Sukta 98
Sukta 9.98
Soma Pavamāna (Indu)
हे पवमान सोमसूक्त, जलांतून व लोकरच्या गाळण्यांतून शुद्ध होत असलेल्या इंदूचे (सोमाचे) स्तवन करते. तो गायकांकडे विपुल धन, पराक्रम व विजय घेऊन “प्रवाहमान” व्हावा अशी प्रार्थना आहे. सोमाची स्वच्छ धारा वर उचंबळत असता, तो सर्व देवांशी आनंदमय ऐक्यात संचारतो, यजमानांना सामर्थ्य देतो आणि समृद्धीचे “गृह” उघडतो असे वर्णन येते. शेवटी, ऋषी व सहचर एकत्रितपणे सोमाच्या तेजस्वी नेतृत्वाला प्राप्त होऊन, टिकाऊ बळ व समृद्धी सुरक्षित व्हावी अशी आकांक्षा व्यक्त करतात.
Mantras
Mantra 1
अभि नो वाजसातमं रयिमर्ष पुरुस्पृहम् । इन्दो सहस्रभर्णसं तुविद्युम्नं विभ्वासहम् ॥
हे इन्दो! आमच्याकडे प्रवाहित हो—वाजसातम, बल-विजयाचा परम रयि; बहु-आकांक्षित धन आमच्याकडे वाहू दे. सहस्र-भरणस—हजारो धारण करणारी समृद्धी, तुविद्युम्न—विस्तीर्ण तेजस्वी सामर्थ्य, आणि विभ्वा-सह—सर्व प्रतिरोध जिंकणारी—शक्ती आम्हाला दे.
Mantra 2
परि ष्य सुवानो अव्ययं रथे न वर्माव्यत । इन्दुरभि द्रुणा हितो हियानो धाराभिरक्षाः ॥
पिळला गेल्यावर तो रथावरील कवचाप्रमाणे लोकरच्या आवरणाने स्वतःला सर्व बाजूंनी वेढून घेतो. लाकडी द्रोणांवर ठेवलेला इन्दु वेगाने धावतो आणि आपल्या धारांनी प्रवाहित होत बाहेर पडतो.
Mantra 3
परि ष्य सुवानो अक्षा इन्दुरव्ये मदच्युतः । धारा य ऊर्ध्वो अध्वरे भ्राजा नैति गव्ययुः ॥
पिळलेला इन्दु लोकरमधून प्रवाहित होतो; त्याचा मद (आनंद-रस) च्युत होत नाही. अध्वरात (यज्ञात) जी धारा वर उगवते, ती तेजस्वी होऊन जाते—गव्ययु, प्रकाश-गवांचा शोध घेत.
Mantra 4
स हि त्वं देव शश्वते वसु मर्ताय दाशुषे । इन्दो सहस्रिणं रयिं शतात्मानं विवाससि ॥
कारण तूच, हे देव इन्दु, सदैव अर्पण करणाऱ्या मर्त्याला वसु देतोस. हे इन्दो, तू त्याला सहस्रिण रयि, शतात्मान असे धन देतोस—आणि त्याला विस्तार व कल्याणात वास करायला लावतोस.
Mantra 5
वयं ते अस्य वृत्रहन्वसो वस्वः पुरुस्पृहः । नि नेदिष्ठतमा इषः स्याम सुम्नस्याध्रिगो ॥
हे वसू, हे वृत्रहन्! तुझ्या अनेक वसूंना (धनांना) इच्छिणारे आम्ही; प्रेरणेच्या प्रवाहांजवळ अगदी निकटतम आम्हांला स्थान मिळो. अध्रिगो—अढळ धारण करणारे—आम्ही तुझ्या सुम्न (अनुग्रह)ाचे धारक होऊ.
