Sarga 74

Verse 1

तां तथा गर्हयित्वा तु मातरं भरतस्तदा।रोषेण महताऽविष्टः पुनरेवाब्रवीद्वचः।।।।

Wtedy Bharata, tak upominając swoją matkę i ogarnięty wielkim gniewem, ponownie przemówił tymi słowami.

Verse 2

राज्याद्भ्रंशस्व कैकेयि नृशंसे दुष्टचारिणि।परित्यक्ता च धर्मेण मा मृतं रुदती भव।।।।

O Kaikeyi, okrutna i o przewrotnej naturze, niech utracisz władzę królewską. Odrzucona przez samą prawość, niech płaczesz nade mną, gdy będę martwy.

Verse 3

किन्नु तेऽदूषयद्राजा रामो वा भृशधार्मिकः।ययोर्मृत्युर्विवासश्च त्वत्कृते तुल्यमागतौ।।।।

Jaką krzywda wyrządził ci król lub Rāma, tak głęboko oddany dharmie, że z twojego powodu śmierć przyszła na jednego, a na drugiego wygnanie, równy nieszczęście?

Verse 4

भ्रूणहत्यामसि प्राप्ता कुलस्यास्य विनाशनात्।कैकेयि नरकं गच्छ मा च भर्तु स्सलोकताम्।।।।

Przynosząc zgubę na ten królewski ród, o Kaikeyī, ściągnęłaś na siebie grzech porównywalny do zabicia embrionu. Idź do piekła i nie osiągnij tej samej błogosławionej sfery co twój mąż.

Verse 5

यत्त्वया हीदृशं पापं कृतं घोरेण कर्मणा।सर्वलोकप्रियं हित्वा ममाप्यापादितं भयम्।।।।

Popełniając tak straszny czyn - opuszczając Ramę, umiłowanego przez wszystkich - ściągnęłaś na siebie ciężki grzech; i z tego powodu nawet mnie ogarnął lęk.

Verse 6

त्वत्कृते मे पिता वृत्तो रामश्चारण्यमाश्रितः।अयशो जीवलोके च त्वयाऽहं प्रतिपादितः।।।।

Przez ciebie mój ojciec zginął, a Rama schronił się w lesie; i przez ciebie zyskałem jedynie hańbę wśród żyjących.

Verse 7

मातृरूपे ममामित्रे नृशंसे राज्यकामुके।न तेऽह मभिभाष्योऽस्मि दुर्वृत्ते पतिघातिनि।।।।

O wrogu przybierająca postać matki - okrutna, łaknąca królestwa, nikczemna w postępkach, zabójczyni swego męża - nie będę z tobą rozmawiać.

Verse 8

कौसल्या च सुमित्रा च याश्चान्या मम मातरः।दुःखेन महताऽविष्टास्त्वां प्राप्य कुलदूषिणीम्।।।।

Kausalja, Sumitra i moje inne matki są przytłoczone ogromnym smutkiem, musząc znosić ciebie - tę, która przyniosła zagładę rodowi królewskiemu.

Verse 9

न त्वमश्वपतेः कन्या धर्मराजस्य धीमतः।राक्षसी तत्र जाताऽसि कुलप्रध्वंसिनी पितुः।।।।यत्त्वया धार्मिको रामो नित्यं सत्यपरायणः।वनं प्रस्थापितो दुःखात्पिता च त्रिदिवं गतः।।।।

Nie jesteś prawdziwie córką Aśvapati, tego mądrego i sprawiedliwego króla; jesteś rakszasi narodzoną tam, by zniszczyć ród swego ojca - ponieważ przez ciebie Rama, cnotliwy i zawsze oddany prawdzie, został wygnany do lasu, a mój ojciec z żalu odszedł do nieba.

Verse 11

यत्प्रधानाऽसि तत्पापं मयि पित्रा विनाकृते।भ्रातृभ्यां च परित्यक्ते सर्वलोकस्य चाप्रिये।।।।

To grzech, którego jesteś główną sprawczynią, spadł na mnie: zostałem pozbawiony ojca, opuszczony przez braci i stałem się niemiły wszystkim ludziom.

Verse 12

कौसल्यां धर्मसंयुक्तां वियुक्तां पापनिश्चये।कृत्वा कं प्राप्स्यसे त्वद्य लोकं निरयगामिनि।।।।

O niewiasto utwierdzona w grzechu, zmierzająca do piekła, oddzieliwszy sprawiedliwą Kausalję od syna, jaki świat myślisz, że osiągniesz po śmierci?

Verse 13

किं नावबुध्यसे क्रूरे नियतं बन्धुसंश्रयम्।ज्येष्ठं पितृसमं रामं कौसल्यायाऽत्मसम्भवम्।।।।

O okrutna, czyż nie rozumiesz? Rama, syn Kausalji, jest najstarszy, powściągliwy, równy memu ojcu i schronieniem dla krewnych.

