
Sukta 7.97
Vasiṣṭha (Vasiṣṭha-gotra tradition for Maṇḍala 7; hymn to Bṛhaspati/Brāhmaṇaspati)
Bṛhaspati / Brāhmaṇaspati (with a relational horizon that includes Indra as allied power in the hymn)
Triṣṭubh (11-syllable pādas; typical for Maṇḍala 7 praise/invocation)
वसिष्ठाचे हे सूक्त बृहस्पती/ब्राह्मणस्पती यांना दिव्य मित्र व याज्ञिक सामर्थ्य म्हणून आवाहन करते—यज्ञ फलदायी करणारे, वाणी शुद्ध करणारे आणि समृद्धीकडे जाणारा मार्ग उघडणारे. सोमपान-निष्पादनाच्या प्रसंगी ही स्तुती स्थिर केली आहे; तेथे इंद्रालाही स्वागत करून, उदार दात्याच्या समोर उपासक “निर्दोष” ठरावेत आणि त्यांना बळ, आनंद व योग्य मार्गदर्शन लाभावे अशी प्रार्थना केली आहे.
Mantra 1
यज्ञे दिवो नृषदने पृथिव्या नरो यत्र देवयवो मदन्ति । इन्द्राय यत्र सवनानि सुन्वे गमन्मदाय प्रथमं वयश्च ॥
यज्ञात—द्यौ व पृथ्वीच्या मानव-आसनात—जिथे देव-शोधी नर आनंदित होतात; जिथे इंद्रासाठी सवनांत सोम पिळला जातो—तो इंद्र मदासाठी येवो, आणि आमच्या अस्तित्वाचा प्रथम विस्तारही प्रदान करो.
Mantra 2
आ दैव्या वृणीमहेऽवांसि बृहस्पतिर्नो मह आ सखायः । यथा भवेम मीळ्हुषे अनागा यो नो दाता परावतः पितेव ॥
आम्ही दैवी सहाय्यांचे वरण करतो, त्यांना आपल्या जवळ बोलावतो. हे सख्यांनो, आमचा महान मित्र बृहस्पती आमच्या निकट येवो—जेणेकरून उदार दात्यापुढे आम्ही निरपराध ठरू; तो जो दूर परावतूनही पित्याप्रमाणे आम्हांस देतो.
Mantra 3
तमु ज्येष्ठं नमसा हविर्भिः सुशेवं ब्रह्मणस्पतिं गृणीषे । इन्द्रं श्लोको महि दैव्यः सिषक्तु यो ब्रह्मणो देवकृतस्य राजा ॥
त्या ज्येष्ठाला मी नमस्काराने व हविर्भिः स्तुती करतो—कल्याणकारी ब्रह्मणस्पतीला. दैवी महान् श्लोक इंद्राशी संलग्न होवो—जो देवकृत ब्रह्म (वाणी)चा राजा आहे त्या इंद्राशी.
Mantra 4
स आ नो योनिं सदतु प्रेष्ठो बृहस्पतिर्विश्ववारो यो अस्ति । कामो रायः सुवीर्यस्य तं दात्पर्षन्नो अति सश्चतो अरिष्टान् ॥
सर्व वांछित वरांचा धारक, अतिप्रिय बृहस्पती आमच्या ‘योनि’—वृद्धिस्थान—मध्ये येऊन आसन करोत. जो रायः (समृद्धी) व सुवीर्य यांची कामना-स्वरूप आहे—तो ते आम्हांस द्यावा, आणि जे आम्हांवर दडपण आणतात त्या अरिष्टांच्या पलीकडे आम्हांस नेऊन, आम्हांस अक्षत ठेवावा.
