Opening the text

मर्गनिर्माणम् (Roadworks and the Royal Route Prepared for Bharata)
अयोध्याकाण्ड
Sarga 80 stanowi epizod logistyczny i architektoniczny: upoważnieni urzędnicy wysyłają wyspecjalizowane cechy, geodetów i mierniczych, kopaczy, inżynierów i architektów, cieśli, robotników drogowych, drwali, kopaczy studni, tynkarzy, rzemieślników obrabiających bambus oraz nadzorców, by przygotować trasę Bharaty i obozowiska z wyprzedzeniem. Czyści oni roślinność i głazy, niwelują niedostępny teren, zasypują studnie i rozpadliny, budują mosty na wymaganych przeprawach, kruszą i rozszczepiają przeszkadzające kamienie, by ukierunkować drenaż, oraz szybko wznoszą kanały wodne i zbiorniki. Na suchych odcinkach kopią ozdobne studnie do picia z okrągłymi wałami ziemnymi. Droga zostaje następnie upiększona jako królewska droga procesyjna: mozaikowa nawierzchnia, kwitnące aleje, śpiew ptaków, sztandary, woda skropiona wonnym sandałem oraz rozsypane kwiaty, porównana do boskiej ścieżki i do nocnego nieba przyozdobionego księżycem i gwiazdami. Miejsca odpoczynku (nivēśa) są wybierane na żyznych, przyjemnych obszarach i ustanawiane pod pomyślnymi konstelacjami i muhūrtami; pojawiają się ufortyfikowane elementy obozu, nasypy piasku, fosy, mury, pałace i zwieńczone flagami wzniesienia, tak że obozowiska przypominają miasto Indry. Sekwencja kończy się, gdy grupa dociera do rzeki Jāhnavī (Gaṅgā), z chłodną, czystą wodą, obfitą rybą i zalesionymi brzegami, zakotwiczając narrację w namacalnej świętej geografii.
Verse 1
अथ भूमिप्रदेशज्ञास्सूत्रकर्मविशारदाः।स्वकर्माभिरताश्शूराः खनका यन्त्रकास्तथा।।।।कर्मान्तिकाः स्थपतयः पुरुष यन्त्रकोविदाः।तथा वार्धकयश्चैव मार्गिणो वृक्षतक्षकाः।।।।कूपकारास्सुधाकारार्वंशकर्मकृतस्तथा।समर्था ये च द्रष्टारः पुरतस्ते प्रतस्थिरे।।।।
Następnie wyruszyli naprzód mierniczy ziem i eksperci od pomiarów, odważni mężowie oddani swoim zadaniom: wykopywacze i inżynierowie, wykwalifikowani rzemieślnicy, architekci i mechanicy; stolarze, budowniczowie dróg i ścinacze drzew; kopacze studni, tynkarze i bielicze, pracownicy bambusowi oraz kompetentni nadzorcy, posuwając się na czele.
Verse 2
अथ भूमिप्रदेशज्ञास्सूत्रकर्मविशारदाः।स्वकर्माभिरताश्शूराः खनका यन्त्रकास्तथा।।2.80.1।।कर्मान्तिकाः स्थपतयः पुरुष यन्त्रकोविदाः।तथा वार्धकयश्चैव मार्गिणो वृक्षतक्षकाः।।2.80.2।।कूपकारास्सुधाकारार्वंशकर्मकृतस्तथा।समर्था ये च द्रष्टारः पुरतस्ते प्रतस्थिरे।।2.80.3।।
Wtedy wysłano naprzód wykwalifikowanych rzemieślników, architektów i ekspertów w urządzeniach, wraz z cieślami, budowniczymi dróg i drwalami, aby przygotowali drogę.
Verse 3
अथ भूमिप्रदेशज्ञास्सूत्रकर्मविशारदाः।स्वकर्माभिरताश्शूराः खनका यन्त्रकास्तथा।।2.80.1।।कर्मान्तिकाः स्थपतयः पुरुष यन्त्रकोविदाः।तथा वार्धकयश्चैव मार्गिणो वृक्षतक्षकाः।।2.80.2।।कूपकारास्सुधाकारार्वंशकर्मकृतस्तथा।समर्था ये च द्रष्टारः पुरतस्ते प्रतस्थिरे।।2.80.3।।
Kopacze studni, tynkarze i pracownicy obrabiający bambus, wraz z zdolnymi nadzorcami, wyruszyli wcześniej, aby nadzorować i ukończyć przygotowania.
Verse 4
स तु हर्षात्तमुद्देशं जनौघो विपुलः प्रयान्।अशोभत महावेगस्समुद्र इव पर्वणि।।।।
Ta ogromna masa ludzi, podążająca radośnie ku wyznaczonemu miejscu, poruszała się z wielką prędkością, wspaniała jak ocean wezbrany podczas świątecznego przypływu w pełni księżyca.