Verse 14

अङगप्रत्यङगजः पुत्रो हृदयाच्चापि जायते।तस्मात्प्रियतमो मातुः प्रिया एव तु बान्धवाः।।।।

Syn rodzi się, jakby z każdego członka ciała, a nawet z serca matki; dlatego dla matki jest najdroższy, podczas gdy inni krewni są tylko w pewnym stopniu drodzy.

Verse 15

अन्यदा किल धर्मज्ञा सुरभि स्सुरसम्मता।वहमानौ ददर्शोर्व्यां पुत्रौ विगतचेतसौ।।।।

Powiedziano, że kiedyś Surabhi, znająca dharmę i czczona przez bogów, ujrzała na ziemi swoich dwóch synów, dźwigających ciężary i omdlałych z wyczerpania.

Verse 16

तावर्धदिवसे श्रान्तौ दृष्ट्वा पुत्रौ महीतले।रुरोद पुत्रशोकेन बाष्पपर्याकुलेक्षणा।।।।

Ujrzawszy swoich dwóch synów, zmęczonych w południe i leżących na ziemi, zapłakała z żalu za dziećmi, a jej oczy zachmurzyły się od łez.

Verse 17

अधस्ताद्व्रजतस्तस्याः सुरराज्ञो महात्मनः।बिन्दवः पतिता गात्रे सूक्ष्मा स्सुरभिगन्धिनः।।।।

Gdy poruszała się nad wielkim królem bogów, spadły z niej w dół na jego ciało drobne kropelki, pachnące zapachem Surabhi.

Verse 18

इन्द्रोऽप्यश्रुनिपातं तं स्वगात्रे पुण्यगन्धिनम्।सुरभिं मन्यते दृष्ट्वा भूयसीं तां सुरेश्वरः।।।।

Nawet Indra, pan bogów, widząc ten spadający strumień łez, o świętej woni, na własnym ciele, rozpoznał je jako pochodzące od wielce czczonej Surabhī.

Verse 19

निरीक्षमाण श्शक्रस्तां ददर्श सुरभिं स्थिताम्।आकाशे विष्ठितां दीनां रुदन्तीं भृशदुःखिताम्।।।।

Rozglądając się dokoła, Śakra (Indra) ujrzał Surabhī umieszczoną na niebie, zrozpaczoną, nędzną, płaczącą i dotkniętą intensywnym smutkiem.

Verse 20

तां दृष्ट्वा शोकसन्तप्तां वज्रपाणिर्यशस्विनीम्।इन्द्रः प्राञ्जलिरुद्विग्न स्सुरराजोऽब्रवीद्वचः।।।।

Widząc sławną Surabhi (Kāmadhenu) pochłoniętą żałobą, Indra, pan bogów, dzierżący piorun, stanął ze złożonymi dłońmi, zaniepokojony, i przemówił tymi słowy.

Verse 21

भयं कच्छिन्न चास्मासु कुतश्चिद्विद्यते महत्।कुतोनिमत्तश्शोकस्ते ब्रूहि सर्वहितैषिणि।।।।

O dobrze życząca wszystkim, ufam, że nie zrodziło się żadne wielkie niebezpieczeństwo dla nas z żadnej strony. Z jakiej przyczyny pochodzi twój smutek? Powiedz mi.

Verse 22

एवमुक्ता तु सुरभि स्सुरराजेन धीमता।प्रत्युवाच ततो धीरा वाक्यं वाक्यविशारदा।।।।

Tak zapytana przez mądrego króla bogów, Surabhi, niezłomna i biegła w mowie, wtedy odpowiedziała.

Verse 23

शान्तं पापं न वः किञ्चित्कुतश्चिदमराधिपः।अहं मग्नौ तु शोचामि स्वपुत्रौ विषमे स्थितौ।।।।एतौ दृष्ट्वा कृशौ दीनौ सूर्यरश्मिप्रतापितौ।बाध्यमानौ बलीवर्धौ कर्षकेण सुराधिप।।।।

Niechaj się nie stanie, o panie nieśmiertelnych, żadna klęska nie spadła na was z żadnej strony. To ja opłakuję, pogrążona w smutku, moich dwóch synów uwikłanych w niedolę. Widząc tych dwóch, nędznych, wychudzonych, spalonych promieniami słońca, te byki bitych przez oracza, o panie bogów, jestem przytłoczona żalem.

Verse 24

शान्तं पापं न वः किञ्चित्कुतश्चिदमराधिपः।अहं मग्नौ तु शोचामि स्वपुत्रौ विषमे स्थितौ।।2.74.23।।एतौ दृष्ट्वा कृशौ दीनौ सूर्यरश्मिप्रतापितौ।बाध्यमानौ बलीवर्धौ कर्षकेण सुराधिप।।2.74.24।।

Niechaj się nie stanie, o panie nieśmiertelnych, żadna klęska nie spadła na was z żadnej strony. To ja opłakuję moich dwóch synów w niedoli; widząc te byki, nędzne i wychudzone, spalone przez słońce i bite przez oracza, jestem pogrążona w smutku.

Verse 25

ममकायात्प्रसूतौ हि दुःखितौ भारपीडितौ।यौ दृष्ट्वा परितप्येऽहं नास्ति पुत्रसमः प्रियः।।।।

Zrodzeni z mego własnego ciała, oni cierpią i są zgnieceni pod brzemieniem. Widząc ich, płonę z żalu, nie ma nic droższego nad syna.

