Rig Veda 2.4.6: Mandala 2, Sukta 4, Mantra 6

Sukta 2.4

Rishi: Gṛtsamada

Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh (probable; needs metrical verification)

Samhita Patha (Devanagari)

आ यो वना तातृषाणो न भाति वार्ण पथा रथ्येव स्वानीत् । कृष्णाध्वा तपू रण्वश्चिकेत द्यौरिव स्मयमानो नभोभिः ॥

Sanskrit recitationRig Veda 2.4.6

Transliteration

ā́ yó vánā tatṛṣāṇó ná bhāti vā́rṇa pathā́ rathyéva svānīt | kṛṣṇā́dhvā tapú raṇváś ciketa dyáur iva smáyamāno nábho-bhiḥ ||

Translation

ਜੋ ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਤ ਹੋ ਕੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਚਮਕਦਾ, ਉਹ ਭੀ ਰਥ-ਮਾਰਗ ਵਰਗੇ ਪਥ ਉੱਤੇ—ਆਪਣੀ ਹੀ ਧੁਨ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦਾ—ਅੱਗੇ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਅਧਵਾ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦੀ ਤਪਸ ਰਣ੍ਵ ਨੂੰ ਜਾਣਦੀ ਹੈ; ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੀ ਦ੍ਯੌ ਵਾਂਗ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• आ: towards, hither
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग) / ā (preverb)

• यः: who
• यः: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• वना: woods, forests
• वना: Karma
• Type: Noun
• Root: वन (प्रातिपदिक)

• तातृषाणः: eagerly longing, thirsting
• तातृषाणः: Kartā (यः के विशेषणम्)
• Type: Participle
• Root: तृष् (धातु) → तातृषाण (कृदन्त, परिपूर्ण/रेडुप्लिकेटेड परस्मैपदीय-प्रत्ययान्त)

• न: like, as
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (निपात)

• भाति: shines, appears
• भाति: Kriyā
• Type: Verb
• Root: भा (धातु)

• वार्णम्: colour, lustre
• वार्णम्: Karma
• Type: Noun
• Root: वर्ण (प्रातिपदिक)

• पथा: by the path, along the way
• पथा: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: पथ् (प्रातिपदिक)

• रथ्येव: like a chariot-road
• रथ्येव: Adhikaraṇa/Upamā (उपमान-प्रयोग)
• Type: Adjective + Indeclinable
• Root: रथ्य (प्रातिपदिक) + इव (निपात)

• स्वानीत्: sounded, resounded
• स्वानीत्: Kriyā
• Type: Verb
• Root: स्वा (धातु ‘स्वा/स्वन’ = ध्वनिते) → स्वानीत् (वेदिक रूप; 3sg injunctive/aorist-like)

• कृष्णाध्वा: the dark path (dark way)
• कृष्णाध्वा: Kartā (अथवा विषयः)
• Type: Compound (Adj+Noun)
• Root: कृष्ण (विशेषण-प्रातिपदिक) + अध्वन् (प्रातिपदिक)

• तपूः: heat, glow (ardour)
• तपूः: Kartā/विषयः
• Type: Noun
• Root: तपु (प्रातिपदिक)

• रण्वः: delightful, charming
• रण्वः: Kartā (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: रण्व (विशेषण-प्रातिपदिक)

• चिकेत: has perceived, has become manifest/known
• चिकेत: Kriyā
• Type: Verb
• Root: चित् (धातु) → चिकेत (परिपूर्ण/रेडुप्लिकेटेड परफेक्ट)

• द्यौः: heaven, the sky
• द्यौः: Kartā/Upamāna
• Type: Noun
• Root: द्यौ (प्रातिपदिक)

• इव: like
• इव: —
• Type: Indeclinable
• Root: इव (निपात)

• स्मयमानः: smiling
• स्मयमानः: Kartā (विशेषणम्)
• Type: Participle
• Root: स्मि (धातु) → स्मयमान (वर्तमान कृदन्त)

• नभोभिः: with the clouds / with the skies
• नभोभिः: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: नभस् (प्रातिपदिक)