Verse 5
ते स्ववारं समास्थाय वर्त्मकर्मणि कोविदाः।करणैर्विविधोपेतैः पुरस्तात्सम्प्रतस्थिरे।।।।
Ci biegli w budowie dróg zajęli swoje wyznaczone miejsca w odpowiednich zespołach i, wyposażeni w różnorodne narzędzia, wyruszyli naprzód.
Verse 6
लतावल्ली श्च गुल्मांश्च स्थाणूनश्मन एव च।जनायांचक्रिरे मार्गं छिन्दन्तो विविधान्द्रुमान्।।।।
Ścinając pnącza i krzewy, usuwając pnie kamienie, ludzie króla oczyszczali drogę dla ludu.
Verse 7
अवृक्षेषु च देशेषु केचिद्वृक्षानरोपयन्।केचित्कुठारैष्टङ्कैश्च दात्रैश्चिन्दन्क्वचित्क्वचित्।।।।
Niektórzy sadzili młode drzewka w miejscach pozbawionych drzew, podczas gdy inni, tu i ówdzie, wycinali przeszkadzające zarośla przy pomocy toporów, siekier i sierpów.
Verse 8
अपरे वीरणस्तम्भान्बलिनो बलवत्तराः।विधमन्ति स्म दुर्गाणि स्थलानि च ततस्ततः।।।।
Inni zaś, silni mężowie, jeszcze potężniejsi, wyrywali zwarte kępy trawy wīraṇa i, tu i tam, niwelowali trudne odcinki gruntu.
Verse 9
अपरेऽपूरयन्कूपान्पांसुभि श्श्वभ्रमायतम्।निम्नभागान्स्ततः केचित्समान्श्चक्रु स्समन्ततः।।।।
Niektórzy zasypywali studnie i szerokie rozpadliny luźną ziemią; następnie inni wyrównywali nisko położony teren, czyniąc go równym ze wszystkich stron.
Verse 10
बबन्धुर्बन्धनीयांश्च क्षोद्यान्सञ्चुक्षुदुस्तदा।बिभिदुर्भेदनीयांश्च तांस्तान्देशान्नरा स्तदा।।।।
Wtedy mężowie zbudowali mosty tam, gdzie były potrzebne, rozkruszyli to, co wymagało rozkruszenia i rozłupali to, co należało rozłupać, oczyszczając i otwierając te odcinki drogi.
Verse 11
अचिरेणैव कालेन परिवाहान्बहूदकान्।चक्रुर्बहुविधाकारान् सागरप्रतिमान्बहून्।।।।
W krótkim czasie stworzyli wiele kanałów wodnych i zbiorników, o różnorodnych kształtach, obfitujących w wodę, ogromnych pojemności jak morze.
Verse 12
निर्जलेषु च देशेषु खानयामासुरुत्तमान्।उदपानान्बहुविधान्वेदिकापरिमण्डितान्।।।।
A w bezwodnych regionach kazali wykopać doskonałe studnie, wiele rodzajów studni z wodą pitną, otoczonych i wykończonych podwyższonymi platformami i ochronnymi wałami.
Verse 13
ससुधाकुट्टिमतलः प्रपुष्पितमहीरुहः।मत्तोद्घुष्ट द्विजगणः पताकाभिरलङ्कृतः।।।।चन्दनोदकसंसिक्तो नानाकुसुमभूषितः।बह्वशोभत सेनायाः पन्था स्सुरपथोपमः।।।।
Trakt armii lśnia wspaniale, jego nawierzchnia wybrukowana i gładko otynkowana, obsadzona drzewami w pełnym rozkwicie, rozbrzmiewająca radosnymi okrzykami stad ptaków; przystrojony sztandarami, skropiony wodą o zapachu sandałowca i udekorowany kwiatami wielu rodzajów, jak ścieżka bogów.
Verse 14
ससुधाकुट्टिमतलः प्रपुष्पितमहीरुहः।मत्तोद्घुष्ट द्विजगणः पताकाभिरलङ्कृतः।।2.80.13।।चन्दनोदकसंसिक्तो नानाकुसुमभूषितः।बह्वशोभत सेनायाः पन्था स्सुरपथोपमः।।2.80.14।।
Trakt armii lśnia wspaniale, wybrukowany i wykończony tynkiem, obsadzony kwitnącymi drzewami, tętniący życiem od śpiewających ptaków, przystrojony sztandarami; skropiony wodą sandałową i usłany wieloma rodzajami kwiatów, jak droga bogów.
Verse 15
आज्ञाप्याथ यथाऽज्ञप्ति युक्तास्तेऽधिकृता नराः।रमणीयेषु देशेषु बहुस्वादुफलेषु च।।।।यो निवेशस्त्वभिप्रेतो भरतस्य महात्मनः।भूयस्तं शोभयामासुर्भूषाभिर्भूषणोपमम्।।।।
Wtedy mianowani urzędnicy, działając dokładnie zgodnie z instrukcjami, wybrali urocze miejsca bogate w słodkie owoce jako stacje odpoczynku wielkodusznego Bharaty i przyozdobili je raz po raz dekoracjami, tak że same obozy wyglądały jak ozdoby.
