Adhyaya 166: The Greatness of the Sacred Pond Called Asikuṇḍa

Verse 1

धरण्युवाच ॥ श्रुतानि तु महादेव तीर्थानि विविधानि तु ॥ असिकुण्डेति संज्ञेयं तन्मे त्वं कथय प्रभो

ધરણી બોલી—હે મહાદેવ, મેં વિવિધ તીર્થો વિષે સાંભળ્યું છે. ‘અસિકુંડ’ નામે ઓળખાતું તે તીર્થ મને કહો, પ્રભુ.

Verse 2

श्रीवराह उवाच ॥ सुमतिर्नाम राजासीद्धार्मिको लोकविश्रुतः ॥ तीर्थयात्रानिमित्तेन स्वर्गलोकं गतः पुरा ॥

શ્રીવરાહે કહ્યું—પૂર્વે સુમતિ નામનો એક રાજા હતો, જે ધાર્મિક અને લોકમાં પ્રસિદ્ધ હતો. તીર્થયાત્રાના નિમિત્તે તે સ્વર્ગલોકમાં ગયો હતો.

Verse 3

गते स्वर्गं तु नृपतौ पुत्रो राज्यं चकार ह ॥ विमतिर्नाम नाम्ना च राज्ये पैतामहे स्थितः ॥

રાજા સ્વર્ગે ગયા પછી તેના પુત્રે રાજ્ય સંભાળ્યું. તેનું નામ વિમતિ હતું અને તે પિતૃપરંપરાગત રાજ્યધર્મમાં સ્થિર રહ્યો.

Verse 4

राज्यं च कुर्वतस्तस्य आगतो नारदस्तदा ॥ विष्टरं पाद्यमर्घ्यं च तस्मै दत्तं यथोचितम् ॥

તે રાજ્ય ચલાવતો હતો ત્યારે નારદ ત્યાં આવ્યા. તેમને યથોચિત આસન, પાદ્ય અને અર્ઘ્ય અર્પણ કરવામાં આવ્યા.

Verse 5

प्रतिगृह्य च तत्सर्वं तमुवाच स नारदः ॥ पितुर्ह्यनृणतां गत्वा स पुत्रो धर्मभाग्भवेत् ॥

બધું સ્વીકારી નારદે તેને કહ્યું— ‘પિતાપ્રત્યેનું ઋણ ઉતારી ઋણમુક્ત થયા પછી જ પુત્ર ધર્મનો અધિકારી બને છે.’

Verse 6

इत्युक्त्वा नारदस्तत्र तत्रैवान्तरधीयत ॥ नारदे तु गते राजा पप्रच्छ स्वात्ममन्त्रिणः ॥

આવું કહી નારદ ત્યાં જ અંતર્ધાન થયા. નારદ ગયા પછી રાજાએ પોતાના મંત્રીઓને પૂછ્યું.

Verse 7

तदा किमुक्तमृषिणा नारदेन पितुः कृते ॥ आनृण्यमिति यद्वाक्यं मया बुद्धं न किञ्चन ॥

‘તો ઋષિ નારદે મારા પિતાના વિષયમાં શું કહ્યું? “આનૃણ્ય” એટલે ઋણમુક્તિ— એ વાક્યનો અર્થ મને કશી રીતે સમજાયો નથી.’

Verse 8

मन्त्रिणश्च ततो ज्ञात्वा पितुर्मरणमेव च ॥ तीर्थयात्रानिमित्तं च तस्मै राज्ञे न्यवेदयन् ॥

પછી મંત્રીઓએ પિતાના અવસાનની વાત અને તીર્થયાત્રાનું કારણ જાણીને તે રાજાને નિવેદન કર્યું।

Verse 9

अतएवोक्तमानृण्यं नारदेन पितुस्तव ॥ श्रुत्वा वाक्यं तदा राजा तीर्थयात्रां चकार ह ॥

આ કારણે જ નારદે તમારા પિતાના વિષયમાં ‘આનૃણ્ય’ કહ્યું હતું. તે વચન સાંભળી રાજાએ ત્યારે તીર્થયાત્રા કરી।

Verse 10

सर्वाणि तत्र तीर्थानि तिष्ठन्ति विविधानि च ॥ आगते तु नृपे तत्र तीर्थान्यूचुः परस्परम् ॥

ત્યાં વિવિધ પ્રકારનાં સર્વ તીર્થો હાજર હતાં. રાજા ત્યાં આવ્યા ત્યારે તીર્થો પરસ્પર બોલ્યા।

Verse 11

युद्धं विमतिना सार्द्धं स्वयं कर्त्तुं न शक्नुमः ॥ कल्पग्रामं तु गच्छामो वराहो यत्र तिष्ठति ॥

અમે પોતે વિમતિ સાથે યુદ્ધ કરવા સમર્થ નથી. તેથી જ્યાં વરાહ વિરાજે છે તે કલ્પગ્રામે ચાલીએ.