Mantra 6
द्विर्यं पञ्च स्वयशसं स्वसारो अद्रिसंहतम् । प्रियमिन्द्रस्य काम्यं प्रस्नापयन्त्यूर्मिणम् ॥
दोनदा पाच—दहा—भगिनी-शक्ती त्याला स्नान घालतात: स्वयशस्वीला, जो अद्रि (दगडां)ने पिळला आहे. इंद्राचा प्रिय, इंद्राला काम्य—त्याचा ऊर्मि (उफाळता तरंग) त्या शुद्ध करतात, तरंगित करतात.
Mantra 7
परि त्यं हर्यतं हरिं बभ्रुं पुनन्ति वारेण । यो देवान्विश्वाँ इत्परि मदेन सह गच्छति ॥
त्या प्रिय हर्यत हरी सोमाला—सुवर्ण-तपकिरी बभ्रुला—ते शुद्ध करणाऱ्या जलाने सर्व बाजूंनी परिशुद्ध करतात. जो आपल्या मद (आनंद-उन्माद)ाने सर्व देवांना परि-व्याप्त करून, त्यांच्या संगतीत एकत्वाने गमन करतो.
Mantra 8
अस्य वो ह्यवसा पान्तो दक्षसाधनम् । यः सूरिषु श्रवो बृहद्दधे स्वर्ण हर्यतः ॥
त्याच्या अवस (साहाय्य/रक्षण) मुळेच तो निश्चयाने तुमचा रक्षक आहे, दक्ष (कुशल) सामर्थ्य साधणारा. तो प्रिय, तेजस्वी (सुवर्ण-हरित) देव ऋषींमध्ये विशाल श्रवस् (कीर्ती) प्रस्थापित करतो—जणू सूर्यप्रकाशित द्युलोकाची प्रभा.
Mantra 9
स वां यज्ञेषु मानवी इन्दुर्जनिष्ट रोदसी । देवो देवी गिरिष्ठा अस्रेधन्तं तुविष्वणि ॥
हे द्यावा-पृथिवी! मानवी यज्ञांत तो इन्दु तुमच्यासाठी जन्मतो—देवी-शक्तींकरिता देव; गिरिष्ठ (पर्वतासीन), अस्रेद्धंत (अक्लांत/अडगळीचा), आणि महाध्वनीने गर्जणारा.
Mantra 10
इन्द्राय सोम पातवे वृत्रघ्ने परि षिच्यसे । नरे च दक्षिणावते देवाय सदनासदे ॥
इंद्रासाठी, हे सोम, पानासाठी—वृत्रघ्न इंद्रासाठी—तू सर्व बाजूंनी ‘परि-षिच्यसे’ (ओतला/अभिषिक्त होतोस). आणि त्या नर (वीर) व दक्षिणावत् (दक्षिणाधारी) देवासाठी—सदनांत आसनस्थ असलेल्या त्या देवासाठी.
Mantra 11
ते प्रत्नासो व्युष्टिषु सोमाः पवित्रे अक्षरन् । अपप्रोथन्तः सनुतर्हुरश्चितः प्रातस्ताँ अप्रचेतसः ॥
ते प्राचीन सोम, रात्रींच्या उषःकालीन उदयात, पवित्र (पवित्र) मधून वाहू लागले. वैरभाव दूर ढकलत, ते त्याला वरून खाली पाडतात—प्रातःकाळी—सम्यक् प्रज्ञा नसलेल्या त्या गतींना.
Mantra 12
तं सखायः पुरोरुचं यूयं वयं च सूरयः । अश्याम वाजगन्ध्यं सनेम वाजपस्त्यम् ॥
हे सख्यांनो, तो पुरोरुच—अग्रदीप्तिमान अग्रगामी—तुम्ही आणि आम्ही, हे सूऱयः (प्रकाशमान), त्याला प्राप्त करू. वाज-गन्ध्य—बलसमृद्धीचा सुगंध—आम्ही मिळवू; वाज-पस्त्य—त्या समृद्धीचे गृह व अधिष्ठान—आम्ही जिंकू.
