Adhyaya 166: The Greatness of the Sacred Pond Called Asikuṇḍa
Asikuṇḍa-tīrtha-māhātmya
Tīrtha-māhātmya (Sacred Geography and Ritual Merit)
ପୃଥିବୀ ବରାହଙ୍କୁ ‘ଅସିକୁଣ୍ଡ’ ନାମକ ତୀର୍ଥର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ପଚାରନ୍ତି। ବରାହ ରାଜବୃତ୍ତାନ୍ତ କହନ୍ତି—ଧର୍ମାତ୍ମା ରାଜା ସୁମତି ପୂର୍ବେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ; ପରେ ପୁତ୍ର ବିମତୀ ରାଜ୍ୟ କରେ। ନାରଦ ଆସି ସତ୍କୃତ ହୋଇ ଗୁଢ଼ ଭାବେ କହନ୍ତି—ପୁତ୍ରଙ୍କ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପିତାଙ୍କ ଆନୃଣ୍ୟ (ଋଣମୁକ୍ତି) କରାଇବା। ନାରଦ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ପରେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ପିତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର କଥା କହିଲେ; ତେଣୁ ବିମତୀ ଚାରି ମାସ ମଥୁରା ଯାତ୍ରାକୁ ଯାଏ। ବିମତୀଙ୍କ ହିଂସାଭୟରେ ମଥୁରାର ତୀର୍ଥମାନେ ବରାହ ଥିବା କଳ୍ପଗ୍ରାମରେ ଶରଣ ନେଇ ସ୍ତୁତି କରି ରକ୍ଷା ମାଗନ୍ତି। ବରାହ ବିମତୀଙ୍କ ଦର୍ପ ଦମନ କରି ଦିବ୍ୟ ଖଡ୍ଗର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ପୃଥିବୀ ଉଠାଇ ଏକ ବିଶାଳ କୁଣ୍ଡ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି—ସେହିପାଇଁ ନାମ ‘ଅସିକୁଣ୍ଡ’। ପରେ ଶୁଭ ତିଥି, ସ୍ନାନବିଧି ଓ ସ୍ନାନ ପରେ ଚାରି ସୁବର୍ଣ୍ଣରୂପର ମୋକ୍ଷଦାୟକ ଦର୍ଶନ ବର୍ଣ୍ଣିତ; ତୀର୍ଥାଚରଣକୁ ଭୂଲୋକରେ ଧର୍ମବ୍ୟବସ୍ଥା ପୁନଃସ୍ଥାପନର ଉପାୟ ଭାବେ ଦେଖାଯାଇଛି।
Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 166
Verse 1
धरण्युवाच ॥ श्रुतानि तु महादेव तीर्थानि विविधानि तु ॥ असिकुण्डेति संज्ञेयं तन्मे त्वं कथय प्रभो
ଧରଣୀ କହିଲେ—ହେ ମହାଦେବ, ମୁଁ ବିଭିନ୍ନ ତୀର୍ଥ ବିଷୟରେ ଶୁଣିଛି। ‘ଅସିକୁଣ୍ଡ’ ନାମରେ ପରିଚିତ ତାହାକୁ, ପ୍ରଭୁ, ମୋତେ କହନ୍ତୁ।
Verse 2
श्रीवराह उवाच ॥ सुमतिर्नाम राजासीद्धार्मिको लोकविश्रुतः ॥ तीर्थयात्रानिमित्तेन स्वर्गलोकं गतः पुरा ॥
ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ—ପୂର୍ବେ ‘ସୁମତି’ ନାମରେ ଜଣେ ରାଜା ଥିଲେ; ସେ ଧାର୍ମିକ ଏବଂ ଲୋକମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ। ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ନିମିତ୍ତରେ ସେ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକକୁ ଗଲେ।
Verse 3
गते स्वर्गं तु नृपतौ पुत्रो राज्यं चकार ह ॥ विमतिर्नाम नाम्ना च राज्ये पैतामहे स्थितः ॥
ରାଜା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲାପରେ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାଜ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କଲା। ତାହାର ନାମ ବିମତି; ସେ ପୂର୍ବପୁରୁଷୀୟ ରାଜଧର୍ମରେ ସ୍ଥିର ରହିଲା।
Verse 4
राज्यं च कुर्वतस्तस्य आगतो नारदस्तदा ॥ विष्टरं पाद्यमर्घ्यं च तस्मै दत्तं यथोचितम् ॥