Verse 12

यावन्निरीक्षयाम्यग्रं तावत्तिष्ठन्ति सन्निधौ ॥ तीर्थान्यूचुः ॥ जय विष्णो जयाचिन्त्य जय देव जयाच्युत ।

જ્યાં સુધી હું તે અગ્ર (પરમ) સ્વરૂપને નિહાળું છું, ત્યાં સુધી એ નજીક હાજર રહે છે. તીર્થોએ કહ્યું— જય વિષ્ણુ, જય અચિંત્ય, જય દેવ, જય અચ્યુત।

Verse 13

जय विश्वेश कर्त्तेश जय देव नमोऽस्तु ते ॥ श्रीवराह उवाच ॥ तीर्थैः स्तुतोऽहं वसुधे वचनं चेदमब्रुवम् ।

જય વિશ્વેશ્વર, કર્ત્તેશ્વર; જય દેવ, તમને નમસ્કાર. શ્રીવરાહ બોલ્યા—હે વસુધે, તીર્થો દ્વારા સ્તુતિ પામી મેં આ વચન કહ્યું.

Verse 14

वरं वृणुत भद्रं वो यद्वो मनसि वर्त्तते ॥ तीर्थान्यूचुः ॥ वराह यदि देवेश अभयं दातुमर्हसि ।

વર માગો—તમારું કલ્યાણ થાઓ—તમારા મનમાં જે છે તે. તીર્થોએ કહ્યું—હે વરાહ, હે દેવેશ, જો તમે અભય (રક્ષા) આપવાનું યોગ્ય માનો તો…।

Verse 15

सुपापिना विमतिना कृतस्त्रासः सुदारुणः ॥ तं नियच्छस्व पापिष्ठं यदि पश्यसि नः सुखम् ।

એક મહાપાપી, વિકૃત બુદ્ધિવાળાએ અત્યંત ભયંકર ત્રાસ ઊભો કર્યો છે. જો તમે અમારું સુખ ઇચ્છો તો તે પરમ પાપીને રોકો.

Verse 16

श्रीवराह उवाच ॥ हिताय सर्वतीर्थानां हनिष्यामि महारिपुम् ॥ तत्र तीर्थनियोगेन आगतो मथुरां पुरीम् ।

શ્રીવરાહ બોલ્યા—સર્વ તીર્થોના હિત માટે હું તે મહાશત્રુનો સંહાર કરીશ. ત્યારબાદ તીર્થોના નિયોગથી હું મથુરા નગરીમાં આવ્યો.

Verse 17

तत्रागते तु वसुधे युद्धं कृत्वा तु तेन वै ॥ तदासिना तु दिव्येन स राजा बलदर्पितः ॥ सूदितो हि मया देवि अस्यग्रं निहितं भुवि ।

હે વસુધે, ત્યાં આવીને મેં તેની સાથે યુદ્ધ કર્યું. બળના દર્પથી મત્ત થયેલો તે રાજા તે દિવ્ય ખડ્ગથી મારા દ્વારા સંહારાયો. હે દેવી, તેનું અગ્રભાગ (મસ્તક) ભૂમિ પર મૂકાયું.

Verse 18

तत्राश्चर्यं प्रवक्ष्यामि मनःकर्णसुखावहम् ॥ पश्यन्ति मनुजाः सिद्धाः सर्वपापविवर्जिताः ।

ત્યાં હું મન અને કાનને સુખ આપનારું એક અદ્ભુત વર્ણન કરીશ. સર્વ પાપથી રહિત સિદ્ધ મનુષ્યો તેના ફળને દર્શે છે.

Verse 19

द्वादश्यां च चतुर्दश्यां श्रद्धधानाः जितेन्द्रियाः ॥ फलानि तस्य पश्यन्ति लभन्ते न सुनिश्चिताः ।

દ્વાદશી અને ચતુર્દશીએ શ્રદ્ધાવાન તથા જેટઇન્દ્રિય લોકો તેના ફળોને દર્શે છે; તેઓ તેને નિશ્ચિતરૂપે પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 20

तस्मिन्काले ह्यहं देवि मथुरायां समागतः ॥ तत्र तिष्ठाम्यहं भद्रे पश्चिमां दिशमाश्रितः ।

તે સમયે, હે દેવી, હું મથુરામાં આવ્યો. હે ભદ્રે, ત્યાં હું પશ્ચિમ દિશાનો આશ્રય લઈને નિવાસ કરું છું.

