Sarga 98
चित्रकूटप्रवेशः · Bharata Enters the Forest Toward Chitrakuta
अयोध्याकाण्ड
Po rozłożeniu obozu armii w wyznaczonych miejscach, Bharata postanawia zbliżyć się do Rāmy pieszo, okazując pokorę i dharmiczny cel syna, a nie królewski przepych. Rozkazuje Śatrughnie szybko przeszukać las z oddziałami ludzi i myśliwych, podczas gdy Guha, uzbrojony i w towarzystwie tysiąca krewnych, szuka Rāmy w zalesionym kraju. Bharata ogłasza łańcuch ślubów: nie zazna spokoju, dopóki nie ujrzy Rāmy, Lakṣmaṇy i Sīty; dopóki nie ujrzy twarzy Rāmy jaśniejącej jak księżyc, o oczach jak lotosy; dopóki nie poniesie na swojej głowie stóp Rāmy naznaczonych królewskimi znakami; i dopóki Rāma, prawowity spadkobierca królestwa przodków, nie zostanie ustanowiony przez konsekrację. Narracja zwraca się następnie ku świętemu krajobrazowi: Chitrakūṭa jest wychwalane jako błogosławione, niczym król gór, a las nazywany jest „doskonałym” za gościnę dla promiennego, dźgającego oręż Rāmy. Bharata przechodzi przez kwitnące gaje na zboczach góry, widzi wysoki słup dymu z ogniska pustelni, raduje się z krewnymi jak ten, który osiągnął daleki brzeg, i, trzymając armię w oddali, śpieszy z Guhą ku świętej pustelni na Chitrakūṭa.
Shlokas
Verse 1
निवेश्य सेनां तु विभुः पद्भ्यां पादवतां वरः ।अभिगन्तुं स काकुत्थ्समियेष गुरुवर्तकम् ॥१॥
Na Citrakūcie ta armia pod wodzą Bharaty lśniła - stawiając dharmę na czele, odrzucając dumę i postępując pod prawym przewodnictwem, by zyskać przychylność Ragunandany (Ramy).
Verse 2
निविष्टमात्रे सैन्ये तु यथोद्देशं विनीतवत् ।भरतो भ्रातरं वाक्यं शत्रुघ्नमिदमब्रवीत् ॥२॥
Gdy armia właśnie zakończyła obozowanie w wyznaczonych miejscach, Bharata, działając z karnym porządkiem, rzekł te słowa do swego brata Shatrughny.
Verse 3
क्षिप्रं वनमिदं सौम्य नरसङ्घै स्समन्ततः ।लुब्धैश्च सहितैरेभि स्त्वमन्वेषितुमर्हसि ॥३॥
Drogi Satrughna, szybko przeszukaj ten las ze wszystkich stron, w towarzystwie grup ludzi, i wraz z tymi myśliwymi.
Verse 4
गुहो ज्ञातिसहस्रेण शरचापासिधारिणा ।समन्वेषतु काकुत्स्थमस्मिन् परिवृतस्स्वयम् ॥४॥
Niech Guha sam, otoczony tysiącem krewnych niosących strzały, łuki i miecze, szuka w tym właśnie lesie Ramy, potomka Kakutsthów.
Verse 5
अमात्यै स्सह पौरैश्च गुरुभिश्च द्विजातिभिः ।वनं सर्वं चरिष्यामि पद्भ्यां परिवृत स्स्वयम् ॥५॥
Ja sam przejdę cały las pieszo, otoczony ministrami, mieszkańcami, nauczycielami i brahminami.
Verse 6
यावन्न रामं द्रक्ष्यामि लक्ष्मणं वा महाबलम् ।वैदेहीं च महाभागां न मे शान्तिर्भविष्यति ॥६॥
Dopóki nie ujrzę Ramy, albo potężnego Lakszmany, i szlachetnej Waidehi, nie zaznam spokoju.
Verse 7
यावन्न चन्द्रसङ्काशं द्रक्ष्यामि शुभमाननम् ।भ्रातुः पद्मपलाशाक्षं न मे शान्तिर्भविष्यति ॥७॥
Dopóki nie ujrzę mego brata, którego pomyślna twarz jaśnieje jak księżyc, a oczy są jak płatki lotosu, nie zaznam spokoju.
Verse 8
यावन्न चरणौ भ्रातुः पार्थिवव्यञ्जनान्वितौ ।शिरसा धारयिष्यामि न मे शान्तिर्भविष्यति ॥८॥
Nie zaznam spokoju, dopóki nie złożę na mej głowie stóp mego brata, naznaczonych znakami królewskimi.