Verse 16
आज्ञाप्याथ यथाऽज्ञप्ति युक्तास्तेऽधिकृता नराः।रमणीयेषु देशेषु बहुस्वादुफलेषु च।।2.80.15।।यो निवेशस्त्वभिप्रेतो भरतस्य महात्मनः।भूयस्तं शोभयामासुर्भूषाभिर्भूषणोपमम्।।2.80.16।।
Wtedy upoważnieni urzędnicy, pracując precyzyjnie zgodnie z dyrektywami, wybrali czarujące regiony obfitujące w słodkie owoce na miejsce odpoczynku wielkiego Bharaty i przyozdobili je tak pięknie dekoracjami, że samo miejsce wyglądało jak ozdoba.
Verse 17
नक्षत्रेषु प्रशस्तेषु मुहूर्तेषु च तद्विदः।निवेशान् स्थापयामासुर्भरतस्य महात्मनः।।।।
Eksperci od pomyślnego czasu założyli obozy odpoczynku wielkodusznego Bharaty pod korzystnymi konstelacjami i we właściwych muhūrtach, dostosowując każdy etap podróży do pomyślnych warunków niebiańskich.
Verse 18
बहुपांसुचयाश्चापि परिखापरिवारिताः।तत्रेन्द्रकीलप्रतिमाः प्रतोलीवरशोभिताः।।।।प्रासादमालावितता स्सौधप्राकारसंवृताः।पताकाशोभिता स्सर्वे सुनिर्मितमहापथाः।।।।विसर्पद्भिरिवाऽकाशे विटङ्काग्रविमानकैः।समुच्छ्रितैर्निवेशास्ते बभुश्शक्रपुरोपमाः।।।।
Tam usypano kopce piasku, a ziemię otoczono fosami; wspaniałe bramy przyozdabiały ją, a mury wznosiły się jak góra Indrakīla.
Verse 19
बहुपांसुचयाश्चापि परिखापरिवारिताः।तत्रेन्द्रकीलप्रतिमाः प्रतोलीवरशोभिताः।।2.80.18।।प्रासादमालावितता स्सौधप्राकारसंवृताः।पताकाशोभिता स्सर्वे सुनिर्मितमहापथाः।।2.80.19।।विसर्पद्भिरिवाऽकाशे विटङ्काग्रविमानकैः।समुच्छ्रितैर्निवेशास्ते बभुश्शक्रपुरोपमाः।।2.80.20।।
Była ona obłożona rzędami pałaców i otoczona wysokimi murami; wszędzie flagi dodawały blasku, a wielkie drogi były szerokie i dobrze zbudowane.
Verse 20
बहुपांसुचयाश्चापि परिखापरिवारिताः।तत्रेन्द्रकीलप्रतिमाः प्रतोलीवरशोभिताः।।2.80.18।।प्रासादमालावितता स्सौधप्राकारसंवृताः।पताकाशोभिता स्सर्वे सुनिर्मितमहापथाः।।2.80.19।।विसर्पद्भिरिवाऽकाशे विटङ्काग्रविमानकैः।समुच्छ्रितैर्निवेशास्ते बभुश्शक्रपुरोपमाः।।2.80.20।।
Ze swoimi wyniosłymi pałacami i szczytami dachów zdającymi się sięgać nieba, te rezydencje stały wzniosłe, jak własne niebiańskie miasto Śakry.
Verse 21
जाह्नवीं तु समासाद्य विविधद्रुमकाननाम्।शीतलामलपानीयां महामीनसमाकुलाम्।।।।
Docierając do Jāhnavī (Gaṅgā), której brzegi obfitowały w gaje różnorodnych drzew, której wody były chłodne i czyste, i która roiła się od wielkich ryb, przybyli nad brzeg rzeki.
Verse 22
सचन्द्रतारागणमण्डितं यथा नभः क्षपायाममलं विराजते।नरेन्द्रमार्गस्स तथा व्यराजत क्रमेण रम्यः शुभशिल्पिनिर्मितः।।।।
Jak czyste nocne niebo lśni przyozdobione księżycem i gromadami gwiazd, tak też królewska droga, piękna, uporządkowana w należytej kolejności i wykonana przez biegłych rzemieślników, lśniała wspaniale.
The chapter emphasizes a collective civic action rather than a debate: the state mobilizes skilled labor to ensure safe passage and dignified reception for Bharata, presenting governance as dharma expressed through public works, safety, and ordered planning.
Dharma is operational: legitimacy and virtue are supported by disciplined institutions—measurement, supervision, timely execution, and care for water and roads—showing that ethical kingship includes infrastructure, aesthetics, and ritual auspiciousness.
Key landmarks include the royal road (नरेन्द्रमार्ग) engineered and beautified for procession, the fortified encampments likened to Śakra’s city, and the river Jāhnavī (Gaṅgā), described as cool, clear, fish-rich, and bordered by diverse tree-groves.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.