Verse 67
भ्राजिष्णुर् भोजनं भोक्ता लोकनेता दुराधरः अतीन्द्रियो महामायः सर्वावासश्चतुष्पथः
भ्राजिष्णुर्भोजनं भोक्ता लोकनेता दुराधरः। अतीन्द्रियो महामायः सर्वावासश्चतुष्पथः॥
Verse 68
कालयोगी महानादो महोत्साहो महाबलः महाबुद्धिर् महावीर्यो भूतचारी पुरन्दरः
कालयोगी महानादो महोत्साहो महाबलः। महाबुद्धिर्महावीर्यो भूतचारी पुरन्दरः॥
Verse 69
निशाचरः प्रेतचारी महाशक्तिर् महाद्युतिः अनिर्देश्यवपुः श्रीमान् सर्वहार्यमितो गतिः
निशाचरः प्रेतचारी महाशक्तिर्महाद्युतिः। अनिर्देश्यवपुः श्रीमान् सर्वहार्यमितो गतिः॥
Verse 70
बहुश्रुतो बहुमयो नियतात्मा भवोद्भवः ओजस्तेजो द्युतिकरो नर्तकः सर्वकामकः
बहुश्रुतो बहुरूपो नियतात्मा भवोद्भवः। ओजस्तेजो द्युतिकरो नर्तकः सर्वकामदः॥
Verse 71
नृत्यप्रियो नृत्यनृत्यः प्रकाशात्मा प्रतापनः बुद्धस्पष्टाक्षरो मन्त्रः सन्मानः सारसंप्लवः
नृत्यप्रियो नृत्यनृत्यः प्रकाशात्मा प्रतापनः। बुद्धस्पष्टाक्षरो मन्त्रः सन्मानः सारसंप्लवः॥
Verse 72
युगादिकृद् युगावर्तो गंभीरो वृषवाहनः इष्टो विशिष्टः शिष्टेष्टः शरभः शरभो धनुः
युगादिकृद् युगावर्तो गंभीरो वृषवाहनः। इष्टो विशिष्टः शिष्टेष्टः शरभः शरभो धनुः॥
Verse 73
अपां निधिरधिष्ठानं विजयो जयकालवित् प्रतिष्ठितः प्रमाणज्ञो हिरण्यकवचो हरिः
अपां निधिरधिष्ठानं विजयो जयकालवित्। प्रतिष्ठितः प्रमाणज्ञो हिरण्यकवचो हरिः॥
Verse 74
विरोचनः सुरगणो विद्येशो विबुधाश्रयः बालरूपो बलोन्माथी विवर्तो गहनो गुरुः
विरोचनः सुरगणो विद्येशो विबुधाश्रयः। बालरूपो बलोन्माथी विवर्तो गहनो गुरुः॥
Verse 75
करणं कारणं कर्ता सर्वबन्धविमोचनः विद्वत्तमो वीतभयो विश्वभर्ता निशाकरः
स एव करणं कारणं कर्ता च सर्वकर्मणाम्। सर्वपाशविमोच्यात्मा विद्वत्तमो वीतभयः॥ विश्वभर्ता निशाकरः॥
Verse 76
व्यवसायो व्यवस्थानः स्थानदो जगदादिजः दुन्दुभो ललितो विश्वो भवात्मात्मनि संस्थितः
स एव व्यवसायो व्यवस्थानः स्थानदः जगदादिजः। दुन्दुभो ललितो विश्वो भवात्मा आत्मनि संस्थितः॥
Verse 77
वीरेश्वरो वीरभद्रो वीरहा वीरभृद् विराट् वीरचूडामणिर्वेत्ता तीव्रनादो नदीधरः
स एव वीरेश्वरो वीरभद्रो वीरहा वीरभृद् विराट्। वीरचूडामणिर्वेत्ता तीव्रनादो नदीधरः॥
Verse 78
आज्ञाधरस्त्रिशूली च शिपिविष्टः शिवालयः वालखिल्यो महाचापस् तिग्मांशुर् निधिर् अव्ययः
स एव आज्ञाधरस्त्रिशूली शिपिविष्टः शिवालयः। वालखिल्यो महाचापस्तिग्मांशुर्निधिरव्ययः॥
Verse 79
अभिरामः सुशरणः सुब्रह्मण्यः सुधापतिः मघवान्कौशिको गोमान् विश्रामः सर्वशासनः
स एव अभिरामः सुशरणः सुब्रह्मण्यः सुधापतिः। मघवान्कौशिको गोमान् विश्रामः सर्वशासनः॥
Verse 80
ललाटाक्षो विश्वदेहः सारः संसारचक्रभृत् अमोघदण्डी मध्यस्थो हिरण्यो ब्रह्मवर्चसी
ललाटाक्षो विश्वदेहः सारः संसारचक्रभृत्। अमोघदण्डी मध्यस्थो हिरण्यो ब्रह्मवर्चसी॥
Verse 81
परमार्थः परमयः शम्बरो व्याघ्रको ऽनलः रुचिर् वररुचिर् वन्द्यो वाचस्पतिरहर्पतिः
परमार्थः परमयः शम्बरो व्याघ्रकोऽनलः। रुचिर्वररुचिर्वन्द्यो वाचस्पतिरहर्पतिः॥
Verse 82
रविर्विरोचनः स्कन्धः शास्ता वैवस्वतो जनः युक्तिरुन्नतकीर्तिश् च शान्तरागः पराजयः
रविर्विरोचनः स्कन्धः शास्ता वैवस्वतो जनः। युक्तिरुन्नतकीर्तिश्च शान्तरागः पराजयः॥
Verse 83
कैलासपतिकामारिः सविता रविलोचनः विद्वत्तमो वीतभयो विश्वहर्ता निवारितः
कैलासपतिकामारिः सविता रविलोचनः। विद्वत्तमो वीतभयो विश्वहर्ता निवारितः॥
Verse 84
नित्यो नियतकल्याणः पुण्यश्रवणकीर्तनः दूरश्रवा विश्वसहो ध्येयो दुःस्वप्ननाशनः