ସେ ରାଜ୍ୟ ପାଳନ କରୁଥିବାବେଳେ ନାରଦ ଆସିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଯଥୋଚିତ ଆସନ, ପାଦ୍ୟ ଓ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦିଆଗଲା।
Verse 5
प्रतिगृह्य च तत्सर्वं तमुवाच स नारदः ॥ पितुर्ह्यनृणतां गत्वा स पुत्रो धर्मभाग्भवेत् ॥
ସବୁ ଗ୍ରହଣ କରି ନାରଦ କହିଲେ— ‘ପିତା ପ୍ରତି ଋଣମୁକ୍ତି (ଆନୃଣ୍ୟ) ପାଇଲେ ମାତ୍ର ପୁତ୍ର ଧର୍ମର ଭାଗୀ ହୁଏ।’
Verse 6
इत्युक्त्वा नारदस्तत्र तत्रैवान्तरधीयत ॥ नारदे तु गते राजा पप्रच्छ स्वात्ममन्त्रिणः ॥
ଏହିପରି କହି ନାରଦ ସେଠାରେଇ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ନାରଦ ଯାଇସାରିଲେ ରାଜା ନିଜ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।
Verse 7
तदा किमुक्तमृषिणा नारदेन पितुः कृते ॥ आनृण्यमिति यद्वाक्यं मया बुद्धं न किञ्चन ॥
‘ତେବେ ଋଷି ନାରଦ ମୋ ପିତା ବିଷୟରେ କ’ଣ କହିଲେ? “ଆନୃଣ୍ୟ” ଅର୍ଥାତ୍ ଋଣମୁକ୍ତି— ଏହି କଥାର ଅର୍ଥ ମୁଁ କିଛି ବୁଝିପାରିଲି ନାହିଁ।’
Verse 8
मन्त्रिणश्च ततो ज्ञात्वा पितुर्मरणमेव च ॥ तीर्थयात्रानिमित्तं च तस्मै राज्ञे न्यवेदयन् ॥
ତାପରେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ପିତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ନିମିତ୍ତ ଜାଣି ସେହି କଥା ରାଜାଙ୍କୁ ନିବେଦନ କଲେ।
Verse 9
अतएवोक्तमानृण्यं नारदेन पितुस्तव ॥ श्रुत्वा वाक्यं तदा राजा तीर्थयात्रां चकार ह ॥
ଏହି କାରଣରୁ ନାରଦ ତୁମ ପିତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ‘ଆନୃଣ୍ୟ’ କହିଥିଲେ। ସେହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ରାଜା ତେବେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କଲେ।
Verse 10
सर्वाणि तत्र तीर्थानि तिष्ठन्ति विविधानि च ॥ आगते तु नृपे तत्र तीर्थान्यूचुः परस्परम् ॥
ସେଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ରାଜା ସେଠାକୁ ଆସିଲେ ତୀର୍ଥମାନେ ପରସ୍ପର କଥା କହିଲେ।
Verse 11
युद्धं विमतिना सार्द्धं स्वयं कर्त्तुं न शक्नुमः ॥ कल्पग्रामं तु गच्छामो वराहो यत्र तिष्ठति ॥
ଆମେ ନିଜେ ବିମତି ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରୁନାହିଁ। ତେଣୁ ଯେଉଁଠାରେ ବରାହ ବିରାଜିତ, ସେହି କଳ୍ପଗ୍ରାମକୁ ଯାଉ।
Verse 12
यावन्निरीक्षयाम्यग्रं तावत्तिष्ठन्ति सन्निधौ ॥ तीर्थान्यूचुः ॥ जय विष्णो जयाचिन्त्य जय देव जयाच्युत ।
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ସେହି ଅଗ୍ର (ପରମ) ସ୍ୱରୂପକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କରେ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏମାନେ ସନ୍ନିଧିରେ ରହନ୍ତି। ତୀର୍ଥମାନେ କହିଲେ— ଜୟ ବିଷ୍ଣୁ, ଜୟ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ, ଜୟ ଦେବ, ଜୟ ଅଚ୍ୟୁତ।
