
Sukta 7.97
Vasiṣṭha (Vasiṣṭha-gotra tradition for Maṇḍala 7; hymn to Bṛhaspati/Brāhmaṇaspati)
Bṛhaspati / Brāhmaṇaspati (with a relational horizon that includes Indra as allied power in the hymn)
Triṣṭubh (11-syllable pādas; typical for Maṇḍala 7 praise/invocation)
વસિષ્ઠનું આ સૂક્ત બૃહસ્પતિ/બ્રાહ્મણસ્પતિને દિવ્ય મિત્ર અને યાજ્ઞિક શક્તિ તરીકે આવાહન કરે છે—યજ્ઞને સફળ બનાવનાર, વાણી શુદ્ધ કરનાર અને સમૃદ્ધિ તરફનો માર્ગ ખોલનાર. સોમપિષણના પ્રસંગમાં આ સ્તુતિ સ્થાપિત છે; ત્યાં ઇન્દ્રને પણ આવકારવામાં આવે છે, અને ઉદાર દાતાની સમક્ષ ઉપાસકો “નિર્દોષ” બને તથા તેમને બળ, આનંદ અને યોગ્ય માર્ગદર્શન પ્રાપ્ત થાય એવી પ્રાર્થના કરે છે.
Mantra 1
यज्ञे दिवो नृषदने पृथिव्या नरो यत्र देवयवो मदन्ति । इन्द्राय यत्र सवनानि सुन्वे गमन्मदाय प्रथमं वयश्च ॥
યજ્ઞમાં—દિવ અને પૃથ્વીના નૃષદનમાં—જ્યાં દેવયવ નરો આનંદિત થાય છે; જ્યાં ઇન્દ્ર માટે સવન-સોમ પિરસાય છે—તે ઇન્દ્ર ઉલ્લાસ માટે આવે, અને અમારા અસ્તિત્વનું પ્રથમ વિસ્તરણ પણ લાવે.
Mantra 2
आ दैव्या वृणीमहेऽवांसि बृहस्पतिर्नो मह आ सखायः । यथा भवेम मीळ्हुषे अनागा यो नो दाता परावतः पितेव ॥
અમે દૈવી સહાયોને પસંદ કરી પોતાની પાસે બોલાવીએ છીએ; હે સખાઓ, મહાન બૃહસ્પતિ—અમારો પરાક્રમી મિત્ર—અમારી પાસે આવી નજીક બેસે. જેથી અમે ઉદાર દાતાના સમક્ષ નિર્દોષ બનીએ—જે પરાવત્ (દૂર પરેથી) પિતાની જેમ અમને દાન આપે છે.
Mantra 3
तमु ज्येष्ठं नमसा हविर्भिः सुशेवं ब्रह्मणस्पतिं गृणीषे । इन्द्रं श्लोको महि दैव्यः सिषक्तु यो ब्रह्मणो देवकृतस्य राजा ॥
તે જ્યેષ્ઠને હું નમસ્કાર અને હવિષ્યો સાથે સ્તવું છું—સુશેવ બ્રહ્મણસ્પતિને. મહાન દૈવી શ્લોક ઇન્દ્ર સાથે જોડાઈ રહે—તે ઇન્દ્ર, જે દેવકૃત બ્રહ્મ (વાણી) નો રાજા છે.
Mantra 4
स आ नो योनिं सदतु प्रेष्ठो बृहस्पतिर्विश्ववारो यो अस्ति । कामो रायः सुवीर्यस्य तं दात्पर्षन्नो अति सश्चतो अरिष्टान् ॥
અમારા યોનિ—વૃદ્ધિના આશ્રયમાં—સર્વ વાંછનીય વરદાનવાળો, અતિ પ્રિય બૃહસ્પતિ આવી બેસે. જે રાય (આધ્યાત્મિક સમૃદ્ધિ) અને સુવીર્ય (વીરબળ) ની કામના સ્વરૂપ છે—તે અમને તે દાન આપે અને દબાણ કરનારાઓને પાર કરાવી, અમને અરીષ્ટ (અહિતરહિત) રાખે.