Mantra 5
तमा नो अर्कममृताय जुष्टमिमे धासुरमृतासः पुराजाः । शुचिक्रन्दं यजतं पस्त्यानां बृहस्पतिमनर्वाणं हुवेम ॥
अमृतासाठी प्रिय अशी ही स्तुति-ऋक आम्ही अर्पित करतो; पुरातन-जन्माचे अमर दाते-देव तिला धारण करतात. शुद्ध नाद करणारा, वस्ती-स्थळांचा पूज्य, अथक बृहस्पती यास आम्ही आवाहन करतो.
Mantra 6
तं शग्मासो अरुषासो अश्वा बृहस्पतिं सहवाहो वहन्ति । सहश्चिद्यस्य नीलवत्सधस्थं नभो न रूपमरुषं वसानाः ॥
बलवान अरुणवर्ण अश्व, एकत्र वाहत, बृहस्पतीला नेतात. ज्याचे आसन आकाशासारखे नील-गडद आहे; आणि तो अरुण रूप धारण करतो—एकवटलेल्या वेगाने सामर्थ्यवान गतिमान.
Mantra 7
स हि शुचिः शतपत्रः स शुन्ध्युर्हिरण्यवाशीरिषिरः स्वर्षाः । बृहस्पतिः स स्वावेश ऋष्वः पुरू सखिभ्य आसुतिं करिष्ठः ॥
तो खरोखरच शुद्ध आहे, शतपत्र (शत-विस्तार) आहे; तोच शुद्धीकरण करणारा, सुवर्णस्वराचा, प्रेरक, तेजस्वी बळाचा धारक आहे. बृहस्पती—सुगम प्रवेशाचा, उंच व महान—अनेक सख्यांसाठी सोमरसाचा अभिषव, आनंदाचा प्रवाह, घडवील.
Mantra 8
देवी देवस्य रोदसी जनित्री बृहस्पतिं वावृधतुर्महित्वा । दक्षाय्याय दक्षता सखायः करद्ब्रह्मणे सुतरा सुगाधा ॥
देवाच्या जननी अशा त्या दोन देवी—द्यावा-पृथिवी—आपल्या महत्त्वाने बृहस्पतीला वाढवोत. हे सख्यांनो, दक्षतेच्या कार्यासाठी कुशल व्हा; ब्रह्मासाठी सुरक्षित व सुलभ असा उतार-घाट (पार) घडवा.
Mantra 9
इयं वां ब्रह्मणस्पते सुवृक्तिर्ब्रह्मेन्द्राय वज्रिणे अकारि । अविष्टं धियो जिगृतं पुरंधीर्जजस्तमर्यो वनुषामरातीः ॥
हे ब्रह्मणस्पते, ही सुबद्ध स्तुती-वाणी तुझ्यासाठी रचली आहे—वज्रधारी इंद्रासाठी ब्रह्मरूपाने. धिया (विचार) रक्षित व उन्नत होवोत; पुरंधी (प्रज्ञेची समृद्धी) संकुचित-हृदयांच्या वैरांना दूर लोटोत.
Mantra 10
बृहस्पते युवमिन्द्रश्च वस्वो दिव्यस्येशाथे उत पार्थिवस्य । धत्तं रयिं स्तुवते कीरये चिद्यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥
हे बृहस्पते, तू आणि इंद्र—दोघेही—दिव्य व पार्थिव धनाचे स्वामी आहात. स्तुती करणाऱ्या गायकात, प्रशंसकात रयी (समृद्धी) धरा; आणि तुम्ही—स्वस्तींनी—सदा आमचे रक्षण करा.
The hymn mainly addresses Bṛhaspati (also called Brāhmaṇaspati), the divine lord of sacred speech and priestly power. Indra appears in the background as the Soma-drinking ally within the sacrifice.
It asks Bṛhaspati to come as a close Friend, remove fault, and make the sacrifice—especially the Soma outpouring—successful, so the worshippers receive strength, joy, and prosperity.
These titles point to his role as the power of luminous, truthful speech that cleanses the rite and the mind. In Vedic thought, right utterance sustains the sacrifice and brings the desired divine response.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.