Verse 13
जय विश्वेश कर्त्तेश जय देव नमोऽस्तु ते ॥ श्रीवराह उवाच ॥ तीर्थैः स्तुतोऽहं वसुधे वचनं चेदमब्रुवम् ।
ଜୟ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର, କର୍ତ୍ତେଶ୍ୱର; ଜୟ ଦେବ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ—ହେ ବସୁଧେ, ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତ ହୋଇ ମୁଁ ଏହି ବଚନ କହିଲି।
Verse 14
वरं वृणुत भद्रं वो यद्वो मनसि वर्त्तते ॥ तीर्थान्यूचुः ॥ वराह यदि देवेश अभयं दातुमर्हसि ।
ବର ଚୟନ କର—ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ—ତୁମ ମନରେ ଯାହା ଅଛି। ତୀର୍ଥମାନେ କହିଲେ—ହେ ବରାହ, ହେ ଦେବେଶ, ଯଦି ଆପଣ ଅଭୟ (ରକ୍ଷା) ଦେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ଭାବନ୍ତି…।
Verse 15
सुपापिना विमतिना कृतस्त्रासः सुदारुणः ॥ तं नियच्छस्व पापिष्ठं यदि पश्यसि नः सुखम् ।
ଏକ ମହାପାପୀ, ବିପରୀତ ବୁଦ୍ଧିର ଲୋକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ତ୍ରାସ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି। ଯଦି ଆମ ସୁଖ ଚାହୁଁଛ, ସେହି ପରମ ପାପୀକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କର।
Verse 16
श्रीवराह उवाच ॥ हिताय सर्वतीर्थानां हनिष्यामि महारिपुम् ॥ तत्र तीर्थनियोगेन आगतो मथुरां पुरीम् ।
ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ—ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥଙ୍କ ହିତ ପାଇଁ ମୁଁ ସେଇ ମହାଶତ୍ରୁକୁ ବଧ କରିବି। ତାପରେ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ନିୟୋଗରେ ମୁଁ ମଥୁରା ପୁରୀକୁ ଆସିଲି।
Verse 17
तत्रागते तु वसुधे युद्धं कृत्वा तु तेन वै ॥ तदासिना तु दिव्येन स राजा बलदर्पितः ॥ सूदितो हि मया देवि अस्यग्रं निहितं भुवि ।
ହେ ବସୁଧେ, ସେଠାକୁ ଆସି ମୁଁ ତାହା ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲି। ବଳର ଦର୍ପରେ ମତ୍ତ ସେଇ ରାଜା ସେଇ ଦିବ୍ୟ ଖଡ୍ଗରେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଲା। ହେ ଦେବୀ, ତାହାର ଅଗ୍ରଭାଗ (ଶିର) ଭୂମିରେ ରଖାଗଲା।
Verse 18
तत्राश्चर्यं प्रवक्ष्यामि मनःकर्णसुखावहम् ॥ पश्यन्ति मनुजाः सिद्धाः सर्वपापविवर्जिताः ।
ସେଠାରେ ମୁଁ ମନ ଓ କର୍ଣ୍ଣକୁ ସୁଖ ଦେଇଥିବା ଏକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କଥା କହିବି। ସର୍ବପାପବିବର୍ଜିତ ସିଦ୍ଧ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ତାହାର ଫଳ ଦେଖନ୍ତି।
Verse 19
द्वादश्यां च चतुर्दश्यां श्रद्धधानाः जितेन्द्रियाः ॥ फलानि तस्य पश्यन्ति लभन्ते न सुनिश्चिताः ।
ଦ୍ୱାଦଶୀ ଓ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ ଓ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟ ଲୋକେ ତାହାର ଫଳ ଦେଖନ୍ତି; ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ତାହା ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