नित्यो नियतकल्याणः पुण्यश्रवणकीर्तनः। दूरश्रवा विश्वसहो ध्येयो दुःस्वप्ननाशनः॥
Verse 85
उत्तारको दुष्कृतिहा दुर्धर्षो दुःसहो ऽभयः अनादिर्भूर्भुवोलक्ष्मीः किरीटी त्रिदशाधिपः
उत्तारको दुष्कृतिहा दुर्धर्षो दुःसहोऽभयः। अनादिर्भूर्भुवोलक्ष्मीः किरीटी त्रिदशाधिपः॥
Verse 86
विश्वगोप्ता विश्वभर्ता सुधीरो रुचिराङ्गदः जननो जनजन्मादिः प्रीतिमान्नीतिमान्नयः
विश्वगोप्ता विश्वभर्ता सुधीरो रुचिराङ्गदः। जननो जनजन्मादिः प्रीतिमान्नीतिमान्नयः॥
Verse 87
विशिष्टः काश्यपो भानुर् भीमो भीमपराक्रमः प्रणवः सप्तधाचारो महाकायो महाधनुः
विशिष्टः काश्यपो भानुर्भीमो भीमपराक्रमः। प्रणवः सप्तधाचारो महाकायो महाधनुः॥
Verse 88
जन्माधिपो महादेवः सकलागमपारगः तत्त्वातत्त्वविवेकात्मा विभूष्णुर् भूतिभूषणः
जन्माधिपो महादेवः सकलागमपारगः। तत्त्वातत्त्वविवेकात्मा विभूष्णुर्भूतिभूषणः॥
Verse 89
ऋषिर्ब्राह्मणविज्जिष्णुर् जन्ममृत्युजरातिगः यज्ञो यज्ञपतिर्यज्वा यज्ञान्तो ऽमोघविक्रमः
ऋषिर्ब्राह्मणविज्जिष्णुर्जन्ममृत्युजरातिगः। यज्ञो यज्ञपतिर्यज्वा यज्ञान्तोऽमोघविक्रमः॥
Verse 90
महेन्द्रो दुर्भरः सेनी यज्ञाङ्गो यज्ञवाहनः पञ्चब्रह्मसमुत्पत्तिर् विश्वेशो विमलोदयः
स महेन्द्रो दुर्भरः सेनी यज्ञाङ्गो यज्ञवाहनः। पञ्चब्रह्मसमुत्पत्तिर्विश्वेशो विमलोदयः॥
Verse 91
आत्मयोनिर् अनाद्यन्तः षड्विंशत्सप्तलोकधृक् गायत्रीवल्लभः प्रांशुर् विश्वावासः प्रभाकरः
आत्मयोनिरनाद्यन्तः षड्विंशत्सप्तलोकधृक्। गायत्रीवल्लभः प्रांशुर्विश्वावासः प्रभाकरः॥
Verse 92
शिशुर्गिरिरतः सम्राट् सुषेणः सुरशत्रुहा अमोघो ऽरिष्टमथनो मुकुन्दो विगतज्वरः
शिशुर्गिरिरतः सम्राट् सुषेणः सुरशत्रुहा। अमोघोऽरिष्टमथनो मुकुन्दो विगतज्वरः॥
Verse 93
स्वयंज्योतिर् अनुज्योतिर् आत्मज्योतिर् अचञ्चलः पिङ्गलः कपिलश्मश्रुः शास्त्रनेत्रस् त्रयीतनुः
स्वयंज्योतिरनुज्योतिरात्मज्योतिरचञ्चलः। पिङ्गलः कपिलश्मश्रुः शास्त्रनेत्रस्त्रयीतनुः॥
Verse 94
ज्ञानस्कन्धो महाज्ञानी निरुत्पत्तिर् उपप्लवः भगो विवस्वानादित्यो योगाचार्यो बृहस्पतिः
ज्ञानस्कन्धो महाज्ञानी निरुत्पत्तिरुपप्लवः। भगो विवस्वानादित्यो योगाचार्यो बृहस्पतिः॥
Verse 95
उदारकीर्तिर् उद्योगी सद्योगी सदसन्मयः नक्षत्रमाली राकेशः साधिष्ठानः षडाश्रयः
उदारकीर्तिरुद्योगी सद्योगी सदसन्मयः। नक्षत्रमाली राकेशः साधिष्ठानः षडाश्रयः॥
Verse 96
पवित्रपाणिः पापारिर् मणिपूरो मनोगतिः हृत्पुण्डरीकमासीनः शुक्लः शान्तो वृषाकपिः
पवित्रपाणिः पापारिर्मणिपूरो मनोगतिः। हृत्पुण्डरीकमासीनः शुक्लः शान्तो वृषाकपिः॥
Verse 97
विष्णुर्ग्रहपतिः कृष्णः समर्थो ऽनर्थनाशनः अधर्मशत्रुरक्षय्यः पुरुहूतः पुरुष्टुतः
विष्णुर्ग्रहपतिः कृष्णः समर्थोऽनर्थनाशनः। अधर्मशत्रुरक्षय्यः पुरुहूतः पुरुष्टुतः॥
Verse 98
ब्रह्मगर्भो बृहद्गर्भो धर्मधेनुर्धनागमः जगद्धितैषी सुगतः कुमारः कुशलागमः
ब्रह्मगर्भो बृहद्गर्भो धर्मधेनुर्धनागमः। जगद्धितैषी सुगतः कुमारः कुशलागमः॥
Verse 99
हिरण्यवर्णो ज्योतिष्मान् नानाभूतधरो ध्वनिः अरोगो नियमाध्यक्षो विश्वामित्रो द्विजोत्तमः
हिरण्यवर्णो ज्योतिष्मान्नानाभूतधरो ध्वनिः। अरोगो नियमाध्यक्षो विश्वामित्रो द्विजोत्तमः॥
Verse 100
बृहज्ज्योतिः सुधामा च महाज्योतिरनुत्तमः मातामहो मातरिश्वा नभस्वान् नागहारधृक्
स बृहज्ज्योतिः सुधामाधाम महाज्योतिरनुत्तमः। मातामहो मातरिश्वा नभस्वान् नागहारधृक् शिवः पशुपतिः पाशच्छेत्ता॥
Verse 101
पुलस्त्यः पुलहो ऽगस्त्यो जातूकर्ण्यः पराशरः निरावरणधर्मज्ञो विरिञ्चो विष्टरश्रवाः
