Sukta 4
Sukta 2.4
Gṛtsamada (traditional for RV 2.4)
Agni (Jātavedas)
Triṣṭubh (probable; needs metrical verification)
ਇਹ ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਜਾਤਵੇਦਸ ਨੂੰ ਚਮਕਦਾਰ “ਕੁਲਾਂ ਦਾ ਮਹਿਮਾਨ” ਵਜੋਂ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਤ੍ਰ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ, ਭਰੋਸੇਯੋਗ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਯੋਗ ਦਿਵਿਆ ਮੱਧਸਥ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਗਨੀ ਦੀ ਬਹੁ-ਰੰਗੀ ਚਮਕ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਉਸ ਵਿਸ਼ਮ ਗੁਣ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਯੌਵਨ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਨਵਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਹੈ ਕਿ ਅਗਨੀ ਰਾਹੀਂ ਗ੍ਰਿਤਸਮਦ ਸੀਮਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਉੱਠਣ, ਅਤੇ ਵੀਰ ਬਲ, ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਵਾਧਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ।
Mantras
Mantra 1
हुवे वः सुद्योत्मानं सुवृक्तिं विशामग्निमतिथिं सुप्रयसम् । मित्र इव यो दिधिषाय्यो भूद्देव आदेवे जने जातवेदाः ॥
ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ—ਸੁਵਚਨ ਵਾਲਾ, ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਅਤਿਥੀ, ਦਾਨ ਦੀ ਭਰਪੂਰਤਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ। ਮਿਤ੍ਰ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੋਣ ਯੋਗ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਅਜੇ ਦੇਵ-ਸਮਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਦੇਵ ਹੈ—ਜਾਤਵੇਦਸ, ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ।
Mantra 2
इमं विधन्तो अपां सधस्थे द्वितादधुर्भृगवो विक्ष्वायोः । एष विश्वान्यभ्यस्तु भूमा देवानामग्निररतिर्जीराश्वः ॥
ਇਸ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਅਪਾਂ ਸਧਸਥ (ਜਲਾਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਆਸਨ) ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ; ਭ੍ਰਿਗੂਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਰ ਜੀਵਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ। ਤੇਜ਼ ਗਤੀ ਵਾਲਾ, ਤੇਜ਼ ਅਸ਼ਵਾਂ ਵਾਲਾ ਇਹ ਅਗਨੀ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ਾਲ ਧਰਤੀ ਵਾਂਗ ਆਧਾਰ ਬਣੇ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਤਕੀਆ ਤੇ ਆਸਰਾ ਬਣੇ।
Mantra 3
अग्निं देवासो मानुषीषु विक्षु प्रियं धुः क्षेष्यन्तो न मित्रम् । स दीदयदुशतीरूर्म्या आ दक्षाय्यो यो दास्वते दम आ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਕੁਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਨੂੰ—ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਿਯ—ਟਿਕਾਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਮਿਤ੍ਰ ਵਾਂਗ ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ ਪਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਉਤਸੁਕ ਆਨੰਦ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਦੱਖਤਾ ਨਾਲ ਵਧਾਇਆ ਜਾਣ ਯੋਗ ਹੈ, ਉਹ ਦਾਤੇ ਦੇ ਘਰ, ਦਾਤੇ ਕੋਲ, ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
Mantra 4
अस्य रण्वा स्वस्येव पुष्टिः संदृष्टिरस्य हियानस्य दक्षोः । वि यो भरिभ्रदोषधीषु जिह्वामत्यो न रथ्यो दोधवीति वारान् ॥
ਅਸ੍ਯ ਰਣ੍ਵਾ ਸ੍ਵਸ੍ਯੇਵ ਪੁਸ਼੍ਟਿਃ—ਉਸ ਦਾ ਆਨੰਦ ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੀ ਹੀ ਪੋਸ਼ਣ-ਸ਼ਕਤੀ ਹੋਵੇ; ਜਲਦੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਦਕਸ਼ਤਾ ਸਾਫ਼ ਦਿਸਦੀ ਹੈ। ਭਾਰ ਢੋਣ ਵਾਲਾ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਜਿਹਵਾ ਫੈਲਾਂਦਾ ਹੈ; ਰਥ ਦੇ ਅਸ਼ਵ ਵਾਂਗ ਉਹ ਢੱਕਣ ਝਾੜ ਕੇ ਰਾਹ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Mantra 5
आ यन्मे अभ्वं वनदः पनन्तोशिग्भ्यो नामिमीत वर्णम् । स चित्रेण चिकिते रंसु भासा जुजुर्वाँ यो मुहुरा युवा भूत् ॥
