
Sukta 9.75
Soma-pavamāna seer tradition (Mandala 9)
Soma Pavamāna (with solar vastness imagery)
Jagatī (probable)
या लघु पवमान सूक्तात शुद्ध होत प्रवाहित होणाऱ्या सोमाची स्तुती आहे—तो प्रिय व मंगल अशा ध्येयांकडे गतिमान होतो. पवित्र नामांच्या सामर्थ्याने आणि मानवी यज्ञकर्माच्या प्रेरणेने तो अधिक प्रभावी व शक्तिमान बनतो. सोमाची कल्पना सौर-विस्ताराने केली आहे—तो सूर्याच्या विशाल रथावर आरूढ होतो—मग सुवर्ण पात्रांत प्रवेश करतो, उषःकालांसह तेजस्वी होतो, आणि अखेरीस इंद्राला सामर्थ्य देऊन तो समृद्धी व कल्याण प्रदान करतो.
Mantra 1
अभि प्रियाणि पवते चनोहितो नामानि यह्वो अधि येषु वर्धते । आ सूर्यस्य बृहतो बृहन्नधि रथं विष्वञ्चमरुहद्विचक्षणः ॥
तो प्रिय गोष्टींकडे प्रवाहित होतो, आनंदासाठी नियोजित; याह्व (उत्साही) ज्या ‘नामां’मध्ये तो वाढतो त्यांवर विस्तारतो. सूर्याच्या विशाल महिमेवर—महानावर—विचक्षणाने सर्वव्यापी रथावर आरोहण केले.
Mantra 2
ऋतस्य जिह्वा पवते मधु प्रियं वक्ता पतिर्धियो अस्या अदाभ्यः । दधाति पुत्रः पित्रोरपीच्यं नाम तृतीयमधि रोचने दिवः ॥
ऋताची जिह्वा प्रवाहित होते—प्रिय मधु; या धियेचा अदाभ्य स्वामी व वक्ता तोच. पुत्र पितृ-युगुलाचे गुप्त नाम—तिसरे—दिवाच्या रोचनात, स्वर्गाच्या प्रकाश-लोकावर स्थापतो.
Mantra 3
अव द्युतानः कलशाँ अचिक्रदन्नृभिर्येमानः कोश आ हिरण्यये । अभीमृतस्य दोहना अनूषताधि त्रिपृष्ठ उषसो वि राजति ॥
तो खाली दीप्त होतो, कलशांना हाक देत; नरांनी नेला जाऊन सुवर्णमय पात्रात प्रवेशतो. ऋताचे दोहन त्याच्यासाठी निनादले आहेत; त्रिपृष्ठ आसनावर अधिष्ठित होऊन तो उषांसह सर्वत्र उजळतो.
Mantra 4
अद्रिभिः सुतो मतिभिश्चनोहितः प्ररोचयन्रोदसी मातरा शुचिः । रोमाण्यव्या समया वि धावति मधोर्धारा पिन्वमाना दिवेदिवे ॥
अद्रिंनी सुता झालेला, मतिंनी आनंदार्थ नेमलेला तो शुचि दोन माता—रोदसी—यांना प्रकाशित करतो. लोकरोमांतून, यथाकाळ, तो वेगवेगळा धावतो; मधाची धारा दिवसेंदिवस फुगत जाते.
Mantra 5
परि सोम प्र धन्वा स्वस्तये नृभिः पुनानो अभि वासयाशिरम् । ये ते मदा आहनसो विहायसस्तेभिरिन्द्रं चोदय दातवे मघम् ॥
हे सोम! आमच्या स्वस्तीसाठी सर्व बाजूंनी परिभ्रमण करीत वेगाने प्रवाहित हो. नृशक्तींनी पुनीत होत तू आम्हांला आशीष्-समृद्धीने आच्छादित कर. विघ्नहंता, अंतर्व्योमात व्यापक अशा तुझ्या त्या मदांनी इंद्राला प्रेरित कर—तो महत् मघ (समृद्ध दान) देओ.
It praises Soma while he is being purified (pavamāna), describing his shining flow into ritual vessels and his expansion into solar-like vastness, ending with a request for well-being and wealth.
These are the ritual containers for purified Soma. The imagery emphasizes that the offering becomes luminous and powerful as it is clarified and collected for the gods.
In Vedic ritual, Soma’s exhilaration (mada) strengthens Indra. The hymn asks Soma to spur Indra so that Indra grants “magha”—mighty abundance and generosity to the worshippers.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.