Sukta 72
Sukta 6.72
Bharadvāja Bārhaspatya (traditional for Mandala 6); hymn to Indra-Soma
Indra and Soma (dual)
Triṣṭubh (probable; typical for heroic Indra hymns and cadence here)
हे संक्षिप्त त्रिष्टुभ् सूक्त आद्य कर्ते असलेल्या इंद्र–सोम या युग्मशक्तीचे स्तवन करते. ते सूर्य प्रकट करतात आणि अंतर्गत व बाह्य अशा अंधकाराचा नाश करतात. वृत्‍राचा वध करून जलांना मुक्त केलेले त्यांचे शौर्यकर्म, तसेच नद्या व समुद्र विस्तारलेला तो दैवी विजय येथे स्मरला आहे. अखेरीस हा विश्वविजय मानवी वरदानात रूपांतरित होतो—लोकांना उद्धारक बळ, पुरुषार्थी वीर्य आणि रणजयी सामर्थ्य प्रदान व्हावे अशी प्रार्थना केली आहे.
Mantras
Mantra 1
इन्द्रासोमा महि तद्वां महित्वं युवं महानि प्रथमानि चक्रथुः । युवं सूर्यं विविदथुर्युवं स्वर्विश्वा तमांस्यहतं निदश्च ॥
हे इंद्रा-सोमा, महान आहे तुमचे ते महत्त्व; तुम्ही दोघांनी प्रथम महान कर्मे घडविली। तुम्ही सूर्य आणि स्वः (स्वर्) यांचा शोध लावला; तुम्ही सर्व तमसे आणि अंतःकरणातील शत्रु-नाद (निदस्) यांनाही आघात करून पाडले।
Mantra 2
इन्द्रासोमा वासयथ उषासमुत्सूर्यं नयथो ज्योतिषा सह । उप द्यां स्कम्भथुः स्कम्भनेनाप्रथतं पृथिवीं मातरं वि ॥
हे इंद्र–सोमा! तुम्ही उषेला प्रकाशमान करता आणि ज्योति-शक्तीने सूर्याला पुढे नेताता. स्कम्भन-बलाने तुम्ही द्युलोक धारण करता; आणि माता पृथ्वीला विस्तार देऊन व्यापक करता.
Mantra 3
इन्द्रासोमावहिमपः परिष्ठां हथो वृत्रमनु वां द्यौरमन्यत । प्रार्णांस्यैरयतं नदीनामा समुद्राणि पप्रथुः पुरूणि ॥
हे इंद्र–सोमा! पाण्यांना वेढून धरून ठेवणाऱ्या अहिला तुम्ही ठार केले; तुमचे कृत्य द्यौःनेही मान्य केले. तुम्ही नद्यांच्या प्रवाहांना चालना दिली; आणि अनेक समुद्रांना विस्तारून परिपूर्ण केले.
Mantra 4
इन्द्रासोमा पक्वमामास्वन्तर्नि गवामिद्दधथुर्वक्षणासु । जगृभथुरनपिनद्धमासु रुशच्चित्रासु जगतीष्वन्तः ॥
हे इंद्र–सोमा! कच्च्यामध्ये तुम्ही पक्केपण प्रस्थापित केले; गो-रश्मी (गवाम्) तुम्ही त्यांच्या वक्षणांमध्ये (गोठ्यांत/आवाऱ्यांत) ठेवले. जे बांधलेले नव्हते ते तुम्ही धरले—बहुरंगी जगतींमध्ये आत, अंतःस्थ होऊन, ते तेजस्वी आहे.
Mantra 5
इन्द्रासोमा युवमङ्ग तरुत्रमपत्यसाचं श्रुत्यं रराथे । युवं शुष्मं नर्यं चर्षणिभ्यः सं विव्यथुः पृतनाषाहमुग्रा ॥
हे इंद्र–सोमा! तुम्ही दोघांनी खरोखरच रक्षण-बल (तरुत्रम्) दिले—भविष्य जिंकणारे, श्रवणीय (श्रुत्य) सहाय्य. तुम्ही जनांसाठी पुरुषार्थी बल (नर्य शुष्म) आणि संग्राम-विजयी पराक्रम एकत्र करून व्यापक केला—हे उग्र, युद्ध-जिंकणारे (पृतनाषाह)!
Frequently Asked Questions
They are praised as a paired power: Indra as the decisive warrior who breaks obstruction, and Soma as the sacred energizing force that strengthens gods and inspires clarity.
On the surface it recalls the myth of defeating Vṛtra who held back the waters; symbolically it means removing blockages so life, prosperity, and inner energy can flow again.
It presents Indra–Soma as revealers of light and higher radiance—dispelling darkness in the world and within the person, which supports courage, order, and right action.
Ask anything about Sukta 72 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.