Verse 21

तत्र कृत्वा च हैरण्याः मूर्त्तयश्च चतुर्विधाः ॥ तीर्थे वराहसंज्ञे तु मथुरायां व्यवस्थिताः ।

ત્યાં ચાર પ્રકારની સુવર્ણમય મૂર્તિઓ બનાવી, મથુરામાં ‘વરાહ’ નામના તીર્થમાં સ્થાપિત કરવામાં આવી.

Verse 22

सुदृढाः सुदृशः सुभ्रू यः पश्यति स मुच्यते ॥ एका वराहसंज्ञा च तथा नारायणस्य च ॥

હે સુભ્રૂ, જે આ દૃઢ અને શુભદર્શનીય રૂપોનું દર્શન કરે છે તે મુક્ત થાય છે. એકનું નામ ‘વરાહ’ છે અને એક ‘નારાયણ’નું છે.

Verse 23

वामनस्य तृतीया वै चतुर्थी राघवस्य च ॥ एताश्चतस्रो यः पश्येत्स्नात्वा कुण्डेऽसिसंज्ञिते ॥

ત્રીજું (રૂપ) વામનનું છે અને ચોથું રાઘવનું છે. જે ‘અસી’ નામના કુંડમાં સ્નાન કરીને આ ચારેય (રૂપો)નું દર્શન કરે છે…

Verse 24

चतुःसागरपर्यन्ता क्रान्ता तेन धरा ध्रुवम् ॥ तीर्थानां माठुराणां च सर्वेषां फलमश्नुते ॥

તે કર્મથી નિશ્ચયે ચાર સમુદ્રોથી ઘેરાયેલી ધરતી પરિભ્રમણ કર્યાનું ફળ મળે છે; અને મથુરાના સર્વ તીર્થોનું ફળ પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 25

तत्र सर्वेषु तीर्थेषु असिकुण्डं महत्तरम् ॥ या संख्या कथिता पूर्वं तीर्थानां दक्षिणोत्तरे ॥

આ બધાં તીર્થોમાં અસિકુંડ સર્વોત્તમ છે. દક્ષિણ અને ઉત્તર તરફના તીર્થોની જે ગણતરી અગાઉ કહેવામાં આવી હતી…

Verse 26

असिकुण्डं समारभ्य तीर्थानुक्रमणिका वरा ॥ सुप्तोत्थितोऽपि द्वादश्यामसिकुण्डाप्लुतो नरः ॥

અસિકુંડથી શરૂ થતી તીર્થોની આ ઉત્તમ અનુક્રમણિકા છે. ઊંઘમાંથી ઉઠ્યો હોય તોય દ્વાદશીએ અસિકુંડમાં ડૂબકી લઈને સ્નાન કરનાર મનુષ્ય…

Verse 27

गतानि तत्र तीर्थानि कल्पग्रामं वसुन्धरे ॥ तत्र वाराहरूपेण स्थितोऽहं च यदृच्छया ॥

હે વસુંધરા, ત્યાંનાં તીર્થો કલ્પગ્રામ તરફ ગયા છે. અને ત્યાં હું પણ યદૃચ્છાએ વરાહરૂપે સ્થિત રહ્યો છું.

Verse 28

विमतेर्बुद्धिरुत्पन्ना गच्छामो मथुरां पुरीम् ॥ चतुरो वार्षिकान्मासान्मथुरायां वसामहे ॥

વિમતિના મનમાં સંકલ્પ ઊપજ્યો— “ચાલો મથુરા નગરીએ જઈએ; વર્ષાઋતુના ચાર માસ મથુરામાં નિવાસ કરીએ।”

Verse 29

असेरग्रेण तूद्धृत्य मृत्तिकां वरवर्णिनि ॥ तत्र कुण्डं महद्दिव्यं देवर्षिविधिनिर्मितम् ॥ असिकुण्डेति संज्ञा च प्राप्ता तेन वसुन्धरे ॥

હે સુવર્ણિની! તલવારના અગ્રથી માટી ઉઠાવી ત્યાં દેવર્ષિઓની વિધિ અનુસાર એક મહાન દિવ્ય કુંડ રચાયું; તેથી, હે વસુંધરા, તેને ‘અસિકુંડ’ નામ પ્રાપ્ત થયું।

Verse 30

मूर्त्तीः पश्यति यस्तास्तु ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥ नास्तीह पुनरावृत्तिर्भवेत्कालविपर्यये ॥

જે તે મૂર્તિઓનું દર્શન કરે છે, તે બ્રહ્મસ્થિતિ (બ્રહ્મભૂય) માટે યોગ્ય બને છે; અહીં કાળનો વિપરીત ફેરફાર થાય તોય પુનરાવર્તન (પુનર્જન્મ) નથી।