Verse 20
तस्मिन्काले ह्यहं देवि मथुरायां समागतः ॥ तत्र तिष्ठाम्यहं भद्रे पश्चिमां दिशमाश्रितः ।
ସେହି ସମୟରେ, ହେ ଦେବୀ, ମୁଁ ମଥୁରାକୁ ଆସିଲି। ହେ ଭଦ୍ରେ, ସେଠାରେ ମୁଁ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ଅବସ୍ଥାନ କରୁଛି।
Verse 21
तत्र कृत्वा च हैरण्याः मूर्त्तयश्च चतुर्विधाः ॥ तीर्थे वराहसंज्ञे तु मथुरायां व्यवस्थिताः ।
ସେଠାରେ ଚାରି ପ୍ରକାର ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ମୂର୍ତ୍ତି ତିଆରି କରି, ମଥୁରାର ‘ବରାହ’ ନାମକ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ଥାପିତ କରାଗଲା।
Verse 22
सुदृढाः सुदृशः सुभ्रू यः पश्यति स मुच्यते ॥ एका वराहसंज्ञा च तथा नारायणस्य च ॥
ହେ ସୁଭ୍ରୂ, ଯେ ଏହି ସୁଦୃଢ଼ ଓ ଶୁଭଦର୍ଶନ ରୂପମାନଙ୍କୁ ଦେଖେ, ସେ ମୁକ୍ତି ପାଏ। ଗୋଟିଏ ‘ବରାହ’ ନାମରେ, ଅନ୍ୟଟି ‘ନାରାୟଣ’ଙ୍କର।
Verse 23
वामनस्य तृतीया वै चतुर्थी राघवस्य च ॥ एताश्चतस्रो यः पश्येत्स्नात्वा कुण्डेऽसिसंज्ञिते ॥
ତୃତୀୟଟି ବାମନଙ୍କର ଏବଂ ଚତୁର୍ଥଟି ରାଘବଙ୍କର। ଯେ ‘ଅସି’ ନାମକ କୁଣ୍ଡରେ ସ୍ନାନ କରି ଏହି ଚାରି (ରୂପ) ଦର୍ଶନ କରେ…
Verse 24
चतुःसागरपर्यन्ता क्रान्ता तेन धरा ध्रुवम् ॥ तीर्थानां माठुराणां च सर्वेषां फलमश्नुते ॥
ସେହି କର୍ମଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚୟ ଚାରି ସମୁଦ୍ରପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ପୃଥିବୀ ପରିଭ୍ରମଣ କରାହେଲା ବୋଲି ଫଳ ମିଳେ; ଏବଂ ମଥୁରାର ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
Verse 25
तत्र सर्वेषु तीर्थेषु असिकुण्डं महत्तरम् ॥ या संख्या कथिता पूर्वं तीर्थानां दक्षिणोत्तरे ॥
ସେହି ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମଧ୍ୟରେ ଅସିକୁଣ୍ଡ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଉତ୍ତର ଦିଗର ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ଯେ ଗଣନା ପୂର୍ବେ କୁହାଯାଇଛି…
Verse 26
असिकुण्डं समारभ्य तीर्थानुक्रमणिका वरा ॥ सुप्तोत्थितोऽपि द्वादश्यामसिकुण्डाप्लुतो नरः ॥
ଅସିକୁଣ୍ଡରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ଏହା ତୀର୍ଥମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅନୁକ୍ରମଣିକା। ଘୁମରୁ ଉଠିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନ ଅସିକୁଣ୍ଡରେ ଅବଗାହନ କରି ସ୍ନାନ କରୁଥିବା ନର…
Verse 27
गतानि तत्र तीर्थानि कल्पग्रामं वसुन्धरे ॥ तत्र वाराहरूपेण स्थितोऽहं च यदृच्छया ॥
ହେ ବସୁନ୍ଧରା, ସେଠାର ତୀର୍ଥମାନେ କଳ୍ପଗ୍ରାମକୁ ଗତି କରିଛନ୍ତି। ଏବଂ ସେଠାରେ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଯଦୃଚ୍ଛାରେ ବରାହରୂପେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲି।