Verse 26

यस्याः पुत्रसहस्रैस्तु कृत्स्नं व्याप्तमिदं जगत्।तां दृष्ट्वा रुदतीं शक्रो न सुतान्मन्यते परम्।।।।

Choć cały świat jest wypełniony jej tysiącem synów, gdy Śakra (Indra) ujrzał ją płaczącą, zrozumiał: nic nie jest cenione wyżej niż własne dziecko.

Verse 27

सदाऽप्रतिमवृत्तायाः लोकधारणकाम्यया।श्रीमत्या गुणनित्याया स्स्वभावपरिचेष्टया।।।।यस्याः पुत्रसहस्राणि साऽपि शोचति कामधुक्।किं पुनर्या विना रामं कौसल्या वर्तयिष्यति।।।।

Nawet Kāmadhenu, o zawsze nieskalanych obyczajach, pragnąca podtrzymać światy, pełna chwały, zawsze trwająca w cnotach, działająca zgodnie ze swą szlachetną naturą, smuci się, choć ma tysiąc synów. Cóż dopiero o Kausalyi, rozłączonej z Rāmą? Jakże mogłaby trwać jak wcześniej?

Verse 28

सदाऽप्रतिमवृत्तायाः लोकधारणकाम्यया। श्रीमत्या गुणनित्याया स्स्वभावपरिचेष्टया।।2.74.27।। यस्याः पुत्रसहस्राणि साऽपि शोचति कामधुक्। किं पुनर्या विना रामं कौसल्या वर्तयिष्यति।।2.74.28।।

Zawsze pragnąca podtrzymać światy i o niesrównanych obyczajach, cnotliwa i pełna chwały z natury, jeśli nawet Kāmadhenu, mająca tysiąc synów, się smuci, cóż dopiero o Kausalyi bez Rāmy? Jakże mogłaby pozostać sobą?

Verse 29

एकपुत्रा च साध्वी च विवत्सेयं त्वया कृता।तस्मात्त्वं सततं दुःखं प्रेत्य चेह च लप्स्यसे।।।।

Ta pobożna królowa, błogosławiona tylko jednym synem, została przez ciebie pozbawiona dziecka. Dlatego spotka cię nieustanny smutek, zarówno tu w tym życiu, jak i po śmierci.

Verse 30

अहं ह्यपचितिं भ्रातुः पितुश्च सकलामिमाम्।वर्धनं यशसश्चापि करिष्यामि न संशयः।।।।

Jeśli nie sprowadzę z powrotem potężnego syna Kausalyi, sam wejdę do lasu, zamieszkiwanego przez ascetów i pełnego mędrców.

Verse 31

अनाययित्वा तनयं कौसल्याया महाबलम्।स्वयमेव प्रवेक्ष्यामि वनं मुनिनिषेवितम्।।।।

O kobieto o złych zamiarach, przewrotna, obserwowana przez obywateli, których gardła dławią się łzami, nie mogę znieść ciężaru grzechu, który popełniłaś.

Verse 32

न ह्यहं पापसङ्कल्पे पापे पापं त्वया कृतम्।शक्तो धारयितुं पौरैरश्रुकण्ठै र्निरीक्षितः।।।।

Ty wejdź w ogień albo sama udaj się do puszczy Dandaka, albo zawiąż sznur wokół swojej szyi, bo dla ciebie nie ma innego schronienia.

Verse 33

सा त्वमग्निं प्रविश वा स्वयं वा दण्डकान्विश।रज्जुं बधान वा कण्ठे न हि तेऽन्यत्परायणम्।।।।

Gdy Rāma, którego moc opiera się na prawdzie, obejmie królestwo, wtedy i ja wypełnię swój obowiązek i zostanę oczyszczony z wszelkiej skazy.

Verse 34

अहमप्यवनीं प्राप्ते रामे सत्यपराक्रमे।कृतकृत्यो भविष्यामि विप्रवासितकल्मषः।।।।

Tak jak słoń w lesie, poganiany ostrą włócznią i hakiem, tak on upadł na ziemię w gniewie, sycząc jak wąż.

Verse 35

इति नाग इवारण्ये तोमराङ्कुशचोदितः।पपात भुवि सङ्कृद्धो निश्श्वसन्निव पन्नगः।।।।

Tak rzekłszy, Bharata - jak słoń w lesie pędzony włóczniami i ostrzegami - runął na ziemię w gniewie, sycząc jak wąż.

Verse 36

संरक्तनेत्र श्शिथिलाम्भरस्तदा विधूतसर्वाभरणः परन्तपः।बभूव भूमौ पतितो नृपात्मजश्शचीपतेः केतुरिवोत्सवक्षये।।।।

Wtedy książę, pożoga wrogów, legł na ziemi - jego oczy były zaczerwienione, szaty nieuporządkowane, ozdoby odrzucone - jak chorągiew Indry opadająca, gdy kończy się święto.