Mantra 5
तमा नो अर्कममृताय जुष्टमिमे धासुरमृतासः पुराजाः । शुचिक्रन्दं यजतं पस्त्यानां बृहस्पतिमनर्वाणं हुवेम ॥
અમે તેને બોલાવીએ છીએ—અનથક બૃહસ્પતિને—અમૃત માટે પ્રિય એવો આ સ્તુતિ-અર્ક અર્પીને. આ પ્રાચીનજન્મા અમૃતધારક દાતાઓ તેને આધાર આપે છે. નિવાસસ્થાનોના યજનીય, શુદ્ધ-નાદ કરનાર એવા બૃહસ્પતિને અમે આહ્વાન કરીએ છીએ.
Mantra 6
तं शग्मासो अरुषासो अश्वा बृहस्पतिं सहवाहो वहन्ति । सहश्चिद्यस्य नीलवत्सधस्थं नभो न रूपमरुषं वसानाः ॥
શક્તિશાળી લાલિમાવાળા અશ્વો, સહવાહ બની, બૃહસ્પતિને વહન કરે છે. તેની આસનસ્થિતિ પણ આકાશ જેવી નીલ-ઘન છે; અને તે લાલિમાભર્યું રૂપ ધારણ કરે છે—બળવાન, એકસાથે દોડતી ગતિથી પ્રેરિત.
Mantra 7
स हि शुचिः शतपत्रः स शुन्ध्युर्हिरण्यवाशीरिषिरः स्वर्षाः । बृहस्पतिः स स्वावेश ऋष्वः पुरू सखिभ्य आसुतिं करिष्ठः ॥
કારણ કે તે શુદ્ધ છે, શતપત્ર—સો ગણી વિસ્તૃતિ ધરાવનાર; તે શુદ્ધિકર્તા છે, સુવર્ણ વાણીવાળો, પ્રેરક, તેજસ્વી બળનો ધારક. સુપ્રવેશી, ઊંચો અને મહાન બૃહસ્પતિ અનેક સખાઓ માટે સોમ-પેષણ—આસુતિ, આનંદની ધારા—કરશે.
Mantra 8
देवी देवस्य रोदसी जनित्री बृहस्पतिं वावृधतुर्महित्वा । दक्षाय्याय दक्षता सखायः करद्ब्रह्मणे सुतरा सुगाधा ॥
દેવી એવા દ્યાવા-પૃથિવી—દેવની જનની માતાઓ—પોતાના મહિમાથી બૃહસ્પતિને વધારતી રહી. હે સખાઓ, વિવેકકર્મ માટે કુશળ બનો; બ્રહ્મણ માટે સુરક્ષિત અને સુગમ ઉતાર (તીર્થ) રચો.
Mantra 9
इयं वां ब्रह्मणस्पते सुवृक्तिर्ब्रह्मेन्द्राय वज्रिणे अकारि । अविष्टं धियो जिगृतं पुरंधीर्जजस्तमर्यो वनुषामरातीः ॥
હે બ્રહ્મણસ્પતિ, આ સુવક્તિ—સુઘડ સ્તુતિ—તમારા માટે રચાઈ છે; વજ્રધારી ઇન્દ્ર માટે બ્રહ્મરૂપે. ધિઓ રક્ષિત અને ઉન્નત થાઓ; પુરંધિઓ (પ્રજ્ઞાની પૂર્ણતાઓ) સંકુચિતહૃદયોની શત્રુતાઓને હાંકી કાઢે.
Mantra 10
बृहस्पते युवमिन्द्रश्च वस्वो दिव्यस्येशाथे उत पार्थिवस्य । धत्तं रयिं स्तुवते कीरये चिद्यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥
હે બૃહસ્પતિ, તમે અને ઇન્દ્ર દૈવી તથા પાર્થિવ વસુના સ્વામી છો. સ્તુવનાર ગાયકમાં—કીરિમાં—રયિ, અસ્તિત્વની પૂર્ણતા સ્થાપો; અને તમે બંને સ્વસ્તિભિઃ સદા અમારું રક્ષણ કરો.
The hymn mainly addresses Bṛhaspati (also called Brāhmaṇaspati), the divine lord of sacred speech and priestly power. Indra appears in the background as the Soma-drinking ally within the sacrifice.
It asks Bṛhaspati to come as a close Friend, remove fault, and make the sacrifice—especially the Soma outpouring—successful, so the worshippers receive strength, joy, and prosperity.
These titles point to his role as the power of luminous, truthful speech that cleanses the rite and the mind. In Vedic thought, right utterance sustains the sacrifice and brings the desired divine response.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.