
Sukta 7.96
Vasiṣṭha (explicit)
Sarasvatī
Jagatī or Triṣṭubh (uncertain from excerpt; Sarasvatī hymns often Triṣṭubh/Jagatī—requires full metrical count)
वसिष्ठाच्या सहा ऋचांचा हा सूक्त सरस्वतीची सार्वभौम, जीवनदायिनी नदी म्हणून स्तुती करतो—तिचा प्रेरित प्रवाह दोनही लोकांना विस्तार देतो आणि वाणी, बळ व समृद्धी यांना पोसतो. कवी सरस्वतीला (आणि सरस्वंताला) जननशक्तीसाठी—संतती, वाढ आणि टिकवून धरणारे अन्न—यांसाठी आवाहन करतो; समुदायाला वाटा घेता यावा अशी, दिसणारी व ओसंडून वाहणारी कासेसारखी तिची कल्पना करतो. एकूणच, हे सूक्त देवतेच्या शुद्ध करणाऱ्या प्रवाहाखाली समृद्धी, योग्य उच्चार आणि फलदायी सातत्य यांसाठीचे आवाहन आहे.
Mantra 1
बृहदु गायिषे वचोऽसुर्या नदीनाम् । सरस्वतीमिन्महया सुवृक्तिभिः स्तोमैर्वसिष्ठ रोदसी ॥
नद्यांमध्ये असुर्या (अधिष्ठात्री, प्रभुत्वयुक्त) त्या सरस्वतीसाठी तू विशाल वचन गा. हे वसिष्ठा, सुवृक्ती आणि स्तोमांनी सरस्वतीला खरोखर महिमा दे—जोवर दोन्ही लोक (रोदसी) तुझ्यात विस्तारत नाहीत.
Mantra 2
उभे यत्ते महिना शुभ्रे अन्धसी अधिक्षियन्ति पूरवः । सा नो बोध्यवित्री मरुत्सखा चोद राधो मघोनाम् ॥
हे शुभ्रे सरस्वती! तुझ्या महिम्याने त्या दोन उज्ज्वल शक्ती (अन्धसी—प्रकाशधारा) पूरवः (समृद्धी)च्या वर आसन घेतात, तेव्हा तू आमची अवित्री (रक्षिका) होऊन आम्हाला जागृत कर. मरुत्सखा, दात्यांच्या (मघोनाम्) विपुल राधस् (समृद्धि-कल्याण) आम्हांसाठी प्रेरित कर.
Mantra 3
भद्रमिद्भद्रा कृणवत्सरस्वत्यकवारी चेतति वाजिनीवती । गृणाना जमदग्निवत्स्तुवाना च वसिष्ठवत् ॥
कल्याणमयी सरस्वती—अजेय, चेतना जागविणारी, बल-समृद्ध—आमच्यासाठी खरे कल्याणच घडवो. जमदग्नीप्रमाणे स्तुती करीत आणि वसिष्ठाप्रमाणे गान करीत, आम्ही तिला प्रकट होण्यासाठी आवाहन करतो.
Mantra 4
जनीयन्तो न्वग्रवः पुत्रीयन्तः सुदानवः । सरस्वन्तं हवामहे ॥
नव-सृजनाची इच्छा धरून, पुढे सरकत, पुत्र-शक्ती (अंतर्मुख संतति-बल) आकांक्षून—सुदानव आम्ही सरस्वंताचे आवाहन करतो.
Mantra 5
ये ते सरस्व ऊर्मयो मधुमन्तो घृतश्चुतः । तेभिर्नोऽविता भव ॥
हे सरस्वत! तुझ्या ज्या ऊर्म्या मधुमय आहेत आणि घृतधारेने स्रवतात—त्यांच्याच द्वारे तू आमचा रक्षक व सहाय्यक हो.
Mantra 6
पीपिवांसं सरस्वतः स्तनं यो विश्वदर्शतः । भक्षीमहि प्रजामिषम् ॥
सर्वांना दिसणाऱ्या सरस्वतीच्या परिपूर्ण स्तन—त्या दुग्धधारेचा—आम्ही भाग घेऊ. प्रजा देणारा अन्न-रस आम्ही भक्षण करू, आणि संतती व पोषण-समृद्धी प्राप्त करू.
She is praised as the sovereign river among rivers—purifying, nourishing, and powerful—who also supports inspired, well-formed speech used in ritual.
It asks for abundance and nourishment (iṣ), generative strength and progeny (prajā), and the widening, strengthening power that comes with true, effective praise.
It is a poetic image for overflowing nourishment: Sarasvatī/Sarasvat is envisioned as a visible source of sustenance from which the community may ‘partake’ and be strengthened.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.