Verse 28
विमतेर्बुद्धिरुत्पन्ना गच्छामो मथुरां पुरीम् ॥ चतुरो वार्षिकान्मासान्मथुरायां वसामहे ॥
ବିମତିଙ୍କ ମନରେ ସଙ୍କଳ୍ପ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା— “ମଥୁରା ନଗରୀକୁ ଯାଉ; ବର୍ଷାଋତୁର ଚାରି ମାସ ମଥୁରାରେ ବସିବା।”
Verse 29
असेरग्रेण तूद्धृत्य मृत्तिकां वरवर्णिनि ॥ तत्र कुण्डं महद्दिव्यं देवर्षिविधिनिर्मितम् ॥ असिकुण्डेति संज्ञा च प्राप्ता तेन वसुन्धरे ॥
ହେ ସୁବର୍ଣ୍ଣିନୀ! ତଳୱାରର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ମାଟି ଉଠାଇ, ସେଠାରେ ଦେବର୍ଷିମାନଙ୍କ ବିଧିଅନୁସାରେ ଏକ ମହାନ୍ ଦିବ୍ୟ କୁଣ୍ଡ ନିର୍ମିତ ହେଲା; ତେଣୁ, ହେ ବସୁନ୍ଧରା, ତାହା ‘ଅସିକୁଣ୍ଡ’ ନାମ ପାଇଲା।
Verse 30
मूर्त्तीः पश्यति यस्तास्तु ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥ नास्तीह पुनरावृत्तिर्भवेत्कालविपर्यये ॥
ଯେ ଏହି ମୂର୍ତ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମସ୍ଥିତି (ବ୍ରହ୍ମଭୂୟ) ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ; ଏଠାରେ କାଳବିପର୍ୟୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପୁନରାବୃତ୍ତି (ପୁନର୍ଜନ୍ମ) ନାହିଁ।
Inside Adhyaya 166
How it unfolds
- Where it opens
Pṛthivī questions Varāha about a particular tīrtha named Asikuṇḍa and its distinctive power within the Mathurā sacred network, framing the inquiry as concern for the ordered functioning of terrestrial sacred geography.
- Central event
Varāha recounts the royal episode of King Sumati’s ascent to Svarga after tīrtha-yātrā and the succession of his son Vimatī; Nārada’s visit to Vimatī introduces the doctrine of ānṛṇya (a son’s duty to remove the father’s indebtedness), which redirects Vimatī toward a four-month Mathurā observance even as his violent disposition alarms the Mathurā tīrthas.
- Climax resolution
The frightened tīrthas seek refuge at Kalpagrāma where Varāha abides; Varāha confronts Vimatī, breaks his arrogance, and—using the tip of a divine sword—lifts and reshapes earth to form a great pond, establishing the sword-born kuṇḍa as Asikuṇḍa and restoring safe ritual order to the landscape.
- Closing phalashruti
Auspicious tithis (notably dvādaśī and caturdaśī) are specified; after bathing, disciplined devotees gain salvific darśana of four golden forms (Varāha, Nārāyaṇa, Vāmana, Rāghava), presenting the tīrtha’s fruit as purification, protection, and dharmic re-stabilization of Pṛthivī’s realm.