पुलस्त्यः पुलहोऽगस्त्यो जातूकर्ण्यः पराशरः। निरावरणधर्मज्ञो विरिञ्चो विष्टरश्रवाः॥
Verse 102
आत्मभूर् अनिरुद्धो ऽत्रिज्ञानमूर्तिर् महायशाः लोकचूडामणिर्वीरः चण्डसत्यपराक्रमः
आत्मभूरनिरुद्धोऽत्रिज्ञानमूर्तिर्महायशाः। लोकचूडामणिर्वीरश्चण्डसत्यपराक्रमः॥
Verse 103
व्यालकल्पो महाकल्पो महावृक्षः कलाधरः अलंकरिष्णुस् त्वचलो रोचिष्णुर्विक्रमोत्तमः
व्यालकल्पो महाकल्पो महावृक्षः कलाधरः। अलंकरिष्णुस्त्वचलो रोचिष्णुर्विक्रमोत्तमः॥
Verse 104
आशुशब्दपतिर्वेगी प्लवनः शिखिसारथिः असंसृष्टो ऽतिथिः शक्रः प्रमाथी पापनाशनः
आशुशब्दपतिर्वेगी प्लवनः शिखिसारथिः। असंसृष्टोऽतिथिः शक्रः प्रमाथी पापनाशनः॥
Verse 105
वसुश्रवाः कव्यवाहः प्रतप्तो विश्वभोजनः जर्यो जराधिशमनो लोहितश् च तनूनपात्
स वसुश्रवाः कव्यवाहः प्रतप्तो विश्वभोजनः। जर्यो जराधिशमनो लोहितश्च तनूनपात्॥
Verse 106
पृषदश्वो नभोयोनिः सुप्रतीकस् तमिस्रहा निदाघस्तपनो मेघः पक्षः परपुरंजयः
पृषदश्वो नभोयोनिः सुप्रतीकस्तमिस्रहा। निदाघस्तपनो मेघः पक्षः परपुरंजयः॥
Verse 107
मुखानिलः सुनिष्पन्नः सुरभिः शिशिरात्मकः वसंतो माधवो ग्रीष्मो नभस्यो बीजवाहनः
मुखानिलः सुनिष्पन्नः सुरभिः शिशिरात्मकः। वसंतो माधवो ग्रीष्मो नभस्यो बीजवाहनः॥
Verse 108
अङ्गिरा मुनिरात्रेयो विमलो विश्ववाहनः पावनः पुरुजिच्छक्रस् त्रिविद्यो नरवाहनः
अङ्गिरा मुनिरात्रेयो विमलो विश्ववाहनः। पावनः पुरुजिच्छक्रस्त्रिविद्यो नरवाहनः॥
Verse 109
मनो बुद्धिरहङ्कारः क्षेत्रज्ञः क्षेत्रपालकः तेजोनिधिर् ज्ञाननिधिर् विपाको विघ्नकारकः
मनो बुद्धिरहङ्कारः क्षेत्रज्ञः क्षेत्रपालकः। तेजोनिधिर्ज्ञाननिधिर्विपाको विघ्नकारकः॥
Verse 110
अधरो ऽनुत्तरो ज्ञेयो ज्येष्ठो निःश्रेयसालयः शैलो नगस्तनुर्देहो दानवारिररिन्दमः
अधरोऽप्यनुत्तरो ज्ञेयो ज्येष्ठो निःश्रेयसालयः। शैलो नगाधिपो देहः सदेहो दानवारिररिन्दमः॥
Verse 111
चारुधीर् जनकश्चारुविशल्यो लोकशल्यकृत् चतुर्वेदश्चतुर्भावश् चतुरश्चतुरप्रियः
चारुधीर्जनकश्चारुविशल्यो लोकशल्यकृत्। चतुर्वेदश्चतुर्भावश्चतुरश्चतुरप्रियः॥
Verse 112
आम्नायो ऽथ समाम्नायस् तीर्थदेवशिवालयः बहुरूपो महारूपः सर्वरूपश् चराचरः
आम्नायोऽथ समाम्नायस्तीर्थदेवशिवालयः। बहुरूपो महारूपः सर्वरूपश्चराचरः॥
Verse 113
न्यायनिर्वाहको न्यायो न्यायगम्यो निरञ्जनः सहस्रमूर्धा देवेन्द्रः सर्वशस्त्रप्रभञ्जनः
न्यायनिर्वाहको न्यायो न्यायगम्यो निरञ्जनः। सहस्रमूर्धा देवेन्द्रः सर्वशस्त्रप्रभञ्जनः॥
Verse 114
मुण्डो विरूपो विकृतो दण्डी दान्तो गुणोत्तमः पिङ्गलाक्षो ऽथ हर्यक्षो नीलग्रीवो निरामयः
मुण्डो विरूपो विकृतो दण्डी दान्तो गुणोत्तमः। पिङ्गलाक्षोऽथ हर्यक्षो नीलग्रीवो निरामयः॥
Verse 115
सहस्रबाहुः सर्वेशः शरण्यः सर्वलोकभृत् पद्मासनः परं ज्योतिः परावरं परं फलम्
सहस्रबाहुः सर्वेशः शरण्यः सर्वलोकभृत्। पद्मासनः परं ज्योतिः परावरं परं फलम्॥
Verse 116
पद्मगर्भो महागर्भो विश्वगर्भो विचक्षणः परावरज्ञो बीजेशः सुमुखः सुमहास्वनः
पद्मगर्भो महागर्भो विश्वगर्भो विचक्षणः। परावरज्ञो बीजेशः सुमुखः सुमहास्वनः॥
Verse 117
देवासुरगुरुर्देवो देवासुरनमस्कृतः देवासुरमहामात्रो देवासुरमहाश्रयः
देवासुरगुरुर्देवो देवासुरनमस्कृतः। देवासुरमहामात्रो देवासुरमहाश्रयः॥
Verse 118
देवादिदेवो देवर्षिदेवासुरवरप्रदः देवासुरेश्वरो दिव्यो देवासुरमहेश्वरः
देवादिदेवो देवर्षिदेवासुरवरप्रदः। देवासुरेश्वरो दिव्यो देवासुरमहेश्वरः॥
Verse 119
सर्वदेवमयो ऽचिन्त्यो देवतात्मात्मसंभवः ईड्यो ऽनीशः सुरव्याघ्रो देवसिंहो दिवाकरः
