Sukta 40
Sukta 7.40
Vasiṣṭha (traditional attribution for Mandala 7 hymns of this group)
Savitṛ (primary); also the ‘vidathya śruṣṭi’ as supporting power of receptivity
Triṣṭubh (probable)
हे सूक्त आरंभी ‘विदथ्यā श्रुष्टि’—पवित्र सभेची ग्रहणशील ‘ऐकण्याची’ शक्ती—हिचे आवाहन करते, जेणेकरून कवीचा स्तोम योग्य रीतीने स्वीकारला जाऊन सामर्थ्यवान होईल. सवितृला प्रेरक म्हणून स्तुती केली आहे—जो दान आणि तेजस्वी समृद्धीला गती देतो. पुढे हे स्तोत्र ऋत-केंद्रित विनंतीत विस्तारते: वरुण, मित्र, अर्यमन्, आपः (जल), आणि अदिती यांनी उपासकांना संकट-दुःखापलीकडे नेऊन तारावे. शेवटी द्यावा-पृथिवी आणि ऋतवान देवतांचे सामूहिक आवाहन करून, अतुल प्रकाशमय स्तोत्र आणि कल्याणातून अखंड संरक्षण देण्याची याचना केली आहे.
Mantras
Mantra 1
ओ श्रुष्टिर्विदथ्या समेतु प्रति स्तोमं दधीमहि तुराणाम् । यदद्य देवः सविता सुवाति स्यामास्य रत्निनो विभागे ॥
हे, विदथ्य (यज्ञ‑सभा)ची श्रुती‑शक्ती एकत्र येवो; त्वरित‑गामी शक्तींच्या समोर आम्ही आपला स्तोम स्थापतो. कारण आज प्रेरक देव सविता दान‑प्रवृत्तीला चालना देतो; त्याच्या प्रकाश‑रत्नांच्या विभागणीत आम्ही सहभागी होवो.
Mantra 2
मित्रस्तन्नो वरुणो रोदसी च द्युभक्तमिन्द्रो अर्यमा ददातु । दिदेष्टु देव्यदिती रेक्णो वायुश्च यन्नियुवैते भगश्च ॥
मित्र‑वरुण आणि दोन्ही लोक (रोदसी) आम्हांस द्युलोकाने विभागलेला तो भाग देवोत; इंद्र व अर्यमा देखील तो प्रदान करो. देवी अदिती आम्हांस खरे धन दाखवो; आणि वायू व भगही—आमच्या प्रगती व गतीसाठी जे काही युक्त (नियोजित) आहे ते.
Mantra 3
सेदुग्रो अस्तु मरुतः स शुष्मी यं मर्त्यं पृषदश्वा अवाथ । उतेमग्निः सरस्वती जुनन्ति न तस्य रायः पर्येतास्ति ॥
हे मरुतांनो! तो निश्चयच उग्र/प्रचंड होतो, बलवान होतो—ज्या मर्त्याचे तुम्ही, ठिपक्यांच्या रंगाचे अश्व असलेले, रक्षण करता. आणि अग्नी व सरस्वतीही त्याला पुढे प्रेरित करतात; त्याच्या रयी (समृद्धी)ला परिघ घालून मोजता येईल अशी सीमा नाही.
Mantra 4
अयं हि नेता वरुण ऋतस्य मित्रो राजानो अर्यमापो धुः । सुहवा देव्यदितिरनर्वा ते नो अंहो अति पर्षन्नरिष्टान् ॥
हा वरुणच ऋत (सत्य-व्यवस्था)चा नेता आहे; मित्र व अर्यमन् हे राजे आहेत, आणि आपः (जलदेवता) भार धारण करतात. सुहवा (सु-आह्वानित) देवी अदिती, अनर्वा (अडिग), आम्हाला अंहस् (कष्ट/पाप-पीडा) यापलीकडे नेवो—त्या शक्ती आम्हाला अरिष्ट (अक्षत) ठेवून पार पाडोत.
Mantra 5
अस्य देवस्य मीळ्हुषो वया विष्णोरेषस्य प्रभृथे हविर्भिः । विदे हि रुद्रो रुद्रियं महित्वं यासिष्टं वर्तिरश्विनाविरावत् ॥
या मीळ्हुष् (अनुग्रही) देवासाठी—अग्रगामी विष्णूसाठी—आम्ही हविर्भिः प्राणशक्ती (वयः) पुढे आणून अर्पण करतो. कारण रुद्रच रुद्रिय महत्त्व जाणतो. अश्विनौ श्रेष्ठ गमनमार्गाने येवोत—विरावत् (समृद्ध) आणि योग्य पोषणाने परिपूर्ण.
Mantra 6
मात्र पूषन्नाघृण इरस्यो वरूत्री यद्रातिषाचश्च रासन् । मयोभुवो नो अर्वन्तो नि पान्तु वृष्टिं परिज्मा वातो ददातु ॥
हे पूषन्, हे अघृणि (दीप्तिमान), येथे आम्हांला अपयशी करू नकोस. जे रक्षण करणारे सामर्थ्य आहेत आणि जे दानासोबत चालणारे (रातिषाच) आहेत, ते आम्हांस प्रदान करो. कल्याणदायी आमचे अश्व दृढपणे आमचे रक्षण करो; आणि सर्वत्र परिभ्रमण करणारा वायु आम्हांस वृष्टी—शीतल, जीवनदायी ओघ—देतो.
Mantra 7
नू रोदसी अभिष्टुते वसिष्ठैॠतावानो वरुणो मित्रो अग्निः । यच्छन्तु चन्द्रा उपमं नो अर्कं यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥
आता, वसिष्ठांनी द्यावा-पृथिवी (रोदसी) यांचे स्तवन केले असता, ऋत धारण करणारा वरुण, समन्वयकर्ता मित्र आणि अग्नि (दैवी संकल्प) उपस्थित होवोत. चंद्रप्रभ शक्ती आम्हांस प्रकाशाचा परम अर्क (श्रेष्ठ स्तोत्र) प्रदान करो; आणि हे देवांनो, तुम्ही सदैव स्वस्तींनी आमचे रक्षण करा.
Frequently Asked Questions
Savitṛ is the primary deity—the divine impeller who sets right action, inspiration, and the giving of luminous treasures in motion. The hymn also invokes ṛta-deities like Varuṇa, Mitra, Aryaman, the Waters, and Aditi for protection.
It refers to the receptive “listening power” belonging to the vidatha (sacred assembly). The hymn asks that this attentive receptivity gather so the prayer is properly received and becomes effective.
Begin with receptivity and clear attention, then invoke Savitṛ to energize right effort and timing. Finally, rely on ṛta—truth and order—for protection, asking the gods to carry you beyond distress and keep you in svasti (well-being).
Ask anything about Sukta 40 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.