Geographical context
Mathurā; Kalpagrāma; western direction (paścimā diś) associated with Varāha’s abiding; the Mathurā tīrtha network (māthurāṇāṃ tīrthānām).
Tirtha focus
- Primary TirthaAsikuṇḍa
- Associated RegionMathurā region (with Kalpagrāma as the immediate refuge-site and Varāha’s western abiding as directional sacrality)
- Pilgrimage MeritBathing and disciplined observance at Asikuṇḍa on prescribed lunar days yields extraordinary merit culminating in darśana of four golden divine forms; the tīrtha also functions as a corrective to adharmic force by reasserting protected access and sanctity across the Mathurā tīrtha-field.
Ritual instructions
- Primary RitualAsikuṇḍa-snāna with tithi-observance and darśana-oriented devotion (within a broader Mathurā cāturmāsya-style stay).
- BenefitPurification and merit culminating in auspicious vision of the four golden forms; restoration of dharmic balance through ānṛṇya-oriented pilgrimage; protection and harmonization of the sacred landscape by aligning royal/individual power with tīrtha sanctity.
The narrative frame
- VarāhaPṛthivī · Didactic tīrtha-māhātmya with moral admonition: protective, corrective, and landscape-centered (Pṛthivī stewardship).
The emotional journey
- Dominant RasaŚānta (with Vīra and Raudra as corrective subtones)
- Emotional ProgressionInquiry and reverence → moral unease and latent threat (Vimatī’s violence) → fear and supplication (tīrthas seeking refuge) → decisive divine intervention and humbling of arrogance → calm re-ordering of the sacred terrain and promise of liberative darśana.
Planning a pilgrimage
- Visit FeasibilityFeasible as a Mathurā-region tīrtha itinerary; Asikuṇḍa is best approached through a broader Mathurā sacred-circuit plan (multiple kuṇḍas/ghāṭas), with local guidance to identify the traditionally associated pond-site and its ritual protocol.
- Best SeasonKārttika and the cooler months (roughly October–March) for extended walking and bathing observances; align with dvādaśī/caturdaśī tithis for the chapter’s highlighted fruits.
- Modern Location NameMathura–Vrindavan region, Uttar Pradesh (India); Kalpagrāma is to be sought via local traditional identification within the wider Braj sacred geography.
- Related FestivalKārttika snāna season; Vaiṣṇava dvādaśī observances (e.g., prominent dvādaśī fast days) and local Braj tīrtha-bathing traditions.
Frequently Asked Questions
The narrative frames tīrtha-yātrā and ritual action as a means of restoring dharmic balance: Vimatī is urged toward ānṛṇya (removal of obligations, especially toward the father/ancestors) and is checked when his power threatens sacred sites. Varāha’s intervention models protection of tīrthas as protection of Pṛthivī’s ordered landscape.
The text highlights dvādaśī and caturdaśī as key lunar days on which disciplined devotees (śraddadhānāḥ, jitendriyāḥ) may perceive the tīrtha’s fruits. It also mentions a four-month residence in Mathurā (caturvārṣikān māsān), indicating an extended observance period rather than a single-day rite.
Pṛthivī’s inquiry and Varāha’s response position sacred waters and tīrthas as stabilizing features of the terrestrial realm. The tīrthas themselves act as vulnerable agents seeking protection, and Varāha’s creation of a kuṇḍa by lifting earth (mṛttikā) symbolically reconfigures the landscape to re-establish safety, order, and regulated ritual access.
The chapter references King Sumati (a dhārmika ruler), his son King Vimatī, the sage Nārada as a moral catalyst, and Varāha as the protector figure. It also alludes to devarṣi-mediated establishment (devarṣi-vidhi-nirmita) and to four revered forms (Varāha, Nārāyaṇa, Vāmana, Rāghava) installed in the Mathurā tīrtha context.
Ask anything about Adhyaya 166 of the Varaha Purana
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