सर्वदेवमयोऽचिन्त्यो देवतात्मात्मसंभवः। ईड्योऽनीशः सुरव्याघ्रो देवसिंहो दिवाकरः॥
Verse 120
विबुधाग्रवरश्रेष्ठः सर्वदेवोत्तमोत्तमः शिवज्ञानरतः श्रीमान् शिखिश्रीपर्वतप्रियः
स विबुधाग्रवरश्रेष्ठः सर्वदेवोत्तमोत्तमः। शिवतत्त्वज्ञानरतः श्रीमान् शिखिश्रीपर्वतप्रियः॥
Verse 121
जयस्तंभो विशिष्टम्भो नरसिंहनिपातनः ब्रह्मचारी लोकचारी धर्मचारी धनाधिपः
जयस्तम्भो विशिष्टम्भो नरसिंहनिपातनः। ब्रह्मचारी लोकचारी धर्मचारी धनाधिपः॥
Verse 122
नन्दी नन्दीश्वरो नग्नो नग्नव्रतधरः शुचिः लिङ्गाध्यक्षः सुराध्यक्षो युगाध्यक्षो युगावहः
नन्दी नन्दीश्वरो नग्नो नग्नव्रतधरः शुचिः। लिङ्गाध्यक्षः सुराध्यक्षो युगाध्यक्षो युगावहः॥
Verse 123
स्ववशः सवशः स्वर्गः स्वरः स्वरमयस्वनः बीजाध्यक्षो बीजकर्ता धनकृद् धर्मवर्धनः
स्ववशः सवशः स्वर्गः स्वरः स्वरमयस्वनः। बीजाध्यक्षो बीजकर्ता धनकृद् धर्मवर्धनः॥
Verse 124
दंभो ऽदम्भो महादंभः सर्वभूतमहेश्वरः श्मशाननिलयस्तिष्यः सेतुरप्रतिमाकृतिः
दंभोऽदंभो महादंभः सर्वभूतमहेश्वरः। श्मशाननिलयस्तिष्यः सेतुरप्रतिमाकृतिः॥
Verse 125
लोकोत्तरस्फुटालोकस् त्र्यंबको नागभूषणः अन्धकारिर्मखद्वेषी विष्णुकन्धरपातनः
लोकोत्तरः स्फुटालोकः त्र्यम्बको नागभूषणः। अन्धकारिर्मखद्वेषी विष्णुकन्धरपातनः॥
Verse 126
वीतदोषो ऽक्षयगुणो दक्षारिः पूषदन्तहृत् धूर्जटिः खण्डपरशुः सकलो निष्कलो ऽनघः
वीतदोषोऽक्षयगुणो दक्षारिः पूषदन्तहृत्। धूर्जटिः खण्डपरशुः सकलो निष्कलोऽनघः॥
Verse 127
आधारः सकलाधारः पाण्डुराभो मृडो नटः पूर्णः पूरयिता पुण्यः सुकुमारः सुलोचनः
आधारः सकलाधारः पाण्डुराभो मृडो नटः। पूर्णः पूरयिता पुण्यः सुकुमारः सुलोचनः॥
Verse 128
सामगेयः प्रियकरः पुण्यकीर्तिरनामयः मनोजवस्तीर्थकरो जटिलो जीवितेश्वरः
सामगेयः प्रियकरः पुण्यकीर्तिरनामयः। मनोजवस्तीर्थकरो जटिलो जीवितेश्वरः॥
Verse 129
जीवितान्तकरो नित्यो वसुरेता वसुप्रियः सद्गतिः सत्कृतिः सक्तः कालकण्ठः कलाधरः
जीवितान्तकरो नित्यो वसुरेता वसुप्रियः। सद्गतिः सत्कृतिः सक्तः कालकण्ठः कलाधरः॥
Verse 130
मानी मान्यो महाकालः सद्भूतिः सत्परायणः चन्द्रसंजीवनः शास्ता लोकगूढो ऽमराधिपः
मानी मान्यो महाकालः सद्भूतिः सत्परायणः। चन्द्रसंजीवनः शास्ता लोकगूढोऽमराधिपः॥
Verse 131
लोकबन्धुर्लोकनाथः कृतज्ञः कृतिभूषणः अनपाय्यक्षरः कान्तः सर्वशास्त्रभृतां वरः
लोकबन्धुर्लोकनाथः कृतज्ञः कृतिभूषणः। अनपाय्यक्षरः कान्तः सर्वशास्त्रभृतां वरः॥
Verse 132
तेजोमयो द्युतिधरो लोकमायो ऽग्रणीर् अणुः शुचिस्मितः प्रसन्नात्मा दुर्जयो दुरतिक्रमः
तेजोमयो द्युतिधरो लोकमायोऽग्रणीर् अणुः। शुचिस्मितः प्रसन्नात्मा दुर्जयो दुरतिक्रमः॥
Verse 133
ज्योतिर्मयो निराकारो जगन्नाथो जलेश्वरः तुम्बवीणी महाकायो विशोकः शोकनाशनः
ज्योतिर्मयो निराकारो जगन्नाथो जलेश्वरः। तुम्बवीणी महाकायो विशोकः शोकनाशनः॥
Verse 134
त्रिलोकात्मा त्रिलोकेशः शुद्धः शुद्धी रथाक्षजः अव्यक्तलक्षणो व्यक्तो व्यक्ताव्यक्तो विशांपतिः
त्रिलोकात्मा त्रिलोकेशः शुद्धः शुद्धी रथाक्षजः। अव्यक्तलक्षणो व्यक्तो व्यक्ताव्यक्तो विशांपतिः॥
Verse 135
वरशीलो वरतुलो मानो मानधनो मयः ब्रह्मा विष्णुः प्रजापालो हंसो हंसगतिर्यमः
स वरशीलो वरतुलो मानो मानधनो मयः। ब्रह्मा विष्णुः प्रजापालो हंसो हंसगतिर्यमः॥
Verse 136
वेधा धाता विधाता च अत्ता हर्ता चतुर्मुखः कैलासशिखरावासी सर्वावासी सतां गतिः
वेधा धाता विधाता च अत्ता हर्ता चतुर्मुखः। कैलासशिखरावासी सर्वावासी सतां गतिः॥
Verse 137
