
Sukta 7.46
Vasiṣṭha
Rudra
Triṣṭubh
वसिष्ठाचे हे संक्षिप्त त्रिष्टुभ् सूक्त रुद्राला पराक्रमी धनुर्धर म्हणून संबोधते—त्याची वेगवान, तीक्ष्ण शक्ती जखमही करू शकते आणि उपचारही करू शकते. कवी रुद्राची वीजेसारखी ताकद व क्रोध आपल्यापासून दूर वळावा अशी विनंती करतो, आणि कुटुंब, संतती व दीर्घायुष्य यांच्या रक्षणासाठी त्याच्या “हजार औषधांचे” आवाहन करतो. भक्तिपूर्ण स्तुती आणि दयेची थेट याचना यांच्या द्वारा शमन (शमन) व स्वस्ति (स्वस्ति) साधणे हाच या सूक्ताचा हेतू आहे.
Mantra 1
इमा रुद्राय स्थिरधन्वने गिरः क्षिप्रेषवे देवाय स्वधाव्ने । अषाळ्हाय सहमानाय वेधसे तिग्मायुधाय भरता शृणोतु नः ॥
ही वचने स्थिर-धनुष्यधारी रुद्रासाठी आहेत—क्षिप्र-प्रेषव (त्वरित बाणांचा) त्या देवासाठी, जो स्वधावन् (स्वशक्तीने चालणारा) आहे। अषाढ (अजेय), सहमान (सहनशील), वेधस् (विधाता/ज्ञानी), तिग्मायुध (तीक्ष्ण आयुधांचा)—त्याच्यापर्यंत (आमची प्रार्थना) पोहोचवा; तो आम्हांला ऐको.
Mantra 2
स हि क्षयेण क्षम्यस्य जन्मनः साम्राज्येन दिव्यस्य चेतति । अवन्नवन्तीरुप नो दुरश्चरानमीवो रुद्र जासु नो भव ॥
कारण तो—पार्थिव जन्माच्या स्थिर निवासाने (क्षये) आणि दिव्य साम्राज्याधिकाराने (साम्राज्य)—सर्व जाणतो/चेततो. रक्षणकारी सहाय्यांसह आमच्या जवळ या; आमच्या दारांभोवती फिरा. हे रुद्र, आमच्यासाठी अहिंसक रहा; शीघ्र आमचा आश्रय हो.
Mantra 3
या ते दिद्युदवसृष्टा दिवस्परि क्ष्मया चरति परि सा वृणक्तु नः । सहस्रं ते स्वपिवात भेषजा मा नस्तोकेषु तनयेषु रीरिषः ॥
दिवातून सोडलेली तुझी विद्युत्, जी पृथ्वीवर सर्वत्र फिरते—ती आमच्यापासून दूर वळो. हे स्वपिवात, तुझी सहस्र भेषजे आहेत; आमच्या बालकांत, आमच्या संतती/उत्पत्तींमध्ये आम्हाला इजा करू नकोस.
Mantra 4
मा नो वधी रुद्र मा परा दा मा ते भूम प्रसितौ हीळितस्य । आ नो भज बर्हिषि जीवशंसे यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥
हे रुद्र, आम्हाला वध करू नकोस; आम्हाला दूर फेकू नकोस. तुझ्या क्रोधाच्या आघात-प्रसृतित आम्ही पडू नये. बर्हिषावर—जीवशंसे (जीवन-आशा) याचा वर—आमच्याशी वाटून/आम्हाला दे; आणि तुम्ही (देवशक्तींनो), स्वस्तींनी सदैव आमचे रक्षण करा.
It praises Rudra’s immense power and asks him to turn away harm—especially lightning-like danger and wrath—while granting healing, protection, and well-being for the family and descendants.
In the Veda, Rudra governs sudden affliction (like storm and disease) but also its remedy. The hymn acknowledges his sharp weapons and then appeals to his ‘thousand medicines’ to protect and restore life.
It is traditionally suited for a calming/protective recitation during fire worship or when fearing storms, illness, or misfortune—ending with a humble plea for mercy and ongoing svasti (well-being).
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.