Inside Sukta 98
How it unfolds
- Where it opens
A direct invocation for Indu to flow toward the singers with the most winning wealth—abundant, thousand-bearing, and resistance-conquering power.
- Development
The hymn dwells on Soma’s purification: the beloved tawny/golden Soma is cleansed with water, and his delighted ecstasy is portrayed as encompassing and accompanying all the gods.
- Climax
Soma’s purified might is affirmed as vast luminous force that brings victory and plenitude, aligning the sacrificers with divine companionship and power.
- Where it settles
The hymn closes with a shared prayer of ‘friends’ and ‘illumined ones’ to attain the radiant-forerunner Soma and win the fragrance, home, and foundation of vāja (plenitude of force).
The deity: Soma Pavamāna
- In the VedaIndu is the pressed Soma-juice “purifying” (pavamāna) as it runs through the filter, tawny/golden-brown, radiant, exhilarating, and bountiful—bringing rayi (wealth), vāja (victorious force), and wide luminous power.
- Cosmic functionMediates between human rite and divine realm: through purification and offering he invigorates the gods, sustains ṛta (right order), and releases prosperity, strength, and victorious momentum to the sacrificer.
- Inner significanceThe clarified Soma symbolizes purified consciousness and inspired vitality—ecstasy disciplined by purification—so that inner power becomes luminous, focused, and capable of overcoming resistances.
The seer
- Ascribed to a Soma-Pavamāna seer (Anukramaṇī tradition; specific name uncertain)Associated with the Ninth Maṇḍala’s Pavamāna corpus—hymns that poetically track Soma’s ritual purification and his role as inspirer, wealth-giver, and divine energizer.
Famous verses
अभि नो वाजसातमं रयिमर्ष पुरुस्पृहम् । इन्दो सहस्रभर्णसं तुविद्युम्नं विभ्वासहम् ॥परि त्यं हर्यतं हरिं बभ्रुं पुनन्ति वारेण । यो देवान्विश्वाँ इत्परि मदेन सह गच्छति ॥तं सखायः पुरोरुचं यूयं वयं च सूरयः । अश्याम वाजगन्ध्यं सनेम वाजपस्त्यम् ॥Attributes of the deity
- Purifying flow (pavamāna)
- Radiance/brightness (dyumna, puraḥruc)
- Bestower of wealth and victorious force (rayi, vāja)
- Exhilarating ecstasy (mada)
- All-conquering energy (vibhvāsah)
- Companion of the gods, moving in concord with them
Also by this seer
- Part of the broader RV 9 Pavamāna collection traditionally linked to multiple seer-families (e.g., Kaṇva, Atri, Vasiṣṭha, etc.), where individual hymn attributions can vary by recension and anukramaṇī notes.
- Contributes to the Soma-ritual theology: Soma as purified brilliance that strengthens Indra and the gods, and as the inner force of inspired speech (dhī).
The rite, step by step
- Press Soma (savana) and mix with water for purification.
- Filter through wool/strainers (pavitra), letting the stream ‘flow forth’ as Pavamāna.
- Collect the clarified Soma; accompany with chants praising his abundance, radiance, and victory-giving power.
- Offer portions in the fire and/or to the gods (notably Indra and the All-Gods), invoking strength and prosperity for the sacrificer.
- Conclude with communal aspiration: may the companions attain Soma’s radiant lead and secure the ‘home’ of plenitude.
Offerings
- Pressed Soma-juice (Indu)
- Purifying water used in cleansing the Soma
- Ghee and ancillary oblations as part of the Soma-yajña context
Frequently Asked Questions
The deity is Soma Pavamāna (Indu)—Soma as the purified, flowing juice during the ritual filtering process.
As Soma is purified, he is asked to flow toward the worshippers with abundant wealth, victorious strength, and radiant power that removes obstacles and supports the gods.
Because the hymn is meant for the Soma-pressing rite: the poetry mirrors Soma’s real movement through water and filters, and also symbolizes inner purification leading to clarity and power.
Ask anything about Sukta 98 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