हिरण्यगर्भो हरिणः पुरुषः पूर्वजः पिता भूतालयो भूतपतिर् भूतिदो भुवनेश्वरः
हिरण्यगर्भो हरिणः पुरुषः पूर्वजः पिता। भूतालयो भूतपतिर् भूतिदो भुवनेश्वरः॥
Verse 138
संयोगी योगविद्ब्रह्म ब्रह्मण्यो ब्राह्मणप्रियः देवप्रियो देवनाथो देवज्ञो देवचिन्तकः
संयोगी योगविद्ब्रह्म ब्रह्मण्यो ब्राह्मणप्रियः। देवप्रियो देवनाथो देवज्ञो देवचिन्तकः॥
Verse 139
विषमाक्षः कलाध्यक्षो वृषाङ्को वृषवर्धनः निर्मदो निरहङ्कारो निर्मोहो निरुपद्रवः
विषमाक्षः कलाध्यक्षो वृषाङ्को वृषवर्धनः। निर्मदो निरहङ्कारो निर्मोहो निरुपद्रवः॥
Verse 140
दर्पहा दर्पितो दृप्तः सर्वर्तुपरिवर्तकः सप्तजिह्वः सहस्रार्चिः स्निग्धः प्रकृतिदक्षिणः
स दर्पहा, भक्तेषु तु दर्पितो दृप्तः; सर्वर्तुपरिवर्तकः प्रभुः। सप्तजिह्वोऽग्निः सहस्रार्चिः प्रकाशः; स्निग्धः प्रसन्नः, प्रकृतिदक्षिणः—पशोर्मोक्षार्थं प्रकृतिं कुशलं नयति।
Verse 141
भूतभव्यभवन्नाथः प्रभवो भ्रान्तिनाशनः अर्थो ऽनर्थो महाकोशः परकार्यैकपण्डितः
स भूतभव्यभवन्नाथः, प्रभवः भ्रान्तिनाशनः। अर्थोऽनर्थश्च, महाकोशः; परकार्यैकपण्डितः—परहितसाधने परमविद्वान्।
Verse 142
निष्कण्टकः कृतानन्दो निर्व्याजो व्याजमर्दनः सत्त्ववान् सात्त्विकः सत्यकीर्तिस्तम्भकृतागमः
स निष्कण्टकः—विघ्नहरः; कृतानन्दप्रदः। निर्व्याजो व्याजमर्दनः; सत्त्ववान् सात्त्विकः, सत्यकीर्तिः। स्तम्भकृतागमः—लिङ्गस्तम्भेन आगमान् प्रकाशयन् शैवसिद्धान्तमार्गं स्थापयति।
Verse 143
अकंपितो गुणग्राही नैकात्मा नैककर्मकृत् सुप्रीतः सुमुखः सूक्ष्मः सुकरो दक्षिणो ऽनलः
स अकंपितोऽचलः; गुणग्राही—गुणान् विवेकेन गृह्णाति। नैकात्मा, नैककर्मकृत्; सुप्रीतः सुमुखः। सूक्ष्मः, भक्तानां सुकरः; दक्षिणोऽनलः—अन्तरग्निरिव मलपाशान् दहति।
Verse 144
स्कन्धः स्कन्धधरो धुर्यः प्रकटः प्रीतिवर्धनः अपराजितः सर्वसहो विदग्धः सर्ववाहनः
स स्कन्धः—आधारस्तम्भः; स्कन्धधरो धुर्यः—जगद्धुरावहः। प्रकटः स्वयम्प्रकाशः, प्रीतिवर्धनः। अपराजितः, सर्वसहः; विदग्धः, सर्ववाहनः—सर्वयानानां नियन्ता, बन्धमोक्षमार्गे प्राणिनां गतिं वहति।
Verse 145
अधृतः स्वधृतः साध्यः पूर्वमूर्तिर्यशोधरः वराहशृङ्गधृग् वायुर् बलवान् एकनायकः
अधृतः स्वधृतः साध्यः पूर्वमूर्तिर्यशोधरः। वराहशृङ्गधृग् वायुः बलवान् एकनायकः॥
Verse 146
श्रुतिप्रकाशः श्रुतिमान् एकबन्धुर् अनेकधृक् श्रीवल्लभशिवारम्भः शान्तभद्रः समञ्जसः
श्रुतिप्रकाशः श्रुतिमान् एकबन्धुरनेकधृक्। श्रीवल्लभशिवारम्भः शान्तभद्रः समञ्जसः॥
Verse 147
भूशयो भूतिकृद्भूतिर् भूषणो भूतवाहनः अकायो भक्तकायस्थः कालज्ञानी कलावपुः
भूशयो भूतिकृद्भूतिर् भूषणो भूतवाहनः। अकायो भक्तकायस्थः कालज्ञानी कलावपुः॥
Verse 148
सत्यव्रतमहात्यागी निष्ठाशान्तिपरायणः परार्थवृत्तिर् वरदो विविक्तः श्रुतिसागरः
सत्यव्रतमहात्यागी निष्ठाशान्तिपरायणः। परार्थवृत्तिर् वरदो विविक्तः श्रुतिसागरः॥
Verse 149
अनिर्विण्णो गुणग्राही कलङ्काङ्कः कलङ्कहा स्वभावरुद्रो मध्यस्थः शत्रुघ्नो मध्यनाशकः
अनिर्विण्णो गुणग्राही कलङ्काङ्कः कलङ्कहा। स्वभावरुद्रो मध्यस्थः शत्रुघ्नो मध्यनाशकः॥
Verse 150
शिखण्डी कवची शूली चण्डी मुण्डी च कुण्डली मेखली कवची खड्गी मायी संसारसारथिः
शिखण्डिनी कवचिनी शूलधारिणी चण्डी मुण्डिनी कुण्डलिनी मेखलिनी कवचिनी खड्गिनी मायी संसारस्य सारथिः।
Verse 151
अमृत्युः सर्वदृक् सिंहस् तेजोराशिर् महामणिः असंख्येयो ऽप्रमेयात्मा वीर्यवान् कार्यकोविदः
अमृत्युः सर्वदृक् सिंहस् तेजोराशिर्महामणिः। असंख्येयोऽप्रमेयात्मा वीर्यवान् कार्यकोविदः॥
Verse 152
