Opening the text

Sukta 2.4
Gṛtsamada (traditional for RV 2.4)
Agni (Jātavedas)
Triṣṭubh (probable; needs metrical verification)
Is mantra mein Agni Jatavedas ko bulaya ja raha hai. Wo sabke liye ek mehman jaisa hai jo ghar mein aata hai. Use Mitra jaisa pakka aur bharosemand bataya hai. Agni ki chamak bahut roop wali hai aur wo fir se naya ban jata hai. Ant mein prarthana hai ki Gritsamad log Agni ke through aage badhein. Unhe taakat aur suraksha mile, aur wo strong banein.
Mantra 1
हुवे वः सुद्योत्मानं सुवृक्तिं विशामग्निमतिथिं सुप्रयसम् । मित्र इव यो दिधिषाय्यो भूद्देव आदेवे जने जातवेदाः ॥
Main tumhe Agni bhagwan ko bulata hoon. Woh chamakdaar hai aur saaf-saaf bolta hai. Woh sab logon ka mehman hai aur bahut deta hai. Jaise Mitra bhagwan apne dost ke paas rehta hai, waise hi yeh bhi rehta hai. Woh bhagwanon ke beech paida hua hai aur sab kuch jaanta hai.
Mantra 2
इमं विधन्तो अपां सधस्थे द्वितादधुर्भृगवो विक्ष्वायोः । एष विश्वान्यभ्यस्तु भूमा देवानामग्निररतिर्जीराश्वः ॥
Bhrgu rishiyon ne Agni ko paani ke paas rakha. Phir unhone use logon mein phaila diya. Yeh Agni tezi se chalta hai aur jaldi kaam karta hai. Yeh sab logon ke liye bhagwanon ka aasra bane. Yeh sab jagah hai aur sabko sambhalta hai.
Mantra 3
अग्निं देवासो मानुषीषु विक्षु प्रियं धुः क्षेष्यन्तो न मित्रम् । स दीदयदुशतीरूर्म्या आ दक्षाय्यो यो दास्वते दम आ ॥
Devtawon ne Agni ko logon ke beech bheja tha. Woh usko apna priy dost maante the, jaise Mitra koi achha dost ho. Agni chamakta hai aur khushi se failta hai. Jo log uski puja karte hain, woh uske ghar aata hai. Aur jo usko samajh ke puja karta hai, woh bada ho jaata hai.
Mantra 4
अस्य रण्वा स्वस्येव पुष्टिः संदृष्टिरस्य हियानस्य दक्षोः । वि यो भरिभ्रदोषधीषु जिह्वामत्यो न रथ्यो दोधवीति वारान् ॥
Agni ki khushi uski apni taqat jaisi hai. Jo usko dekh sakta hai, woh samajh sakta hai ki woh kitna tej hai. Woh ped-paudhon ke beech apni jeebh failata hai, jaise koi bojh utha raha ho. Aur jaise koi tez ghoda rath ko chalata hai, waise hi woh raaste kholta hai.
Mantra 5
आ यन्मे अभ्वं वनदः पनन्तोशिग्भ्यो नामिमीत वर्णम् । स चित्रेण चिकिते रंसु भासा जुजुर्वाँ यो मुहुरा युवा भूत् ॥
Jab jungle mein aag badi tej thi, tab maine dekha ki woh kitni faili hui hai aur uska rang kaisa hai. Woh aag jaise pyaas mein ho. Phir Agni apni chamak se sab dikha deta hai. Woh purana ho jaata hai, phir se naya ban jaata hai. Barh-barh ke naya banta rehta hai.
Mantra 6
आ यो वना तातृषाणो न भाति वार्ण पथा रथ्येव स्वानीत् । कृष्णाध्वा तपू रण्वश्चिकेत द्यौरिव स्मयमानो नभोभिः ॥
Jab Agni jungle mein pyaasa hota hai, tab bhi woh chamakta hai. Woh apna raasta khud dhundhta hai, jaise koi rath ka ghoda apna raasta jaanta hai. Andhere raaste mein bhi woh garam rehta hai aur khush rehta hai. Jaise aasman badalon ke saath muskura raha ho, waise hi woh dikhai deta hai.
Mantra 7
स यो व्यस्थादभि दक्षदुर्वीं पशुर्नैति स्वयुरगोपाः । अग्निः शोचिष्माँ अतसान्युष्णन्कृष्णव्यथिरस्वदयन्न भूम ॥
Agni zameen par akele khada hota hai aur poori zameen ko jala deta hai. Wahan koi jaanwar nahi ja sakta, koi raksha karne wala bhi nahi hota. Agni apni aag se sab kuch garam kar deta hai. Kala andhera bhi usko mehsoos hota hai. Woh zameen ko achha bana deta hai.
Mantra 8
नू ते पूर्वस्यावसो अधीतौ तृतीये विदथे मन्म शंसि । अस्मे अग्ने संयद्वीरं बृहन्तं क्षुमन्तं वाजं स्वपत्यं रयिं दाः ॥
Ab main Agni ki purani madad yaad karke teesri baar apna mann bol raha hoon. Agni, humein bahut saare veer log de. Badi taakat de, chamakdaar khazana de. Jo jeet ka bal ho aur jo aadmi ko andar se bhar de.
Mantra 9
त्वया यथा गृत्समदासो अग्ने गुहा वन्वन्त उपराँ अभि ष्युः । सुवीरासो अभिमातिषाहः स्मत्सूरिभ्यो गृणते तद्वयो धाः ॥
Agni, jaise Gritsamad jaise log chhup ke mehnat karte hain aur upar tak pohchte hain, waise hi hum bhi veer ban jaayein. Hum dushmano ko hara dein. Agni, tujhse jo tareef karne wale rishi hain, unko bhi aage badha de.
The hymn is addressed to Agni, especially in the form Jātavedas—Agni as the one who knows all births and carries offerings to the gods.
Because the sacrificial fire is welcomed into every household and clan like an honored guest; once kindled, he presides over the rite and mediates between humans and the devas.
It asks that through Agni the worshippers gain heroic strength, overcome hostile pressures, and receive vayas—vital growth, nourishment, and flourishing for those who praise.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.