Verse 9
यावन्न राज्ये राज्यार्हः पितृपैतामहे स्थितः ।अभिषेकजलक्लिन्नो न मे शान्तिर्भविष्यति ॥९॥
Nie zaznam spokoju, dopóki ten, który jest godny królestwa, nie zasiądzie w tym dziedzicznym królestwie, namaszczony i wilgotny od wody konsekracyjnej.
Verse 10
सिद्धार्थः खलु सौमित्रिर्यश्चन्द्रविमलोपमम् ।मुखं पश्यति रामस्य राजीवाक्षं महाद्युति ॥१०॥
Prawdziwie błogosławiony jest Saumitri (Lakshmana): ogląda oblicze Ramy, promienne wielkim blaskiem, jak bezskazny księżyc, o oczach jak czerwone lotosy.
Verse 11
कृतकृत्या महाभागा वैदेही जनकात्मजा ।भर्तारं सागरान्तायाः पृथिव्या यानुगच्छति ॥११॥
Vaidehi, sławna córka Janaki, wypełniła swój cel: podąża za swym mężą, panem ziemi ograniczonej oceanem.
Verse 12
सुभगश्चित्रकूटोऽसौ गिरिराजोपमो गिरिः ।यस्मिन्वसति काकुत्स्थः कुबेर इव नन्दने ॥१२॥
Błogosławiona jest ta góra Chitrakuta, jak król gór; tu Kakutstha (Rama) mieszka, jak Kubera w Nandanie.
Verse 13
कृतकार्यमिदं दुर्गं वनं व्यालनिषेवितम् ।यदध्यास्ते महातेजा राम श्शस्त्रभृतां वरः ॥१३॥
Ten niedostępny las, nawiedzany przez dzikie bestie, wypełnił swój cel, skoro potężny i promienny Rama, najlepszy wśród noszących broń, mieszka tu.
Verse 14
एवमुक्त्वा महातेजा भरतः पुरषर्षभः ।पद्भ्यामेव महाबाहुः प्रविवेश महाद्वनम् ॥१४॥
Tak rzekłszy, Bharata, promienny, potężnoręki byk wśród ludzi, wszedł pieszo do wielkiego lasu.
Verse 15
स तानि द्रुमजालानि जातानि गिरिसानुषु ।पुष्पिताग्राणि मध्येन जगाम वदतां वरः ॥१५॥
On, najlepszy wśród wymownych mówców, przeszedł środkiem tych gęstych skupisk drzew rosnących na zboczach gór, ich wierzchołki ukoronowane kwiatami.
Verse 16
स गिरेश्चित्रकूटस्य सालमासाद्य पुष्पितम् ।रामाश्रमगतस्याग्नेर्ददर्श ध्वजमुच्छ्रितम् ॥१६॥
Dotarłszy do kwitnącego drzewa śāla na górze Czitrakūṭa, ujrzał wysoką, sztandaropodobną kolumnę dymu wznoszącą się z ognia w pustelni Ramy.
Verse 17
तं दृष्ट्वा भरत श्रीमान्मुमोद सह बान्धवः ।अत्र राम इति ज्ञात्वा गतः पारमिवाम्भसः ॥१७॥
Ujrzawszy to, wspaniały Bharata radował się wraz ze swymi krewnymi; wiedząc, "Rama jest tutaj", poczuł się jak ten, który przekroczywszy wody, dotarł do dalekiego brzegu.
Verse 18
स चित्रकूटे तु गिरौ निशम्यव रामाश्रमं पुण्यजनोपपन्नम् ।गुहेन सार्धं त्वरितो जगाम पुनर्निवेश्यैव चमूं महात्मा ॥१८॥
Dowiedziawszy się na górze Czitrakūṭa o pustelni Ramy, odwiedzanej przez świętych mężów, szlachetny Bharata rozłożył obóz swej armii ponownie i pospieszył naprzód wraz z Guhą.
Inside Sarga 98
Voices in this sarga
- Bharata
Frequently Asked Questions
The central action is Bharata’s deliberate renunciation of coercive or royal entitlement: he approaches Rāma on foot, keeps the army at a distance, and frames his mission as restoration of rightful succession—rejecting any benefit derived from the contested transfer of power.
The chapter teaches that legitimacy in governance depends on inner restraint and public-spirited dharma: Bharata’s repeated “no peace until…” vows convert political authority into moral accountability, presenting kingship as service to righteousness rather than possession.
Chitrakūṭa is highlighted as a sacral landscape; the visible smoke rising like a banner from the hermitage fire functions as a navigational and symbolic landmark, while references to Nandana and Kubera elevate the hermitage setting into a culturally resonant image of blessed habitation.
Ask anything about Sarga 98 of the Valmiki Ramayana
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.