वेद्यो वेदार्थविद्गोप्ता सर्वाचारो मुनीश्वरः अनुत्तमो दुराधर्षो मधुरः प्रियदर्शनः
वेद्यो वेदार्थविद्गोप्ता सर्वाचारो मुनीश्वरः। अनुत्तमो दुराधर्षो मधुरः प्रियदर्शनः॥
Verse 153
सुरेशः शरणं सर्वः शब्दब्रह्म सतां गतिः कालभक्षः कलङ्कारिः कङ्कणीकृतवासुकिः
सुरेशः शरणं सर्वः शब्दब्रह्म सतां गतिः। कालभक्षः कलङ्कारिः कङ्कणीकृतवासुकिः॥
Verse 154
महेष्वासो महीभर्ता निष्कलङ्को विशृङ्खलः द्युमणिस् तरणिर् धन्यः सिद्धिदः सिद्धिसाधनः
महेष्वासो महीभर्ता निष्कलङ्को विशृङ्खलः। द्युमणिस्तरणिर्धन्यः सिद्धिदः सिद्धिसाधनः॥
Verse 155
निवृत्तः संवृतः शिल्पो व्यूढोरस्को महाभुजः एकज्योतिर् निरातङ्को नरो नारायणप्रियः
निवृत्तः संवृतः शिल्पी व्यूढोरस्को महाभुजः। एकज्योतिर् निरातङ्को नरो नारायणप्रियः॥
Verse 156
निर्लेपो निष्प्रपञ्चात्मा निर्व्यग्रो व्यग्रनाशनः स्तव्यस्तवप्रियः स्तोता व्यासमूर्तिरनाकुलः
निर्लेपो निष्प्रपञ्चात्मा निर्व्यग्रो व्यग्रनाशनः। स्तव्यस्तवप्रियः स्तोता व्यासमूर्तिरनाकुलः॥
Verse 157
निरवद्यपदोपायो विद्याराशिरविक्रमः प्रशान्तबुद्धिरक्षुद्रः क्षुद्रहा नित्यसुन्दरः
निरवद्यपदोपायो विद्याराशिरविक्रमः। प्रशान्तबुद्धिरक्षुद्रः क्षुद्रहा नित्यसुन्दरः॥
Verse 158
धैर्याग्र्यधुर्यो धात्रीशः शाकल्यः शर्वरीपतिः परमार्थगुरुर् दृष्टिर् गुरुर् आश्रितवत्सलः
धैर्याग्र्यधुर्यो धात्रीशः शाकल्यः शर्वरीपतिः। परमार्थगुरुर् दृष्टिर् गुरुर् आश्रितवत्सलः॥
Verse 159
रसो रसज्ञः सर्वज्ञः सर्वसत्त्वावलंबनः सूत उवाच एवं नाम्नां सहस्रेण तुष्टाव वृषभध्वजम्
रसो रसज्ञः सर्वज्ञः सर्वसत्त्वावलंबनः। सूत उवाच—एवं नाम्नां सहस्रेण तुष्टाव वृषभध्वजम्॥
Verse 160
स्नापयामास च विभुः पूजयामास पङ्कजैः परीक्षार्थं हरेः पूजाकमलेषु महेश्वरः
परीक्षार्थं विभुर्महेश्वरः स्नापयामास च, पङ्कजैः पूजयामास; हरेः पूजायै विन्यस्तेषु कमलेष्वेव पूजाकमलैः।
Verse 161
गोपयामास कमलं तदैकं भुवनेश्वरः हृतपुष्पो हरिस्तत्र किमिदं त्वभ्यचिन्तयत्
तदेकं कमलं भुवनेश्वरो गोपयामास; तत्र हृतपुष्पो हरिः ‘किमिदं’ इति त्वभ्यचिन्तयत्।
Verse 162
ज्ञात्वा स्वनेत्रमुद्धृत्य सर्वसत्त्वावलम्बनम् पूजयामास भावेन नाम्ना तेन जगद्गुरुम्
ज्ञात्वा तत्त्वं स्वनेत्रमुद्धृत्य सर्वसत्त्वावलम्बनं जगद्गुरुं शिवं तेनैव नाम्ना भावेन पूजयामास।
Verse 163
ततस्तत्र विभुर्दृष्ट्वा तथाभूतं हरो हरिम् तस्मादवतताराशु मण्डलात्पावकस्य च
ततो विभुर्हरो हरिं तथाभूतं दृष्ट्वा, पावकस्य मण्डलादपि तस्मादाशु अवततार।
Verse 164
कोटिभास्करसंकाशं जटामुकुटमण्डितम् ज्वालामालावृतं दिव्यं तीक्ष्णदंष्ट्रं भयङ्करम्
कोटिभास्करसंकाशं जटामुकुटमण्डितम्। ज्वालामालावृतं दिव्यं तीक्ष्णदंष्ट्रं भयङ्करम्॥
Verse 165
शूलटङ्कगदाचक्रकुन्तपाशधरं हरम् वरादभयहस्तं च द्वीपिचर्मोत्तरीयकम्
हरं पतिं शूलटङ्कगदाचक्रकुन्तपाशधरं वरदाभयहस्तं द्वीपिचर्मोत्तरीयकं ध्यायेत्।
Verse 166
इत्थंभूतं तदा दृष्ट्वा भवं भस्मविभूषितम् हृष्टो नमश्चकाराशु देवदेवं जनार्दनः
इत्त्थंभूतं भवं दृष्ट्वा भस्मविभूषितं जनार्दनः हृष्टो देवदेवं नमश्चकाराशु।
Verse 167
दुद्रुवुस्तं परिक्रम्य सेन्द्रा देवास्त्रिलोचनम् चचाल ब्रह्मभुवनं चकम्पे च वसुंधरा
तं त्रिलोचनं परिक्रम्य सेन्द्रा देवाः दुद्रुवुः; ब्रह्मभुवनं चचाल, वसुंधरा चकम्पे।
Verse 168
ददाह तेजस्तच्छंभोः प्रान्तं वै शतयोजनम् अधस्ताच्चोर्ध्वतश्चैव हाहेत्यकृत भूतले
शम्भोस्तत्तेजः शतयोजनं प्रान्तं ददाह; अधस्ताच्चोर्ध्वतश्चैव भूतले ‘हाहे’त्यकृत।
Verse 169