ਜਦੋਂ ਮੇਰੇ ਲਈ, ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਗੱਜਦੇ ਹੋਏ ਚਲਣ ਵਾਲੇ—ਉਤਸੁਕ ਜਵਾਲਾਂ ਵਾਂਗ—ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਅਤੇ ਵਰਣ ਨੂੰ ਮਾਪ ਦੇਂਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਉਹ ਚਿਤ੍ਰ-ਵਰਣੀ ਭਾਸਾ ਨਾਲ ਰੰਸੁ ਹੋ ਕੇ ਜਾਣਦਾ ਹੈ; ਜੁਜੁਰਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਮੁੜ ਮੁੜ ਯੁਵਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Mantra 6
आ यो वना तातृषाणो न भाति वार्ण पथा रथ्येव स्वानीत् । कृष्णाध्वा तपू रण्वश्चिकेत द्यौरिव स्मयमानो नभोभिः ॥
ਜੋ ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਤ ਹੋ ਕੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਚਮਕਦਾ, ਉਹ ਭੀ ਰਥ-ਮਾਰਗ ਵਰਗੇ ਪਥ ਉੱਤੇ—ਆਪਣੀ ਹੀ ਧੁਨ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦਾ—ਅੱਗੇ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਅਧਵਾ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦੀ ਤਪਸ ਰਣ੍ਵ ਨੂੰ ਜਾਣਦੀ ਹੈ; ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੀ ਦ੍ਯੌ ਵਾਂਗ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Mantra 7
स यो व्यस्थादभि दक्षदुर्वीं पशुर्नैति स्वयुरगोपाः । अग्निः शोचिष्माँ अतसान्युष्णन्कृष्णव्यथिरस्वदयन्न भूम ॥
ਜੋ (ਅਗਨੀ) ਵੱਖਰਾ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਭੇਦ ਕੇ ਸਾੜਦਾ ਹੈ—ਉੱਥੇ ਕੋਈ ਪਸ਼ੂ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਬਿਨਾ ਰਾਖੇ ਦੇ। ਜ੍ਵਾਲਾਮਯ ਅਗਨੀ, ਰੇਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਂਦਾ, ਕਾਲੇ ਪ੍ਰਤਿਰੋਧ ਨੂੰ ਵੀ ਰਸਵੰਤ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਮਿਠਾਸ ਵੱਲ ਘੜਦਾ ਹੈ।
Mantra 8
नू ते पूर्वस्यावसो अधीतौ तृतीये विदथे मन्म शंसि । अस्मे अग्ने संयद्वीरं बृहन्तं क्षुमन्तं वाजं स्वपत्यं रयिं दाः ॥
ਹੁਣ ਤੇਰੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਿੱਚ, ਤੀਜੇ ਵਿਦਥ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਮੰਤ੍ਰ-ਚਿੰਤਨ ਵਾਣੀ ਉਚਾਰਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਅਗਨੀ, ਸਾਨੂੰ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਵੀਰ-ਸੈਨਾ ਬਖ਼ਸ਼—ਵਿਸ਼ਾਲ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ; ਵਾਜ (ਵਿਜੈ-ਪੂਰਨਤਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ) ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਪਤ੍ਯ (ਸ਼ੁਭ ਅਧਿਪਤਿਆ/ਚੰਗੀ ਸਰਦਾਰੀ) ਅਤੇ ਰਯਿ—ਅੰਦਰੂਨੀ ਧਨ—ਦੇਹ।
Mantra 9
त्वया यथा गृत्समदासो अग्ने गुहा वन्वन्त उपराँ अभि ष्युः । सुवीरासो अभिमातिषाहः स्मत्सूरिभ्यो गृणते तद्वयो धाः ॥
ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ, ਹੇ ਅਗਨੀ, ਜਿਵੇਂ ਗ੍ਰਿਤ੍ਸਮਦ ਗੁਪਤ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉੱਪਰੀ ਹੱਦਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ, ਤਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਵੀ ਸੁਵੀਰ ਹੋਈਏ, ਅਭਿਮਾਤਿ-ਸਾਹ (ਵੈਰੀ ਦਬਾਵਾਂ ਦੇ ਜੇਤੂ) ਬਣੀਏ; ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸੂਰੀਆਂ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਉਹ ਵਯਃ—ਜੀਵਨ-ਬਲ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਵਾਧਾ—ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ।
Frequently Asked Questions
The hymn is addressed to Agni, especially in the form Jātavedas—Agni as the one who knows all births and carries offerings to the gods.
Because the sacrificial fire is welcomed into every household and clan like an honored guest; once kindled, he presides over the rite and mediates between humans and the devas.
It asks that through Agni the worshippers gain heroic strength, overcome hostile pressures, and receive vayas—vital growth, nourishment, and flourishing for those who praise.
Ask anything about Sukta 4 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.