तदा प्राह महादेवः प्रहसन्निव शङ्करः सम्प्रेक्ष्य प्रणयाद्विष्णुं कृताञ्जलिपुटं स्थितम्
तदा महादेवः शङ्करः प्रहसन्निव प्रणयाद्विष्णुं सम्प्रेक्ष्य कृताञ्जलिपुटं स्थितं प्राह।
Verse 170
ज्ञातं मयेदमधुना देवकार्यं जनार्दन सुदर्शनाख्यं चक्रं च ददामि तव शोभनम्
ज्ञातं मयेदमधुना देवकार्यं जनार्दन। तस्मात् सुदर्शनाख्यं ते चक्रं ददामि शोभनम्॥
Verse 171
यद्रूपं भवता दृष्टं सर्वलोकभयंकरम् हिताय तव यत्नेन तव भावाय सुव्रत
यद्रूपं भवता दृष्टं सर्वलोकभयंकरम्। हिताय तव यत्नेन तव भावाय सुव्रत॥
Verse 172
शान्तं रणाजिरे विष्णो देवानां दुःखसाधनम् शान्तस्य चास्त्रं शान्तः स्याच् छान्तेनास्त्रेण किं फलम्
शान्तं रणाजिरे विष्णो देवानां दुःखसाधनम्। शान्तस्य चास्त्रं शान्तः स्याच्छान्तेनास्त्रेण किं फलम्॥
Verse 173
शान्तस्य समरे चास्त्रं शान्तिरेव तपस्विनाम् योद्धुः शान्त्या बलच्छेदः परस्य बलवृद्धिदः
शान्तस्य समरे चास्त्रं शान्तिरेव तपस्विनाम्। योद्धुः शान्त्या बलच्छेदः परस्य बलवृद्धिदः॥
Verse 174
देवैरशान्तैर्यद्रूपं मदीयं भावयाव्ययम् किमायुधेन कार्यं वै योद्धुं देवारिसूदन
देवैरशान्तैर्यद्रूपं मदीयं भावयाव्ययम्। किमायुधेन कार्यं वै योद्धुं देवारिसूदन॥
Verse 175
क्षमा युधि न कार्यं वै योद्धुं देवारिसूदन अनागते व्यतीते च दौर्बल्ये स्वजनोत्करे
देवारिसूदन, युधि क्षमा न कर्तव्या; योद्धव्यमेव। अनागते व्यतीते च संकटे, विशेषतः दौर्बल्ये प्रादुर्भूते स्वजनोत्करे च क्लेशाकुले।
Verse 176
अकालिके त्वधर्मे च अनर्थे वारिसूदन एवमुक्त्वा ददौ चक्रं सूर्यायुतसमप्रभम्
अकालिके त्वधर्मे च अनर्थे च वारिसूदन। एवमुक्त्वा ददौ चक्रं सूर्यायुतसमप्रभम्॥
Verse 177
नेत्रं च नेता जगतां प्रभुर्वै पद्मसन्निभम् तदाप्रभृति तं प्राहुः पद्माक्षमिति सुव्रतम्
नेत्रं च नेता जगतां प्रभुर्वै पद्मसन्निभम्। तदाप्रभृति तं प्राहुः पद्माक्षमिति सुव्रतम्॥
Verse 178
दत्त्वैनं नयनं चक्रं विष्णवे नीललोहितः पस्पर्श च कराभ्यां वै सुशुभाभ्यामुवाच ह
दत्त्वैनं नयनं चक्रं विष्णवे नीललोहितः। पस्पर्श च कराभ्यां वै सुशुभाभ्यामुवाच ह॥
Verse 179
वरदो ऽहं वरश्रेष्ठ वरान्वरय चेप्सितान् भक्त्या वशीकृतो नूनं त्वयाहं पुरुषोत्तम
वरदोऽहं वरश्रेष्ठ, वरान्वरय चेप्सितान्। भक्त्या वशीकृतो नूनं त्वयाहं पुरुषोत्तम॥
Verse 180
इत्युक्तो देवदेवेन देवदेवं प्रणम्य तम् त्वयि भक्तिर्महादेव प्रसीद वरमुत्तमम्
इत्युक्तो देवदेवेन स देवदेवं प्रणम्य तम् । उवाच— त्वयि मे भक्तिर् महादेव, प्रसीद; वरमुत्तमं प्रयच्छ मे ॥
Verse 181
नान्यमिच्छामि भक्तानाम् आर्तयो नास्ति यत्प्रभो तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य दयावान् सुतरां भवः
नान्यं वरमिच्छामि; भक्तानामार्तिरस्तु मा, प्रभो। इति तस्य वचः श्रुत्वा भवो दयावान् सुतरां बभूव ॥
Verse 182
पस्पर्श च ददौ तस्मै श्रद्धां शीतांशुभूषणः प्राह चैवं महादेवः परमात्मानमच्युतम्
ततः शीतांशुभूषणः पस्पर्श तं ददौ च तस्मै दृढां श्रद्धाम्। अथ महादेवः परमात्मानम् अच्युतं प्रति एवमुवाच ॥
Verse 183
मयि भक्तश् च वन्द्यश् च पूज्यश्चैव सुरासुरैः भविष्यसि न संदेहो मत्प्रसादात्सुरोत्तम
मयि भक्तश्च वन्द्यश्च पूज्यश्चैव सुरासुरैः। भविष्यसि न सन्देहो मत्प्रसादात् सुरोत्तम ॥
Verse 184
यदा सती दक्षपुत्री विनिन्द्यैव सुलोचना मातरं पितरं दक्षं भविष्यति सुरेश्वरी
यदा सती दक्षपुत्री सुलोचना सुरेश्वरी। मातरं पितरं दक्षं विनिन्द्यैव भविष्यति ॥
Verse 185
दिव्या हैमवती विष्णो तदा त्वमपि सुव्रत भगिनीं तव कल्याणीं देवीं हैमवतीमुमाम्
दिव्या हि हैमवती विष्णो, त्वमपि सुव्रत; तव कल्याणीं भगिनीं देवीं हैमवतीमुमां सम्यग् जानीहि पूजय च।
Verse 186
नियोगाद् ब्रह्मणः साध्वीं प्रदास्यसि ममैव ताम् मत्संबन्धी च लोकानां मध्ये पूज्यो भविष्यसि
नियोगाद् ब्रह्मणः साध्वीं तां ममैव प्रदास्यसि; मत्सम्बन्धी च भूत्वा लोकानां मध्ये पूज्यो भविष्यसि।
Verse 187
मां दिव्येन च भावेन तदाप्रभृति शङ्करम् द्रक्ष्यसे च प्रसन्नेन मित्रभूतमिवात्मना
मां दिव्येन च भावेन तदाप्रभृति शङ्करं द्रक्ष्यसे; प्रसन्नेनात्मना मित्रभूतमिव मां पश्यसि।
Verse 188
इत्युक्त्वान्तर्दधे रुद्रो भगवान्नीललोहितः जनार्दनो ऽपि भगवान् देवानामपि संनिधौ
इत्युक्त्वान्तर्दधे रुद्रो भगवान्नीललोहितः; जनार्दनोऽपि भगवान् देवानामपि सन्निधौ तेषां दृष्टेः पराङ्मुखोऽभवत्।
Verse 189
अयाचत महादेवं ब्रह्माणं मुनिभिः समम् मया प्रोक्तं स्तवं दिव्यं पद्मयोने सुशोभनम्
अयाचत महादेवं ब्रह्माणं मुनिभिः समम्; मया प्रोक्तं स्तवं दिव्यं पद्मयोने सुशोभनम्।
Verse 190
यः पठेच्छृणुयाद्वापि श्रावयेद्वा द्विजोत्तमान् प्रतिनाम्नि हिरण्यस्य तत् तस्य फलम् आप्नुयात्
यः पठेच्छृणुयाद्वापि श्रावयेद्वा द्विजोत्तमान् । प्रतिनाम्नि हिरण्यस्य तत् तस्य फलमाप्नुयात् ॥
Verse 191
अश्वमेधसहस्रेण फलं भवति तस्य वै घृताद्यैः स्नापयेद्रुद्रं स्थाल्या वै कलशैः शुभैः
अश्वमेधसहस्रेण फलं भवति तस्य वै । घृताद्यैः स्नापयेद्रुद्रं स्थाल्या वै कलशैः शुभैः ॥
Verse 192
नाम्नां सहस्रेणानेन श्रद्धया शिवमीश्वरम् सो ऽपि यज्ञसहस्रस्य फलं लब्ध्वासुरेश्वरैः
नाम्नां सहस्रेणानेन श्रद्धया शिवमीश्वरम् । सोऽपि यज्ञसहस्रस्य फलं लब्ध्वासुरेश्वरैः ॥
Verse 193
पूज्यो भवति रुद्रस्य प्रीतिर्भवति तस्य वै तथास्त्विति तथा प्राह पद्मयोनेर्जनार्दनम्
पूज्यो भवति रुद्रस्य प्रीतिर्भवति तस्य वै । तथास्त्विति तथा प्राह पद्मयोनेर्जनार्दनम् ॥
Verse 194
जग्मतुः प्रणिपत्यैनं देवदेवं जगद्गुरुम् तस्मान्नाम्नां सहस्रेण पूजयेद् अनघो द्विजाः
जग्मतुः प्रणिपत्यैनं देवदेवं जगद्गुरुम् । तस्मान्नाम्नां सहस्रेण पूजयेदनघो द्विजाः ॥
Verse 195
जपेन्नाम्नां सहस्रं च स याति परमां गतिम्
यः शिवस्य सहस्रनाम्नां जपं करोति, स पाशबन्धात् विमुक्तः पतिसायुज्यरूपां परमां गतिं प्राप्नोति।
Frequently Asked Questions
Shiva conceals one lotus from Vishnu’s complete offering, prompting Vishnu to substitute his own eye as the missing ‘lotus’ (padma). The episode signifies akhaṇḍa-bhakti (unbroken devotion), vow-integrity, and the principle that sincere worship transcends material scarcity.
The chakra is granted as a divinely sanctioned instrument for restoring cosmic order—specifically for the Jalandhara conflict—earned through Vishnu’s linga-puja and self-offering. The narrative frames divine power (astra) as arising from devotion and dharmic alignment, not mere force.
Linga-sthapana, abhiṣeka (snāpana), gandha-pushpa offerings, agni-hotra with samid and svāhā, and sahasranāma-recitation—presented as a complete pūjā-krama integrating mantra, yajña, and bhakti.
The text claims immense merit comparable to major sacrifices (yajñas) and states that one who recites/japa or hears it with faith attains the highest destination (paramā gati), indicating a moksha-oriented devotional path.